LIEFDE TOT HET UITERSTE

CIP-GEGEVENS KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK, DEN HAAG

Mijnster, Bas

Liefde tot het uiterste/ Bas Mijnster. Utrecht: De Banier
ISBN 90 336 2504 0 geb.
ΝUGI 340
Tretw.: romans ; oorspronkelijk.

Ontwerp omslag: Wim Smalen
Illustratie omslag: Hans Ellens

© UITGEVERIJ DE BANIER, UTRECHT 1996

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

BAS MIJNSTER

LIEFDE TOT HET UITERSTE

UITGEVERIJ DE BANIER - UTRECHT

Opgedragen aan mijn ’Jansie ’.

Met dank aan Roswitha Voskamp voor haar adviezen op medisch gebied.

HOOFDSTUK 1

„Pim, kijk eens,” roept Jannie, „recht voor je.”

Pim kijkt voor zich, terwijl hij de regulateur iets naar achteren trekt en zijn plezierjacht vaart laat minderen. De zon schijnt onbarmhartig in de glinsterende rivier, de golfjes weerkaatsen het zonlicht naar alle windstreken. Pim kijkt naar wat zich vóór hem afspeelt.

Een honderd meter verder vaart een zeilbootje. Midden in het vaarwater keert het en blijft daar liggen. Ze zien de recreant onder in het bootje duiken, terwijl hij onderwijl schuinweg naar het naderende jacht kijkt.

Pim houdt zijn jacht aan stuurboord van het zeilbootje en mindert vaart.

Jannie gaat in het gangboord staan en vraagt aan de jongen die op de bodem van het bootje ligt: „Waarom zeil je niet verder? Waarom ga je hier in onze koerslijn liggen? Het is levensgevaarlijk, man!”

De jongen kijkt Jannie verstoord aan en zegt: „Wat gaat jou dat aan? Dat zoek ik zelf wel uit!”

Jannie kijkt hem verwonderd aan, zucht…, kijkt de jongen dan doordringend aan, maar zegt niets.

Inmiddels zakken de beide boten met de stroom mee naar beneden. Pim stuurt telkens een beetje bij en zorgt dat ze niet verlijeren.

Jannie kijkt de jongen nogmaals aan en ziet, dat hij lang zwart haar heeft en een mat in zijn nek. Hij draagt een zwart leren jasje met zilverkleurige noppen, een spijkerbroek en sportschoenen. Heel zijn uitstraling is die van agressie.

Opeens duwt de jongen het bootje af. Vlug rukt hij aan het startkoord en het aanhangmotortje slaat aan. Hij keert snel, vaart achter het jacht langs en koerst tegenstrooms naar de overkant.

Jannie gaat weer naar binnen en zegt tegen Pim: „Dít begrijp ik niet. Toen ik vroeg, waarom hij niet verder zeilde, zei hij: ’Wat gaat jou dat aan, dat zoek ik zelf wel uit.’” Pim roept: „Echt waar? Wat een botterik, zeg!” Hij kijkt weer naar het zeilbootje en automatisch vaart hij er langzaam achteraan.

Aan de overkant van de rivier komt een grote, lege tanker af, die er flink de sokken in heeft.

Pim en Jannie blijven geboeid naar het zeilbootje kijken en vragen zich af, wat de jongen bezielt.

Opeens stuurt de jongen, zonder om te kijken, bakboord uit en koerst naar het midden van de rivier.

Pim kijkt Jannie eens aan en Jannie roept, terwijl ze de handen voor haar mond slaat: „Pim, snel erheen! Zelfmoord!”

„Wat!” roept Pim. Meteen drukt hij de regulateur zo ver mogelijk naar voren.

De ’Jansie’ richt haar kop op en snelt naar het bootje. De motor brult en Pim roept: „Ik probeer tussen dat bootje en die tanker te blijven!”

Jannie roept angstig: „Pim, kijk uit, het is heel gevaarlijk!” Pim springt van zijn stuurstoel en gaat staande sturen, alle spieren gespannen. Hij moet tussen de tanker en het bootje zien te komen.

De jongen zit met een gezicht als van metaal naar de kop van de tanker te kijken en koerst feilloos naar de plaats waar hun koersen elkaar kruisen.

Pim bukt zich onwillekeurig en de ’Jansie’ raast eveneens met een geweldige vaart naar de kop van de tanker.

Pim grijpt de marifoon en roept: „Tanker ’Chamonix’, hier het jacht vóór u. Ziet u ons komen?”

„Ja, ik zie jullie in volle vaart op mij afkomen.”

„Ja, schipper, aan bakboord van u vaart een kamikazejachtje. Ik zit aan zelfmoord te denken.”

De schipper die het niet begrijpt, roept weer terug: „Waarom? Wat is kamikaze?”

Opeens knalt Pim door de marifoon: „’Chamonix’, NU! Snel naar stuurboord sturen en weer terug.”

Pim stuurt ook sterk naar stuurboord, omdat hij niet meer tussen de tanker en het bootje kan komen.

Jannie zucht: „O, gelukkig…! Kijk, de kop van die tanker, oh…!”

Ze zien, dat de tanker opeens sterk naar stuurboord gaat en dat daardoor voorkomen wordt, dat hij het zeilbootje rechtstreeks overvaart. Ze zien het bootje tegen de huid van de tanker klappen en omslaan.

De jongen wordt uit het krakende bootje geslingerd, smakt tegen de huid van de tanker en zakt in het water.

Pim heeft het jacht al rondgegooid en vaart naar de plek waar het wrak van het houten bootje ligt.

Jannie gaat op het stuurhutdak staan en zoekt…, kijkt… en wijst… „Pim! Ik zie hem, dwars van zijn bootje. Snel erheen, hij komt boven.”

Ze springt naar binnen en roept: „Jij duiken, ik sturen!”

Pim trapt zijn schoenen uit en rent de stuurhut uit.

Jannie stuurt de ’Jansie’ naar de plaats waar ze de jongen het laatst zag.

„Ja!” roept Pim na nog geen halve minuut en duikt overboord. Hij ontdekt de zwarte jas van de jongen, die weer naar beneden zakt. Pim duikt en heeft de jas beet. Hij zwemt naar boven en trekt de jongen mee.

