WIE ZICHZELF OVERWINT

Arina Donk
Wie zichzelf overwint
© B.V. Uitgeverij De Banier, Utrecht - 1997
Omslagtekening: Hans Ellens
Omslagontwerp: Wim Smalen
ISBN 90 336 2542 3
NUGI 340

Alle rechten voorbehouden.
Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Arina Donk

WIE ZICHZELF OVERWINT

UITGEVERIJ DE BANIER - UTRECHT

Hoofdstuk 1

Voor het laatst fietsten Sandra en Astrid van school naar huis. Nu was het afwachten, of ze geslaagd waren. Maar daar waren ze geen van beiden bang voor.

Ze hadden al die jaren samen de rit van hun dorp naar school en terug gemaakt. Met z’n tweeën was het nu eenmaal gezelliger dan alleen. Op school gingen ze niet veel met elkaar om. Daarvoor verschilden ze te veel van elkaar.

„Wat een weer, hè, zo’n mooie strakblauwe lucht, ik duik straks gelijk het zwembad in!” zei Astrid vrolijk. „Ik ben blij, dat ik de school nu achter de rug heb. Ik werk liever met m’n handen dan met m’n hoofd. Jij gaat toch verder leren, hè, of niet?”

Sandra knikte. „Ik wil graag de verzorging in en daarvoor moet ik nog drie jaar naar school.”

„Zou niets voor mij zijn. Het is maar goed, dat we niet allemaal hetzelfde zijn.”

Opeens een harde knal en Sandra reed op haar velg. „Nou dat weer. Ik tref het ook altijd!” zei ze half kwaad.

„Wees blij, dat het nu gebeurt en niet, toen we naar school gingen, want dan hadden we een hoop gemist,” merkte Astrid op.

Sandra reageerde niet; ze boog zich over haar fiets en zag al gauw, dat haar hele band kapot was.

„Beter die band kapot dan jij,” zei Astrid, toen ze het gezicht van Sandra zag. Wat keek ze toch nijdig en dat alleen omdat die band kapot was. Er bestonden wel ergere dingen.

„Daar zal m’n vader wel blij mee zijn en nu moet ik dat hele eind weer lopen,” zei ze boos.

„Het had bijvoorbeeld kunnen regenen, dan was je nog nat geworden ook,” probeerde Astrid voorzichtig.

Sandra keek haar plotseling boos aan en snauwde: „Weet je nog iets positiefs?”

Astrid knikte en met een knipoog antwoordde ze: „Het is gelukkig mijn fiets niet.”

Ze stapte toch van haar fiets af en bekeek de band van Sandra’s fiets. Nee, die zag er niet bepaald best uit.

„Hé, joh, kijk niet zo bedremmeld. Ik fiets en jij gaat achterop zitten, vind je dat een idee?”

„Nee, ik kan veel beter gaan fietsen, want ik ben zwaarder dan jij,” merkte Sandra op.

Astrid gaf haar fiets over aan Sandra, die ook haar eigen fiets pakte.

„Moet ík hem niet vasthouden?” vroeg Astrid wat bezorgd.

„Denk je, dat je het beter kunt?” zei Sandra nors.

Astrid zei niets meer. Nee, ze wilde geen ruzie en zeker niet die laatste keer dat ze samen uit school reden. Ze begreep het niet. Sandra was af en toe zo snel kwaad om niks. Hoe kon ze nu boos zijn als alles er zo vredig groen uitzag en de zon zo heerlijk scheen?

Ze zag, hoe Sandra slingerde en dat ze haar eigen fiets haast niet kon beethouden. Ze keek snel de andere kant op, ze ijsde ervan.

Ineens een gil en een geslinger. Ze sprong snel van de fiets af. Sandra’s fiets lag op straat. Nou, die had een goeie smak gemaakt.

Sandra stond er met een beteuterd gezicht naar te kijken, het huilen stond haar nader dan het lachen. De lamp was kapot en het wiel was verbogen. „Heel m’n fiets is kapot, m’n vader is woest… Oh…, wat moet ik doen?” riep Sandra radeloos.

„Het is een geluk, dat hier geen sloot is, anders was je fiets nog verder kapot geweest.” Maar dit was maar een schrale troost voor Sandra.

Astrid begreep ook wel, dat je met die praatjes echt niet verder kwam en zei, dat ze wel mee kon gaan naar haar huis, dan kon haar vader er een nieuwe band omleggen en aan dat licht was ook wel wat te doen en die slag in dat wiel zou ook best lukken.

„Kom op, dan merkt je vader er niets van,” zei ze vriendelijk, want ze merkte wel, dat Sandra geweldig bang was voor de reactie van haar vader. Vreemd eigenlijk, wat zou ze voor ouders hebben? Ze was er nog nooit geweest. Ach, het kon best, dat ze arm waren. Niet iedereen kan zomaar van alles kopen. Het gezicht van Sandra klaarde iets op.

„We gaan eerst eens wat lekkers halen. Ik trakteer, omdat ik de hoogste cijfers heb. Zie je nou wel, dat dat niet altijd voordelig is? Er zitten ook voordelen aan nadelen, hoor, en die moet je zien, want jij krijgt iets van mij. Lust je ijs?”

„Ja, lekker, maarre…”

„Niks te maarre. Zet je fiets tegen die paal en kom op.”

Ze stapten een snackbar in. Astrid bestelde voor elk een flink ijsje. „We gaan fijn buiten zitten, het is er echt weer voor.”

„Hij is veel te groot,” wierp Astrid tegen. „Ik ben al zo dik.”

„Geeft dat, joh! Dikke mensen zijn juist gezellig,” lachte Astrid gemoedelijk. Ze zag niet, dat Sandra een kleur kreeg, omdat ze zich een beetje schaamde. Nee, zo gezellig had ze zich niet gedragen, vooral deze middag niet.

