Het huwelijk, een paradijsbloem

Ds. J.A. Weststrate
Het huwelijk, een paradijsbloem
Samen nadenken over het huwelijksformulier
© B.V. Uitgeverij De Banier, Apeldoorn 2017
Omslagontwerp: José van der Meer
Vormgeving: Bert van Santen
Foto paradijsbloem omslag: Fotolia
ISBN 978 94 0290 2747
NUR 746-065

www.debanier.nl

Alle rechten voorbehouden.
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

HET HUWELIJK
EEN PARADIJSBLOEM

Samen nadenken over
het huwelijksformulier

Ds. J.A. Weststrate

INHOUD

Woord vooraf

1.  Het huwelijksformulier

Het onderwijzende deel van het huwelijksformulier

2.  Aanhef formulier

3.  Instelling van het huwelijk (1)

4.  Instelling van het huwelijk (2)

5.  Oorzaken inzetting huwelijk (1)

6.  Oorzaken inzetting huwelijk (2)

7.  Oorzaken inzetting huwelijk (3)

8.  Oorzaken inzetting huwelijk (4)

9.  De verhouding tussen man en vrouw (1)

10. De verhouding tussen man en vrouw (2)

11. De verhouding tussen man en vrouw (3)

12. De verhouding tussen man en vrouw (4)

13. De verhouding tussen man en vrouw (5)

14. De verhouding tussen man en vrouw (6)

Het handelende deel van het huwelijksformulier

15. De huwelijksbevestigingsplechtigheid (1)

16. De huwelijksbevestigingsplechtigheid (2)

17. De huwelijksbevestigingsplechtigheid (3)

18. De huwelijksbevestigingsplechtigheid (4)

19. De huwelijksbevestigingsplechtigheid (5)

20. Het gebed

21. De kinderzegen

22. De belofte Gods

Geraadpleegde literatuur

Formulier om den huwelijken staat voor de gemeente van Christus te bevestigen

WOORD VOORAF

De grote reformator Luther sprak op 15 januari 1525 een preek uit over de bruiloft te Kana. Het eerste punt van die predicatie was: ‘De grote eer van de huwelijke staat’. Hij zegt dan onder meer: ‘Bedenk eens, geliefde vrienden en kinderen, of het geen grote eer is voor de huwelijke staat dat deze zijn oorsprong van God heeft! Is het geen grote eer dat de hele heilige Drie-eenheid deze staat heeft ingesteld en de bruid tot de bruidegom heeft gevoerd? Is het geen grote eer dat Jezus Christus, de Zoon van God, Adam en Eva als bruidegom en bruid getrouwd en hen gezegend heeft?’ (Graankorrels 2, Uitgeverij De Banier, 2008; p. 13-14)

Als het gaat over het verkrijgen van een echtgenoot of echtgenote, dan spreekt hij op bladzijde 31 van het genoemde werkje het volgende gebed uit: ‘Ach, lieve God en Vader van onze Heere Jezus Christus, verleen en geef mij, Uw arm kind, een godvrezende man of godvrezende vrouw, met wie ik door genade van de Heilige Geest godzalig leven mag in de huwelijke staat.’

Aan het slot van deze preek (a.w., p. 63) zegt Luther: ‘Geve God de genade dat wij zo’n grote eer van de huwelijke staat, zoals wij hebben gehoord, ter harte zouden nemen en overdenken. Dat de jonge mensen hun huwelijke staat zo ook in de vreze Gods beginnen, en wij allen samen daarom zo goddelijk zouden leven, dat de een de ander in ziekte en nood dient. Dat men niet van elkaar scheidt, totdat God dat doet door de natuurlijke dood. Daartoe helpe ons allen God de Vader, God de Zoon en God de Heilige Geest. Amen.’

Met voorgaande citaten is de kern weergeven van het boek van ds. J.A. Weststrate over het bekende huwelijksformulier dat thans voor u ligt. Er is door de auteur veel studie gemaakt van dit onderwerp. Op pastorale wijze wordt het formulier punt voor punt behandeld. Daarbij is de Bijbel uitgangspunt en richtsnoer. Het resultaat is een gedegen behandeling van een document dat zeer inhoudsvol en al eeuwenlang actueel is. We mogen met de schrijver wel stellen dat in dit formulier het beste van wat op dat terrein vanuit de reformatie beschikbaar was, door Petrus Datheen is samengebracht.

Veel aandacht is er in dit boek voor de vrouw in het huwelijk. Ds. Weststrate geeft daarmee het zwakke vat de eer die haar toekomt. Als men de adviezen van de geachte auteur opvolgt zal er geen sprake zijn van een verkeerde behandeling van de vrouw binnen het huwelijk.

Het is goed dat echtparen dit boek samen hoofdstuk voor hoofdstuk doornemen en bespreken. Uiteraard kan het ook uitstekend dienen als achtergrondinformatie voor huwelijkstoerusting. De vragen aan het eind van een hoofdstuk maken deze pennenvrucht in ieder geval geschikt voor gesprekskringen over huwelijk en gezin.

Dit boek mag in geen gezin ontbreken. We zijn ervan overtuigd dat er onder Gods zegen een heilzame werking uitgaat van goede voorlichting. Dat geve de Heere tot Zijn eer om Christus’ wil, opdat er vrede en liefde mag zijn in de huizen en een Godgeheiligd zaad mag opgroeien in veilige, warme gezinnen.

R.A. van der Garde, secretaris van het Deputaatschap Huwelijksvraagstukken van de Gereformeerde Gemeenten in Nederland

1. HET HUWELIJKSFORMULIER

Paradijsbloem en afbeelding

Het huwelijk wordt wel ‘een paradijsbloem’ genoemd. En terecht. Het eerste huwelijk is immers door de Heere Zelf gesloten in het paradijs. Het is een bijzonder voorrecht dat de Heere het huwelijk alle eeuwen door in stand heeft gehouden, en dat Hij nog steeds – ook heden ten dage – man en vrouw als met Zijn hand bij elkaar brengt. Toch is er een verschil tussen het huwelijk van Adam en Manninne én de huwelijken die nú gesloten worden. Er is maar één huwelijk gesloten in de staat der rechtheid. Dat was het huwelijk van Adam en Manninne. Alle huwelijken die daarna zijn gesloten, zijn gesloten buiten het paradijs in een gebroken wereld, met alle gevolgen die de zondeval met zich heeft meegebracht.

Bij de behandeling van het huwelijksformulier is het van groot belang dat u steeds in gedachten houdt dat het huwelijk een afspiegeling is van het ‘huwelijk’ tussen Christus en Zijn gemeente. Daarover schrijft de apostel Paulus in Efeze 5. In dat hoofdstuk geeft hij aanwijzingen voor het huwelijksleven. Dat ons huwelijk een afspiegeling dient te zijn van de verhouding tussen Christus en Zijn gemeente, legt een grote verantwoordelijkheid op ons. Want de uitstraling van uw huwelijk vormt het beeld dat uw kinderen hebben van de Heere en Zijn Kerk.

Paulus schrijft bijvoorbeeld dat de mannen gehouden zijn hun vrouwen liefde en trouw te betonen. Hij wijst hen daarbij op Christus Die de gemeente heeft liefgehad, en Zichzelven voor haar heeft overgegeven. De mannen hebben de opdracht te betonen dat ze profeet zijn. Dat wil zeggen dat zij de werken des Heeren verkondigen. Vervolgens dat ze priester zijn. Zij dienen zichzelf te verloochenen. Ten slotte zijn ze ook koning. Ze zijn geroepen om te strijden tegen de vijand. Maar wij zijn gevallen adamskinderen. Ten diepste willen we als man geen profeet, priester en koning meer zijn. En … we kunnen het ook niet meer.

Van de vrouwen wordt onder andere gevraagd dat ze hun man gehoorzaam zullen zijn en dat zij onderdanig zullen zijn, ‘gelijk den Heere’.

Zowel van de man als van de vrouw wordt gevraagd om zichzelf voortdurend te verloochenen. Dat gaat tegen onze natuur in. We willen de minste niet zijn. We willen geen kruis op ons nemen. Ook geen huwelijkskruis of opvoedingskruis. Toch vraagt de Heere van man én vrouw dat we Hem zullen volgen als Hij in Zijn wijsheid ons een kruis oplegt. Daar gaan we bij de behandeling van het huwelijksformulier nog wel dieper op in.

