LIEFDE AAN DE OVERKANT

Martin Rutgers

Liefde aan de overkant

© B.V. Uitgeverij De Banier - Utrecht 1998

Omslagtekening: Hans Ellens

Omslagontwerp: Wim Smalen

ISBN 90 336 2582 2

NUGI 340

Alle rechten voorbehouden.

Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij electronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

MARTIN RUTGERS

LIEFDE AAN DE OVERKANT

UITGEVERIJ DE BANIER - UTRECHT

INHOUD

  1. Een dramatische morgen

  2. Anneke leeft nog

  3. Waar is Jan?

  4. De aanklacht?

  5. Jan van de Beek

  6. De thuiskomst van Anneke

  7. Het verhaal van ’gekke Wanne’

  8. Het loon van eerlijkheid

  9. Wanne’s reis

10. Een reisverslag vol emoties

11. ’De Verwachting’

12. Het verborgen leven

13. Vluchtheuvel ’De Terp’

14. Kerstfeest op ’Donkervoort’

15. Wanne, moeder der verdrukten

16. De tocht van Gretha Donker

17. De gast van tante Miene

18. Familiebanden

19. Wanne en Gretha

20. Gretha en Jan

21. De leegte van ’Donkervoort’

22. Vreugde en verdriet

23. ’Donkervoort’ leeft weer

1. Een dramatische morgen

Het was een zondagmorgen in het najaar van 1938. De dag begon zoals veel andere herfstdagen in dit vochtige, door veel beken en rivieren doorsneden deel van Nederland: dikke mist hing boven de weilanden. De beek, aan het begin van de herfst nog redelijk binnen haar zomerse oevers, was onzichtbaar, zo laag hing de nevel. Het vee, vanwege een slechte hooioogst langer buiten gelaten dan in andere jaren, zag je pas als je het weiland in liep en de dieren tot op enkele passen was genaderd. Doodse stilte hing over het land, als er al geluid zou zijn werd het door de mist opgeslokt en verslonden.

De buurtschap bij de beek bestond behalve het kasteel ’Donkervoort’ met zijn bijgebouwen slechts uit twee pachtboerderijen, een aan elke kant van het water, en enkele arbeiderswoninkjes. De enige verbinding naar elkaar was de doorwaadbare plaats, de ’voorde’, door de beek.

In de ene boerderij woonde het gezin Van de Voort, de boerderij aan de overkant van de beek werd bewoond door de familie Ten Voorde, beide al heel lang geleden zo genoemd naar de plaats van hun boerderij aan de ’voorde’. Zo was het al geslachten lang en allen verwachtten dat het nog heel lang zo zou blijven. Het enige wat misschien verandering zou kunnen brengen, zou een brug zijn over de beek. Een vaste oeververbinding zou betekenen dat het zandpad dat aan weerszijden van de ’voorde’ naar de boerderijen leidde, zou worden vervangen door een klinkerweg, zoals elders reeds was aangelegd.

De oudere bewoners van de twee boerderijen zaten daar beslist niet op te wachten. Het was zoals het al eeuwen was geweest en al die nieuwigheden zouden alleen de rust maar verstoren. De jeugd dacht er anders over: een betere oeververbinding en een echte’ weg zouden nieuwe mogelijkheden bieden. Mogelijkheden waarvan ze dikwijls droomden als ze op die ene jaarlijkse uitgaansdag, de jaarmarkt, naar de stad Deventer waren geweest.

Ook deze zondagmorgen was het ontbreken van een goede oeververbinding een gemis, want met deze mist vond vader Van de Voort het niet verantwoord met paard en wagen door de ’voorde’ naar de kerk in het dorp verderop te gaan. Het zicht was te slecht. Helaas, want de wekelijkse kerkgang was voor de bewoners van de twee boerderijen de enige mogelijkheid tot contact met anderen. Na de dienst werd er altijd op de brink voor de kerk nagepraat en lang niet altijd over de preek. Velen die van ver kwamen, zoals de families Van de Voort en Ten Voorde, brachten de tijd tussen de twee diensten door bij familie of bekenden.