Het was een poosje stil. Ze hadden het veel te druk met het ijs. Astrid glimlachte, toen ze zag, dat Sandra hem al op had, terwijl ze zelf nog maar op de helft was. Ze zei dan wel, dat het te groot is, maar ondertussen…

Astrid keek eens naar de lucht. Eerst de diplomauitreiking nog, dan lekker vakantie, fijn drie weken naar Griekenland en daarna werken bij oom Gerhald op het kantoor. Hij moet vaak naar het buitenland en heeft al gezegd, dat ze ook mee moest. Ja, ik heb er best zin in en de mensen die er werken, zijn ook aardig.

Ze was diep in gedachten, maar opeens voelde ze, dat er iets niet klopte. Ze keek op en zag, hoe Sandra naar haar keek, zo somber. Wat zat ze toch vreemd te kijken!

„Wat is er aan mij te zien?” vroeg ze, nadat Sandra haar hoofd wegdraaide en een kleur kreeg.

„Ik voel mezelf zo dik.”

„Ach joh, stel je niet aan. Er zijn wel dikkere mensen, hoor.”

„Ja, jij kan makkelijk praten, want jij hebt er geen last van.”

„Ik heb weer ergens anders last van en trouwens, hoe kom je er bij, dat je dik bent?”

„Ik ben gewoon dik, alles aan me is dik. Iedereen zegt het en ik voel mezelf ook dik. Hoeveel weeg jij?”

„Waarom vraag je dat nou? Wat maakt het nou uit, of je dik of dun bent? Er zijn drie groepen mensen, dat zijn de dikke en de dunne en degenen die er tussen in zitten. En aangezien elke groep groot is, val je er niet in op. En nogmaals, er zijn echt wel dikkere mensen dan jij,” zei ze er achteraan. Ze kon maar moeilijk zeggen, dat ze dun was.

„Welk meisje van zeventien weegt 73 kilo? Jij weegt natuurlijk veel minder!”

„Ik ben ook een stuk kleiner dan jij. Onthoud één ding: je moet jezelf niet gaan vergelijken met iemand anders. Elk mens is uniek, dus jij ook. Waarom kijkje zo ontevreden? Ik geloof, dat jij het jezelf heel moeilijk maakt.”

„Ach, jij gaat straks lekker zwemmen, je gaat op vakantie, op school was je altijd haantje de voorste en iedereen mocht jou. Je gaat na de vakantie lekker werken en soms naar het buitenland. Je hebt altijd iets nieuws, dan weer een nieuwe fiets, dan weer een computer, een stereo en noem maar op.”

Het anders zo vrolijke gezicht van Astrid verstrakte, toen ze Sandra zo hoorde praten.

„Je bent ondankbaar. Je moet geen medelijden proberen op te wekken. Je bent gezond en je kan elke dag eten en nu mag je de zon zien. Je hebt broertjes en zusjes, die heb ik niet. Je bent ontevreden: je bent geslaagd, met een mooie eindlijst, maar toch ben je ondankbaar, want je wilt alleen maar meer.”

Toen Astrid dit had gezegd, bleef het stil tussen hen. Zwijgend liepen ze verder met hun fietsen, elk met hun eigen gedachten.

Nee, dacht Sandra, het was nog nooit gebeurd, dat Astrid zoiets tegen haar had gezegd. Ze stak meestal overal de gek mee, maar dit bedoelde ze toch echt heel serieus. Ja, fijn hoor, de broertjes en zusjes, je had er alleen maar een hoop werk aan, ze had ze liever niet gehad. Ze schrok een moment van haar eigen gedachten. Ach, dat verwende kind dat naast haar liep, had makkelijk praten. Toch voelde ze wel, dat ze gelijk had met wat ze zojuist had gezegd.

Voor het eerst liep Sandra achter Astrid de stoep bij haar huis af. Zwijgend volgde ze haar met haar fiets naar de schuur.

„Zo, pa, ik heb een werkje voor u. Knap even deze fiets op, dan bent u ook weer van de straat,” bedisselde Astrid, toen ze haar vader zag lopen.

„Hoi, Astrid, fijn dat je thuis bent, joh!” Hij bekeek de fiets van Sandra met kennersogen. „Een lekke band, de lamp hangt erbij. O, ook nog een slag in het wiel. Oké, ik zal zien, wat ik er aan kan doen. Ik heb, geloof ik, nog een band in deze maat liggen. Jij wilde zeker proberen, of je fiets ook op z’n kant kon rijden,” zei hij tegen Sandra.

Ze lachte met een zuur lachje.

Het was nog geen uur werk.

„Zo, kijk eens aan, een nieuwe band, je licht is weer gemaakt en de slag is weer uitje wiel.”

„Eh… hoeveel kost het?” vroeg ze verlegen.

„Nou, dan moet ik eens even rekenen: die band kost achttien gulden die binnenband was zeven gulden en de werktijd was bijna een uur dat wordt vijfendertig gulden, alsjeblieft.”

Astrid keerde zich om, om niet te lachen, toen ze het radeloze gezicht van Sandra en het stalen gezicht van haar vader zag. Hoe kon hij zo gemaakt doen? Ze zeiden altijd dat ze het karakter van haar vader had, zou dat echt zo zijn?

Sandra zocht naar geld, hoewel ze wist, dat ze het niet had. Ze kreeg het vreselijk warm, toen ze zag, dat de man zijn hand ophield.

„Eh…, ik… ik heb geen geld,” zei ze stotterend. Ze wist zich geen houding te geven.

„Nou, dan mag je wel gaan,” zei hij lachend.

Toen begreep ze, dat hij helemaal geen geld had willen hebben. Ze mompelde nog iets wat op ’dank u wel’ moest lijken.

