Kitty’s erfenis

J. D. Heemskerk
Kitty’s erfenis
© Uitgeverij De Banier, Utrecht - 2003
Omslagtekening: Hans Ellens
Omslagontwerp: Mariëtte Wilgehof
ISBN 90 336 2782 5
NUR 344

Alle rechten voorbehouden.
Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij digitaal, elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere wijze, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

J. D. HEEMSKERK

Kitty’s erfenis

DE BANIER

1

Als Gerard Middendorp naar het raam loopt, ziet hij dat de zon al achter de horizon is verdwenen. De onbewolkte hemel is nog licht, maar in de diepte maakt de schemering de gevels en straten al grauw.

Hij blijft een ogenblik staan en staart naar buiten. Vanuit zijn flat op de achtste verdieping heeft hij een wijds uitzicht op de skyline van de stad. Zoals altijd boeit het panorama hem. Hij neemt het tafereel in zich op, maar z’n gedachten gaan hun eigen weg.

Want de onrust komt weer op en neemt hem in bezit. Dat gebeurt regelmatig als hij de sfeer van de naderende avond ondergaat. Waarom? Is dat het verdriet om Elise, zijn vrouw die vier jaar geleden na een smartelijk ziekbed overleed? Dat gebeurde ook rond deze tijd van de dag, met de komst van de schemering. Haar sterven betekende schrijnende smart, maar tegelijk verlossing. Want het ging niet langer. Voor Elise niet, maar voor hem en zijn dochter en schoonzoon ook niet. Het was een troost dat ze mochten geloven dat zij nu gelukkiger is dan ze ooit hier op aarde had kunnen worden. Ja, zij wel.

Gerard zucht. Hij is jaloers. Zijn Elise was een vrouw die de Heere oprecht vreesde. Nooit heeft ze geweten dat de man die ze zo innig liefhad en hoogachtte, gedurende al hun huwelijksjaren een zorgvuldig verborgen geheim meedroeg.

Of ligt de oorzaak van zijn onrust bij een gebeurtenis van korter geleden? Is het heimwee naar zijn dochter Joanne en schoonzoon Wim? Twee jaar na de dood van Elise verhuisden ze naar New York, naar de andere kant van de oceaan. Ze hebben hun blik op de toekomst gericht en hun hart is vol ambities. ‘Pa, er zijn tegenwoordig geen afstanden meer’, zei Joanne laatst lachend aan de telefoon. ‘De wereld is één groot dorp geworden, pap.’ Ze zal vanuit haar dynamisch standpunt best gelijk hebben, maar hij is niet gewend aan veel en ver reizen. Hij liet zich niet kennen en maakte bij het afscheid ook een grapje: ‘Jullie werken hoog, maar ik woon hoog.’ In zijn hart vindt hij de afstand tussen zijn flat en New York echter onbehagelijk ver.

Sinds het vertrek van zijn dochter bevindt hij zich in de luwte van het leven. Tot voor zes jaar beheerde hij de administratie van Verduyns Interieurverzorging. Jarenlang was dit een bloeiend bedrijf, totdat het bij gebrek aan opvolging en bereidheid tot overname door anderen werd beëindigd. Als de langst in dienst zijnde werknemer werd Gerard een heel gunstige ontslagregeling aangeboden. Omdat juist in die tijd de ziekte van Elise zich openbaarde, leek het een geschenk van de hemel. Hij heeft zich de laatste jaren van haar leven helemaal aan Elise kunnen wijden. Haar lichamelijke ontluistering en geestelijke strijd vergde ook van hem het uiterste. Na haar overlijden verkocht hij het oude woonhuis waar ze hun hele huwelijk hadden gewoond. Het alleenzijn daar, bij alle herinneringen, maakte van zijn onrust een te zware last. Het mooie bedrag dat hij in handen kreeg, veroorloofde hem een riante flat te huren. Hoog en knus. Maar helaas verhuisde ook de eenzaamheid mee.