Jannie houdt de draaiende schroef bij Pim vandaan, rent naar buiten en roept: „Grijp je vast aan dat bootje…, de mast…, ik vaar naar je toe!”

Pim kijkt achterom en ziet het. Oei, nog vijftig meter. Hij denkt opeens: Hoe was het ook alweer? Reddend zwemmen… rugslag… Hij wringt het hoofd van de jongen omhoog en gaat in een snelle zwembeweging onder hem liggen, duwt dan het hoofd van de jongen nog verder omhoog, totdat zijn neus en mond boven water blijven. Hij merkt, dat de knaap bewusteloos is en zegt hardop: „Gelukkig, hij is bewusteloos.”

Met de rugslag gaat het nu snel naar de boot en hij grijpt de mast. Maar… hij moet de jongen met één hand loslaten, waardoor zijn hoofd weer onder water zakt.

Jannie ziet het ook, geeft wat gas in de richting van Pim en zet de motor uit. „Zo,” mompelt zij, „die schroef kan geen kwaad doen.”

De ’Jansie’ schuurt aan de andere kant langs het wrak van het bootje en ligt dan nagenoeg stil.

Jannie rent naar buiten, grijpt de pikhaak en roept: „Pim, rustig aan, niet haasten, ik zet de pikhaak in zijn kraag! Kruip jij over het wrak van dat bootje hierheen, dan trekken we hem samen omhoog.”

Ze pakt de pikhaak en zet de haak in de kraag van zijn jas, maar door de toch nog grote afstand verdwijnt de jongen weer onder water. Even daarna kan Jannie hem achter het bootje om naar de ’Jansie’ trekken.

Pim klimt hijgend op het wrak en komt even tot rust. Hij ziet, dat Jannie de jongen omhoog houdt naast de ’Jansie’ en dat zijn hoofd ook boven water blijft. Snel klautert hij verder en kan de zwemtrap aan de achterkant van het jacht bereiken. Hij ploft snel voorover in het gangboord, grijpt de kraag van de jongen en houdt hem omhoog.

Jannie maakt de pikhaak los en Pim trekt de jongen nog iets hoger. Samen sleuren ze hem ruggelings op het achterdek. Hijgend kijken ze elkaar aan en dan om zich heen.

Pim rent naar binnen, start de motor en ziet kans nog juist het jacht met de schroef weg te houden van de keien van de glooiing. Even wat gas achteruit en weg van de basaltkeien.

Jannie heeft inmiddels de jongen in de stabiele zijligging gebracht en ziet dat hij bloedt aan zijn hoofd. Het bloed loopt op het natte achterdek en ze zegt: „Alleen een diepe snee in zijn hoofd, het kan mee vallen. Gelukkig dat hij bewusteloos is, hopelijk heeft hij geen water binnen gekregen.”

Pim knikt en zegt: „We moeten een ziekenauto bestellen. Iets terug zag ik een loswal, bij een paar zandsilo’s. Ik vaar er wel heen, misschien kunnen ze daar een ziekenauto bellen:”

Binnen enkele minuten liggen ze aan de loswal.

Nog geen kwartier later verschijnt de ambulance. De jongen wordt met spoed naar een ziekenhuis gebracht.

Als Jannie Pim ziet binnenkomen, begint ze te lachen, ze schudt van het lachen, ze wijst…, waardoor Pim zichzelf bekijkt.

Glimlachend zegt hij: „Jansie, lach maar, ik droog wel weer op, maar… ik ben blij, dat we hem gered hebben.” Ze knikt, strijkt hem over zijn natte haren en zegt zacht: „Ja, ik ook, maar zal de jongen er zélf wel blij mee zijn?”

Pim haalt zijn schouders op en zegt peinzend: „Dat weten we niet… Het leek precies op zelfmoord.”

Pim stapt wat later weer van boord en belt in het kantoortje de politie te water.

Kort daarna verschijnen twee mensen van de Rijkspolitie te water aan boord. Ze willen alles weten, alles wordt opgeschreven. Ze noteren ook het telefoonnummer van Pim en Jannie Hofman. De opperwachtmeester die het woord voert, noemt het spectaculair, zoals die jongen door hen gered is. Hij zegt, schrijvend in zijn notitieboekje: „Ik zal het melden aan mijn chef. Ik hoop, dat jullie hier meer van horen.”

Ze kunnen weer verder varen.

Ze vragen naar welk ziekenhuis de jongen gebracht is. Via de portofoon stelt de opper de vraag aan de meldkamer. Men antwoordt, dat hij naar het ziekenhuis in Hagenoord is gebracht.

Ze besluiten naar Hagenoord te varen en daar een paar dagen te blijven. Ze hebben tenslotte vakantie.

Jannie zegt: „Pim, we moeten die jongen opzoeken. Wat ik in zijn ogen zag…” Peinzend naar één punt starend, zegt ze: „Het waren ogen van iemand in grote nood…, maar hard als staal vanwege de wilskracht.”

Pim kijkt zijn vrouw aan: „Ja, ik ben blij, dat jij het gezien hebt, jij zit er meestal niet ver naast. Je weet, ik heb ontzag voor de vrouwelijke intuïtie.”

„Pff,” blaast ze, „daar komt-ie weer.”

Pim vaart door. Aan het eind van de middag lopen ze Hagenoord binnen. Pim vraagt aan een man die langs de waterkant loopt, waar hij het beste kan afmeren, liefst zo dicht mogelijk bij het ziekenhuis. Als hem de plaats gewezen is, maken ze vast. Een mooi plekje aan de buitenkant naast een oude klipper. De wal is goed te bereiken en ze hoeven maar tien minuten te lopen.

Als ze het ziekenhuis in de verte zien, vraagt Jannie: „Maar… Pim, hoe heet die jongen eigenlijk?”

„Och, dat vraag ik wel even aan de balie. Wacht maar, dat komt wel terecht.”

Stil lopen ze hand in hand, allebei diep in gedachten.

Pim stapt resoluut naar de balie en zegt: „Goedemiddag, wij zijn op zoek naar een jongen die hier vanmiddag vroeg is binnengebracht.”