Opsteller huwelijksformulier

De bekende Petrus Datheen is degene die het huwelijksformulier in de zestiende eeuw heeft samengesteld uit enkele andere formulieren. Hij gebruikte daarvoor onder andere het formulier van Calvijn, het formulier van De Paltz en het formulier van À Lasco. De Dordtse Synode heeft het huwelijksformulier vastgesteld nadat enkele wijzigingen waren aangebracht. Gelukkig zijn die wijzigingen later voor het grootste deel weer ongedaan gemaakt. Het huwelijksformulier zoals wij dat nu hebben, en dat wordt voorgelezen in de huwelijksdienst, is bijna weer geheel het huwelijksformulier zoals Petrus Datheen dat ooit heeft samengesteld.

Hoewel het een formulier is dat in de zestiende eeuw is opgesteld, is het nog steeds verrassend actueel. Het is raadzaam het formulier eens rustig en aandachtig door te lezen. Zelf heb ik ervaren bij de grondige bestudering ervan ten behoeve van de gemeenteavonden over het huwelijksformulier, dat er ontzaglijk diepe rijkdommen in verborgen liggen. Overduidelijk blijkt dat het huwelijksformulier is geënt en gegrond op Gods Woord, waarvan Luther zei:

Gods Woord houdt stand in eeuwigheid,
En zal geen duimbreed wijken.

Het huwelijksformulier is eigenlijk een klein huwelijkshandboekje. Het geeft richtlijnen voor de man en voor de vrouw. Er wordt op gewezen dat de Heere enerzijds een zegen zal geven als we binnen het huwelijk naar Zijn geboden wandelen. ‘Zo hoort uit het Woord Gods, hoe eerbaar de huwelijke staat is, en dat hij een inzetting Gods is, die Hem behaagt; waarom Hij ook de getrouwden wil zegenen, en hen bijstaan, gelijk Hij beloofd heeft.’ Anderzijds klinkt er ook een ernstige waarschuwing in door. Aan het níét leven naar Gods geboden is een vloek verbonden. Dat blijkt duidelijk uit de woorden: ‘Daarentegen de hoereerders en overspelers wil Hij oordelen en straffen.’

Burgerlijk en kerkelijk huwelijk

Boven het formulier staat: ‘Formulier om den huwelijken staat voor de gemeente van Christus te bevestigen.’ Er staat niet boven: ‘formulier om het huwelijk in te zegenen’. Het wordt vaak zo gezegd, maar het staat er niet. De roomsen hebben van het huwelijk een sacrament gemaakt. Wij wijzen dat af.

Er staat ook niet boven: ‘formulier om het huwelijk voor de gemeente van Christus te sluiten’. De huwelijkssluiting is een burgerlijke zaak. Het huwelijk hoort al gesloten te zijn vóórdat het bruidspaar in Gods huis komt. Dat blijkt ook uit het formulier: ‘Opdat gij N. en N. (die uw echtelijke verbinding in Gods Naam openlijk alhier in de kerk wilt laten bevestigen).’ Dus de echtelijke verbinding heeft al plaatsgehad. In de kerk worden geen ‘verloofde’ stellen bevestigd. Het bruidspaar dat in de kerk komt ís al gehuwd. In de huwelijksdienst wordt het huwelijk bevestigd in Gods Naam. De Naam des Heeren wordt dan verbonden aan uw huwelijk in een dienst waarin de Naam des Heeren wordt aangeroepen. In de huwelijksdienst wordt een zegen gevraagd over het huwelijk. Dat het huwelijk wordt bevestigd, wil zeggen dat het wordt ‘vastgemaakt in Gods Woord’. Het is enerzijds een onuitsprekelijk voorrecht als een huwelijk bevestigd mag worden in Gods huis. Maar het brengt anderzijds ook een ontzaglijke verantwoordelijkheid met zich mee.

Het huwelijk wordt bevestigd tijdens de eredienst in de kerk. In de tijd dat het huwelijksformulier is opgesteld, kwam de hele gemeente samen. Toen werden de huwelijken ook op zondag bevestigd. In Zuid-Afrika is praktisch de hele gemeente aanwezig bij de huwelijkssluiting. Dat is een groot voorrecht. In veel gemeenten in Nederland zijn vaak alleen de familie en een enkele belangstellende aanwezig. Maar het is de bedoeling volgens het formulier dat de héle gemeente aanwezig is. Het is een gewone kerkdienst. Tijdens deze speciale kerkdienst staat het huwelijk centraal. We proberen zelf tijdens zo’n dienst altijd wat lessen mee te geven voor het huwelijksleven.

Samenvattend stellen we dus dat er een formulier is samengesteld door Petrus Datheen om de huwelijke staat (het huwelijk is al gesloten) voor de gemeente van Christus (dat is de gemeente die samengekomen is) te bevestigen.

Indeling formulier

Het huwelijksformulier is op een bepaalde manier ingedeeld. Allereerst is er een aanhef. Deze plaatst ons direct in de realiteit van het huwelijksleven. Het formulier begint immers met het spreken over velerhande tegenspoed en kruis dat de gehuwden vanwege de zonde overkomt. Daarna wordt gewezen op Gods gewisse hulp waarvan de gehuwden verzekerd mogen zijn in dat kruis.

Na de aanhef krijgen we de instelling van het huwelijk. Het huwelijk is door de Heere ingesteld. Hij brengt ook nog heden ten dage man en vrouw samen.

Het derde onderdeel behandelt de oorzaken van het huwelijk. Kort gezegd: In de eerste plaats dienen gehuwden elkaar te helpen. In de tweede plaats behoren zij de kinderen – als het de Heere belieft hun die te schenken – op te voeden in de vreze des Heeren. In de derde plaats behoedt het huwelijk voor hoererij. Deze derde oorzaak betreft de innige verhouding tussen man en vrouw, het huwelijksgeheim.

Na de aanhef, de instelling en de oorzaken van het huwelijk komt er onderwijs over de onderlinge verhouding tussen man en vrouw. En daar is heel wat over te zeggen. Het formulier wordt daar ook heel persoonlijk. Ten slotte volgt dan het rituele deel, waarin de beloften van man en vrouw – die tijdens de huwelijksdienst gedaan worden met God en de gemeente als getuige - centraal staan. Het betreft de belofte van trouw, de belofte van liefde, de belofte van zorg, de belofte van heiligheid en de belofte van waarachtigheid.

VRAGEN:

1. Wat is het verschil tussen het huwelijk dat in het paradijs werd gesloten en de huwelijken die buiten het paradijs worden gesloten?

2. Waarin werkt dat door?

3. Met welke woorden bevestigt Paulus in Efeze 5 dat het huwelijk een afspiegeling is van het ‘huwelijk’ tussen Christus en Zijn gemeente?

4. Kunt u in eigen woorden weergeven wat het betekent dat uw huwelijk kerkelijk wordt/is bevestigd? Wat zijn de consequenties daarvan?

5. Wat belooft de Heere als de gehuwden naar Zijn geboden wandelen? Hoe luidt Zijn dreiging als zij níét naar Gods geboden wandelen?

6. Wat betekent het dat het huwelijk wordt bevestigd in Gods Naam?

HET ONDERWIJZENDE DEEL

van het huwelijksformulier

__________________________________

2. AANHEF FORMULIER

Tegenspoed en kruis

‘Overmits den gehuwden gewoonlijk velerhande tegenspoed en kruis vanwege de zonde overkomt; opdat gij N. en N. (die uw echtelijke verbinding in Gods Naam openlijk alhier in de Kerk wilt laten bevestigen), in uw harten ook verzekerd zijn moogt van de gewisse hulpe Gods in uw kruis; zo hoort uit het Woord Gods, hoe eerbaar de huwelijke staat is, en dat hij een inzetting Gods is, die Hem behaagt; waarom Hij ook de getrouwden wil zegenen, en hen bijstaan, gelijk Hij beloofd heeft; daarentegen de hoereerders en overspelers wil Hij oordelen en straffen.’

U zou zich kunnen afvragen als u deze woorden leest: Is dat allemaal niet wat somber? Het huwelijk is toch een vreugdevolle dag? Deze gedachte is niet nieuw. Ook vroeger zijn er over het begin van het huwelijksformulier veel discussies geweest. Calvijn had dit gedeelte bijvoorbeeld niet opgenomen in zijn huwelijksformulier. Zijn aanhef luidde: ‘Onze hulp is in de Naam des Heeren, Die hemel en aarde gemaakt heeft.’