Wordt het geen tijd dat hij eens eerlijk bij zichzelf te rade gaat? Want de onrust in zijn hart staat los van het verlies van Elise. Los ook van de verhuizing van Joanne. Het besef dat hij een man zonder achtergrond is geworden, maakt in zijn hart een tot nu toe angstvallig gesloten vakje open. Daaruit ontsnapt een verlangen dat zijn onrust nog verder opjaagt. Het overschaduwt al meer de herinnering aan het leven dat achter hem ligt, aan het gelukkige samenzijn met Elise en hun geadopteerde dochter.

De gedachte aan die twee leidt even zijn gedachten af. Er waren tussen Elise en hem natuurlijk ups en downs. Ze hebben hun strijd gehad, vooral toen er geen kinderen kwamen. Na de acceptatie daarvan kwam het toeleven naar de adoptie van Joanne uit Colombia. Er waren in de jaren dat ze bij hen volwassen werd veel kostbare momenten. Het dreigt nu iets uit een ander leven te worden. Zijn dochter en schoonzoon zijn fanatiek bezig zich een goede plaats bij hun werkgever te verwerven. Ze werken allebei bij hetzelfde bedrijf, met vestigingen over heel de wereld. Hij is vorig jaar enkele weken bij hen op bezoek geweest. De miljoenenstad New York maakte echt indruk op hem. Hij bewonderde het mooie huis van zijn kinderen en hun kantoor in een enorm handelscentrum vlak bij de Hudsonbaai. Het modernste van het modernste. Ze waren hartelijk voor hem, o zeker. Maar toch kreeg hij de indruk dat ze helemaal in beslag werden genomen door hun drukke werk en op regelmatige bezoeken van hem niet echt zaten te wachten.

Gerard buigt naar voren. Hij legt een ogenblik zijn voorhoofd tegen het raam. Is er een uitweg? Misschien… Dan moet hij eerst een vraag beantwoorden: Kan hij nog iets goedmaken?

Wat gebeurt er als hij deze vraag met ‘nee’ beantwoordt? Dat hij niets kan goedmaken, omdat het daarvoor beslist te laat is? Hij kan immers zijn dubbele fout uit het verleden niet meer ongedaan maken. Maar moet hij dan zijn hele leven verder met die schuldgevoelens?

En wat gebeurt er als hij nu eens ‘ja’ op die vraag antwoordt? Nog voordat Gerard de consequentie daarvan overziet, geeft z’n hart al een positieve reactie. Zo dwingt niet alleen zijn onrust, maar ook zijn hart hem tot handelen!

Hij gaat terug de kamer in, knipt een lichtje aan en loopt langs zijn orgel. Zachtjes strijkt hij, als zoekt hij steun, langs de gelige, gebarsten toetsen. Dit instrument is zijn vertrouwelinge en uitlaatklep. Aan haar heeft hij diepere gevoelens toevertrouwd dan aan zijn eigen vrouw.

‘Gerard, wat heb je toch? Mij kun je het toch wel vertellen?’ zuchtte Elise van tijd tot tijd. Hij overwoog vaak om het te zeggen, draaide het om en om en… kon het niet. Hij zou er het geluk van zijn argeloze Elise voorgoed mee kapotmaken. Dus maakte hij zich ervan af, of ontkende dat hem iets dwars zat. Zich echt uiten deed hij alleen achter zijn orgel, in de muziek.

Nu laat hij het bij een gebaar en zakt werkeloos neer op de bank. Daar piekert hij verder over zijn verleden.

Toen hij na het overlijden van Elise in een zwart gat dreigde te vallen, had de familie hem geadviseerd weer iets te gaan doen. Ook z’n dochter en schoonzoon zeiden dat. Z’n broer Sjoerd, toen al boven de zestig, was het meest direct: ‘Ga niet zitten kniezen, joh. Daar ben je nog veel te jong voor. Zoek weer een uitdaging!’

Zonder dat hij het wist, trapte Sjoerd een open deur in. Hij hoeft geen uitdaging te zoeken, die is er! Maar hoe pakt hij het aan?

Kon hij maar iemand om een concreet advies vragen. Maar er is onder zijn schaarse familieleden niemand die iets van die oude geschiedenis wéét. Hij zal het moeten doen met die algemene uitroep van Sjoerd vier jaar geleden. Daar kan hij een heel persoonlijke uitdaging van maken.