Ze wilde snel weggaan, toen ze Astrid hoorde roepen. Omdat ze niet anders kon, stapte ze af. Het liefst was ze er snel vandoor gegaan.

Astrid pakte haar hand en keek haar ernstig aan. „Zou je me niet even het beste toewensen? Je moet niet zomaar weggaan. We hebben twee jaar bij elkaar in de klas gezeten, elke dag met elkaar meegefietst. En toch wist ik niet, dat je jaloers op me was. Dat moetje niet zijn. Echt, geld maakt een mens niet gelukkig, het maakt alleen maar ontevreden. Door het geld is al zoveel ruzie gekomen. Je kijkt soms zo ontevreden. Je moet nu eens kijken naar de dingen die je wél hebt. Doe niet zo moeilijk, je hebt je ouders nog.” Het klonk ernstig, wat bij Astrid niet vaak het geval was.

„Nou, het allerbeste, en denk erom, hè?”

Al die tijd sprak Sandra niet, ze stapte opeens op, zei „Doei” en verdween met een flink vaartje.

Astrid keek haar na en haalde haar schouders eens op. Na twee jaar wist ze nog niet, wie Sandra van Eeuwijk was. Ze was altijd zo somber. Nee, ze had nooit hoogte van haar kunnen krijgen. Maar ze had in ieder geval niet alleen hoeven te fietsen en ze wist zeker, dat het bij Sandra om dezelfde reden was geweest.

Iedere dag had ze anderhalf uur heen en terug gefietst. Pa en ma waren erop tegen geweest, dat ze ging fietsen, maar ze wilde niet met de bus. De buitenlucht was gezond, vond ze, dan werd je gelijk wakker. Alleen als het hard regende of stormde, bracht pa haar op school en dan reed Sandra altijd mee.

Aan alles komt een eind, dacht ze. Sandra…, ja, een vreemde was ze. Een eenzaam mens. Wat jammer toch!

„Astrid, waar ben je?” hoorde ze haar vader roepen. Ze keerde om en liep naar hem toe.

Hoofdstuk 2

„Jongelui, nu is de tijd aangebroken om de diploma’s uit te reiken.” De directeur keek glimlachend de rij met geslaagden langs. „De overhandiging van de diploma’s en cijferlijsten laat ik graag aan jullie klasseleraar over.”

De ouders van de leerlingen die de plechtigheid bijwoonden, leefden met het succes van hun kinderen mee.

Even later was het op het podium een af en aan lopen van de geslaagden.

„Astrid,” zei meneer Nieuwendijk, een van de klasseleraren, „ik wens je het allerbeste toe in je verdere leven. Je was niet één van de makkelijkste leerlingen. Vaak moest ik je straf geven, dat weet je zelf ook wel, maar ik mocht je toch erg graag en ik zal je missen nu je van school gaat. Je verlaat de school en je gaat werken en ik weet zeker, dat je ver zult komen. Niet alleen je cijfers zullen het zo ver brengen, maar door je humor en je eerlijkheid. Dat is een groot voorrecht, hoor, vergeet dat niet.”

Hij keek zijn leerlinge aan, die haar hand uit de zijne trok, hij zag haar lichtbruine ogen en haar glimlach om haar mond.

„Ik ga m’n kamer behangen met al het strafwerk dat ik van u de afgelopen jaren gekregen heb. Nou en reken maar dat ik dan aan u zal denken,” zei ze lachend.

„Astrid, ik strafte je, opdat je zou leren wat wel mocht en wat niet. Ik hoop, dat het gelukt is.”

„Ja, de tijd zal het leren, hè,” zei ze met een diepe zucht. Ze tekende het diploma en liep naar haar plaats terug.

Meneer Nieuwendijk glimlachte. Je hoefde niet te vragen, hoe ze aan die uitdrukking ’de tijd zal het leren’ kwam. Hij wist wel, dat ze mevrouw Kerpel, de lerares Nederlands, nadeed. Die zuchtte ook altijd als ze dat zei. Nee, Astrid Duinhouwer zou hij niet gauw vergeten, het was een bijzonder kind. Langer tijd om te denken had hij niet, want daar stond Sandra van Eeuwijk voor hem, een enigszins gezet meisje. Hij pakte haar toegestoken hand en zei: „Het beste.” Daarna was de volgende leerling aan de beurt.

Toen de plechtigheid was afgelopen, lieten de jongelui hun diploma en cijferlijst aan hun ouders zien. Sandra niet, want haar ouders waren niet gekomen. „Dat is niets voor ons,” had haar vader gezegd. Daarom moest ze nu alleen op de fiets naar huis. Gelukkig was het nog niet donker.

Maar het was wel saai, zo zonder Astrid.

Op weg naar huis had Sandra alle tijd om na te denken.

Nu eerst zeven weken vakantie en dan weer naar school, Sandra zuchtte, toen ze daaraan dacht. Natuurlijk zeven weken lang elke dag opnieuw thuis alles doen, stofzuigen, boodschappen doen, rommel opruimen van de kleintjes. Ze dacht aan Astrid, die had nu echt alles.

Bah, ze mocht letterlijk nooit eens iets leuks. Ze mocht nooit nieuwe kleren kopen. Nee, ze kregen kleren van familie. En ze hoefde echt niet met de mode mee te lopen, zei pa altijd.

Ach, wat was dat nu voor onzin! Begrepen ze dan echt niet, dat ze geplaagd werd op school om haar kleding? Bij Astrid waren ze toch ook christelijk, maar dan niet met al die overdrevenheid erbij. Waar was dat goed voor?