Deze zondag zouden de oudere bewoners van de twee boerderijen, zoals op andere al te mistige zondagen, waarschijnlijk samenkomen in de boerderij van Janus van de Voort en de boer zou dan een preek van een geliefde oudvader voorlezen. Rond tienen zou daar duidelijkheid over komen, want er was één geluid dat altijd door de mist heen drong: de bel aan weerszijden van de beek. Die bel werd altijd geluid als iemand de beek ging oversteken en nog een keer als hij de overkant had bereikt. Zo wisten de bewoners van de twee boerderijen altijd dat een tocht door de ’voorde’ zonder problemen was verlopen.

Anneke van de Voort, enig kind van Janus en Marie van de Voort, was in de opkamer van de boerderij om haar zondagse versierselen uit het kabinet te halen. Ze was zeventien en naar de smaak van haar ouders soms wel wat al te zeer gesteld op uiterlijke tooi. Haar ouders maakten zich daar soms best zorgen om; ’eenvoud is een sieraad’ en ’Gods schepping heeft geen opsmuk nodig’ was hen door hun ouders en in de kerk altijd voorgehouden. Ze waren het dan ook lang niet altijd eens met de vriendschap die Anneke onderhield met Gretha, de dochter van rentmeester Donker van het enkele kilometers verderop gelegen kasteel ’Donkervoort’. Op Gretha zelf was niets aan te merken, maar haar ouders waren wel erg ’werelds’ van inslag. Verbieden was echter ook moeilijk, want de twee boerderijen aan de beek waren eigendom van de baron van ’Donkervoort’ en als pachter was het zaak de rentmeester te vriend te houden.

Janus en Marie van de Voort waren al blij dat de rentmeester geen zoon had met wie Anneke op kon trekken. De baron zelf had alleen in het buitenland een opvolger in de mannelijke lijn. Dergelijke ’heren’ beschouwden de dochters van de pachters al te vaak als een soort speeltjes en dan speciaal voor minder onschuldige spelletjes waarbij zij zelf de spelregels meenden te kunnen bepalen.

Nee, Janus en Marie zagen liever in de toekomst een verbintenis met Jan ten Voorde, de jongste zoon van hun buren aan de overkant van de beek, Eldert en Reina ten Voorde. Jan was tenminste een eenvoudige en serieuze jongen aan wie ze mettertijd hun dochter graag zouden toevertrouwen. Ze lieten daarom sinds kort oogluikend toe dat Anneke en de twintigjarige Jan steeds meer op elkaar aan trokken en soms in een onbewaakt ogenblik blikken van innige verstandhouding wisselden of zich samen terugtrokken op een stille plaats in huis of op het uitgestrekte erf.

Plotseling werd de stilte verstoord door het ondanks de mist indringende geklepel van de ’beekbel’, zoals hij door de bewoners van de twee boerderijen werd genoemd. Anneke hoorde het, maar maakte geen haast de opkamer te verlaten. Ze hoopte dat Jan de bel had geluid als teken van zijn ’oversteek’ en dat hij haar zelf in de opkamer zou komen halen. Dat was al vaker gebeurd de laatste tijd en daar had ze heel prettige herinneringen aan overgehouden. Haar wangen kregen een extra roze tint als ze terugdacht aan zijn kussen van de laatste keer …! Ze reageerde op de roep van moeder Maria slechts met „Ik kom zo!” Intussen klopte haar hart wat sneller en registreerde ze ieder geluid dat uit andere delen van de boerderij en van buiten tot haar kwam.

Even later hoorde ze de hoeven van een paard kletteren op de keistrook langs de zandweg en toen wist ze het zeker: het was Jan ten Voorde, want alleen hij bereed met zijn paard de keien in plaats van het zand. Het was zijn teken:

„Anneke, ik ben het! Wacht op me!”

Vader en moeder Ten Voorde hadden het dus ook niet aangedurfd om de ’voorde’ over te steken en Jan z’n broers zouden wel naar het dorp zijn gefietst om na de kerkdienst de dag tot aan de avonddienst door te brengen bij hun meisjes.

Anneke wist precies op welk moment ze het geheel gesloten gordijn voor het raam van de opkamer opzij moest schuiven om hem te laten weten dat ze daar op hem wachtte en even later zag ze inderdaad zijn armzwaai terwijl hij, nog steeds op volle snelheid, op een ongezadelde hengst het erf van de boerderij opdraaide.

Nogmaals riep moeder Marie:

„Anneke, kom je? Jan ten Voorde is er!”