De aanhef die wij hebben, komt van de hervormer Micron. Hij was voorganger van de vluchtelingengemeente in Londen en tijdgenoot van Petrus Datheen. Micron en de leden van zijn gemeente verkeerden in zeer moeilijke omstandigheden. Ze werden vervolgd. Ze ondervonden allerlei moeilijkheden. De kerk dreigde ten onder te gaan. Dit alles had ook z’n directe invloed op het persoonlijke en huwelijksleven. Daarom heeft Datheen de aanhef ‘Overmits den gehuwden gewoonlijk velerhande tegenspoed en kruis vanwege de zonde overkomt’ overgenomen.

Bijbelse gedachte

Het begin van het huwelijksformulier is voluit Bijbels. Paulus zegt in 1 Korinthe 7:26-29 tot de gemeente van Korinthe, die ook in moeilijke omstandigheden verkeerde: ‘Ik houd dan dit goed te zijn om den aanstaanden nood, dat het, zeg ik, den mens goed is alzo te zijn. Zijt gij aan een vrouw verbonden? Zoek geen ontbinding. Zijt gij ongebonden van een vrouw? Zoek geen vrouw. Maar indien gij ook trouwt, gij zondigt niet; en indien een maagd trouwt, zij zondigt niet. Doch dezulken zullen verdrukking hebben in het vlees; en ik spaar ulieden. Maar dit zeg ik, broeders, dat de tijd voorts kort is; opdat ook die vrouwen hebben, zouden zijn als niet hebbende.’ We zien dus dat de woorden over verdrukking en kruis gegrond zijn op Gods Woord. De verdrukkingen die Paulus zag en onderging, de vervolging waaronder Micron leed en allerlei andere verdrukkingen uit de tijd van de Reformatie zijn er nog steeds. Zij rechtvaardigen de aanhef van het huwelijksformulier.

Velen zien deze aanhef als een donkere wolk boven een vreugdevolle dag. In sommige kerken wordt dit gedeelte zelfs weggelaten. Terwijl het de praktijk is van het huwelijksleven. Het is juist zo eerlijk om dat mee te geven aan het (jonge) bruidspaar. Ik denk dat ieder die al langer getrouwd is, dat van harte zal beamen. Ook David moest zeggen: ‘Hoewel mijn huis alzo niet is bij God ...’ Hij blikte terug in zijn leven en moest zeggen: Ik heb er niets van terechtgebracht. Er is bij mij schaamte als ik zie op mijn huis, op mijn gezin, op mijn regering! Ziet u hoe Bijbels én eerlijk de aanhef van het formulier is?

Wat een wonder dat er na ‘velerhande tegenspoed en kruis vanwege de zonde’ geen punt staat, maar dat de aanhef verder gaat … Er staat ook bij dat de gehuwden verzekerd mogen zijn ‘van de gewisse hulpe Gods in hun kruis.’ De Heere zal Zijn hulp geven aan de gehuwden. Het huwelijk is Zijn instelling. En wat de Heere zegt, doet Hij. Dat wil niet zeggen dat de Heere over de zonde heen werkt. Hij vraagt dat we in Zijn geboden en inzettingen zullen wandelen. En als we dat mogen doen, al is het uitwendig, dan zullen we de hulp van de Heere ervaren, ook als we dat allerminst verwachten.

Vanwege de zonde

‘Overmits de gehuwden gewoonlijk velerhande tegenspoed en kruis vanwege de zonde overkomt.’ Waarom is er tegenspoed en kruis? Vanwege de zonde. Uw huwelijk is gesloten buiten het paradijs. Het huwelijk zelf is een paradijsbloem. Maar uw en mijn huwelijk is gesloten buiten het paradijs. Het is een huwelijk tussen twee zondige adamskinderen. Een van de oudvaders zegt: ‘Op de huwelijksdag waren twee zondige handen ineengestrengeld en werden er twee zondige harten met elkaar verenigd. Dat wil zeggen: Twee harten die beide ganselijk onbekwaam zijn tot enig goed en geneigd zijn tot alle kwaad.’ Komt het in de uitleving niet openbaar dat het waar is wat de Catechismus leert, namelijk dat we haters van elkaar zijn en haters van de Heere? De Kerk moet het met smart inleven en beamen. Het is Gods algemene goedertierenheid dat er nog liefde is tussen man en vrouw. Wat een wonder dat de Heere nog liefde schenkt! Wat is liefde? Als ik deze vraag stel aan het aanstaande echtpaar tijdens het huwelijksgesprek, zie ik vaak een verlegen blik en klinkt het: ‘Dominee, dat is zo moeilijk onder woorden te brengen. Het is een gevoel, een genegenheid, een begeerte, een verlangen ...’ Dat is op zich waar, maar het is nog zoveel meer. Liefde is een veelomvattend iets. Dat is niet in woorden uit te drukken. Dat blijkt wel als we 1 Korinthe 13 opslaan. Paulus drukt in dat hoofdstuk uit wat liefde is. Leest u het eens rustig na voor uzelf. Dan zult u zien hoeveel woorden Paulus nodig heeft om het begrip ‘liefde’ onder woorden te brengen. Ik citeer enkele verzen: ‘De liefde is lankmoedig [dat is: geduldig], zij is goedertieren; de liefde is niet afgunstig; de liefde handelt niet lichtvaardiglijk; zij is niet opgeblazen; zij handelt niet ongeschiktelijk, zij zoekt zichzelve niet [dat wil zeggen dat u honderd procent de ander zoekt en nul procent uzelf. Ga eens terug in uw huwelijk. Hoeveel maal is dat voorgekomen? Kent u die zelfverloochening?], zij wordt niet verbitterd, zij denkt geen kwaad; zij verblijdt zich niet in de ongerechtigheid, maar zij verblijdt zich in de waarheid; zij bedekt alle dingen, zij gelooft alle dingen, zij hoopt alle dingen, zij verdraagt alle dingen.’ Als u dat zo hoort, moet u dan niet zeggen: Wat schieten we toch veel tekort, ook in ons huwelijksleven?

Man en vrouw verschillend

‘Overmits den gehuwden gewoonlijk velerhande tegenspoed en kruis vanwege de zonde overkomt ...’ Wanneer man en vrouw samengebracht worden, worden er twee heel verschillende mensen bij elkaar gebracht. Niet alleen qua persoon, maar een man is nu eenmaal heel anders dan een vrouw. Beiden hebben een verschillende psyche, ze hebben elk hun eigen lichaam, mannen hebben andere genegenheden dan vrouwen. Man en vrouw hebben ook verschillende gedachten over bepaalde zaken. Kortom: Er komen twee zondige adamskinderen bij elkaar, die beiden anders zijn en bovendien anders geaard zijn. We weten allemaal dat die verschillen in het huwelijk overbrugd moeten worden. Daarom is het ook zo goed om de eerste tijd van het huwelijk, maar ook in de tijd naar het huwelijk toe, zoveel mogelijk bij elkaar te zijn en met elkaar die verschillen te bespreken. Want als er met elkaar gecommuniceerd wordt, als de verschillen besproken worden, kunnen we ze overbruggen. Er zullen altijd verschillen blijven. De een is man, de ander is vrouw. Maar zolang er veel liefde is tot elkaar, kunnen we de verschillen van elkaar makkelijk verdragen. Dan kunnen we onszelf verloochenen. Dan kunnen we soms met blijdschap een offer brengen voor onze lieve man of vrouw die we uit Gods hand hebben ontvangen. O, wat kunnen we er klein onder worden als we mogen zien dat de Heere ons samenbracht. Dat het Zijn wijs beleid is, dat het Gods goedertierenheid is dat er nog een liefdesband is. Dan zeggen we: ‘Heere, wat bent U nog goed voor ons!’ En als die liefde er is, kost het niet veel moeite om de verschillen te overbruggen. Maar … als de liefde kwijnt en taant, kunnen de verschillen zo makkelijk geschillen worden. En de geschillen kunnen zo makkelijk huwelijkstwisten en huwelijkskruisen worden. Onthoud het. Satan is er altijd op uit om wat één is, te scheiden. In het bijzonder wil hij de inzettingen des Heeren scheiden. Hij ligt altijd op de loer. Zeker ook om in het huwelijksleven tussen man en vrouw te komen. Luther zei al: ‘In het eind der tijden zal de satan vele vurige pijlen afvuren op het huwelijksleven, om deze inzetting des Heeren te ontwrichten.’