Er waren zoveel dingen die ze belachelijk vond. De zondag, dat was helemaal zo’n dag. ’s Ochtends naar de kerk die meestal twee uur duurde, allemaal in het donkerblauw. En al scheen de zon nóg zo mooi, je moest de hele dag binnen zitten met een goed boek, en ’s avonds weer eens twee uur lang stilzitten. „Zondag is de dag van God, dus moeten we ons zoveel mogelijk bezighouden met Zijn Woord,” werd er thuis altijd gezegd. Ze vond, dat dit toch echt te ver ging. Het kon ook te veel zijn; je kon het dan niet eens rustig overdenken.

Had ze zelf maar eens geld, dan zou ze weleens iets leuks kopen. En nu had ze vakantie, maar dan moest ze thuis heel de dag helpen. Haar gezicht stond ontevreden. Ja, Astrid kon mooi praten, die kon doen waar ze zelf zin in had. Ze had zich altijd de mindere van Astrid gevoeld.

De vogels floten, de lucht was stralend blauw en de zon stond stralend aan de hemel, maar Sandra had er geen oog voor.

„Zo, ben je daar eindelijk?” vroeg haar moeder, toen Sandra binnenstapte. „’t Is anders wel laat geworden. Waar was dat voor nodig?”

„Zo, ben je daar eindelijk?” vroeg ook haar vader, die even later binnenkwam. „En hoe ziet je lijst eruit?”

Sandra keek op en zag haar vader in de deuropening staan.

Bepaald vriendelijk was hij niet, zo aan zijn ogen te zien. Maar zo keek hij haast altijd naar haar.

Onverschillig smeet ze haar diploma en cijferlijst op de tafel.

Haar vader had hem als eerste en bekeek met een kritisch gezicht de cijferlijst van zijn oudste dochter. „Die zes voor Nederlands had best een zeven kunnen zijn,” was het enige wat hij zei.

Een golf van teleurstelling ging door haar heen. Kon hij dan werkelijk nooit eens iets anders zeggen? Ze had toch haar best gedaan? Dat wist ze zeker.

„Die zes had ook een vijf kunnen zijn,” zei ze aarzelend. Ze had in de loop van de jaren, dat ze met Astrid meereed, toch wel iets geleerd.

„Wat zei je?” bemoeide moeder zich ermee. „Wat erg, dat je zo praat, kind. Je moet je talenten gebruiken. En je moet niet zo brutaal zijn tegen je vader, want je had makkelijk een zeven kunnen hebben, maar je doet je best er niet voor.”

Sandra zweeg. Ze had wel haar best gedaan.

Haar moeder keek verbaasd, toen Sandra de koelkast opendeed en de limonadefles pakte. Ze wilde een glas uit de kast pakken, maar dat werd belet door haar moeder die een moment sprakeloos was geweest. „Ben je nu helemaal, om op een door-de-weekse dag zomaar limonade te drinken! Wat denk je wel, dat het geld me op de rug groeit? Brutaal kind, zomaar pakken en nog wel zonder te vragen… Je drinkt maar melk.”

„Waarom zou ik het vragen? U zegt toch altijd nee. Ik dacht, dat het nu wel voor een keertje mocht, nu ik van school af was, maar nee, hoor, dan pak ik wel water, want die vette melk hoef ik niet.”

„Wat word jij toch brutaal. Je hebt naar ons te luisteren, wij zijn hier de baas en niet jij, wat denk je wel, snotneus!”

Sandra haalde haar schouders op. Feestelijke thuiskomst, dacht ze mokkend. Er kon niet eens een felicitatie af.

De volgende dag was Sandra alweer ingeschakeld in het huishouden. Ze had er geen hekel aan. Waarom zou ze?

Moeder helpen met de afwas, stofzuigen, de was ophangen.

Haar vader was ook thuis, nu hij drie weken vakantie had. Hij was bezig om de schuur op te knappen.

„Sandra, ga nu eerst boodschappen doen,” zei haar moeder, toen ’s middags het meeste werk gebeurd was.

Sandra knikte en verdween met haar fiets naar het dorp. Ze trof het, het was niet druk in de winkel, zodoende was ze snel klaar. Op haar gemak fietste ze weer naar huis.

Toen ze binnenkwam, zag ze, dat haar broertjes en zusjes ook uit school waren. „Goed zo, Hanneke, dat heb je netjes gedaan,’ hoorde ze haar vader zeggen tegen haar achtjarige zusje dat een vol schrift aan hem liet zien.

Ze stonden allemaal om hun vader heen, om hem te vertellen wat ze op school hadden gedaan. Maaike, de jongste van vier, zat bij hem op schoot.

Astrid had drie broertjes en drie zusjes, de jongste was vier en de oudste, Maarten, tien. Zelf was ze zeventien. Ze voelde zich de laatste tijd erg eenzaam. Ze had niet echt iemand met wie ze optrok, haar broertjes en zusjes verschilden te veel in leeftijd. Zij hadden elkaar. Met ze spelen wilde ze liever niet. Er werd altijd wel over het één of ander ruzie gezocht en dan was zij in de ogen van haar ouders toch altijd de schuldige, omdat ze de oudste was.

Ze vond, dat ze er niet bij hoorde. Ze voelde zich niet thuis. Ze zagen haar toch meer als een huishoudster dan als een kind. Ze vond het niet eerlijk. Toen zij klein was, mocht ze veel minder dan haar broertjes en zusjes nu.

„Gaan jullie maar fijn buiten spelen, het is mooi weer,” hoorde ze haar moeder zeggen.

„Mogen we gaan varen met de rubberboot?” vroeg Maarten aan zijn vader.

Hij knikte. „Als je maar voorzichtig bent, je mag er één meenemen en niet te ver, ik moet je kunnen zien.”

„Mag ik mee?” klonk het tegelijk uit vijf monden.

„Rustig allemaal, van jongste af mag iedereen om de beurt een stukje mee. Kom op jullie, naar buiten,” zei vader.