Opnieuw klonk haar antwoord:

„Ik kom zo, moeder! Komt Jan me halen? Ik wil hem even iets laten zien!”

De deur van de opkamer ging open en Jan ten Voorde, op kousenvoeten en in werkkleding vanwege het vochtige weer, stapte binnen en strekte zijn armen naar haar uit.

„Zo, meidje van me, dat slechte weer komt me best uit: niet naar de kerk, vader en moeder blijven thuis en komen niet naar de voorlezing hier, mijn broers zijn naar hun meisjes. Kom in mijn armen!”

Anneke kuste hem, maar ze bevrijdde zich meteen weer uit zijn stevige greep, want het zou niet de eerste keer zijn dat haar moeder zogenaamd was vergeten iets uit het kabinet te halen.

„Kijk eens, Jan, wat vader op de laatste marktdag in de stad heeft gekocht! Een nieuw jachtgeweer! Hij heeft me beloofd dat ik er tijdens de eerstvolgende drijfjacht ook een keer mee mag schieten!”

„Zo, da’s een beste zo te zien. Laat eens voelen hoe dat ding in de hand ligt?”

„Gauw dan, we moeten nodig naar beneden, want ook al zijn de anderen van jullie er niet, vader zal toch de voorlezing niet overslaan.”

Ze gaf Jan het geweer, hij bekeek het van alle kanten en knikte goedkeurend.

„Da’s een beste, Anneke!” zei hij nog een keer en toen richtte hij het geweer speels op zijn geliefde in de pertinente veronderstelling dat Janus ten Voorde nooit en te nimmer een geladen geweer zo maar in de opkamer zou laten staan. Hij beroerde de haan, er klonk een knal en met een hartverscheurende kreet stortte zijn geliefde Anneke op de grond.

„Nee! Nee!” gilde Jan terwijl hij het geweer van zich afsmeet en zich naast Anneke op de grond liet vallen. „O, God! Nee! Dit heb ik niet gedaan!”

Hevig geschrokken door het geluid van het schot en de door merg en been dringende kreten stormden de ouders van Anneke de opkamer binnen. Ze zagen hun dochter badend in haar bloed op de grond liggen en de huilende buurjongen naast haar. Vader Janus rukte Jan opzij en snauwde tegen hem:

„Ga naar de rentmeester en vraag hem met zijn automobiel snel de dokter te halen. Snel, misschien is er nog redding mogelijk!”

Jan die door de harde stem van de buurman enigszins bij zijn positieven kwam, sprong op, holde naar buiten en sprong op zijn paard. In razende vaart ging het naar de woning van de rentmeester. Al voor hij van zijn paard was gesprongen schreeuwde hij:

„Help! Help!”

De deur werd geopend en rentmeester Donker vroeg:

„Wat is er aan de hand? Zo’n herrie op Gods rustdag!”

„Meneer, haal de dokter! Anneke!” stootte hij hijgend uit.

„Help!”

De rentmeester vroeg niet verder, hij riep naar binnen:

„Problemen bij Van de Voort! Ik haal de dokter!”

Toen greep hij zijn jas, snelde hij naar zijn koetshuis, startte zijn automobiel en reed in volle vaart de weg naar Deventer op. Hij zou een grote omweg moeten maken, want de beek was te diep voor zijn wagen, dus zou hij de dichtstbijzijnde brug moeten nemen.

Inmiddels waren ook de vrouw van de rentmeester en haar dochter, de vriendin van Anneke, verschenen.

„Wat is er gebeurd, Jan?” vroegen ze ontdaan.

„Ik heb Anneke, mijn lieve Anneke, doodgeschoten!” stamelde Jan.

Meteen sprong hij weer op zijn paard, gaf het dier met zijn klompen een paar harde schoppen in de lenden en vloog terug naar de boerderij, terug naar Anneke. De vrouw van de rentmeester, Carola Donker-Van Buren, en haar dochter Gretha keken hem na, in eerste instantie niet beseffend wat Jan hen had verteld. Anneke dood? Ze besloten meteen naar de boerderij van de Van de Voorts te gaan.

Anneke leefde nog toen Jan weer in de opkamer kwam, maar ze was buiten bewustzijn en verloor nog steeds bloed uit een diepe wond rechts in haar borst. Wanhopig probeerden haar ouders het bloeden te stelpen, maar niets wees erop dat ze resultaat boekten.