„Ja, naam graag.” piept de dame met een hoog stemmetje. „Nou eh, dat is de moeilijkheid, die weten we niet. We hebben hem gered uit het water, enne…”

„Ja, als ú het niet weet, dan weet ik het ook niet,” bitst ze. Opeens ziet Pim een man met een witte jas aankomen. Hij rent naar hem toe en zegt: „Meneer, die dame weet het niet, maar wij hebben vanmiddag een jongen gered, uit het water…, wij zijn zo bezorgd, begrijpt u?”

De dokter geeft ze opeens ieder een hand en zegt: „Ik ben dokter Van den Bos. Ja…, nu weet ik het, die onwillige jongen, dus júllie hebben hem gered? Kom maar mee.”

Ze lopen achter hem aan en worden pardoes door de dokter een kamer in geduwd.

Onder smetteloos wit ligt de jongen met een grote pleister op zijn hoofd. Hij ligt naar het plafond te staren. Ze zien het: ja, hij is het… Hij ligt met zijn ogen open.

Jannie fluistert tegen de dokter: „Dokter, mag ik hem aanspreken?”

Met ogen vol agressie draait de jongen zich met een ruk naar hen toe en sist: „Ik zal júllie eens aanspreken!

Waarom heb je me uit het water gehaald?”

Jannie schrikt zó, dat ze even moet gaan zitten.

„Zeg, Bert, waarom doe je zo tegen je redders?” vraagt de dokter.

Ook de dokter wordt vuil aangekeken en de jongen gaat weer naar het plafond liggen staren.

Pim haalt zijn schouders op en zegt: „Kom, Jannie, hij zoekt het maar uit, de onbeschofte vlegel.”

Zacht legt ze haar arm op Berts arm en zegt: „Bert, morgen komen we je weer bezoeken, ik neem dan wat lekkers voor je mee.”

Met ogen vol vragen kijken de dokter en Pim elkaar aan en schieten in de lach. Hoofdschuddend loopt Pim de deur uit en wacht op de gang op dokter Van den Bos.

Van den Bos zegt, als ze met z’n drieën op de gang staan: „Ik zie het nog steeds somber in voor die jongen. Hij wilde zelfmoord plegen, dat heeft hij gezegd, maar meer laat hij niet los. We weten zelfs zijn geboortedatum en zijn woonadres niet.”

Jannie vraagt naar de bezoektijden en ze vertrekken weer. Als ze buiten staan, slaakt Jannie een zucht, en zegt: „Pim, ik denk, dat Bert vol problemen zit en dat hij veel heeft meegemaakt.”

„Ja, nogal wiedes,” reageert Pim, „natuurlijk zit hij vol problemen. Alleen begrijp ik niet, dat hij die dan op ons moet afreageren. We hebben hem met gevaar voor eigen leven gered. Enne…, als jij hem morgen zonodig weer wilt opzoeken, eh… van mij hoeft het niet.”

Verwijtend kijkt ze hem aan: „Jij bent zo rechtstreeks… Snap je dan niet, dat Bert zo doet om aandacht te trekken?”

Het is even stil waarna Pim zegt: „Jij…, jij…! Als er iemand in nood zit, moet jij altijd gaan helpen. Ik ken een spreekwoord: ’Soms doen ze veel kwaad…, zij die altijd goed willen zijn’.”

„Daar komt-ie weer met zijn spreekwoorden,” zegt Jannie.

Ze gaat kalmpjes verder: „Ik ga morgen naar Bert terug en ik neem wat lekkers voor hem mee.”

Pim weet: dit is het einde van alle tegenspraak en begint te lachen. Jannie weet het al, Pim is dan ook overstag, omdat hij het heerlijk vindt, dat ze alles en iedereen helpt.

HOOFDSTUK 2

Ze gaan weer aan boord van hun jacht. Jannie gaat eten koken. Pim helpt meestal met aardappels schillen en afdrogen.

Na een poosje van stilzwijgen, begint Pim: „Ik zou best eens willen weten, waarom die jongen zo geworden is. Hij is volgens mij nog maar 21 jaar, niet ouder.”

Jannie haakt er op in: „Nou, het zit mij ook dwars. Hij is nu op onze weg geplaatst. Ik denk, dat we hem moeten helpen.”

„Tja, ik voel ook wel aan, dat we hem nu niet mogen laten schieten. Ik weet het niet… Als hij morgen weer zo doet, zo hatelijk…”

Vol van gedachten eten ze zwijgend. De avond vliegt om. Tijdens de koffie bespreken ze de route van hun reis die nog maar net begonnen is. Het is nu de tweede dag van de vaarvakantie met hun jacht.

Ze zijn allebei 44 jaar. Pim heeft een heel drukke baan en Jannie doet vrijwilligerswerk als ziekenverzorgster in het bejaardenhuis van hun woonplaats.

Pim zegt: „Jansie, ik moet eigenlijk wel lachen. We gaan op vakantie, maar ik denk, dat jij weer een slachtoffer hebt, dat onze vakantie in beslag gaat nemen.”

Verstoord kijkt ze hem aan en zegt: „Je weet het, Pim, een medemens in nood moet je helpen.”

„Ja, tegen zulke logica kan ik niet op.”

De volgende dag ’s middags gaan ze weer richting het ziekenhuis. Jannie schiet bij een bakker binnen en koopt er drie verrukkelijke taartpunten.

Na enig zoeken vinden ze de kamer van Bert. Gespannen kijken ze zijn kamer in. Hij ligt met zijn gezicht naar de muur en is klaarwakker.

Jannie buigt zich over hem heen en zegt zacht: „Bert, we zijn er weer.”

Hij draait zich loom om en kijkt ze aan. Zijn agressie is weg.

Jannie vraagt: „Heb je medicijnen gehad?”

Hij knikt bevestigend en zegt: „Om rustig te blijven.”

Jannie kijkt Pim eens aan en Pim beduidt, dat ze op de stoel naast het bed moet gaan zitten. Ook Pim gaat zitten.

Na enkele minuten van stilte vraagt Jannie: „Bert, hoe heet je nog meer?”