De verschillen tussen man en vrouw – die er van nature zijn – kunnen dus ontaarden in twisten en kunnen huwelijkskruisen worden. Probeer daarom altijd met elkaar in gesprek te blijven. Niet af en toe op een bepaalde dag in de week. Niet eens per maand, nee, iedere dag! Laat de zon niet ondergaan over uw toornigheid. Probeer elke dag een vlak veld te maken. Man, wees lief voor uw vrouw. Want als u het zwakke vat niet in ere houdt, zullen uw gebeden, uw persoonlijke, huiselijke en ambtelijke gebeden, verhinderd worden. Probeer dus verschillen te bespreken. En vrouw, wees uw man onderdanig. Houd rekening met elkaars zwakheden.

Jonge mensen, laat je bij het zoeken van een levensgezel(lin) niet alleen drijven door de liefde. Want liefde verblindt. Vader À Brakel geeft in de Redelijke Godsdienst duidelijke richtlijnen. Hij zegt: ‘Zoek een levensgezel van ongeveer dezelfde leeftijd.’ Natuurlijk mag er wel een leeftijdsverschil van enkele jaren zijn, maar het is beter dat het verschil niet té groot is. Verder raadt À Brakel ook aan om een levensgezel te zoeken van ongeveer dezelfde stand, van hetzelfde geloof en met dezelfde levensvisie. Want hoe kleiner de verschillen zijn, hoe kleiner de mogelijkheid is dat er huwelijkskruisen zullen ontstaan.

Met smart kinderen baren

‘Overmits den gehuwden gewoonlijk velerhande tegenspoed en kruis vanwege de zonde overkomt ...’ Behalve het huwelijk van Adam en Manninne worden alle huwelijken gesloten buiten het paradijs. Ons huwelijk wordt of is gesloten ná de zondeval. Vanwege de zonde is er tegenspoed en kruis. En toch … Wat gaf de Heere direct na de zondeval? De moederbelofte. ‘En Ik zal vijandschap zetten tussen u en tussen deze vrouw, en tussen uw zaad en tussen haar Zaad; Datzelve zal u den kop vermorzelen, en gij zult Het de verzenen vermorzelen.’ Maar de Heere sprak ook een vloek uit. Deze vloekspraken zijn de grond voor de huwelijkskruisen. Alle kruisen die ons overkomen, zijn gevolgen van de zonde. Het is om eigen schuld. Isaäc da Costa dichtte:

Op den bodem aller vragen
Ligt des werelds zondeschuld.

De man kreeg van de Heere een enkele vloek: ‘In het zweet uws aanschijns zult gij brood eten, totdat gij tot de aarde wederkeert.’ De vrouw heeft daarentegen van de Heere een dubbele vloek ontvangen: ‘Ik zal zeer vermenigvuldigen uw smart, namelijk uwer dracht; met smart zult gij kinderen baren; en tot uw man zal uw begeerte zijn.’

Misschien zegt u: De smart van een zwangerschap of de moeite van het baren van kinderen hoeft toch niet altijd een kruis te zijn? Zeker niet als de man zijn vrouw met liefde omringt? Dat is waar. Als de man zich houdt aan de belofte die hij voor Gods aangezicht en voor de gemeente heeft afgelegd, kan de periode van zwangerschap en bevalling – ondanks de smart en moeite – zelfs een gezegende periode zijn. Toch zijn er helaas ook andere voorbeelden. Bijvoorbeeld als de vrouw dit alles moet doorworstelen zonder de hulp en steun van haar man. Als de vrouw het gevoel heeft: ‘Ik ben er alleen om kinderen te baren.’ In zulke gevallen kan een zwangerschap en het ter wereld brengen van nieuw leven een huwelijkskruis worden! Het is voor een vrouw heel erg als haar man niet ziet wat het haar kost of als haar man zijn belofte niet nakomt.

Opvoedingskruisen

De zinsnede ‘met smart kinderen baren’ ziet overigens niet alleen op het voortbrengen van kinderen. De verklaarders wijzen ook op de opvoedingskruisen. Hoeveel kruisen zijn er niet in de gezinnen, juist vanwege de kinderen? Ds. Verhoeks zei vaak tijdens een doopdienst: ‘Kleine kinderen, kleine zorgen (dus kleine kruisen), grote kinderen, grote zorgen (dus grote kruisen).’ En van getrouwde kinderen geldt zelfs: Dubbele kruisen. De meeste kruisen die de ouders te dragen hebben, zijn opvoedingskruisen die hun door hun kinderen worden opgelegd. Wat worden er veel oudertranen geplengd!

Het opvoedingskruis wordt nóg groter als de ouders verschillend denken over bepaalde facetten van de opvoeding. Dat is funest voor de opvoeding. Ouders horen één te zijn en één lijn te trekken.

Ook onze tijd is vol van opvoedingskruisen. Denk alleen al aan de mediaproblematiek. Wat wordt daardoor een geweld gedaan op de kinderziel. Wat kunnen ouders met de handen in het haar zitten en zich machteloos voelen als hun kind een mobiele telefoon heeft waarop open internet wordt ontvangen. Zulke ouders kunnen soms waarschuwen wat ze willen, maar ze hebben haast geen vat meer op de kinderen! Wat kan het ook moeilijk zijn als kinderen andere wegen gaan dan vader en moeder graag zouden willen. Als hun zoon of dochter verkering krijgt met iemand die een andere geloofsopvatting heeft.

Zo zijn er nog vele andere huwelijkskruisen te noemen. Ook de rij opvoedingskruisen is moeiteloos aan te vullen. Ouders, wat kunnen we soms boos worden. Wat hebben we toch lijdzaamheid van node. Of u niet? Het is niet verkeerd om terug te denken aan uw eigen jeugd en uw eigen opvoeding. Dan zien we soms tot onze smart onze eigen zonden terug in onze kinderen. Straffen lijkt soms weinig nut te hebben. Weet u wat ten diepste voor het kind de doeltreffendste straf is, ouders? Als u samen met uw kind op de knieën gaat, en als uw kind uit uw mond mag horen dat u zich als ouder niet kunt verheffen boven uw kind. Als u zelf de minste wilt zijn. Dát kan soms zelfs beslag leggen!

Kinderloosheid

‘Met smart zult gij kinderen baren ...’ Er zijn ook echtparen die sterk uitzien naar de kinderzegen, maar die helaas altijd kinderloos blijven. Het zou weleens kunnen zijn dat dat nóg meer smart doet dan een opvoedingskruis. Wat kan het ontzettend ingrijpend zijn als uiteindelijk blijkt dat de baarmoeder van de vrouw toegesloten is, of dat de man onvruchtbaar is. Ik weet dat er mensen zijn die niet naar een doopdienst komen, omdat dat voor hen zo pijnlijk is. Het is begrijpelijk, maar toch … Probeer toch naar Gods huis te komen. De Heere heeft meer dan één zegen! Er zijn ook kinderloze echtparen die niet naar verjaardagen kunnen gaan omdat er zoveel kinderen rondlopen. En … het zijn altijd kinderen van een ander. Dit huwelijkskruis kan tussen man en vrouw in komen te staan. Wees daarvoor op uw hoede. Bespreek het verdriet en gemis met elkaar. Het kan zo makkelijk leiden tot ontrouw in het huwelijksleven. En daarom: Bespreek het en breng het samen voor Gods aangezicht.

Tot uw man zal uw begeerte zijn

De vrouw kreeg van de Heere een dubbele vloek als straf op de zonde. In het voorgaande stonden we stil bij de eerste vloek, namelijk het met smart kinderen baren. Letten we nu op de tweede vloek: ‘En tot uw man zal uw begeerte zijn, en hij zal heerschappij over u hebben.’

De man is dus het hoofd. Dát is de scheppingsorde. De begeerte van de vrouw moet tot de man zijn. De kanttekening zegt: ‘Dat is: Gij zult gehouden zijn u naar den wil van uw man te voegen, en zoeken onder hem te schuilen, en door zijn beleid geregeerd te worden.’ Als de vrouw de huwelijksbelofte nakomt, is dat geen kruis. Maar als de vrouw niet kan buigen onder de man, als zij over hem gaat heersen, is dat zonde. Dan handelt de vrouw tegen Gods bevel. Dat kan ontaarden in een groot huwelijkskruis. ‘En tot uw man zal uw begeerte zijn’ betekent dat de vrouw onder de man moet buigen.

Daarnaast zal de man heerschappij over de vrouw hebben. De kanttekening zegt daarover: ‘Dat is, hij zal macht hebben over u te gebieden, hetwelk voor uw vlees nu lastig zal zijn, terwijl het voor den val niet dan lieflijk was.’ Vóór de val kreeg de man immers de opdracht om zijn vrouw aan te kleven. Dat wil zeggen: Zeer lieflijk aan te hangen. Afhankelijk te zijn van haar. Maar na de zondeval heeft de man heerschappij gekregen.