„Haal je ouders, moordenaar!” snauwde Janus van de Voort, toen hij Jan totaal verslagen in de deuropening van de opkamer zag staan.

Bij het horen van het woord ’moordenaar’ raakte Jan totaal in paniek. Hij schreeuwde met overslaande stem:

„Ik heb haar niet vermoord! Ik hou van haar! Ik heb haar innig lief!”

Toen keerde hij zich om, verliet met gebogen hoofd de kamer en wankelde naar zijn paard. Met moeite hees hij zich op de rug van het dier en ging stapvoets in de richting van de ’voorde’. Hij wist nauwelijks wat hij deed, hij vergat het gebruikelijke belsignaal te geven met de ’beekbel’ en zag door de mist niet dat hij naast de door stokken aangegeven doorwaadbare plaats het water in reed. Hij mompelde alleen maar:

„Moordenaar! Moordenaar! Ik heb Anneke, mijn liefste, vermoord! Ik kan hier niet blijven! O God, wat heb ik gedaan? Mijn Anneke is dood!”

Plotseling struikelde zijn paard en werd hij over het hoofd van het dier in de beek geworpen. Op dat moment kwam hij weer tot zichzelf en worstelde zich met moeite naar de overkant, waar zijn paard inmiddels ook zwemmend was aangekomen. Lopend ging hij de laatste meters naar de boerderij van zijn ouders.

Druipnat stapte hij door de deeldeur naar binnen. Hij kloste op zijn klompen de woonkeuken in, waar zijn vader en moeder, Eldert en Reina ten Voorde, ieder aan een kant van de keukentafel zaten. Zijn vader las hardop een preek uit een oud boek.

„Wat is er aan de hand, Jan?” riep moeder Reina geschrokken.

Ze had haar zoon nog in geen uren terug verwacht. Hij zou in ieder geval aan de overkant blijven tot na de voorlezing en dan zou het, zo veel wist moeder Reina wel, best kunnen uitlopen als Anneke dat wilde.

„Hoe kom je zo nat? Doe die klompen uit in huis!” riep zijn vader die niet in de gaten had dat een natte vloer wel het laatste was waar Jan zich druk om zou maken.

„Ik heb Anneke doodgeschoten!” stamelde Jan. „Ik bekeek het nieuwe geweer van haar vader, maar ik wist niet dat het geladen was. Ik ben een moordenaar!”

Opeens drong weer in volle helderheid tot hem door wat hij had gezegd en hij schreeuwde zijn ouders toe:

„Kijk dan, hier staat een moordenaar! Ik heb mijn liefste vermoord! Jullie zoon is een moordenaar!”

Hij viel op een stoel neer, zijn hoofd bonkte op de tafel en hij schreeuwde al zijn ellende uit.

Vader Eldert en moeder Reina waren even met stomheid geslagen. Dit kon toch niet waar zijn! Toen hervond vader Eldert zich.

„Vrouw, kom! We moeten naar de overkant. En jij, je blijft hier. Mijn zoon een moordenaar? Dat moet nog bewezen worden! Vrouw, we gaan!”

Moeder Reina had al een warme omslagdoek gepakt, vader Eldert trok zijn dikke duffelse jas aan en kort daarna ratelden de wielen van een boerenwagen het erf af naar de beek, die nog steeds in mist was gehuld.

Jan had niets meer gezegd, zijn hoofd lag nog steeds op zijn armen en pas toen hij hoorde hoe wild zijn altijd zo beheerste vader de ’beekbel’ luidde, drong het tot hem door dat hij alleen was. Ineens besefte hij wat de gevolgen zouden zijn: opgepakt worden en veroordeeld worden wegens moord! Hij wist dat hij een lang verblijf in een gevangeniscel niet zou kunnen doorstaan en nam een besluit:

„Anneke is dood! Ik moet hier weg voor de veldwachter me komt halen!”

Hij holde de ladder op naar de slaapkamer die hij boven de stallen deelde met een van zijn oudere broers, trok droge kleren aan, graaide nog wat kleding bij elkaar, stopte alles in een oude zeildoeken tas en ging weer naar beneden. Toen realiseerde hij zich dat hij geen geld had, maar ook daarvoor wist hij een oplossing.