„Ik heet Bruinsman, Albertus Bruinsman, ik ben 21 jaar.

Ik eh…, ik ben thuis weggelopen en ik weet niet meer, hoe het moet.”

Ze kijken Bert aan en Jannie vraagt: „Thuis, bij je ouders weggelopen? Leven ze allebei nog?”

„Ja.”

„Waar wonen jouw ouders?”

„In Mogendam.”

„Zeg, Bert, wij dachten, dat jij zelfmoord wilde plegen. Is dat waar?”

Pim houdt zijn adem in en wacht in spanning af, hoe hij op die directe vraag zal antwoorden.

„Ja, ik wilde er een eind aan maken. Ik zie het hele leven niet meer zitten. Ik wilde… weg…, ik zie echt overal tegenop, ik walg van die hele maatschappij.”

Geboeid zitten ze te luisteren.

Jannie legt haar hand op zijn arm. Hij laat haar begaan.

Opeens haalt ze een taartpunt uit haar tas en geeft hem die.

Gelaten zegt hij: „Zet maar op het kastje, ik heb er nu geen trek in.”

Na nog enkele minuten stilte vraagt Jannie: „Bert, krijg je vanavond bezoek?”

Hij schudt ontkennend.

Dan vraagt ze: „Komt er helemaal niemand?”

„Nee!”

„Dan komen wij vanavond weer.”

„Oké,” zegt Bert met een lange zucht.

Wat later lopen ze de gang weer door en vragen aan een zuster naar dokter Van den Bos.

„Nee, die is naar huis. Maar de hoofdzuster is hier, wacht maar even.”

De hoofdzuster verschijnt en trekt vragend haar wenkbrauwen op.

Jannie vraagt: „Hoe gaat het met Bert Bruinsman?”

„Ja, een goede vraag,” zegt ze. „Ik weet het ook niet. Volgens mij is hij zeer depressief. Hij is erg gesloten en heeft een hekel aan me.”

Pim en Jannie kijken elkaar aan en Jannie vraagt: „Hebt u met hem gesproken? Ik bedoel, gevraagd waarom hij zelfmoord wilde plegen?”

De zuster vraagt: „Zelfmoord? O, dat wist ik niet. Maar hij heeft zelf ook geen zin om mij te antwoorden of mee te werken.”

„Ja maar, u let toch op zijn gezondheid, dus in zijn geval, zijn geestelijke gezondheid?”

„Nee, nog een paar dagen en dan moet hij weg. Als zijn problemen aan de geestelijke kant zitten, laat ik wel een maatschappelijk werker komen. Wij kijken alleen naar fysieke gesteldheid.”

„O,” reageert Jannie koel, „ja, ik dacht het al: u laat hem gewoon liggen.”

„Nou, nee, zoals ik al zei, ik zal wel een maatschappelijk werkster sturen.”

Jannie zegt opeens: „Ik merk het al: zulke patiënten worden hier niet beter.” Met grote stappen en met Pim achter haar aan loopt ze naar de uitgang.

Pim zegt: „Nou, nou, je bent nogal aangebrand!”

Plotseling staat ze stil, zodat Pim tegen haar aan botst. Ze zegt, terwijl ze haar hand op zijn arm legt: „Pim luister! Stel, dat het onze zoon was… Wij hebben geen kinderen, maar als het onze zoon was, wat zou jij dan doen?”

Sprakeloos kijkt hij haar aan en zegt dan even later zonder te aarzelen: „De beste psychiater bestellen die er is, en zorgen, dat Bert zo snel mogelijk onder behandeling komt en blijft.”

Glimlachend kijkt ze Pim aan en hij krijgt pardoes een zoen. „Begrijp je me nou? Ik ga vanavond nog indringender met Bert praten. En daarna met zijn ouders,” zegt ze strijdvaardig.

„Heerlijk, zo’n vrouw te hebben…,” mompelt Pim.

Ze zorgen, dat ze om zeven uur weer bij het ziekenhuis zijn.

Bert zit overeind in zijn bed en houdt de deur scherp in de gaten. Het ontgaat Pim niet, dat Berts ogen oplichten als hij hen ziet komen.

Pim kan nog net tegen Jannie zeggen: „Hij lijkt me iets beter.”

Zoals Jannie hem nu aankijkt… Een blik van verstandhouding is genoeg.

Met haar hand uitgestoken loopt ze op het bed toe en zegt: „Zo, Bert, daar zijn we weer.” En fluisterend in zijn oor: „Heb je nog naar ons uitgekeken?”

Bert haalt zijn schouders op en zegt niets. Schuin kijkt hij hen aan.

Jannie ziet, dat hij ergens mee zit en vraagt: „Hoe nu verder? Ik weet, dat je ermee zít.”

Schichtig kijkt Bert hen aan en rommelt wat aan het laken. Pim beduidt Jannie met zijn ogen, dat ze nu niets meer moet zeggen. Hij moet zelf komen.

Na ongeveer tien minuten verschijnt dokter Van den Bos. Jannie slaakt een zucht van verlichting. De stilte begon pijnlijk te worden.

Van den Bos neemt het woord: „Bert, morgen moet je het ziekenhuis uit, we houden hier geen kostgangers.”

Vervolgens gaat hij verder tegen Pim en Jannie: „Kijk, we zitten met Bert in een moeilijk parket. Hij wil niet praten en niet meewerken. Ik wil, dat hij weer naar huis gaat. Ja…, ik heb hem zelfs gevraagd, hoe hij zélf de toekomst ziet en wat hij wil. Hij wil niets. Ik hoop, dat jullie iets met hem kunnen bereiken. Zelfs de mensen van maatschappelijk werk weten niet wat ze met hem aan moeten. Ze hebben zijn ouderlijk huis gebeld, maar daar willen ze niets meer van hem weten.”

Bert kijkt de arts nijdig aan, maar zegt nog steeds geen woord.

Pim kijkt Jannie vragend aan. Ze haalt bijna onmerkbaar haar schouders op. Pim loopt met Van den Bos naar de gang.