Als er ooit, zo realiseert hij zich, een ogenblik is geweest om iets te doen, is het nu. Elise leeft niet meer en heeft geen broers en zussen. Zijn dochter Joanne en haar man Wim wonen ver weg. Hij zal door het openleggen van zijn verleden niemand schokken.

Het antwoord op de vraag die hij zich stelde, is al peinzend dus definitief ‘ja’ geworden. Meteen dienen zich nieuwe vragen aan. Wat kan hij na al die jaren nog doen? Zal iemand op zijn actie zitten wachten? Zijn de wonden aan de andere kant geheeld? Of zal hij om eigen onrust en verlangen te stillen, opnieuw iets kapotmaken? Of irritatie en miskenning van zijn bedoelingen oproepen? Die overwegingen verlammen zijn daadkracht. Ondertussen sluipt de schemer de kamer binnen en isoleert het kleine lichtplekje bij de bank waar een eenzame man piekert.

Gerard loopt het ruime plein op. Hij strijkt verward met een hand over zijn hoofd. Tjonge, wat kun je met je fantasie bedrogen uitkomen. Toen hij gisteren deze straat, het Thorbeckeplein, in de cd-foongids opzocht, heeft hij zich bij die naam een ouderwetse stadswijk voorgesteld. Vooroorlogse huisjes geflankeerd door oeroude bomen. Nou, dus niet. Hij staat hier op een gloednieuw woonerf met geschakelde, maar tamelijk luxueuze huizen. Dit legt nu niet bepaald een link met het verleden, terwijl hij juist wil aanknopen waar toentertijd de draad afbrak. Deze dag probeert hij te onderzoeken of het zin heeft die oude geschiedenis op te rakelen. Zomaar een frontale confrontatie aangaan durft hij niet. Daarom is dit zijweggetje nodig. Dat hij het kan bewandelen is alleen dankzij een merkwaardige achternaam die in zijn geheugen is blijven hangen.

Het meisje dat destijds even contactadres was, heette ‘Mooiweer’. Een achternaam in schril contrast met de situatie waarin hij toen verkeerde. De brief van toen heeft hij echter vernietigd en daarmee is hij ook het adres kwijt. In het cd-foonprogramma op zijn computer zocht hij de naam op.

Bij het intikken van de plaatsnaam kon hij het niet laten om, niet voor het eerst, even naar iets anders te kijken. Een ogenblik staarde hij naar een naam en adres die veertig lange jaren onveranderd zijn gebleven. Daar beginnen durfde hij niet. Nee, éérst bij een neutraler figuur inlichtingen inwinnen. Hij besloot terug te vallen op het oude tussencontact. Dus zocht en vond hij ook de naam ‘Mooiweer’ en een bijbehorend adres. Maar dat riep geen enkele herkenning op. Achteraf logisch, want het is hier, op dit fonkelnieuwe plein. Bij wie gaat hij nu aanbellen? Hij heeft het meisje Mooiweer nooit persoonlijk ontmoet. En zou zij nog wel bij haar ouders wonen? Zullen ze nog wel leven? In het gunstigste geval woont hier een broer of zo. Het zal waarschijnlijk een hele uideggerij worden. Vervelend dat hij haar voornaam kwijt is.

Drie dagen geleden had een stille zonsondergang hem ertoe gebracht zijn plan uit te voeren. Dat zette onrust en verlangen om in een gestage spanning. Het adres waar hij zijn moet, is niet zo ver van het station. In een nostalgische opwelling liet hij zijn auto staan en nam de trein. Nu zijn het andere treinen dan toen, maar het was hetzelfde traject. Het greep hem emotioneel meer aan dan hij had verwacht.

In zijn herinnering zag hij zichzelf weer zitten. Jong en op van de zenuwen, omdat er onverwachts en door eigen schuld een storm om zijn leven raasde.

De herinneringen bleven tijdens de reis op afstand, want er waren in het landschap na al die jaren geen herkenningspunten. Ook het kleine landelijke stationsgebouwtje zei hem niet veel. Er liep een oudere man rond, een soort opzichter, aan wie hij voor alle zekerheid nog even de weg vroeg. Daarna stapte hij de straat op en werd besprongen door heftiger herinneringen. Want al is er het nodige veranderd, dit plein herkende hij, dat staat als in zijn geheugen gegrift. Indertijd heeft hij hier twee keer gestaan. Eerst bij het begin van zijn bezoek. In gedachten zag hij haar weer op zich afkomen. Voor het eerst na die overrompelende week stonden ze oog in oog voor hun laatste ontmoeting.