„Wat maakt het nog uit?” mompelde hij. „Een moordenaar ben ik al, laat ik dan ook maar stelen!”

Zijn immer spaarzame broer had op de derde dakbalk in hun slaapkamer zijn spaargeld liggen: twee gouden tientjes en drie gouden vijfjes. Opnieuw klom hij naar boven, graaide de gouden munten van de balk, keek nog een laatste keer om zich heen in de kamer waar hij zo veel jaren de nacht had doorgebracht en haastte zich toen de ladder af.

Nadat hij uit de broodkast in de keuken een brood en een stuk worst in de zeildoeken tas had gegooid, ging hij de paardenstal in, haalde het beste paard van zijn vader van stal - een gitzwarte hengst - en even later verliet hij op het ongezadelde paard het erf van de boerderij, niet naar de ’voorde’, maar in razende vaart richting Deventer. Onzichtbaar door de steeds dikker wordende mist passeerde hij de spaarzame boerderijen langs de weg, zich volkomen onbewust van de gevolgen van zijn vlucht. Hij had zichzelf gemaakt tot een paria, een uitgestotene, die nooit meer terug zou kunnen keren naar het land van zijn voorgeslacht.

2. Anneke leeft nog

Toen de rentmeester eindelijk met de dokter arriveerde op de hoeve van Janus van de Voort, was Anneke nog altijd niet bij bewustzijn. Haar hart klopte langzaam en onregelmatig, schuimblaasjes vormden zich op haar lippen, maar ze leefde nog en dat was al meer dan haar ouders hadden durven hopen. Ze waren niet van haar zijde geweken, maar hadden het ook niet aangedurfd haar te verplaatsen.

In de woonkeuken zaten inmiddels Eldert en Reina ten Voorde en Gretha Donker met haar moeder. Vader Ten Voorde had zijn handen gevouwen. Hij bad, niet beschroomd door de aanwezigheid van de vrouw van de rentmeester en haar dochter, tot God om redding voor Anneke, de dochter van zijn buurman en vriend Janus van de Voort. Hij bad ook voor zijn zoon Jan, de vermeende moordenaar, die naar hij dacht eenzaam aan de overkant van de ’voorde’ zat te wachten op de dingen die zouden komen. Hij, Janus, wist dat Anneke nog leefde, Jan wist niet beter of zijn geliefde was dood. Moeder Reina ten Voorde zond onhoorbaar voor de anderen haar bede op tot de Allerhoogste:

’Maar de Heer’ zal uitkomst geven. Hij Die daags Zijn gunst gebiedt. Och, Heere, maak Uwe weldaân wonderbaar, betoon ons Uw gunst en red dit kind uit de klauwen van de dood.”

Gretha Donker staarde met grote betraande ogen in het niets, terwijl haar hand die van haar moeder vast omklemde.

De oude dokter boog zich over Anneke en onderzocht de plaats waar de kogel was ingetreden. Hij had haar hart op een haar na gemist, maar was waarschijnlijk in een longtop blijven steken. De situatie was ernstig, zeer ernstig zelfs, en dat was van zijn gezicht af te lezen toen hij zich moeizaam oprichtte.

„Van de Voort,” zei hij aarzelend, „uw dochter is zeer zwaar gewond en de vrees dat zij deze aanslag niet zal overleven, is zeker niet ongegrond.”

De rentmeester onderbrak hem:

„Wind er geen doekjes om, dokter, maar zeg wat er dient te worden gedaan. Elke seconde telt mijns inziens in dit geval.”

„Meneer de rentmeester, alleen een chirurgische ingreep in het gasthuis in Deventer zal misschien nog redding kunnen geven.”

„Goed, dan zal ik haar daarheen vervoeren.”

„Ik weet niet of dat in haar toestand verantwoord is, meneer de rentmeester,” zei de dokter aarzelend.

„Zeur niet, man. We hebben immers geen keus! Ik haal de grote automobiel van meneer de baron. Van de Voort, haal dekens en een plank of ladder en zorg dat je dochter in de keuken komt. Daar wacht je tot ik terug ben. En denk erom: iedere beweging kan fataal zijn!”

De rentmeester, gewend instructies te geven, wachtte niet op antwoord. Hij haastte zich naar zijn auto en even later droegen vader Van de Voort en vader Ten Voorde Anneke uiterst voorzichtig op een ladder naar de woonkeuken, waar men in angstige spanning wachtte.