Van den Bos weet werkelijk niet, wat hij ermee aan moet. Hij zegt: „Ik moet hem morgen ontslaan en dan staat hij buiten. Ik heb hem gevraagd, of hij onder behandeling wil blijven van het maatschappelijk werk…, geen antwoord. Of hij naar zijn huis terug wil…, schouders ophalen. Proberen jullie hem te bereiken. Met dwang kun je hem hier niet houden. Trouwens, hij zou dan in een vervangend tehuis moeten, zegt maatschappelijk werk, maar dat is ook niet van de ene op de andere dag geregeld.”

„We zullen het proberen.” zegt Pim. Hij loopt terug naar de kamer. Tot zijn verbazing ziet hij, dat Bert zijn spullen aan het pakken is in plastic zakken.

Jannie zit zwijgend toe te kijken en heeft tranen in haar ogen.

Pim vraagt zacht: „Gaat hij weg?”

Jannie knikt bevestigend en zegt zacht: „Ik heb hem gevraagd, of hij wegging en hij knikte ’ja’. Ik heb nog gevraagd, waarheen, maar ik heb nog steeds geen antwoord.”

Nu wordt Pim boos, loopt naar Bert en vraagt ingehouden rustig: „Bert, wat denk je te gaan doen? Waar ga je naar toe?”

Bert stopt even met inpakken, denkt na, haalt zijn schouders op en zegt: „Ik weet het niet.”

Jannie en Pim kijken elkaar aan en hopen, dat hij nog meer zal zeggen. Plotseling pakt Bert zijn tassen en loopt de gang op.

Jannie en Pim gaan hem achterna en opeens staan ze buiten.

Jannie trekt de jongen aan zijn arm en zegt: „Bert, voor de laatste keer: wij willen jou helpen. Echt, Bert, als je in problemen bent, Bert…, kom eerst naar ons… En ga niet verder op die weg zonder God.”

Pim heeft inmiddels een stukje papier uit zijn zak gehaald en snel hun naam, adres en telefoonnummer genoteerd. Pim geeft het briefje en Bert steekt het zonder te kijken in zijn binnenzak.

Plotseling loopt hij snel weg en roept, achterom kijkend: „Wie weet, tot ziens.”

Jannie wil hem achterna rennen, maar Pim houdt in een snelle beweging haar arm vast en zegt: „Niet achterna lopen, hier blijven! Hij wil nog geen contact, daar is hij nog niet aan toe.”

Jannie kijkt hem met betraande ogen aan en ziet daarna de jongen, snel lopend, in de verte in een zijstraat verdwijnen. Pim legt zijn hand op haar arm en zegt: „Kom, we gaan alle informatie halen die er beschikbaar is. Dokter Van den Bos zal het allemaal wel in zijn patièntenbestand hebben staan.”

Zuchtend loopt Jannie achter haar man aan.

Dokter Van den Bos is verbaasd, dat zijn patiënt er opeens vandoor is gegaan. Hij geeft Pim en Jannie Berts personalia, althans wat hij weet: Albertus Bruinsman, 21 jaar, wonende te Mogendam, Benthuis 117. Meer gegevens zijn niet beschikbaar.

Jannie vraagt: „Dokter, wat denkt u ervan? Zal hij weer een zelfmoordpoging doen? Ik ben er zo bang voor.”

Gespannen kijken ze de dokter aan.

Zorgvuldig kiest de arts zijn woorden: „Ik heb gezien, dat hij niet meer zo desolaat was als toen hij binnenkwam, maar ik vertrouw het niet. Hij heeft duidelijke plannen die hij beslist niet wil vertellen…, zelfs niet aan jullie.”

Het geeft allemaal weinig hoop en na een stevige bak koffie gaan ze weer aan boord. Ze raken niet uitgepraat over Bert en de toekomst.

Pim slaat opeens met zijn hand op zijn knie: „Jannie, ik heb een plan: „We varen naar Mogendam en we proberen zijn ouders te spreken. Misschien komen we meer te weten, alvast het hoe en waarom…”

„Denk je?” vraagt Jannie.

Pim grijpt de waterkaart en rekent via de wegwijzer voor de binnenscheepvaart uit, dat ze er een dag over zullen varen, inclusief de wachttijden voor de sluizen.

Jannie vindt het eigenlijk allemaal wel goed. Ze is een beetje uit het veld geslagen. Pim ziet het: het heeft haar hart geraakt. Meestal is ze, als er hulp geboden moet worden, resoluut en bedenkt ze oplossingen waar je bij staat. Hij ziet het wel, maar zegt voorlopig niets.

Hij maakt het jacht los en vaart een stuk terug vanwaar ze gekomen zijn. Via de rivier varen ze het kanaal op, waar ze op een beschutte plek de nacht doorbrengen.

Bert wordt in een innig gebed tot de Heere opgedragen aan de troon van Zijn genade en hoe wonderlijk, ze slapen al snel in. Ze hebben alle moeilijkheden, in vertrouwen in Zijn Vaderhand gegeven. Hij zal over hen en over Bert waken.

HOOFDSTUK 3

De volgende dag zijn ze al vroeg op. De zon schijnt door de gordijntjes van de achterkajuit, waar ze hun slaapkamer hebben.

Om acht uur varen ze weg en om één uur zijn ze in Mogendam, althans in een doodlopende kreek, nagenoeg aan de rand van het kleine centrum, op het terrein van een scheepswerf.

Pim zegt: „Het is een klein dorp, ik denk ongeveer 800 inwoners. Kom, ik ga vragen of we ’s avonds ook door de poort kunnen, of een sleutel kunnen krijgen.”

Hij loopt naar het kantoor van de werf en vraagt of hij een nacht over mag blijven liggen. De bedrijfsleider vindt het goed en vraagt waar ze moeten zijn.

„Bij de familie Bruinsman, Benthuis 117.”

Ja, die straat weet hij wel. Het is ongeveer tien minuten lopen.

Welgemoed lopen ze door het gezellige dorp. Het is geen vakantieplaats, het ligt midden in de weilanden. Het kleine centrum heeft zelfs een gezellige oude brink met midden-op het plein een grote boom met een bank er omheen. Ze vergeten even waarvoor ze gekomen zijn en genieten van de rust en de oude boerderijen en huizen die er staan. Alles is goed onderhouden.

