Niemand heeft ons méér lief

Dr. W. Verboom

Niemand heeft ons méér lief – De heilsfeiten in de belijdenis van de kerk der eeuwen

© B.V. Uitgeverij De Banier, Apeldoorn 2017

Omslagillustratie: José van der Meer

Omslagontwerp en vormgeving: José van der Meer

ISBN 978 94 0290 2631

NUR 700 007

www.debanier.nl

Alle rechten voorbehouden.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Niemand heeft ons méér lief

De heilsfeiten in de belijdenissen van de kerk der eeuwen

Dr. W. Verboom

Kerstfeest

Goede Vrijdag en Pasen

Hemelvaart

Pinksteren

Wederkomst

Inhoud

Woord vooraf

1. Inleiding: de belijdenis

2. De geboorte van Christus

3. Kruis en opstanding van Christus

3a. Goede Vrijdag en stille zaterdag

3b. Pasen

4. De hemelvaart van Christus

5. De komst van de Heilige Geest

6. De wederkomst van Christus

Gespreksvragen

Woord vooraf

In het boekje dat u in handen hebt, vindt u een eenvoudige bespreking van de wijze waarop de heilsfeiten in de belijdenis van de kerk der eeuwen ter sprake komen. Dan gaat het om de volgende heilsfeiten:

de geboorte van Christus,

Zijn lijden, sterven en begrafenis,

Zijn opstanding,

Zijn hemelvaart,

de komst en het werk van de Heilige Geest,

Christus’ wederkomst.

Met de belijdenis van de kerk bedoel ik allereerst de drie belijdenissen van de Vroege Kerk, namelijk de Apostolische Geloofsbelijdenis, de Geloofsbelijdenis van Nicea en de Geloofsbelijdenis van Athanasius. Vervolgens bedoel ik de zeven belijdenissen van de kerken van de Reformatie: de Grote en Kleine Catechismus van Luther, de Augsburgse Confessie, de Catechismus van Calvijn, de Nederlandse Geloofsbelijdenis, de Heidelbergse Catechismus en de Dordtse Leerregels.

Na een Inleiding komen in vijf hoofstukken de kernen van ons christelijk geloof aan de orde. Dit boekje vereist geen theologische voorkennis. Het is bedoeld om op eenvoudige, persoonlijke wijze over de kernen van ons geloof na te denken.

In de belijdenis van de kerk der eeuwen vinden we een gouden gids die wegen wijst om ook in onze tijd leiding te ontvangen voor onze relatie met de Heere en de dagelijkse praktijk van het geloof.

De titel van het boekje is ontleend aan een zinsnede in artikel 26 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis:

Want er is niemand in de hemel of op de aarde onder de schepselen, die ons méér liefheeft dan Jezus Christus. (…) Wie zouden wij kunnen vinden, die ons méér liefheeft dan Hij, Die Zijn leven voor ons gegeven heeft?

Het boekje kan individueel gebruikt worden. Het is daarom geschikt als geschenkboekje. Maar eveneens kan een kring ermee aan de slag gaan. Met het oog daarop zijn er aan de zes hoofdstukjes gespreksvragen toegevoegd. U vindt ze achter in het boekje.

Van harte wens ik de lezers van dit boekje Gods zegen toe en ook de vreugde die ik zelf ontvangen heb toen ik met de belijdenis mee ging zingen van het heil dat God voor ons heeft bereid (Ps. 65:3 ber.).

Harderwijk, zomer 2016

Dr. W. Verboom

1. Inleiding: de belijdenis

In dit boekje denken we na over de vraag wat de belijdenisgeschriften over de heilsfeiten zeggen. Bij de heilsfeiten denken we aan datgene wat God gedaan heeft om verloren zondaren te doen delen in Zijn heil. Dat wil zeggen om hen met Hem te verzoenen en hen te doen delen in de vergeving van hun zonden en het eeuwige leven. Dan denken we aan de geboorte van Jezus, Zijn lijden, sterven en opstanding, Zijn hemelvaart, de uitstorting van de Heilige Geest en Zijn wederkomst. Deze grote daden van Gods zondaarsliefde vormen het kloppende hart van het belijden van de kerk, zoals ze in de diverse belijdenisgeschriften, door de eeuwen heen, staan beschreven. Het lijkt me goed om, voordat we naar dat getuigenis gaan luisteren, eerst in te gaan op de vraag wat we onder de belijdenisgeschriften verstaan en waarom het voor ons belangrijk is om te luisteren naar wat zij over de heilsfeiten zeggen.

Openlijk belijden

Wat verstaan we onder de belijdenisgeschriften?

Je zou kunnen zeggen: het zijn geschriften, waarin de kerk openlijk uitspreekt wat zij gelooft op grond van het Woord van God. Dat geldt voor een heel oude belijdenis als de Apostolische Geloofsbelijdenis, maar evengoed bijvoorbeeld voor de in de zeventiende eeuw ontstane Dordtse Leerregels (1619).