„Let goed op ze, hoor!” riep moeder hem nog na.

Het was gelijk stil toen ze weg waren. Opeens zag ze de ogen van haar moeder op zich gericht. „Wat sta jij daar te treuzelen? Je had al kunnen beginnen met strijken!” Zonder een woord te zeggen deed Sandra wat haar werd opgedragen. Ze beet op haar lip om niet te huilen. Verdrietig dacht ze: Waarom houden ze niet van mij?

Stil deed ze haar werk, in haar hoofd hamerde het ’waarom, waarom’. Buiten hoorde ze haar broertjes en zusjes lachen. Ze zag haar moeder, die Jos van zes hielp om in de boot te stappen. Het maakte haar zo verdrietig toen ze dit zag.

Hoorde ze hier eigenlijk wel, gaven ze wel om haar?

Was ze dan echt zo vreselijk brutaal?

Toen ze klaar was met strijken, ging ze de tafel dekken.

Daarna moest ze iedereen gaan roepen om te eten. Ze moest er op letten of toch iedereen wel goed zijn of haar handen waste.

De één wist nog meer te vertellen dan de ander. „Het was zo leuk, joh! Maarten wiebelde steeds heel hard met de boot,” zei Maaike. Haar ogen glommen.

„Pas maar op, je valt er nog eens een keertje uit,” glimlachte Sandra.

„Nee hoor, ik pak gewoon de kant van de boot vast.”

Het duurde niet lang, of iedereen zat netjes aan tafel. Nadat er gebeden was, schepte vader groente op en de aardappels. En op ieder bord kwam een gehaktbal te liggen. Er waren er nog twee over. Die werden in drieën gesneden en ieder kreeg een deel, tenminste de zes kleinsten.

Het gezicht van Sandra sprak boekdelen, toen ze haar eigen gehaktbal bekeek. Ze zat naast Kees, haar broertje van vijf. Zijn gehaktbal was veel groter en daarbij had hij nog een extra stuk. Gemeen was het, ze had heel de middag gewerkt en ze kreeg het minst. Zo ging het nu altijd, ze werd gewoon bij de anderen achtergesteld.

Meneer Van Eeuwijk zag het ontevreden gezicht van zijn dochter wel en hij zag ook wel hoe ze in elk bord keek. „Sandra, je hoeft niet zo kwaad te kijken. Denk je weer, dat je iets tekort komt? Je ziet er anders best uit, hoor, het is niks geen wonder dat je zo dik bent. Je moet je eens beheersen. Je vindt altijd, dat je te weinig krijgt, maar we moeten wel grenzen stellen, want anders komt er helemaal niks van je terecht, want je snoept maar raak. En dan vind je het nog vreemd, dat je dik bent. En dan zeg je nog: ’Nee hoor, ik weet niet, waar ik dik van word.’”

Sandra reageerde niet meer. Ze beet op haar lip, wat gemeen, dat hij zoiets zei. Ze had al zoveel keer geprobeerd om te lijnen, maar telkens mislukte het. En vooral wanneer je honger had, o, dan was alles zo vreselijk lekker. Ze kon er toch ook niks aan doen, dat ze zo dik was? Ze dachten dus, dat ze geen baas over zichzelf kon zijn? Nou, ze zou ze laten zien, dat ze het wel kon, ze zou… ze zou… Ze wist het niet meer.

Opeens ging er een schok door haar heen. Nu wist ze het, nu wist ze het heel zeker. Ze vinden me te dik, en daarom houden ze natuurlijk niet meer van me.

„Kijk nou eens, je zit te dromen en ik dacht, dat je zo’n honger had? Je bord is nog helemaal vol,” zei haar moeder.

Sandra keek in haar bord en zag er een halve gehaktbal op liggen. Ze keek verbaasd op, ze wist haast wel zeker, dat ze die al op had.

Maarten, die tegenover haar zat, gaf haar een knipoogje. Ze kreeg het er warm van. Wat lief van hem. Ze schaamde zich, toen ze er aan dacht, wat ze had gedacht toen Astrid zei, dat ze dankbaar moest zijn, omdat ze nog broertjes en zusjes had. Nu besefte ze het heel goed, nee, die wilde ze nooit kwijt.

Na het eten moest ze de tafel afruimen met Hanneke en Jos, de rest mocht naar buiten. Om de beurt moesten er twee helpen pen met de afwas, op Maaike en Kees na. Sandra had nooit vrij van de afwas.

Toen ze daarmee klaar was, mocht ze de krant lezen. Moeder waste Kees en Maaike en bracht hen naar bed. Haar pauze was toen weer voorbij, ze moest de was gaan afhalen en opvouwen. Daarna moest ze helpen om Jos en Anneke te wassen en naar bed te brengen.

Na het koffiedrinken moesten Hanneke en Maarten ook naar bed. Maarten bromde wel, dat hij geen slaap had, hij was tenslotte twee jaar ouder dan Hanneke, maar hij had niets te vertellen, het was al half negen. „Ik vind het gemeen,” riep hij nog. Jij bent niet de enige die hier iets gemeen vindt, dacht Sandra, maar ze zweeg.

„Zo, vrouwtje, ik ga stoppen met die schuur, ik ben het zat.

Ik ga eens lekker de krant lezen,” hoorde ze haar vader zeggen, toen hij de keuken in stapte, hij gaf zijn vrouw een zoen.

Hij liep door naar de kamer en zei, toen hij Sandra zag: „Jij kan morgen mooi die ramen eens netjes zemen en al die spinnenraggen weghalen uit de schuur. Het hoeft nou niet meer, hoor, je hebt je taak er weer op zitten voor vandaag.” Hij ging bij moeder aan tafel zitten.