Onwillekeurig keek Gerard om zich heen. Waarnaar? Dwaas! spotte hij met zichzelf. Je denkt toch niet dat ze hier nu ook weer rondloopt?

Steeds diepgaander dacht hij na over wat er in die zomer gebeurd was en een combinatie van wroeging en weekheid vervulde zijn hart. Als… áls hij Kitty terugvindt, mag ze hem overstelpen met verwijten. Ze mag hem uitschelden, voor wat ze maar wil. Hij zal het allemaal nemen. Als er maar iets van een contact komt. Het kan ook anders, erger… Dat ze hem bejegent met koele verachting en wegstuurt, omdat er geen behoefte is aan hernieuwde kennismaking…

Intussen is hij bij het adres gekomen van de familie Mooiweer. Met een beklemd en zenuwachtig gevoel loopt hij door de voortuin naar de deur en belt aan. Een keurig geklede vrouw, wat jonger dan hij, doet open en kijkt hem vragend aan.

‘Goedemorgen mevrouw’, begint hij. ‘Mijn naam is Middendorp en ik ben op zoek naar iemand van de familie Mooiweer die zo’n veertig jaar geleden hier in Waalburg woonde. Een vrouw die inmiddels rond de vijfenvijftig jaar moet zijn en nu mogelijk getrouwd.’ Hij ziet dat de ander hem verwonderd opneemt.

‘Is dit soms een spelletje rond opmerkelijke namen?’ vraagt ze een tikje agressief.

‘Nee, nee’, haast hij zich haar gerust te stellen. ‘Ik zoek een vroegere kennis. Helaas ben ik haar voornaam kwijt.’

De vrouw lijkt hem te geloven. ‘Zoekt u Gerda misschien?’ zegt ze nadenkend. Gerard is er niet helemaal zeker van dat ze nu dezelfde persoon bedoelen. Om het gesprek op gang te houden knikt hij toch.

Dan lacht mevrouw Mooiweer. ‘U zit bijna goed’, vertelt ze licht ironisch. ‘Gerda is mijn schoonzus. Ik heet Lida.’

Gerard buigt verontschuldigend zijn hoofd. ‘Ziet u, ik zoek haar om iets dat al lang geleden is gebeurd en ik ken het oorspronkelijke adres niet. Alleen de naam Mooiweer is voor mij een aanknopingspunt.’

‘Misschien kan ik u helpen?’ biedt de vrouw beleefd aan. ‘Gerda is verhuisd en woont al jaren met haar gezin op de Velu we.’

Gerard dubt even. Als hij daarheen moet zal het een behoorlijke omweg naar Kitty betekenen en dat terwijl die misschien nog hier in de stad woont. Zal hij aan deze vrouw maar rechtstreeks naar haar vragen? Hij doet het. ‘Ja kijk, het gaat me niet zozeer om uw eh… schoonzus, maar eigenlijk om een vriendin van haar. Kitty Zoutkamp. Kent u die soms ook?’

Vreemd, om na jaren van krampachtig zwijgen nu zo openlijk haar naam uit te spreken. Het klinkt als een zelfbeschuldiging.

Er komt een blik van herkenning op het gezicht van de vrouw. ‘Nee’, zegt ze, toch wat verwonderd. ‘Een Kitty ken ik niet, maar de naam Zoutkamp wel. Dat was een bejaard echtpaar van onze kerk en als u voor hen komt, bent u helaas te laat.’

Die laatste woorden klinken zo donker dat hij ervan schrikt. ‘Hoe bedoelt u dat?’ vraagt hij.

Lida Mooiweer maakt een gebaar met haar hand. ‘Komt u toch een ogenblik verder’, nodigt ze.

In de huiskamer praten ze verder. Lida laat haar schoonzus rusten en vertelt sober dat het echtpaar Zoutkamp, ze waren ver in de tachtig, dit voorjaar kort na elkaar is overleden.