Als de man zijn macht niet misbruikt en zijn huwelijksbelofte van liefde trouw nakomt, is het geen kruis voor de vrouw om onder de man te staan. Maar als de man geen liefde heeft of geen liefde in beoefening heeft, als de man een tiran is, als zijn verdorven bestaan boven komt en de vrouw daar niet onder kan buigen, is dat een huwelijkskruis. Besef toch, ouders, als de vrouw én de man niet met elkaar omgaan zoals de Heere het heeft ingesteld, dus als de vrouw niet kan buigen onder haar man en niet naar hem wil luisteren, heeft dat een diepe uitwerking op de kinderen en het nageslacht. Want als vader en moeder al geen voorbeeld zijn van hoe we in liefde, gehoorzaamheid en trouw met elkaar horen om te gaan, hoe zullen de kinderen dat dan beoefenen als ze later zelf volwassen zijn? Als ze hun plaats innemen in het bedrijfsleven en in de maatschappij?

In het zweet uws aanschijns

Ook de man kreeg een vloek. ‘En tot Adam zeide Hij: Dewijl gij geluisterd hebt naar de stem uwer vrouw en van dien boom gegeten, waarvan Ik u gebood, zeggende: Gij zult daarvan niet eten, zo zij het aardrijk om uwentwil vervloekt, en met smart zult gij daarvan eten al de dagen uws levens. Ook zal het u doornen en distelen voortbrengen; en gij zult het kruid des velds eten. In het zweet uws aanschijns zult gij brood eten, totdat gij tot de aarde wederkeert, dewijl gij daaruit genomen zijt; want gij zijt stof en gij zult tot stof wederkeren.’ Dus de ganse aarde is vervloekt vanwege onze diepe val. Wat kan de aarde en wat kunnen de beesten zuchten naar water. En dat is alles onze schuld!

De vloek van de man is dat hij in het zweet zijns aanschijns zijn brood zal eten. Dus de vloek van de man ligt in het arbeidsproces. De kanttekening zegt: ‘Met kommerlijken en moeilijken arbeid zult gij u op de aarde onderhouden.’ Dat geldt voor iedere man. Ook de ongetrouwde man.

Iedere man die kostwinner is weet hoe zeer de zorg voor eten, drinken en onderdak op de schouders kan drukken. Er zijn soms kruisen van armoede. Soms van werkloosheid. Het kan ook zijn dat de man het té druk heeft op zijn werk. Ook dat kan de schouders naar beneden drukken. Toch zijn dit allemaal gevolgen van de vloek die de Heere vanwege de zonde over de man heeft uitgesproken. Agur wist welke nood er met dit alles gepaard kan gaan. Dat deed hem zeggen: ‘Armoede of rijkdom geef mij niet.’ Niet alleen armoede, maar ook rijkdom kan een kruis zijn! U moet het ondervonden hebben om te weten wat dat betekent. Agur bad een wijs gebed: ‘Voed mij met het brood van het mij bescheiden deel.’

De gewisse hulpe Gods in het kruis

‘Overmits de gehuwden gewoonlijk velerhande tegenspoed en kruis vanwege de zonde overkomt ...’ Zo luidt de aanhef van het huwelijksformulier. Het zou rechtvaardig zijn als er dan een punt stond. Het is immers onze eigen schuld. Wíj zijn van de goeddoende God afgeweken. Wíj wilden niet buigen onder de Heere. Wíj wilden als God zijn, kennende het goed en het kwaad. O, wat een wonder, dat er geen punt staat. Toen u getrouwd bent is er gelezen en beloofd: ‘Opdat gij (...) in uw harten ook verzekerd zijn moogt van de gewisse hulpe Gods in uw kruis.’ Met andere woorden: De Heere belooft te helpen. Is dat voor u weleens een wonder geworden? Wanneer wordt dat een wonder? Als we deze vloek mogen eigenen. Als we mogen zeggen: Ja, Heere, ik ben Uw gramschap dubbel waardig. Dezulken mogen op Gods tijd ook leren dat Christus gekomen ís. Het Vrouwenzaad heeft het slangenzaad de kop vermorzeld. Christus heeft de vloek weggenomen.

We hebben allemaal een kruis. Of we nu bekeerd zijn of onbekeerd. Toch belooft de Heere aan het begin van het huwelijk dat Hij kruisdragers binnen het huwelijk te hulp wil komen. Ja, dat ze verzekerd mogen zijn van Zijn gewisse hulp.

Let wel, er zijn verschillende kruisen. De onbekeerden krijgen een kruis in Gods toorn. Gods kinderen krijgen een kruis in Gods liefde. Waarom? Omdat Christus voor hen de vloek uit het kruis heeft weggenomen. Christus heeft dát deel van het kruis gedragen, waarop de vloek rust. Zodoende moeten Gods kinderen alleen het lichtste deel dragen. Een ouderling zei eens: ‘Toen ik daarop mocht zien, was mijn kruis slechts een luciferhoutje.’ Van nature kan niemand het eens zijn met een kruis. Dan zijn we opstandelingen. Of we nu bekeerd of onbekeerd zijn. Kijk maar naar Asaf. Hij was nijdig op de voorspoed van de goddelozen. Ieder kruis geeft strijd en opstand. Misschien zegt u: Maar onbekeerden kunnen toch ook berusten in een kruis? Dat kan inderdaad. Maar berusten in een kruis is heel wat anders dan rusten in Christus onder een kruis! Als we in Christus mogen rusten, mogen we ook zien dat de Heere ons dat kruis in Zijn wijsheid oplegt. Dan wordt ervaren dat het kruis een liefdevol kruis is. Dat het een uiting is van Gods trouw. Maar ook dat Hij macht heeft om te helpen.

Een uitnemende weg

Wat moeten gehuwden doen die onder kruis en druk leven? Laten zij hun weg op de Heere wentelen, want Hij zegt: ‘Opdat gij, N. en N. (...) in uw harten ook verzekerd zijn moogt van de gewisse hulpe Gods in uw kruis.’ Er is er maar Eén Die kan helpen, dat is de Heere. En Hij belooft het aan al de gehuwden. Hoe groot de nood ook is, hoe onmogelijk het ook lijkt dat een probleem ooit opgelost kan worden, hoe zwaar het kruis ook is, bij de Heere zijn uitkomsten. Hij zal Zijn hulp geven, ook als u dat allerminst verwacht. Als u misschien aan het eind van alles gekomen bent. Als u al zoveel hebt geprobeerd en u denkt dat u er nog onder zult bezwijken. Maar de Heere zal gewisselijk komen. Hij belooft het. Hij heeft alle macht in hemel en op aarde. De God, van Wie alles is, het zilver en het goud en het vee op duizend bergen, kan al wat Hij wil. Hij belooft de gehuwden dat ze verzekerd mogen zijn van de gewisse hulpe Gods in hun kruis.

Zijn we niet vaak zelf aan het ploeteren? Hoe vaak vecht u tegen het kruis? O, ‘wentel uw weg op den Heere, en vertrouw op Hem, Hij zal het maken.’ Vaak denken we nog in moedeloosheid om te komen als we een kruis hebben. Zeker, als we in onze kinderen ons eigen beeld zien, weten we soms niet waar we het moeten zoeken. Maar dan roepen we u toe: ’Weest in geen ding bezorgd, maar laat uw begeerten in alles door bidden en smeken, met dankzegging, bekend worden bij God.’ De Heere zál helpen. Hij heeft het beloofd. Hij wil de gehuwden Zijn hulp en bijstand altijd bewijzen. Ook als zij het allerminst verwachten.

Maar wees voorzichtig: Maak van de uitredding in uw huwelijksleven géén bekering. De Heere belooft gewis dat Hij zal helpen. Maar een uitkomst in het huwelijk is iets anders dan een bekering.

De Heere werkt middellijk als Hij ons in onze nood wil helpen. We moeten dus wel de middelen gebruiken. Calvijn zegt: ‘Als u een kruis overkomt in uw leven, kijk dan om u heen, wat de Heere in de weg van de voorzienigheid aan middelen aanreikt.’ Maak dus biddend gebruik van de middelen.