Sandra, die aan de andere kant van de tafel zat, voelde zich opeens niet meer op haar gemak. Ik ben te veel, ik wil weg, dacht ze, toen ze hen zo zag.

„Wat ga je doen?” werd haar nageroepen door haar moeder.

„Ik ga even een eindje lopen.” Ze trok een paar oude schoenen aan en verdween naar buiten. Ze hoorde de vogels en voelde zich blij worden. Ze deed dit graag, zomaar eindje lopen. Heerlijk, van niemand last. Ze vergat even haar verdriet en sloeg het hazelaantje in, daar kwamen geen auto’s, daar stonden bomen en prachtige bloemen. Ze ging onder een boom zitten en begon te piekeren. Zeven weken vakantie, dat betekende zeven weken lang dag in, dag uit haar moeder helpen. Ach, niet, dat ze dat zo erg vond, maar moeder had altijd overal commentaar op. Ze voelde zich moe, ze dacht weer aan school, waar ze nu vanaf was, ze dacht aan meneer Nieuwendijk. Een heel verhaal tegen Astrid en tegen haar zei hij alleen: „Het beste.” Ach, hij had natuurlijk ook een hekel aan haar, omdat ze zo vreselijk dik was. Ze moest er toch eens iets aan gaan doen, want niemand gaf om haar.

Langzaam liep ze terug naar huis, terwijl ze allerlei plannen maakte: ze zou dit en ze zou dat. Pa en ma moesten ook eens tevreden over haar zijn en ze moest gaan lijnen, want niemand gaf om haar. Toch kreeg ze het even heel warm, toen ze aan Maarten dacht die zijn halve gehaktbal aan haar gaf. Niet om die gehaktbal, maar alleen om het idee.

Voordat ze in bed stapte, bekeek ze zichzelf eens goed in de spiegel. Bah, wat was ze eigenlijk toch vreselijk dik, alles was dik aan haar. Ze kreeg een hekel aan zichzelf. Het was geen wonder, dat ze niets om haar gaven, ze was gewoon vreselijk dik. Als ze nu eens normaal was, net als Astrid, dan zouden ze vast wel weer van haar gaan houden. Ik moet er voor vechten, dacht ze moedeloos. Ze kroop, nadat ze snel een gebedje afraffelde, meteen in bed. Dan zie ik dat dikke lijf niet meer, dacht ze verdrietig.

Hoofdstuk 3

„Je moet die ruitrok eens aantrekken, die staat je juist zo mooi!”

Sandra knikte en liep snel weer terug naar haar kamertje.

Domoor die ze was! Ze kon zichzelf wel ik weet niet wat doen.

De vakantie zat er weer op. Ze had er tegenop gezien, maar wat was alles meegevallen. Prachtig zomerweer, iedere dag opnieuw. Ze waren wat daagjes uit geweest. De zeven weken waren om gevlogen. Ach ja, ze had natuurlijk best veel moeten doen, maar het was allemaal best gegaan. Ze had zich, zoals gewoonlijk, weer eens druk zitten maken om niks.

En vandaag moest ze naar de nieuwe school. Ze trof het gelijk al goed, ze hoefde pas om één uur te beginnen, dus hoefde ze nog niet vroeg op. Ze wist niet goed, wat ze aan moest trekken, daarom had ze het even aan haar moeder gevraagd.

Ze wilde die eerste schooldag beslist geen slechte indruk maken op haar klasgenoten.

En waarom zei moeder nu uitgerekend, dat ze die ruitrok aan moest? Ja, die ruitrok was wel leuk, die had ze in de tweede week van de vakantie gekregen van haar moeder, omdat ze zo goed geholpen had. Ze had zich wel schuldig gevoeld, want hoeveel keren had ze niet gedacht, dat ze niets om haar gaven en dat ze nooit eens iets nieuws kreeg?

Maar ze was gisteravond tot een vreselijke ontdekking gekomen. Ze had de rok even aangetrokken om te kijken hoe hij stond, maar de knoop wilde niet dicht en die rok kraakte gevaarlijk. Ze was ontzettend geschrokken van wat de weegschaal aanwees, wel 78 kilo. Ze was dus flink gegroeid in de vakantie en dat tegen alle goede voornemens in. Ze had geprobeerd om iets minder te snoepen, maar ach, het was zo moeilijk. In de vakantietijd kregen ze nogal eens iets extra’s. Wat was het dan moeilijk om ’nee’ te zeggen! Maar nu zat ze er mee.

Ze haalde de rok uit haar klerenkast, maar ook nu wilde hij toch echt niet dicht. Ze ging op haar bed liggen, dan lukte het misschien iets beter, en ja, hoor, het ging dan wel met de grootste moeite, maar die akelige knoop ging uiteindelijk toch naar de plaats waar hij hoorde.

Ze ging weer staan. Bah, wat zat dat vreselijk strak! Nu moest ze de hele dag haar buik inhouden.

Wat was ze toch een slappeling. Pa had gelijk, ze kon geen baas over zichzelf zijn, ze kon zich niet eens beheersen met eten.

Ze liep de trap af. Haar vader stond in zijn goeie pak in de kamer. Hij moest naar een vergadering. Hij was de laatste tijd in een beste stemming, want hij was gepromoveerd tot onderdirecteur van het kantoor waar hij werkte. Dit betekende, dat hij meer ging verdienen. En dat konden ze best gebruiken.

Hij wilde juist wat tegen haar zeggen, toen de knoop die ze met veel moeite had vast gekregen, opeens van haar rok afsprong. Hij rolde over de vloer in de richting van haar vader. Die keek even verbaasd, maar toen begreep hij, waar die knoop vandaan kwam. „Hoe komt dat nu weer? Je goeie rok.”

„Hij zat al zo los, pa,” zei ze met een vuurrood hoofd.