‘Ik ken hen niet, maar hun dochter Kitty was een vriendin van Gerda en is een kennis van mij geweest’, legt Gerard uit.

Het slaat niet aan. Lida Mooiweer kijkt heel verbaasd. ‘Ik heb heus nooit van een Kitty gehoord’, zegt ze beslist. ‘Die mensen hebben wel een dochter, maar die is een stuk jonger dan Gerda en nooit met mijn schoonzus bevriend geweest. Ze heet trouwens Esther en woont nog, nu in haar eentje, in het huis van haar ouders.’ Ze vertelt iets over de zorg die deze ongetrouwde dochter jaren aan haar vader en moeder besteedde. En voorzover zij weet, zijn ouders en dochter de drie enige leden van het gezin Zoutkamp. ‘En ik woon nu al vijfentwintig jaar in Waalburg’, eindigt ze.

Gerard begrijpt het niet goed. In de vier dagen die hij met Kitty omging is er vrijwel niet over hun gezinssituatie gesproken. Ze kan natuurlijk een zusje hebben. Maar waar is Kitty zelf dan gebleven? Dit is een complicatie die hij niet heeft voorzien.

Hij merkt dat Lida Mooiweer een beetje verlegen wordt met het geval. Ze zal zich wel afvragen waarom hij niet rechtstreeks naar het adres van de familie Zoutkamp is gegaan. Tot zijn opluchting vraagt ze niets. ‘Het spijt me dat ik u niet verder kan helpen’, zegt ze vriendelijk en stelt kordaat voor: ‘Ik denk dat u het beste inlichtingen bij Esther Zoutkamp kunt vragen. Haar adres zal ik voor u opzoeken. Komt u er niet uit en wilt u dan toch Gerda spreken dan kunt mij bellen. Als u mij dan uw naam en telefoonnummer geeft, zal ik haar vragen u terug te bellen.’

Een voorzichtige vrouw, denkt hij. Ik hoop maar dat ze niet loslippig van aard is. Ze spreken het af zoals mevrouw Mooiweer voorstelt en korte tijd later loopt hij weer buiten. Langzaam slentert hij terug in de richting van het station. Wat nu te doen? De dag is nog lang niet om.

Toch contact zoeken met die Esther? Of naar huis en een reactie van Gerda uitlokken? Zij heeft Kitty in elk geval gekend! Hij kan het niet direct met zichzelf eens worden en ongemerkt komt hij weer bij het kleine station terecht. Zo halverwege de morgen is het daar rustig. Hij ontmoet er dezelfde opzichter weer. ‘U bent algauw weer terug,’ zegt de man op gemoedelijke toon.

‘Ik had niet veel succes’, bevestigt hij. ‘Maar eh, misschien kunt u me helpen. Bent u hier bekend?’

De ander knikt. ‘Ik woon hier al m’n hele leven. Op dit station loop ik al zo’n kleine veertig jaar rond. Gelukkig hoop ik binnenkort met pensioen te gaan. Niet omdat ik m’n werk met tegenzin doe, maar de tijd verandert zo snel. Alles wordt geautomatiseerd. Je loopt daar als oudere maar verloren tussen.’

Deze man kan hem vast de weg wijzen naar het adres van Esther Zoutkamp, denkt Gerard hoopvol. Dan kan hij later altijd nog beslissen of hij er werkelijk aanbelt. Hij voelt er steeds minder voor om thuis bij de telefoon af te wachten en aarzelt niet meer. ‘U weet vast wel de Bloemhofweg. Is dat ver van hier?’

De spoorman trekt een bedenkelijk gezicht. ‘Nogal. Die weg ligt in een buitengebied. Het is toch wel… nou, laat ‘es kijken, ik heb het nooit gecontroleerd, maar ik denk toch gauw drie kwartier lopen.’

Op dit ogenblik betreurt Gerard het z’n auto te hebben thuisgelaten. ‘Dat is me te ver’, zucht hij.

‘Er rijdt een bus langs’, vertelt de ander. ‘Of u kunt een taxi nemen.’

‘Dat laatste lijkt me wel wat.’

‘Hier om de hoek is een taxistandplaats’, wijst de opzichter.