Pim zegt: „Kom Jansie, we gaan verder.”

Ze zucht hardop: „Ja, laten we verder gaan.”

Na een enkele minuut staan ze voor het huis. Een rijtjeshuis uit de jaren ’60, doorzonkamer, typisch naoorlogs huis.

Pirn belt aan en een vrouw doet de deur een klein stukje open en vraagt door de spleet: „Ja?”

Pim stapt naar voren en gaat ook voor de spleet staan. Er knettert een bromfiets voorbij, dus wacht hij maar even met praten. Schuin naast zich ziet hij opeens Jannie proesten van de lach. Hij heeft ook moeite zijn lach in de houden. Hij vraagt: „Ben ik hier bij de familie Bruinsman?” De vrouw knikt, verder doet ze niets, alleen de spleet nog nauwer maken. Pim buigt zich nog verder naar voren en zegt: „Wij hebben informatie over uw zoon Bert.”

Dat doet letterlijk en figuurlijk de deur dicht. Daar staan ze. Ze zien door het matglas van de bovendeur, dat de vrouw zich terugtrekt in de gang, maar niet de kamer ingaat.

Pim doet nog een poging en belt weer aan. Ze blijft staan waar ze staat… Moedeloos gaan ze weg.

„Wacht maar,” bromt Pim, „ik krijg ze nog wel. Kom, we zoeken een telefooncel op, misschien is vanavond de vader thuis.”

Jannie zegt: „Wat een vreemd mens! Misschien denkt ze wel, dat wij haar kwaad zullen doen. Trouwens, als iemand informatie heeft over je zoon, dan…”

„Ach, laat maar,” zegt Pim. „Kom, we gaan iemand vragen waar we een telefooncel kunnen vinden.”

Na enige tijd vinden ze een telefooncel, maar helaas zonder telefoongids.

Tegenover de cel staat het politiebureau. Pim belt aan en ze krijgen het nummer.

Fronsend vraagt de nog jonge politieman: „Moet u dáár zijn?

Verwonderd kijken ze de jongen aan en hij zegt: „Gaat het soms over de zoon, Bert?”

„Ja!” roepen ze alle twee.

Pim zegt: „We hebben heel wat meegemaakt met die jongen en dat willen we met zijn ouders bespreken.”

„Wilt u even wachten?” vraagt de politieman, „Gaat u maar even zitten, ik roep de opper er even bij.”

Ze kijken elkaar aan en Jannie zegt: „Pim, waar zijn we toch ingerold! Nu zitten we ook al op een politiebureau…” De opper verschijnt en komt hen met uitgestoken hand tegemoet. „Goedemiddag, ik ben Van der Nat.”

Pim noemt hun namen. Ze mogen meekomen.

Opper Van der Nat laat hen in een comfortabele stoel zitten en neemt het woord. „Ik hoor, dat u nieuws hebt over Bert Bruinsman… Mensen, ik ben heel benieuwd. Wij zoeken hem namelijk, hij moet nog gevangenisstraf ondergaan… Schrik niet, dertien maanden in totaal. We hebben al een arrestatiebevel uitgedaan, maar hij is nergens te vinden.”

Bleek zit Jannie de man aan te staren.

Gelukkig komt de jonge politieman koffie brengen. Daar knappen ze een beetje van op.

De opper vraagt, of Pim zijn verhaal eerst wil doen.

Pim vergeet niets en vertelt van het begin tot aan het eind, wat ze met Bert hebben meegemaakt, zelfs, dat ze hem willen helpen - en vragend aan Jannie: „Zelfs nu nog, nu we dit weten?”

Jannie knikt bevestigend en zegt: „Nu zeker, hij moet geholpen worden. Ik heb de hulpeloosheid in zijn ogen gezien.”

De opper doet daarna zijn verhaal. „Bert is in een heel bijzonder gezin opgegroeid. Hij is enig kind, zijn ouders zijn zeer eenvoudige mensen, maar hebben hem verkeerd opgevoed, tenminste, dat denk ik. Ze behoorden vroeger bij de Hervormde kerkgemeenschap, maar sinds enkele jaren houden ze zelf thuis leesdiensten.

Bert ging de laatste jaren ook weleens bij ons naar de kerk. Daar vond hij aansluiting bij de jeugd. Hij heeft er zelfs een tijdje op catechisatie gegaan, hoewel zijn ouders er tegen waren. De leer die bij ons gebracht werd, was te licht, zeiden zijn ouders eens tegen mij. Tegenwoordig zijn z’n ouders nog meer in zichzelf gekeerd, of hoe je het ook moet noemen… Ze hebben door allerlei bijzondere zaken en verplichtingen hun zoon van zich vervreemd. En ik zie, dat het steeds verder bergafwaarts gaat.”

Jannie zegt opeens: „Hebt u er nog iets aan gedaan om die ouders er op te wijzen, dat hij het verkeerde pad op ging?” „Ja, natuurlijk,” zegt de opper. „Ik ben er verschillende keren naartoe geweest, maar ze zijn, hoe zal ik het zeggen…, door allerlei zichzelf opgelegde, wonderlijke dingen steeds verder in de put geraakt. Ze beweren, dat die jongen op zijn twaalfde al het verkeerde pad opging: ’Ja, politie, wij hebben er geen vat meer op, er zit een verkeerde geest in die jongen!’”

Jannie slaat de handen voor haar mond en zegt: „Wat een ouders, die zien, dat het noodlot toeslaat, maar dat dus gelaten laten gebeuren.”

„Ja, sterker nog,” zegt de opper: „Berts moeder zei op een keer: ’Het moet je maar gegeven worden; kinderen opvoeden is niet gemakkelijk.’ Een andere keer zei ze: ’Ook kinderen groeien op voor de eeuwigheid, een enkeling zal zalig worden: één uit een stad, één uit een dorp, staat er geschreven.’ Sorry, daar kan ik niet tegenop. Ik ga ook naar de kerk, maar zulke dingen heb ik daar gelukkig nog nooit gehoord. Die mensen hangen een leer van het noodlot aan, dat hen zal treffen. Een enkele zal in de hemel komen. Mijn vrouw en ik hebben veel over die jongen gesproken en ik vond het mijn christenplicht hem telkens te waarschuwen, maar het hielp niets. De predikant, de ouderlingen, de jeugdouderling, niemand die er meer raad mee weet. Vorig jaar pleegde Bert een paar diefstallen. Hij heeft zelfs de kerk hier bestolen, de opbrengst van een hele zondag via inbraak in de kerk weggenomen. Enkele weken geleden is er uitspraak van de rechter geweest: hij moet iets meer dan dertien maanden zitten.”