Voordat een belijdenis op schrift gesteld wordt, gaat er een hele geschiedenis aan vooraf. Dat heeft te maken met wat belijden is. Belijden is letterlijk openlijk voor iets of iemand uitkomen. Zo is het christelijk belijden: openlijk voor het christelijk geloof uitkomen; of beter nog: openlijk voor de Heere uitkomen. Zo is het dan ook begonnen met onze belijdenissen. Je kunt bijvoorbeeld denken aan de belijdenis van Petrus in Mattheüs 16:16: ‘U bent de Christus, de Zoon van de levende God.’ Of aan de belijdenis van de kamerheer in Handelingen 8:37: ‘Ik geloof dat Jezus Christus de Zoon van God is.’ In deze voorbeelden zien we meteen waar het ten diepste om gaat: het openlijk uitkomen voor de Heere Jezus. Dat is onlosmakelijk met het geloof in Hem verbonden. Dat geloof kan evenals liefde niet verborgen blijven. Zo schrijft Paulus in Romeinen 10:9 over het verband tussen het met het hart geloven en met de mond belijden. Het is alles het wondere werk van de Heilige Geest.

Belijden en lijden

Het openlijk belijden van het geloof is niet ongevaarlijk. Wie in de tijd van het Nieuwe Testament openlijk belijdt dat Jezus de Heere is, komt in botsing met het adagium van het Romeinse Rijk, dat de keizer heer is en goddelijke macht heeft. Het gevolg kan zijn dat belijden van de Heere Jezus lijden tot gevolg heeft. In het Griekse woord voor belijden: marturein, horen we ook de uitdrukking ‘martelaar zijn’. Zo wordt van Antipas in Pergamus gezegd, dat hij een martus is, die gedood is om zijn belijdenis van de Naam van Jezus (Openb. 2:13).

Dwaalleer

Uit de mondelinge belijdenis van de gelovigen zijn de schriftelijke belijdenissen van de kerk voortgekomen. Vaak speelde het daarbij een rol dat de kerk tegenover bepaalde dwalingen duidelijk moest uitspreken wat zij geloofde. Een voorbeeld daarvan is de belijdenis in de Apostolische Geloofsbelijdenis dat God de Vader onze Schepper is. Dat belijdt de kerk tegenover de gnostiek, een stroming in de tweede en derde eeuw die de gewone aardse werkelijkheid van geen waarde achtte en alleen de hogere, geestelijke werkelijkheid als iets goeds zag. Daartegenover belijdt de kerk: Ik geloof in God de Vader, de Almachtige, Schepper van de hemel en de aarde.

Gezag

Wanneer een geloofsbelijdenis officieel door de kerk is aanvaard, heeft zij voor haar gezag. Men kan zich dan in geloofszaken beroepen op de belijdenis van de kerk. Tegelijk staat het gezag van een belijdenis niet op dezelfde hoogte als dat van de Bijbel. Een belijdenis heeft altijd een afgeleid gezag en draagt ook de trekken van de tijd waarin zij is ontstaan. Ze is niet tijdgebonden, wel tijdbetrokken. Er kunnen steeds weer nieuwe belijdenissen ontstaan, zoals de protestantse belijdenissen van de zestiende eeuw of de Westminster Confessie in Engeland in de zeventiende eeuw. Zij vertolken het klassieke belijden van de kerk in nieuwe situaties, waarin nieuwe geloofsthema’s benadrukt worden. Het gaat trouwens bij een belijdenis niet om een puur formeel gebruik ervan. Prof. J. Severijn (1883–1966) sprak wel over de ‘religie van de belijdenis’. De belijdenis wil een gids zijn, die ons een betrouwbare weg wijst in de zaken van kerk en geloof.

Beelden die voor de belijdenis gebruikt worden zijn: een staf om te gaan, een stok om te slaan en een stemvork om te zingen.

Belijdenissen van de Vroege Kerk

Ik geef nu kort enige informatie over de belijdenisgeschriften die in dit boekje in beeld komen. We maken daarbij onderscheid tussen de belijdenissen van de Vroege Kerk en die van de Reformatie. Bij de belijdenissen van de Vroege Kerk gaat het – in chronologische volgorde – om de volgende drie geschriften: de Apostolische Geloofsbelijdenis, de Geloofsbelijdenis van Nicea en de Geloofsbelijdenis van Athanasius.

1. De Apostolische Geloofsbelijdenis

Men heeft weleens gedacht dat de naam van deze belijdenis is ontleend aan de gedachte dat de twaalf apostelen hem hebben geschreven. Iedere apostel zou één artikel hebben opgesteld.¹ Dit is historisch bezien niet juist, al zou de naam Twaalf Artikelen in die richting kunnen wijzen. De term ‘apostolisch’ moet worden opgevat als: ‘in overeenstemming met het getuigenis van de apostelen’. Deze belijdenis is ontstaan vanuit de praktijk van de doopliturgie. De belijdenis van de drie-enige God in de Apostolische Geloofsbelijdenis gaat namelijk terug op de belijdenis van de dopeling in de Vroege Kerk: Ik geloof in God de Vader, ik geloof in God de Zoon en ik geloof in God de Heilige Geest. De vroegste tekst ervan dateert uit de derde eeuw. De volledige tekst, zoals wij die nu kennen, is in de achtste eeuw ontstaan. De Apostolische Geloofsbelijdenis is het meest bekend geworden in de Westerse kerk. In de eredienst van veel kerken neemt hij tot op de dag van vandaag een vaste plaats in.