De taxi brengt Gerard naar de andere kant van het stadje en neemt daar de provinciale weg. Juist als hij denkt dat de chauffeur hem verkeerd heeft begrepen, slaat de auto een met bomen omzoomde slingerweg in. Aan weerszijden staan oude en nieuwe huizen. Soms apart, soms aan elkaar. De chauffeur werpt een snelle blik naar achter. ‘Dit is de Bloemhofweg’, kondigt hij aan. ‘Waar moet u wezen?’

Het nummer is 86, denkt Gerard, maar ik ga daar niet voor de deur uitstappen. ‘In de buurt van nummer 70’, antwoordt hij. Drie minuten later staat hij op straat, terwijl de taxi wegrijdt. Onzeker kijkt hij om zich heen en wandelt tenslotte langzaam in de richting van 86. Ik ben bezig vast te lopen, vreest hij. Het is nooit zijn bedoeling geweest zich nu al rechtstreeks bij de familie Zoutkamp, of wat daarvan over is, te vervoegen.

‘Goeiemorgen!’ wordt hij plotseling van achteren nadrukkelijk gegroet. Hij schrikt er van en draait zich schielijk om. Een oudere man, ruim in de zestig en in een overall vol vlekken, blijft staan en kijkt hem glimlachend aan. Hij komt kennelijk van zijn volkstuintje, want hij heeft een emmer met kropjes sla bij zich. ‘Zoekt u iemand?’ vervolgt hij vrijmoedig.

Dit is een onverwachte mogelijkheid om inlichtingen in te winnen, denkt Gerard verheugd. Deze man woont hier in de straat. Maar wel voorzichtig aan.

‘Ook goeiemorgen’, begint hij vriendelijk. ‘Nou, eerlijk gezegd zoek ik iemand die Zoutkamp heet.’

Even ziet hij het gezicht van de ander verstrakken.

‘Zoutkamp’, zegt de ander langzaam. ‘Ja, hier vlakbij heeft inderdaad een echtpaar Zoutkamp gewoond. Heel oude mensen, die dit voorjaar zijn overleden. Of zoekt u misschien Esther Zoutkamp?’

Weer die Esther…

Doorvragen, denkt Gerard opgewonden. Deze man kent ze! Misschien kan hij de deur die bij mevrouw Mooiweer gesloten bleef, wel openen. Hij benadert het positief. ‘Ik zoek eigenlijk haar zus Kitty’, zegt hij op goed geluk en kijkt de man gespannen aan.

Het gezicht tegenover hem verstrakt weer, maar nu meer dan daarnet.

‘Kitty?’ herhaalt hij vragend. ‘Wat wilt u nu nog van Kitty?’ Hij zet er z’n emmertje met sla voor neer.

Gerard krijgt het er warm van. Deze man zegt niet dat hij Kitty niet kent, maar reageert toch of hem iets heel geks is gevraagd. Blindelings en wat onvoorzichtig probeert hij met een haastige aanvulling zijn vraag aannemelijk te maken. ‘Het gaat om een kwestie van jaren geleden.’

De tuinier knikt. ‘Dat zal wel moeten’, zegt hij met een onderzoekende blik op Gerard. ‘Want Kitty is al zo’n vijfentwintig jaar geleden gestorven…’

Die mededeling komt zo onverwacht dat hij aanvoelt als een welgemikte stomp. Gerard kan zich niet goed houden. Hij hijgt en de ander ziet hem wit wegtrekken.

De gedachten tuimelen door Gerard heen. Zouden Kitty en haar kind nog leven, heeft hij wel eens gedacht. Maar dat ze niet meer zou leven, heeft hij nooit echt willen geloven. Dit kan hij zomaar niet aanvaarden. Hij wil meer weten, meer over Kitty’s leven en nu dus ook over haar sterven. Nu voelt hij pas goed hoe ze steeds op de achtergrond van zijn bestaan aanwezig is gebleven. Hoe hij zich bij alle belangrijke beslissingen voorstelde hoe ze zou reageren. Hij denkt aan de onderzoekende en verwonderde vragen die Elise regelmatig stelde op bepaalde kruispunten in zijn leven…

‘Gerard, waarom vlucht jij niet met je zondig bestaan naar Christus? Wie zijn zonde belijdt en laat…’

‘Gerard, waarom ga je niet aan het Avondmaal? Ben je er niet intens mee bezig en heb je me niet mogen vertellen dat je kennis hebt aan de Borg? Ik voelde dat het echt waar was…’

‘Gerard, waarom heb je bedankt voor je verkiezing tot ouderling? Ik weet dat je de capaciteiten hebt. Je moet je talenten gebruiken, joh!’