Zuchtend kijken Pim en Jannie elkaar aan.

Pim zegt opeens: „Daar zitten we nou, ver van huis en met een groot probleem op ons dak.”

Ondanks de ernst van de situatie, beginnen ze te lachen. Jannie kan niet meer stoppen. De spanningen van het geval komen eruit en ze lacht tot ze niet meer kan, tot de tranen over haar wangen lopen.

De opper zegt: „Nu je alles weet, willen jullie dan die jongen nog wel helpen? Onder helpen versta ik, dat hij zijn straf ondergaat in een gevangenis, wat dan weer inhoudt, dat jullie hem gaan bezoeken en meewerken hem weer op het goede spoor te krijgen.”

„Ja, dat wil ik,” zegt Jannie opeens. „U moest eens weten -wij hebben zelf geen kinderen -, hoeveel medelijden ik met die jongen heb. Vergeet niet, dat we hem met gevaar voor eigen leven gered hebben. Hij is een beetje van ons geworden, snapt u?”

Opper Van der Nat begint minzaam te lachen en zegt peinzend: „Dan wens ik jullie veel sterkte. Ik hoop jullie nog eens te ontmoeten en… je kunt me altijd bellen, al is het midden in de nacht. Hier is mijn visitekaartje.”

Pim pakt het kaartje aan en stopt het weg.

De opper zegt nog: „Ik hoop, dat jullie je voor hem inzetten. Zijn ouders hebben hem al afgeschreven.’’

Opeens zegt Jannie, en haar donkere ogen lichten fel op: „God heeft hem nog niet afgeschreven!”

De opper en Pim kijken elkaar glimlachend aan. Pim voelt de blik van verstandhouding. Hij weet: deze man zal ons helpen, door dik en dun.

De opper zegt: „Ik denk, dat hij snel wordt opgespoord en zodra ik weet waar hij vastzit, bel ik jullie op. Geef me jullie nummer ook maar.”

Enigszins tevreden gesteld lopen ze naar het dorp en gaan boodschappen doen.

’s Avonds lopen ze naar de telefooncel en bellen naar Berts ouders.

Zijn vader neemt op.

Pim zegt: „Goedenavond, meneer Bruinsman, ik wil u spreken, maar uw vrouw liet ons buiten staan.”

„Ja-a,” teemt de man met een zemelig stemmetje, „je weet nooit wie je in huis laat.”

„Ja, maar wij zeiden tegen uw vrouw, dat wij informatie hadden over uw zoon Bert. We denken, dat het belangrijk is, dat u dat weet.”

„Nee, hij is onze zoon niet meer.” En een zware zucht: „Hij heeft schande over ons gebracht. Wij zijn altijd goed voor hem geweest…”

Pim wordt boos en vraagt: „Zo, dus u bent altijd goed voor hem geweest… Waarom nu niet meer?”

„Ja, hij heeft zich van het goede afgekeerd, hij heeft zijn ouders te schande gemaakt.”

Jannie die meeluistert, begint te blazen en te zuchten en zegt zachtjes: „Laat hem met zijn gezemel…”

Pim zegt opeens met ingehouden woede: „Hopelijk komt u nog eens tot inkeer! U…, u bent nog verder afgedwaald dan uw zoon.”

Nu wordt het mannetje boos en zegt: „Hoe? Wat? Je bent zelf…” Tik. Verbinding verbroken.

Jannie slaat haar handen voor haar mond en zegt: „Pim, dat heb je verkeerd gedaan! Nu hebben we helemaal niets bereikt.”

„Dacht jij,” zegt Pim, „dat je iets bereikt met zulke mensen? Ik meende, dat een paardemiddel het beste medicijn zou zijn. Eventjes keihard de waarheid zeggen…”

„Nee, Pim, daar bereik je niets mee. Alleen als zijn ouders zien en voelen, dat we in liefde meewerken om Bert weer op het rechte pad te krijgen, dan zullen ze inzien, dat we van goede wil zijn en dat Bert voor rede vatbaar blijkt.”

„Ja, dat is natuurlijk zo, maar ik kon het even niet hebben: het waren zulke goede ouders geweest, ze waren toch zó goed! Onderwijl hebben ze hun kind bijna de dood ingejaagd en wat het ergste is: ze hebben van God een karikatuur gemaakt, een wezen dat het noodlot op je af stuurt…, een enkeling die genade krijgt…” Pims ogen fonkelen.

Jannie knijpt hem in zijn arm: „Ho maar! Je gaat weer doordraven.”

Nijdig kijkt Pim haar aan en zucht.

„Pim, laten we maar elke dag bidden, of God Bert en zijn ouders tot inkeer brengt. Zeg, als Bert eenmaal in de gevangenis zit, kunnen we hem toch veel opzoeken?”

„Oké, je hebt gelijk. Als ik jou niet had, dan ging ik vanavond die vent nog door elkaar rammelen en ik…”

Jannie legt snel haar hand op zijn mond en schouderophalend verzoent Pim zich met het idee, dat er op het ogenblik niets te doen valt. Ze moeten afwachten.

Het is inmiddels avond geworden en het avondeten smaakt hen goed. De hele avond blijven ze aan boord praten, tot ze moe van alle indrukken en gebeurtenissen toch nog snel in slaap vallen.

De volgende morgen zetten ze hun tocht door Nederland voort en genieten van de zon en de rust aan boord.

Jannie zegt: „Stel, dat iemand onze hulp nodig heeft, en wij zijn er niet.”

Pim heeft ook al gedacht, dat het beter is om eerder naar huis te gaan. Je weet maar nooit.

De volgende week dinsdag zijn ze weer thuis.

Het leven herneemt zijn gewone gang.