„Je bent te dik, dat is alles. Draai er maar niet om heen. Ik heb je al zo vaak gezegd, dat je je eens wat meer moet beheersen. Nu zie je de gevolgen van al dat snoepen.”

Ze kon niets anders dan verlegen knikken, ze kon het niet ontkennen. „Je wilt zo graag zelfstandig zijn, maar wij moeten wel op je letten. Ik ga er vanaf vandaag op toezien, wat je eet, want straks kun je niet meer door de deur. Je mag best eten en ik gun je ook best weleens iets lekkers, maar alles met mate. Maar dat schijnt niet in jouw woordenboek voor te komen. Je snoept te veel. Het is raar uitgedrukt, maar van de dingen waar je niet voor bidt, daar word je dik van. Dat word je niet van gewoon eten. En nu ga je snel naar je kamer en mag je voor deze ene keer je zondagse rok aantrekken!”

Dit hoefde hij geen twee keer te zeggen. Ze trok maar wat graag haar beste rok aan.

„Dit is maar voor één keer, hoor,” zei haar vader, toen ze weer in de kamer kwam. Hij keek haar streng aan.

Haar moeder, die net even buiten de was had opgehangen, kwam binnen en keek verbaasd naar haar dochter. „Waarom heb jij je goeie kleren aan? Je zou toch die ruitrok aantrekken?”

„Eh… eh…, die kon ik zo gauw niet vinden.”

„Nou ja, vooruit dan maar, het is tenslotte je eerste schooldag op de andere school,” zei haar moeder gemoedelijk.

Sandra bukte zich om haar schoenen vast te doen. Nu ze gebukt zat, kon haar moeder haar gezicht niet zien. Dat was maar goed ook, want ze schaamde zich toch wel een beetje.

Het verbaasde haar wel, dat haar vader niets over haar leugentje gezegd had.

„Hoeveel geld heb je bij je?” vroeg haar vader. Ze keek hem verbaasd aan. Dat vroeg hij toch nooit? „Ik heb een gulden of vijftien bij me.”

„Is dat geld allemaal van jezelf?”

„Natuurlijk is dat van mezelf,” zei ze verontwaardigd. Wat dacht hij wel? Dat ze het gestolen had of zo?

„Geef dat geld eens hier?” zei hij rustig. Maar er was iets in zijn stem, dat ze niet kon thuisbrengen. Ze gaf hem dan ook het geld dat ze bij zich had. „Dit zal ik voor je bewaren en al het geld datje ontvangt, geef je aan mij, dan zal ik het voor je bewaren en als je iets nuttigs wilt kopen, overleg je dat eerst met mij en dan kun je je geld krijgen.”

„Ja maar, dat is niet eerlijk!” riep Sandra verontwaardigd.

„Maarten is jonger en die mag wel zijn geld zelf houden.”

Maar haar vader deed net, of hij niet hoorde, dat zijn dochter boos was. Heel rustig zei hij: „Bij sommige mensen is het wel eens nodig, dat er naar bepaalde dingen gekeken wordt, want anders zullen ze nooit volwassen worden.” Hij keek haar streng aan. Ze begreep, wat hij bedoelde. Gelukkig sloeg moeder er geen acht op, maar zelf begreep ze heel goed, wat haar vader bedoelde.

„Ik ga naar school, hoor!” zei ze schor. Ze liep meteen naar buiten.

Haar vader kwam achter haar aan. Ze voelde zijn hand op haar schouder. Hij had wel gehoord, dat het huilen haar nader stond dan het lachen. „Meisje, we doen het voor je eigen bestwil. Ik hoop, dat je dat begrijpt. Je ziet nu toch zelf wel, dat we wel grenzen moeten stellen. Vanavond zet je weer netjes die knoop aan je rok en dan is er niks aan de hand. Maar je moet er weer in gaan passen, hoor,” zei hij lachend.

Maar Sandra kon er niet om lachen.

„Hier, je krijgt van mij een tientje, want als je een lekke band krijgt, dan kun je naar de fietsenmaker. Daarvoor mag je het gebruiken, maar niet voor snoep.”

Sandra knikte, maar zei niets.

Ze hoefde nu niet zo ver meer te fietsen naar school, het was maar een half uurtje. De zon scheen, het was gewoon warm op de weg. Ze had haar jas niet eens meegenomen. Ze dacht na. Ze had nu geen geld. Op zich was dat wel goed, want dan kon ze tenminste niets kopen. Maar aan de andere kant vond ze het wel zo vreselijk slap. Ze wilde zo graag groot zijn, maar wat kwam ervan terecht, als ze het alleen moest doen? Maar ze zou nu niet eerder stoppen, voordat ze 65 kilo woog. Ze zou… ze zou… Met een hoofd boordevol goede voornemens fietste ze naar school

Nou, bepaald vroeg was ze niet, net op tijd, want de bel die ging al. Ze was toch wel een beetje zenuwachtig, want ze kende niemand van de hele klas.

Ze zouden haar toch wel niet mogen, ze zou er toch wel niet bij horen, ze was veel te dik. Nee, zo moest ze niet denken.

Ze ging toch lijnen? Niet morgen zou ze beginnen, nee vandaag, niet na het eten, nee, nu, nu gelijk. En om van haar woorden in daden om te zetten, pakte ze haar broodtrommel, haalde de drie boterhammen eruit die haar moeder had klaargemaakt en gooide ze over de heg. Ze zag en hoorde meteen al een paar kwetterende vogels die er wel raad mee wisten.

Ze moest zich melden in lokaal 16. Ze zag, dat er nog meer meisjes bij het lokaal stonden. Ze begreep, dat het haar klasgenoten waren en bekeek de groep eens. Het waren natuurlijk allemaal van die slanke fotomodellen. Zij zou wel weer helemaal uit de toon vallen.