‘Gerard, waarom wil je niet in het bestuur van de jeugdvereniging? Ze hebben mensen met geestelijke kennis en leiderscapaciteiten zo nodig.’

‘Gerard, waarom weiger je zelfs een benoeming tot organist in de kerk aan te nemen? Je hebt je bevoegdheden en zoals jij spelen kunt…’

Hij kon het niet doen, want altijd stond Kitty in de weg. Alsof ze hem onzichtbaar, maar nadrukkelijk gadesloeg. Stel je voor, hij aan het Avondmaal, of in de kerkenraadsbank of bij iets betrokken waarvoor je van onbesproken gedrag moet zijn. Hij kon de verwijtende of spottende reactie van Kitty bijna voelen. Gebukt onder die schuld heeft hij lange jaren met deze vrouw en haar reacties rondgelopen, terwijl dat denkbeeldige kritische oog op zijn leven er dus nauwelijks is geweest. Al die tijd was Kitty al dood. Die wetenschap maakt hem leeg. Wat schiet er nu nog over voor zijn uitdagende ‘ja’ op een nieuw doel in zijn leven?

Het kind, denkt hij. Hún kind, dat allang geen kind meer is…

Hij schrikt op uit zijn gedachten als de ander hem zachtjes aan zijn mouw trekt. ‘Kom maar. Kom maar even mee naar binnen’, nodigt hij zachtjes. ‘Ik wil graag even met u verder praten.’

Nog helemaal onder de indruk van wat hij hoorde, loopt Gerard gedwee mee. Het huisje waar hij wordt gebracht is niet zo groot. Ze gaan achterom. Via een keuken, waar de sla achterblijft, komen ze in de huiskamer. Daar krijgt hij een stoel gewezen. ‘Ga zitten’, zegt zijn gastheer kordaat. ‘M’n vrouw is een paar jaar geleden gestorven, maar ik kan prima koffie zetten.’

Opeens blijft hij voor Gerard staan. ‘Gelooft u in de besturing van God?’ vraagt hij op de man af.

Dat is een onverwachte vraag. Al begrijpt Gerard niet precies wat de ander ermee voor heeft, toch aarzelt hij niet. ‘Ja’, stemt hij in. ‘Je kunt Hem niet ontlopen.’

De ander knikt nadrukkelijk, alsof dat antwoord hem tevreden stelt. ‘Laat ik me eerst even voorstellen. Ik heet Cor Tempelaars’.

‘En mijn naam is Gerard Middendorp’, reageert Gerard.

‘Laten we vooropstellen dat ik er niet op uit ben om je uit te horen. Ik ben geen roddelaar en ik wil niet een soort nieuwsgierigheid bevredigen. Maar ik heb mijn gedachten hierover en ik wil jou wel vertellen wat ik van m’n vroegere buurmeisje weet.’ Na die mededeling maakt Cor eerst koffie.

Naderhand roeren ze, aanvankelijk zwijgend, in hun koffie. Gerard realiseert zich dat deze man ergens in het gesprek is begonnen de formele afstand tussen hen te laten varen.

Tenslotte neemt Cor weer het woord. ‘Het gezin Zoutkamp en wij, m’n vrouw en ik, hebben ons hele leven in deze straat gewoond. Ik herinner me Kitty uit de tijd dat ze hier bij haar ouders woonde als een leuke meid. Toen ze vlak voor haar eindexamen zat bleek ze opeens zwanger. De moraal is de laatste jaren bedenkelijk aan het zakken, maar het was toen nog een behoorlijk schandaal. Als buren merkten we er eerst niet veel van. Niemand van het gezin Zoutkamp sprak er over. Kitty deed normaal examen, maar zakte. Het werd pas vreemd toen ze, in plaats van herexamen aan te vragen of werk te zoeken thuis bleef en zich zoveel mogelijk afzonderde. Uiteindelijk kwam de buitenwereld er natuurlijk achter. Praatjes genoeg, maar niemand wist er het fijne van. Later heb ik gehoord dat Kitty geen enkele inlichting wilde geven over wie de vader van haar kind was. Noch aan haar ouders, noch aan de kerkenraad of hun huisdokter of wie dan ook. Ze heeft het allemaal alleen gedragen.’