HOOFDSTUK 4

Bert loopt met zijn plastic zakken doelloos door Hagenoord. Als hij een uur gelopen heeft in de richting van de grote stad, besluit hij even te gaan rusten langs de kant van de weg. Hij probeert te bedenken, wat hij moet gaan doen. Zonder geld, zonder eten, hoe moet het nu verder?

De gedachten aan zijn ouders maken hem kribbig, de gedachten aan de mensen die hem gered hebben maken hem moedeloos en opstandig.

Zelfs beginnen er nu tranen achter zijn ogen te prikken. Woest slaat hij met zijn vuist in het gras.

Ook de politie zoekt hem; meer dan een jaar gevangenisstraf staat hem te wachten. Hij zal voor altijd een getekende zijn.

Een harde trek verschijnt om zijn mond en hij denkt: Wacht maar, ik ga een boerderij of zo opzoeken, daar is ’s nachts wel wat te halen.

Hij zoekt een stille landweg op en begint uit te kijken naar een geschikte plaats om in te breken.

Na een half uur ziet hij het. Kijk, een vrijstaand huis, een oud vrouwtje scharrelt over het erf.

„Vanavond, vannacht,” mompelt hij.

Na een grote omweg komt hij laat in de avond, als het donker is, weer bij het huis aan. Hij kijkt eens rond en rent gebukt langs de graskant van het toegangspad naar het huis dat ongeveer dertig meter vanaf de weg staat.

Hijgend blijft hij naast de schuur staan. Hij zet zijn plastic tassen tegen de achterkant van de schuur achter een omgekeerde kruiwagen. Op zijn tenen sluipt hij naar de achterdeur van het huis. Heel voorzichtig probeert hij de deurkruk die soepel naar beneden gaat. De deur zit op slot. Stil sluipt hij rond het huis… Ja, hier, een klapraampje dat een beetje openstaat. Hij probeert het raampje verder te openen, maar het wil niet erg meegeven. Hij pakt zijn mes en wrikt het verder open. De twee schroeven die aan de uitzetter zijn bevestigd, zijn snel losgedraaid.

Hij klapt het raampje verder open en met enig wringwerk kan hij voorover door het raampje. Hij heeft al gezien, dat er een wasmachine onder staat.

Lenig als hij is, steunt hij met zijn handen op de wasmachine en draait zich een kwartslag, waardoor hij ruggelings op de wasmachine komt te liggen. De rest is een fluitje van een cent.

Hij opent zacht de deur van het washok en sluipt naar binnen en door een gangetje de woonkamer in. Hij opent de deur naar de keuken en doet die weer dicht. De koelkast is goed gevuld. Hij gaat er even voor zitten en propt zijn mond vol met allerlei etenswaren. Hij heeft zo’n honger! Daarna sluipt hij weer naar de woonkamer.

Het licht van een buitenlantaarn schijnt precies op een trouwtekst die aan de wand hangt: ’Leer mij, Heere, Uw weg, ik zal in Uw waarheid wandelen’. Het lijkt wel of Bert een schok krijgt. Hij moet zijn hart vasthouden en denkt aan zijn redders uit het water. Wild schudt hij met zijn hoofd. Weg met die gedachten! God heeft hem in de steek gelaten en…, wat is dat voor een God, één die dood en verderf zaait, zelfs vader en moeder komen niet in de hemel, zeggen ze altijd. Nou, dan hij zéker niet. Ach wat, er zijn miljoenen mensen die er anders over denken en uitgerekend zijn vader en moeder zouden het bij het rechte eind hebben…? Ja da-ag, weg met dat gezeur.

Even in de la van het dressoir kijken. Ja, daar ligt de portemonnee. Zo…, even kijken, aha, mooi…: drie briefjes van honderd, twee van vijfentwintig en een tientje. Hij steekt ze in zijn binnenzak en lacht. Zo, dat is voorlopig wel genoeg. Zonder zich verder om de situatie te bekommeren sluipt hij heel zacht naar de achterdeur. Ja, geluk! De sleutel zit in het slot. Voorzichtig de deur van het slot…, deur weer dicht…, zó… Wegwezen!

Hij pakt zijn tassen weer op en gaat naar het volgende adres waar hij denkt zijn slag te slaan.

Het wordt niets meer die nacht. Na een uur lopen vindt hij een slaapplaats onder een viaduct, in het hoge gras. Zich niet bewust van de consternatie die zijn diefstal door middel van inbraak heeft veroorzaakt, slaapt hij tot in de middag.

De politie tast in het duister. Ze hebben wel vingersporen afgenomen en andere sporen veilig gesteld.

De twee oude mensen zullen de volgende nachten hun raampje wel op slot gedaan hebben. Bert bekommert zich niet om die mensen. Die driehonderdzestig gulden zijn mooi meegenomen.

Hij gaat weer verder en koopt in een volgend dorp een oude fiets en een sporttas. „Ziezo,” grinnikt hij, „zo val ik minder op.”

Hij fietst naar een grotere plaats en duikt een zwembad in. Fietsend komt hij in een ander deel van het land, waar hij weer inbraken pleegt.

Hij heeft inmiddels een paar duizend gulden op zak. De grote stad lokt. Ja, hij gaat zich daar vestigen, dat wil zeggen, een stel jongelui opzoeken die in een kraakpand zitten.

Hij heeft gesprekken met een stel lui. Hun manier van leven staat hem wel aan: soms een kraakje zetten of een winkeldiefstal, vooral niet teveel opvallen.

Als hij politie ziet, maakt hij dat hij wegkomt. De gevangenis is een plaats waar hij beslist niet naartoe wil.

’s Nachts heeft hij weleens een paar uur dat hij niet kan slapen. De gedachte, dat hij zich kan verzetten tegen zijn ouders, zijn opvoeding en hetgeen God van hem vraagt, ofwel wat hij allemaal niet zou mogen, geeft hem een kick. Hij vindt het een heerlijke gedachte vrij te zijn, te doen wat niet mag, weg te zijn uit die benauwde sfeer.

Na enkele dagen wordt de grond te heet onder zijn voeten. Hij hoort, dat de politie het kraakpand wil ontruimen.