De gehuwden mogen verzekerd zijn ... Staat er dat ze dat mogen omdat het kruis weggenomen wordt? Nee, er staat dat ze verzekerd mogen zijn van de gewisse hulpe Gods in hun kruis. Dus de Heere zegt niet dat Hij het kruis wegneemt, maar Hij belooft dat het kruis draaglijk zal zijn. Hij geeft kracht naar kruis. Hij nam de doorn van Paulus niet weg, maar gaf er wel iets tegenover, namelijk Zijn genade en kracht om de doorn te kunnen dragen.

Waarom helpt de Heere de getrouwden? Omdat het huwelijk een inzetting Gods is die Hem behaagt. Wat Hij zegt, doet Hij. Dat kan zelfs onze zondige aard niet tegenhouden. ‘Waarom Hij ook de getrouwden wil zegenen, en hen bijstaan, gelijk Hij beloofd heeft.’ Maar ... de Heere werkt nooit over de zonde heen! Hij wil een vlak veld hebben. Als u in de zonde leeft, kunt u Gods hulp en bijstand niet verwachten over uw huwelijkskruis. Moet u zeggen dat u niet ervaart dat de Heere daarin ondersteunt? Onderzoek dan eens wat er ligt tussen de Heere en uw ziel. De Heere trok niet op met het volk Israël bij Ai omdat Achan gestolen had. Eerst moest Achan gestenigd worden, voordat de Heere Zijn hulp en bijstand gaf. Dat geldt ook voor u. De zonde moet eerst tenietgedaan worden. De zonde moet beleden en gelaten worden. Dán zal de Heere betonen dat Hij Zijn hulp en bijstand zal geven.

De Heere wil de gehuwden Zijn hulp en bijstand bieden. Hij verbindt Zijn zegen en gunst níét aan allerlei moderne samenlevingsvormen. Het is tegen Gods Woord als mensen van dezelfde geaardheid met elkaar samenleven of zelfs trouwen. Hij wil dus de getrouwden zegenen en hen bijstaan, gelijk Hij beloofd heeft. ‘Daarentegen de hoereerders en overspelers wil Hij oordelen en straffen.’

VRAGEN

1. Kunt u praktijkvoorbeelden noemen waaruit blijkt dat de aanhef van het huwelijksformulier voluit Bijbels en waar is?

2. Noem eens een aantal aspecten van de liefde waar Paulus over spreekt in 1 Korinthe 13 en probeer dat ook te vertalen naar uw eigen leven.

3. Noem voorbeelden waaruit blijkt dat man en vrouw verschillend zijn. Hoe dient u daarmee om te gaan?

4. Geef eens enkele voorbeelden van huwelijkskruisen en wat is de beste plaats als u daaronder zucht?

5. Wat houdt de dubbele vloek in die de vrouw kreeg?

6. Welke vloek kreeg de man?

7. Noem voorbeelden uit het dagelijks leven waarin die vloek tot uiting komt, zowel voor de vrouw als voor de man.

8. Waarom is het als ouders zo belangrijk om op een Bijbelse wijze man en vrouw te zijn? Wat doet dat met de kinderen?

9. We zeggen wel dat we een kruis kunnen ontvangen uit Gods linker- of uit Gods rechterhand. Kunt u uitleggen wat dat betekent en welke les er voor ons in ligt?

10. Welke uitnemende raad is er voor gehuwden die onder kruis en druk leven?

3. INSTELLING VAN HET HUWELIJK (1)

Een instelling Gods

Na de aanhef wordt in het huwelijksformulier eerst de instelling van het huwelijk besproken. Het huwelijk is dus niet door Adam ingesteld. Het is een inzetting Gods. Als Adam het had ingesteld, was het niet van blijvende waarde geweest. Dan zou het niet meer waarde gehad hebben dan een contract dat u opstelt in het zakenleven en dat naar believen beëindigd of gesloten kan worden. Het huwelijk is echter een inzetting van de onveranderlijke, getrouwe, almachtige God. Het is een scheppingsorde. Dat komt nadrukkelijk naar voren in het huwelijksformulier dat teruggaat naar de schepping.

God schiep de mens

‘En eerstelijk zult gij weten dat God, onze Vader, nadat Hij hemel en aarde en alles wat daarin is, geschapen had, den mens schiep, naar Zijn beeld en gelijkenis, opdat hij heerschappij zou hebben over de dieren der aarde, over de vissen der zee, en over het gevogelte des hemels.’ Dus de Heere had eerst alles geschapen wat Zijn beelddrager (de mens) nodig had om te kunnen leven. De Heere had eerst het paradijs geschapen, om vervolgens ook de mens daarin te plaatsen. Er staat in Genesis 2: ‘Ook had de Heere God een hof geplaatst in Eden, tegen het oosten; en Hij stelde aldaar den mens, dien Hij geformeerd had.’ Dat was de mens die geschapen was naar Gods beeld. Die mens was begiftigd met ware kennis van de Heere, met gerechtigheid (hij stond in de juiste verhouding tot de Heere), én hij was begiftigd met heiligheid. Toen waren Adam en Eva nog niet verdorven, opstandig en goddeloos. De mens was geschapen om profeet, priester en koning te zijn.

Man en vrouw

Eerst wordt in Genesis 1 gesproken over de ‘mens’ die door God geschapen wordt. Daarna lezen we dat God ‘man en vrouw’ schiep. In het Hebreeuws staan die twee woorden ‘man’ en ‘vrouw’ als het ware in elkaar gehaakt. Die twee woorden vormen samen één woord. Man en vrouw zijn dus samen een mens. Ziet u het beeld? Eén mens. Als iemand weduwe of weduwnaar is hoor je weleens dat gezegd wordt: ‘Ik ben maar een half mens meer.’ Dat is gegrond op het Woord des Heeren, want man en vrouw zijn een twee-eenheid. Toch zijn ze alle twee verschillend. Het zijn eigenlijk twee puzzelstukjes die in elkaar passen. Soms zijn er aanvankelijk wat verschillen, maar als er liefde mag zijn zullen de twee puzzelstukjes – hoe langer de huwelijksband mag duren – steeds naadlozer op elkaar passen.

Lichamelijk, psychisch, qua geaardheid en qua gezindheid zijn man en vrouw anders. Dat mag naar buiten komen en dat moet ook naar buiten komen. Denk bijvoorbeeld aan de haardracht en de kleding.

Uit één bloede

Nadat het huwelijksformulier iets heeft gezegd over de schepping en dat de Heere de mens schiep, gaat het formulier ertoe over om de eerste huwelijksvoltrekking te beschrijven. Dan wordt Genesis 2 van vers 18 tot 25 geciteerd. Niet alle verzen uit dat gedeelte van de Bijbel zijn opgenomen in het huwelijksformulier. Vers 19, 20 en 25 zijn weggelaten. Ik wil een aantal zaken over dat tekstgedeelte zeggen, omdat het van groot belang is voor het huwelijk en de huwelijksvoltrekking.

We lezen in vers 18: ‘Ook had de Heere God gesproken: Het is niet goed dat de mens alleen zij.’ Ook had de Heere God gesproken ... Let u goed op dat woordje ‘ook’. Ieder woord in de Bijbel heeft betekenis. ‘Ook’ wijst er hier op dat de Heere al eerder had gesproken, vóór Genesis 2 vers 18. De Heere had gesproken op de zesde scheppingsdag toen zowel man als vrouw zijn geschapen. Eerst Adam, daarna Eva. Ze zijn niet gelijktijdig geschapen. Waarom niet? Paulus heeft gezegd toen hij op de Areopagus stond: ‘En heeft uit énen bloede het ganse geslacht der mensen gemaakt.’ Als Adam en Eva gelijktijdig geschapen waren, en Eva dus niet uit Adams rib was geformeerd, dan waren we niet allen uit één bloede voortgekomen. Nu is echter bij alle mensen één lijn van afkomst weer te geven. Adam is de oorsprong van het gehele menselijke geslacht. Daardoor kon de Heere ook verbondsmatig handelen met de mens. Adam was het hoofd van het werkverbond. Omdat wij allen voortkomen uit Adam, zijn we ook allen in Adam gevallen. We liggen van nature allemaal in hem verloren. We liggen allemaal onder de vloek. Wat is het nodig dat dat geleerd wordt! Een zeker dichter zegt:

De eerste Adam niet geleerd,
Is de tweede Adam niet begeerd.