Het wasbleke gezicht en de gesloten ogen van het meisje verrieden niet veel goeds en de vrouwen fluisterden angstig:

„Leeft ze nog?”

„Nog wel,” was het antwoord van vader Janus, „en als ze sterft zal niet alleen Jan maar ook ik zelf de rest van mijn leven boeten. Ik heb tenslotte het geladen geweer in de opkamer laten staan.”

Toen snikte hij het uit:

„O God, red mijn kind!”

Hij liep de deel op om daar in eenzaamheid te wachten op de terugkeer van de rentmeester. Toen de grote automobiel van de baron, bestuurd door de rentmeester, even later het erf opreed, had vader Janus zichzelf weer in de hand. Hij hielp zijn dochter de wagen in dragen en besloot zelf mee te gaan naar het gasthuis en daar te blijven tot … Hij durfde de zin niet af te maken. Ook de dokter stapte in en de rentmeester manoeuvreerde de wagen behendig om alle kuilen heen de zandweg op, de anderen min of meer verdwaasd achterlatend.

Niemand wist aanvankelijk iets te zeggen, ieder was vervuld met eigen gedachten over dit dramatische begin van de dag. Toen besloot de vrouw van de rentmeester met Gretha huiswaarts te gaan, op de boerderij blijven was zinloos.

Moeder Reina ten Voorde nam haar eigen besluit:

„Eldert, ga jij naar huis, naar Jan. Ik blijf bij Marie tot Janus terug is.”

Zo gebeurde het: vader Eldert ten Voorde stuurde zijn kar even later de ’voorde’ door in de verwachting dat zijn zoon Jan thuis op hem zou wachten. Hij zou hem kunnen vertellen dat hij ’nog’ geen moord had gepleegd!

Na een snelle maar uiterst behoedzame rit bereikte de wagen met het gewonde meisje het gasthuis in Deventer zonder dat er in haar toestand merkbaar iets was veranderd. Ze ademde vluchtig en onregelmatig en de oude dokter die gedurende de rit voortdurend haar pols had gevoeld keek nog altijd even bedenkelijk. Het was hem een wonder dat haar hart nog altijd klopte.

Voorzichtig werd Anneke door verpleegsters en artsen uit de automobiel getild en op een draagbaar gelegd. Ze droegen haar meteen naar de operatiekamer. De rentmeester en vader Janus stonden min of min verdwaasd bij de auto. De rentmeester nam echter geheel volgens zijn aard een besluit:

„Van de Voort, loop met me mee. Ik breng je naar een wachtkamer. Daar kun je wachten op nadere berichten uit de operatiekamer. Ik kom zo gauw mogelijk terug.”

Even later zat vader Van de Voort met zijn pet in zijn handen in een kale wachtruimte. Daar vouwde hij zijn handen en bad:

„Heere God, straf mij niet in Uw toom voor mijn onachtzaamheid door mijn enig kind van mij weg te nemen. Zegen de handen van de dokters en geef dat ze mijn kind mogen redden van de dood.”

Het gaf hem enige rust, maar de uren die hij moest wachten, sloopten langzaam zijn krachten. Hij was blij toen ’meneer’ zoals hij de rentmeester in hun zakelijke gesprekken altijd noemde, zich weer bij hem voegde.

„Al iets gehoord, Janus?” was de eerste vraag van de rentmeester.

„Nee, meneer, sinds uw vertrek heb ik niemand gezien of gehoord. Het duurt zo vreselijk lang!”

„Laten we hopen dat het een goed teken is, Janus. Zo lang er leven is, zegt het spreekwoord, is er hoop. Maar vertel me nu eerst eens wat er is gebeurd vanmorgen.”

„Ik heb een grote fout gemaakt, meneer. Onlangs heb ik in de stad een nieuw jachtgeweer gekocht en dat heb ik geladen in de opkamer laten staan. Vanmorgen kwam Jan ten Voorde om naar de zondagse voorlezing te luisteren. Anneke was nog in de opkamer en liet Jan het geweer zien. Jan, verliefd en speels als hij is, richtte op Anneke en toen is het geweer afgegaan.”

„Dat is dramatisch, Janus, en ik ben verplicht dit voorval bij de veldwachter te melden.”