Het was erg stil; iedereen moest natuurlijk wennen. Alleen een paar meisjes stonden in een groepje zachtjes te kletsen.

Het duurde niet lang, of ze zag de leraar er aankomen. Het was haar klasseleraar, meneer Hoek, begreep ze. Nee, hij zag er niet echt uit als een boeman. Hij keek vriendelijk, helemaal niet streng.

„Zo, dames, komen jullie verder. Jullie treffen het gelijk wel, hè? Pas om 1 uur beginnen. Allemaal uitgerust zeker? Aan jullie gezichten te zien, wel. Jullie kunnen er wel weer tegen, is het niet?”

Sandra, die niemand kende, ging een beetje achteraan zitten.

Er kwam iemand naast haar zitten. „Mag wel, hè, naast je zitten. Ik ken hier niemand, dus…” hoorde ze een vriendelijke stem.

„O ja, natuurlijk.” Ze voelde zich iets meer op haar gemak, toen ze naar het meisje keek dat naast haar ging zitten. Die is vast ook moeders magerste niet, ze is zeker net zo dik als ik, dacht ze blij. Nu was ze in ieder geval niet de enige.

„Ik ben Marjon,” zei het meisje naast haar.

„Ik heet Sandra.”

„Hé joh, we gaan fijn achteraan zitten, achter die dikke meiden daar!” Het werd wel zacht gezegd, maar Sandra’s oren waren goed en wist ook best, wie daarmee bedoeld werden.

Maar haar buurvrouw had het ook gehoord en nam het nogal luchtig op. „Welja, kom er bij zitten, joh! Dikke mensen zijn gezellig, ga maar achter m’n brede rug zitten,” zei ze lachend. Ze vond het kennelijk geen ramp, dat ze dik was, ze maakte er in ieder geval geen probleem van.

„We zullen eerst maar beginnen,” hoorde Sandra de leraar zeggen. Het werd stil en iedereen vouwde zijn handen.

Toen er gebeden was, las hij een stukje uit de Bijbel.

Daarna werden de boeken uitgedeeld. Ze kregen gelijk van alle vakken de boeken. Daar waren ze al voor gewaarschuwd, iedereen had dan ook een lege schooltas bij zich.

„We gaan die tas volstoppen met geleerdheid en als jullie aan het einde van het schooljaar die boeken weer inleveren, hoop ik dat die geleerdheid in jullie hoofden zit,” zei de leraar glimlachend.

Sandra bekeek de boeken eens die ze kreeg. Vakken als huishoudkunde, gezondheidskunde en omgangskunde waren helemaal nieuw voor haar.

Maar toen ze het boek van Nederlands bekeek, zag ze wel, dat ze daar geen moeite mee zou hebben. Ze had eigenlijk best een hogere vervolgopleiding kunnen gaan doen. Ze kwam van de Havo af en er waren er bij die van het lbo afkwamen, dus het niveau lag ook lager. Nee, met Nederlands zou ze echt geen moeite hebben en met Engels ook niet zo, zag ze wel, toen ze het boek bekeek. Ach, dan had ze het lekker makkelijk.

Hoofdstuk 4

Sandra zat op haar kamertje huiswerk te maken. Veel moeite had ze er niet mee. Ze had inderdaad best een hogere opleiding kunnen doen. De stof die ze voor Nederlands en Engels kreeg, had ze in de tweede klas van de Havo al gehad. En het leerwerk van de andere vakken was ook niet veel en ze kon goed leren, dus lang deed ze er nooit over. Ze wist, dat ze de beste van de klas was.

Toch was ze jaloers op haar klasgenoten die meer moeite moesten doen om een mooi cijfer te halen. Zij vielen tenminste niet op en dat deed zij wel met haar cijfers. En daarbij ze was ook nog steeds veel dikker dan de anderen, behalve Marjon dan. En dat was een doorn in haar oog. Vooral met gym zag ze dat duidelijk. Ze deed er van alles aan om niet mee te hoeven doen, ze schaamde zich zo. Ze woog nu 70 kilo; ze was er dus al acht afgevallen en dat kon ze wel merken ook, want die ruitrok paste weer. Maar als ze zich dan vergeleek met de rest uit de klas, bah, dan was ze toch nog steeds walgelijk dik.

Maar ze had wel gemerkt, dat vader en moeder nu anders tegen haar deden dan voorheen; ze waren veel aardiger.

Zie je nou wel, dacht ze, ze gaan nu weer van me houden, omdat ik niet meer zo vreselijk dik ben.

Ze kon nu tenminste zelf haar grenzen stellen! En ze zou nog verder gaan. Het lukte best, vooral omdat ze nu resultaat zag. Dat gaf haar een gevoel van zelfbeheersing, van overwinning en macht.

Ze dacht aan Marjon die nog dikker was. Die gaf er niet veel om, had ze gemerkt, ze deed er zelf gek over. Ze was nogal goedig en ze was beslist geen buitenbeentje in de klas. De klas was wel leuk, maar ach, ze bemoeide zich niet veel met de rest; ze had hen niet nodig.

Ze wist het wel: ze vonden haar stug en ze hadden gelijk, want ze had nooit zin in een praatje, alleen een beetje oppervlakkig, dat ging nog wel. Het was ook zo heel anders dan op de Havo. Daar was iedereen veel serieuzer, vooral in het laatste jaar. Hier werden meer streken uitgehaald. Ze kwam hier om wat te leren en niet om vervelend te doen. Dan kun je beter thuis blijven, was haar visie.

„Sandra, kom je wat drinken?” Het was haar moeder die onder aan de trap riep.

Die tas zou ze zo meteen wel verder inpakken, eerst maar eens wat drinken. „Doe je even gezellig een bakje mee? Ik zal het wel even inschenken,” zei haar moeder vriendelijk.