Twee verbonden

Christus, de tweede Adam, is ook Hoofd. Hij is het Verbondshoofd van het genadeverbond. En zoals nu vanuit Adam één bloede is voortgekomen, en het ganse menselijke geslacht verdoemelijk ligt in hem, zo is nu de uitverkoren Kerk één in Christus, het Verbondshoofd. En zoals Adam zegt van Eva: ‘Deze is ditmaal been van mijn benen en vlees van mijn vlees’, zo zegt Christus van Zijn duurgekochte Kerk: Het is vlees van Mijn vlees. In Romeinen 5 vers 17 spreekt Paulus ook van deze twee verbonden. ‘Want indien door de misdaad van één de dood geheerst heeft door dien énen [Adam], veel meer zullen die den overvloed der genade en der gave der rechtvaardigheid ontvangen, in het leven heersen door dien Enen, namelijk Jezus Christus.’

Geschapen om samen te zijn

De Heere sprak in Genesis 2 vers 18: ‘Het is niet goed dat de mens alleen zij.’ Dus met eerbied gesproken keek de Heere naar alles wat Hij geschapen had en zag Hij in het paradijs Zijn beelddrager, het pronkstuk van de schepping. En terwijl Gods oog op Adam viel (we zeggen het menselijk, dat begrijpt u), sprak de Heere: ‘Het is niet goed dat de mens alleen zij.’ Dat zijn de woorden van de alwijze God. In die woorden werd een scheppingsordinantie neergelegd: ‘Het is niet goed dat de mens alleen zij.’ De mens is dus geschapen om samen te zijn. De Heere bedoelde te zeggen: Adam is pas een persoonlijkheid als hij iemand tegenover zich heeft. Martin Buber, een hoogleraar in de Joodse geloofsleer en ethiek, zegt: ‘Geen ik zonder gij.’ Het is dus een ordinantie van God dat man en vrouw samen zijn.

De Heere sprak: ‘Ik zal hem [Adam] een hulpe maken.’ Dat was nodig om de scheppingsopdracht: ‘Weest vruchtbaar en vermenigvuldigt, en vervult de aarde’, te kunnen volvoeren. Dat zou zonder vrouw niet mogelijk zijn. Bovendien zou Adam ook de andere opdracht, namelijk de aarde onderwerpen en erover heersen, niet alleen kunnen vervullen. Een van de oudvaders zegt: ‘Wat zou een koning zijn zonder koningin?’ Adam was geroepen om als koning te heersen over de aarde. Hoe zou hij dat kunnen zonder dat de koningin hem ondersteunde? Als we zien hoe koning Willem Alexander wordt ondersteund door zijn vrouw, koningin Maxima, dan begrijpen we er iets van waarom Adam een hulpe tegenover hem nodig had. Daarom sprak de Heere: ‘Ik zal hem een hulpe maken, die als tegen hem over zij.’ Dat kan betekenen: ‘die hem aanvult’. Luther zegt: ‘Die om hem heen is.’ De King James Version zegt: ‘Die hem ontmoet of nabij is.’ Dat is zo’n puzzelstukje dat precies past! ‘Ik zal hem een hulpe maken die als tegen hem over zij.’ Dus niet een hulpe die achter hem loopt, als een slaafje. Mannen, zo is dat bij u toch ook niet? De vrouw is een hulpe als tegenover de man. Man en vrouw staan tegenover elkaar van aangezicht tot aangezicht.

En er ligt nog iets achter de schepping van de hulpe tegenover Adam. Toen de vrouw geschapen werd, ontstond voor het eerst de gemeenschap der heiligen. Er ontstond als het ware een klein kerkje. Adam en Eva konden voortaan samen bidden, samen hadden ze gemeenschap in de Heere. Samen konden ze Gods grote daden verkondigen.

Begeerte gewekt

Met de woorden: ‘Het is niet goed dat de mens alleen zij; Ik zal hem een hulpe maken, die als tegen hem over zij’, kondigde de Heere het eerste huwelijk aan. En als de Heere iets zegt, doet Hij dat ook. Adam kreeg een hulp. Die had hij nodig. Hóé verkreeg Adam zijn hulp? Door eerst de behoefte aan die hulp te wekken. Daar ligt een geestelijke les in. De Heere geeft altijd iets aan Zijn kinderen door er eerst behoefte aan te wekken. De Heere geeft dorst, voordat Hij de dorst lest. Dat zien we ook in de weg waarin Adam zijn vrouw kreeg. De Heere creëerde in Zijn wijs beleid een behoefte voor een vrouw. Adam stond alleen in de staat der rechtheid. We lezen in Genesis 2 de verzen 19 en 20: ‘Want als de Heere God uit de aarde al het gedierte des velds en al het gevogelte des hemels gemaakt had, zo bracht Hij ze tot Adam, om te zien hoe hij ze noemen zou; en zoals Adam alle levende ziel noemen zou, dat zou haar naam zijn. Zo had Adam genoemd de namen van al het vee en van het gevogelte des hemels en van al het gedierte des velds; maar voor den mens vond hij geen hulpe die als tegen hem over ware.’ Dáár werd de begeerte gewekt naar een vrouw. Dat was een reine begeerte. Adam zag bij de dieren dat er mannetjes en vrouwtjes waren. ‘Maar voor den mens vond hij geen hulp die als tegen hem over ware.’ Het woordje ‘maar’ geeft een tegenstelling aan. Alle dieren hadden gemeenschap, Adam was alleen. Hem ontbrak een hulpe. Dáár heeft de Heere dus die behoefte gewekt. Zult u die lijn vasthouden! Want zo wekt de Heere nog heden ten dage de behoefte.

Scheppingsorde

‘Toen deed de Heere God een diepen slaap op Adam vallen, en hij sliep; en Hij nam een van zijn ribben en sloot derzelve plaats toe met vlees. En de Heere God bouwde de ribbe, die Hij van Adam genomen had, tot een vrouw; en Hij bracht haar tot Adam.’ Dus God schiep op de zesde dag de vrouw ná de man. Adam is eerst gemaakt, daarna Eva. De man is het hoofd, de vrouw is na de man geschapen. Ziet u die orde, vrouwen? De man is eerst geschapen. God schiep de vrouw ná de man. Maar Hij schiep de vrouw ook uit de man. Waarom dat? Opdat de man haar lief zou kunnen hebben als zijn eigen vlees. Paulus schrijft in Efeze 5: ‘Alzo zijn de mannen schuldig hun eigen vrouwen lief te hebben gelijk hun eigen lichamen.’ De vrouw is uit zijn lichaam geformeerd. ‘Die zijn eigen vrouw liefheeft, die heeft zichzelven lief. Want niemand heeft ooit zijn eigen vlees gehaat, maar hij voedt het en onderhoudt het, gelijkerwijs ook de Heere de gemeente.’ Wat ligt daar een diepte in!

God schiep Eva uit een rib van Adam. Dat is tot onderwijs voor het huwelijksleven. Mannen ... de vrouw is uit de rib van de man geformeerd. Niet uit het hoofd, want dan zou ze gaan heersen over haar man. Ze is niet uit een deel van de voeten gemaakt, want dan zou de man de vrouw gaan vertrappen. Ze is uit de rib gekomen, van onder de armen, opdat de man de vrouw kan beschermen. Ziet u Gods wijsheid? De rib is dicht bij het hart. Het hart is een symbool voor de liefde. Ziet u de wijsheid Gods in het feit dat Hij Eva formeerde uit de rib van Adam?

Er liggen ook nog twee geestelijke lessen in. Die horen we ook vaak terug in de prediking. De eerste les is: Als de Heere iets wegneemt (die rib) zal Hij er altijd iets veel heerlijkers voor in de plaats stellen. We lezen het ook in het Woord dat de Heere het ene zal wegnemen om het andere daar te stellen. En hoe meer ons nu wordt afgenomen, hoe meer we ontledigd worden, hoe meer we in onze diepe val terechtkomen en alles moeten verliezen, hoe rijker Christus daarna vertoond wordt aan Zijn kinderen. De tweede les is dat de Heere altijd eerst verwondt. Hij legt de zonde bloot en ontdekt ons aan onze ongerechtigheden. De rib werd uit Adam weggesneden terwijl Adam sliep. Adam heeft dat niet gevoeld. Als we het in de grondtaal lezen, zouden we kunnen zeggen dat het als het ware was alsof hij onder narcose was. U begrijpt wel, als er een rib wordt weggenomen, doet dat pijn. De Heere legt ook in het geestelijke leven altijd eerst iets bloot. O, wat doet de zonde pijn als de Heere daar de vinger bij legt, als we daaraan worden ontdekt. Maar vervolgens giet Hij balsem in die wond. De Heere slaat en Hij heelt. Wat een lessen!