„Ik klaag Jan niet aan, meneer. Het is mijn schuld, ik heb me onverantwoordelijk gedragen.”

„Zonder aanklacht zal er ook geen veroordeling zijn, Janus. Toch zou ik met een definitief besluit wachten op het verdere verloop van de operatie.”

„Hoe het ook afloopt, meneer, mijn standpunt blijft zoals het is: geen aanklacht. Er is voor mij maar één weg en dat is de weg van de psalmist: ’Ik bekende aan u, o Heer’, oprecht mijn zonden. ’k Verborg geen kwaad dat in mij werd gevonden.’ Jan mag hier nooit voor worden gestraft!”

„We praten er nog wel over, Janus. Ik hoor iemand komen. Misschien is er nieuws.”

Meneer de rentmeester stond op en wachtte, zoals bij zijn stand paste, kaarsrecht, met streng geheven hoofd en met de handen op de rug op de persoon wiens stappen steeds dichterbij kwamen. Ook Janus stond op, maar hij wachtte met gebogen hoofd en afhangende schouders, zijn pet in zijn grote handen verfrommelend. Ondertussen bewogen zijn lippen in een gedurig stil gebed.

„U bent de vader van het meisje?” vroeg de dokter aan Janus.

„Ja, dokter,” klonk het aarzelend.

„Dokter, hoe is de situatie?” nam ’meneer’ de leiding.

„Het is een zeer zware operatie geweest. We hebben de kogel uit haar longtop kunnen verwijderen en hebben goede hoop dat het meisje deze aanslag op haar leven te boven zal komen. De ouders zullen wel veel geduld moeten hebben. Gezien de oorzaak van de verwondingen - ze is door een kogel getroffen - zullen wij als gasthuis deze zaak bij de politie moeten melden. U zult daar ongetwijfeld begrip voor hebben. Als u wilt kunt u nu even bij haar kijken, maar ik raad u aan dan naar huis te gaan. Hier kunt u verder niets doen. Goedemiddag!”

De dokter gaf eerst ’meneer’ een hand, toen knikte hij naar vader Janus van der Voort. Die greep echter zelf de niet uitgestoken hand en hij stamelde:

„Dank u, meneer dokter, dat u het leven van Anneke hebt gered. Dank u, meneer dokter!”

„Zo is het goed, Janus,” reageerde de rentmeester, „we kijken even naar Anneke en dan gaan we naar huis, waar je vrouw ongetwijfeld in angst en wanhoop wacht.”

Janus gaf zich helemaal over aan de leiding van de rentmeester, het was of met het wegvallen van de grootste spanning ook al zijn krachten waren verdwenen. Hij volgde de rentmeester en de dokter naar de kamer waar Anneke lag. Ze was nog buiten bewustzijn, maar alleen al de wetenschap dat zijn kind leefde, deed bij Janus de tranen komen: hij snikte het uit van ellende en dankbaarheid tot de rentmeester hem bij de arm pakte en zei:

„Kom, Janus, wees een kerel en laten we gaan. Dank je God maar, dat het tot nu toe zo is afgelopen!”

Tijdens de rit naar huis werd nauwelijks gesproken. De rentmeester zette Janus bij zijn boerderij af en zei:

„Ik kom nog wel langs, Janus. Ga nu naar je Marie en vertel haar dat Anneke leeft.”

„Ik bedank u, meneer, voor alles,” wist Janus nog te zeggen. ’Meneer’ stak slechts zijn hand op, hij keerde de automobiel en reed het erf af.

Op dat moment ging de deeldeur open. Moeder Marie, haar gezicht leek in die paar uren jaren ouder geworden, durfde niets te vragen. Janus liep op haar toe, sloeg voor het eerst sinds hun verkeringstijd in het bijzijn van anderen een arm om haar heen, zoende haar en zei:

„De Heere zij geloofd, Marie, onze Anneke leeft nog en meneer de dokter heeft hoop gegeven.”

Binnen wachtte Reina ten Voorde, de moeder van Jan, op het definitieve antwoord op de vraag: ’Is mijn zoon een moordenaar?’ Toen ze hoorde hoe de toestand was snikte ze het uit:

„Dank U, Heere van hemel en van aarde, dat Anneke leeft en dat Jan geen moordenaar is! Janus, alsjeblieft, breng me naar huis, zodat ik Eldert en Jan kan vertellen hoe goed de Heere is, hoe Hij aan ons allen heeft welgedaan!”