De eerste huwelijksvoltrekking

Nadat de vrouw op de zesde dag is geschapen, vindt de eerste huwelijksvoltrekking plaats. We lezen in Genesis 2 vers 22b: ‘En Hij [dat is de Heere] bracht haar tot Adam.’ Dus de Heere Zelf bracht de vrouw tot Adam. Toen Adam wakker werd was het niet zo dat hij een vrouw zag staan, en dat hij die vrouw nam. Dan was het huwelijk de inzetting van Adam geweest. Maar Gods Woord leert ons dat de Heere Eva tot Adam bracht. God sloot het eerste huwelijk.

Daarin ligt ook een geestelijke les. De Heere is altijd de Eerste. Hij had eerst de behoefte verwekt naar een vrouw (zie Gen. 2:19 en 20). Adam kwam in een slaap, in de diepte, in de nood terecht, hij kwam in de dood terecht. Toen werd door de Heere die nood vervuld.

We hebben tot nu toe de tekst uit Genesis 2 de verzen 18 tot en met 22 overdacht, vervolgen we vanaf nu weer de tekst uit het huwelijksformulier dat vervolgt met de woorden: ‘Daarom zult gij ook niet twijfelen, of de huwelijke staat behaagt aan God den Heere; overmits Hij Adam zijn huisvrouw geschapen, Zelf toegebracht, en hem tot een huisvrouw gegeven heeft; daarmede betuigende dat Hij nog heden ten dage aan een iegelijk zijn huisvrouw gelijk als met Zijn hand toebrengt.’

Mannen, wat deed u toen u uw vrouw uit Gods hand kreeg? Want dat staat er toch dat Hij nog heden ten dage aan een iegelijk (man) zijn huisvrouw gelijk als met Zijn hand toebrengt. Kent u ook de jubel die Adam mocht uitbrengen? In de grondtaal, zo lezen we in Genesis 2, is het een jubelkreet die Adam uitte toen hij zag dat die vrouw naar hem toegebracht werd. Toen hij haar uit Gods hand kreeg, jubelde Adam: ‘Deze is ditmaal been van mijn benen en vlees van mijn vlees.’ Zoiets moois had hij niet eerder aanschouwd. De vrouw was vlees van zijn vlees en been van zijn benen. Hij zag de heerlijkheid die God in de schepping op hemzelf gelegd had, op zijn lieve vrouw. Hij zag een zeer schone gedaante. Hij zag in haar een hulp waarmee hij samen de Goddelijke opdracht zou kunnen vervullen om vruchtbaar te zijn, om de aarde te bebouwen en te beplanten, en om samen te mogen leven tot Gods eer. Verwonderd en verheugd riep hij uit: ‘Men zal haar Manninne heten, omdat zij uit den man genomen is.’ Uit die woorden blijkt dat Adam in één keer de aard van zijn vrouw doorzag. Hij eigende zijn vrouw door haar ‘Man-ninne’ te noemen. De mannetjesleeuw had de naam leeuw gekregen, de vrouwtjesleeuw leeuwin. Zo noemde hij zijn vrouw ‘Man-ninne.’

Vader en moeder verlaten

‘Daarom zal de man zijn vader en zijn moeder verlaten, en zijn vrouw aankleven.’ Met deze woorden gaf Adam als het ware het karakter van het huwelijk weer. Het is een Goddelijk bevel dat de man zijn vader en zijn moeder zal verlaten en zijn vrouw zal aankleven. Vader en moeder verlaten duidt op een actieve daad. Ieder die uit een gezond gezin komt, weet hoe diep de banden tussen ouders en kinderen kunnen zijn. Elk mensenkind heeft een ingeschapen bloedband die ten diepste nooit verbroken kan worden. Dat voel je als je bij het opgebaarde lichaam van je vader of moeder staat. Dan kan er zoveel terugkomen van wat je hun hebt aangedaan. Toch klinkt hier het Goddelijk bevel: ‘Daarom zal de man zijn vader en zijn moeder verlaten, en zijn vrouw aankleven.’

De dichter van Psalm 103 zegt: ‘Gelijk zich een vader ontfermt over de kinderen, ontfermt Zich de Heere over degenen die Hem vrezen.’ Dat wijst op een natuurlijke vader, die alles voor zijn kind doet, die altijd om raad gevraagd kan worden. Maar díé vader moet verlaten worden.

Jesaja spreekt in hoofdstuk 49 over de band die er is met een moeder. ‘Kan ook een vrouw haar zuigeling vergeten, dat zij zich niet ontferme over den zoon haars buiks?’ Dat wijst op de tere liefde en zorg tussen moeder en kind. Dat alles moet de mens verlaten. Maar daarmee wordt de bloedband op zich niet verbroken. Wel de gemeenschapsband in het gezinsleven. Die móét de man verlaten. Dus ouders, als u de kinderen het huis uit ziet gaan bij het huwelijk, doet u dan een pasje terug? Want het is naar Gods Woord dat de man zijn vader en zijn moeder zal verlaten. Hij krijgt daarvoor een veel diepere huwelijksband terug.

Actief en passief

‘Daarom zal de man zijn vader en moeder verlaten, en zijn vrouw aankleven.’ Vader en moeder verlaten is een actieve daad. Zijn vrouw aankleven is een passief werkwoord. Wat wil ‘aankleven’ zeggen? Dat hij afhankelijk van haar zal zijn. Hij zal op haar leunen en steunen. Het grondwoord zegt ook iets van ‘heel dicht bij haar zijn’. Dus enerzijds zien we iets actiefs en anderzijds iets passiefs.

‘En zij zullen tot één vlees zijn.’ Eerst wordt het huwelijk gesloten, daarna zullen zij tot één vlees zijn. Ziet u nu, dat de man iets veel diepers terugkrijgt dan wat hij moet verlaten? Hij zal één vlees zijn met de vrouw. Wat is de betekenis daarvan? Jonge vrienden, als jullie nog niet in het huwelijk getreden zijn, smeek dan of de Heere jullie ervoor wil bewaren om dit huwelijksgeheim vóór het huwelijk te kennen. Want de Heere Zelf zegt: Eerst vader en moeder verlaten, dan je vrouw aankleven en daarna zullen die twee tot één vlees zijn. Als jullie vóórdat jullie huwelijk bevestigd is, het geheim van het huwelijk al kennen, kan de Heere daar Zijn zegen niet aan verbinden. Tijdens het huwelijksgesprek zeg ik altijd: ‘Jonge vrienden, als het huwelijksgeheim al ontdekt is, ga dan samen op de knieën en vraag of de Heere het jullie wil vergeven. De Heere kan alleen Zijn zegen geven als er niets tussen ligt. Als het een vlak veld is. Ook als het in eerdere verkeringen voorgekomen is, vraag dan elkaar vergeving en vraag vergeving aan de Heere.’

Jonge vrienden, besef welk een ontzaglijk diepe invloed het heeft op de psyche van een meisje als voor het huwelijk dit geheim al gekend wordt. Wat het voor haar betekent als soms daarna de verkering uit gaat. Dat kan soms heel negatieve gevolgen hebben voor het huwelijksleven dat daarna mag volgen. Weet bovendien dat de Heere vertoornd is over deze zonde. Maak samen afspraken. Ik denk dat de ‘evangelische kringen’ ons daarin tot voorbeeld kunnen zijn. Ik hoorde en las dat jonge mensen in die kringen soms samen een ‘contract’ tekenen waarin ze elkaar beloven dit geheim niet te ontdekken vóór ze getrouwd zijn. Bedenk dat er in het huwelijksformulier staat dat de Heere al de onreinheid zal straffen. Dat hoeft niet altijd direct te gebeuren. Dat kan ook later in het huwelijksleven. Gods molens malen langzaam, maar wel zeker!

Vleselijke en geestelijke band

‘En zij zullen tot één vlees zijn.’ U zult begrijpen dat het in deze woorden niet alleen over een vleselijke band gaat, ook al is die nog zo schoon. Helaas zit er door de zonde ook zoveel verdorvenheid aan deze band, maar dat neemt niet weg dat het iets schoons is wat de Heere in de schepping heeft gelegd. Het tot één vlees zijn betreft ook een geestelijke band. We zouden dus ook kunnen zeggen: Die twee zullen tot één geest zijn. Paulus schrijft in Efeze 5 vers 32: ‘Deze verborgenheid is groot; doch ik zeg dit ziende op Christus en op de gemeente.’ In deze woorden wordt de geestelijke band vertoond als de geestelijke gemeenschap tussen Christus en Zijn Kerk.