Even later bracht Janus Reina met de boerenwagen naar huis.

3. Waar is Jan?

Terwijl Janus van de Voort zijn kar keerde en de teugels vastbond aan een boom, liep Reina ten Voorde al door de deeldeur de boerderij binnen. Ze wilde zo graag aan Eldert en Jan vertellen dat Anneke de zware operatie had doorstaan, dat ze niet kon wachten tot Janus zich bij haar zou voegen.

„Eldert! Jan!” riep ze al vanaf de deel naar binnen, „Anneke leeft nog!”

Meteen ging de deur van de woonkeuken open. Eldert liep naar haar toe en zijn gezicht stond bezorgd.

„Eldert! Anneke leeft nog! De Heere heeft haar nog niet wegge-nomen!” riep ze nog een keer. „Waar is Jan?”

„Jan is weg, Reina, en hij heeft de zwarte meegenomen!” klonk het somber uit de mond van de uiterlijk altijd zo kalme boer.

„Jan weg? Waar is hij dan naar toe?”

„Ik vrees het ergste, Reina. Ik ben op de slaapzolder geweest en ik denk dat Jan ook een deel van zijn kleren heeft meegenomen. Zijn kast Staat open, er liggen natte kleren op de grond en zijn eigen paard Staat kletsnat en onverzorgd op stal. Ik weet niet wat ik er van moet denken, maar het lijkt er op dat onze jongen in grote haast is vertrokken.”

Tranen welden op in Reina’s ogen, toen ze zei:

„Anneke leeft, Eldert! Jan is geen moordenaar! Waar is hij? O, kon ik het hem naar vertellen!”

Inmiddels was Janus van de Voort binnen gekomen. Zijn eerste vraag was:

„Eldert, waar is Jan? Ik moet hem vertellen dat hij Anneke niet heeft gedood. Ik heb hem in alle paniek vals beschuldigd. Waar is hij?”

„Hij is weg, Janus, met de zwarte hengst en een deel van zijn kleren. Ik vrees dat hij in paniek is gevlucht, op zoek naar een plaats waar hij zich kan verbergen voor de veldwachter die ongetwijfeld door de rentmeester of de dokters in het ziekenhuis zal worden ingelicht. Waarschijnlijk is de gedachte dat hij Anneke, van wie hij zo veel hield, heeft vermoord, hem te veel geworden. Wat kunnen we anders doen dan hopen en bidden dat hij inziet dat vluchten geen oplossing is?”

„Kunnen we hem zoeken, Eldert?” vroeg moeder Reina.

„Dat heeft geen zin, Reina. Jan zal zelf tot inkeer moeten komen. Hij komt pas terug als hij weet dat Anneke leeft. Janus, ik ben zo blij voor jullie dat God nog niet in het gericht is getreden. Als Hij onze ongerechtigheden gadeslaat, ach, wie zal dan bestaan? Toch heeft Hij nog in ontferming op jullie en ons willen neerzien. Anneke leeft nog, Janus. We kunnen alleen maar in verwondering zeggen: ’Geloofd zij God met diepst ontzag. Hij overlaadt ons dag aan dag met Zijne gunstbewijzen.’ Laten we bidden, mensen, of Hij Anneke beter wil maken en Jan bij ons terug wil brengen.”

Ootmoedig knielden de drie ouders in de keuken neer en Eldert ten Voorde bad tot God. Na zijn ’amen’ drukte hij Janus van de Voort de hand en zei:

„Janus, buurman, laten we proberen samen sterk te zijn in ons geloof. Wanneer ga je weer naar Anneke?”

„Meneer de rentmeester heeft beloofd morgen weer met ons naar het gasthuis in Deventer te gaan.”

„Dan gaat Reina of ik mee, als meneer de rentmeester dat goed vindt. Een van ons zal hier blijven voor het geval Jan terugkomt.”

Na deze afspraak vertrok Janus van de Voort naar de overkant van de ’voorde’, Eldert en Reina bleven achter. Ze hoopten maar dat hun andere zoons, Wouter en Gerard, snel thuis zouden komen na de avondkerkdienst. Zij wisten nog niet door welke slagen de twee gezinnen aan weerszijden van de ’voorde’ waren getroffen.