‘Haar vriendin wist het’, laat Gerard zich opeens ontvallen. ‘Gerda Mooiweer…’

Cor knikt verrast. ‘Die kwam er vroeger vaak. Zo zie je maar. Een mens kan maar moeilijk buiten een vertrouweling in moeilijke omstandigheden. Nou, Kitty heeft met een fierheid die respect afdwong haar zwangerschap uitgedragen. Ze beviel in het ziekenhuis en was na één dag weer thuis. Het was een jongen en ze noemde hem Maarten, naar een al gestorven opa…’

Gerard buigt het hoofd en probeert bij deze mededeling wat te voelen, maar hij kan er zich nog steeds niets bij voorstellen. Even worstelt hij zo met zichzelf dat hij niet eens merkt dat Cor een pauze inlast.

‘Hoe ze elkaar precies hebben ontmoet weet ik niet, maar ongeveer een jaar na de geboorte van haar kind trouwde Kitty met een jongen uit onze kerkelijke gemeente. Hij heette Joop Tavenaar en was kweker van bloemen en planten. Net buiten de stad had hij een aardig bedrijfje. Het was een eigenaardig gezicht destijds, die potige kerel met zijn tengere bruid van zeventien jaar. In elk geval, hij nam haar, en ook de kleine Maarten. Zo op het eerste gezicht het beste wat Kitty kon overkomen. Ze verdween dus uit onze straat, maar niet uit de kerk. Zo weet ik dat haar beproevingen nog niet voorbij waren. Haar eerste kind van Tavenaar was een meisje, dat gehandicapt was als gevolg van epilepsie. Later kwam er nog een jongen, die wel helemaal gezond was.’

Met zijn gedachten bij Kitty, temidden van haar gezin stelt Gerard een vraag. ‘Was ze er een beetje op haar plaats? Weet je daar iets van?’ Na die mededeling over een gehandicapt kind durft hij het woord gelukkig niet te gebruiken.

Cor haalt z’n schouders op. ‘Behalve soms in de kerk zag ik haar niet meer. Haar huwelijk heeft ook maar negen jaar geduurd. Toen verslikte ze zich tijdens een maaltijd in een botje. Er ontstond paniek en toen er tenslotte hulp arriveerde mocht reanimatie niet meer baten.’ Hij glimlacht wat triest.

‘Wat een vreselijk einde’, laat Gerard zich verslagen ontvallen.

‘Ja, en ze liet haar man met drie jonge kinderen achter, waarvan er één steeds meer invalide raakte. Een ondoenlijke situatie voor een man alleen. Haar zusje, Esther, heeft een tijdje bij haar zwager geholpen, maar die was nog zo jong. Kind onder de kinderen, werd er wel eens gezegd. Gelukkig is Joop wat later weer hertrouwd. Nou, dat is wat ik je vertellen wilde.’

Gerard ordent zijn gedachten. Hij heeft nog een vraag. ‘Die jongen, Maarten…’, begint hij. ‘Kun je me daar ook iets over vertellen?’

‘Niet zoveel. Ik zie hem regelmatig in de kerk, maar hij houdt zich vrij afzijdig. Hij is getrouwd en heeft vier kinderen. En hij werkt op het bedrijf van z’n vader.’

Een kwartiertje later staan de beide mannen in de voortuin en nemen afscheid. Cor wijst Gerard waar de bushalte is.

‘Esther woont drie huizen verderop’, wijst hij ook nog. ‘Maar ze zal nu niet thuis zijn. Ze zorgt ‘s morgens voor een paar kinderen, geloof ik.’

‘Ik ga nu eerst naar huis’, zegt Gerard tegen hem. ‘Misschien maak ik later een afspraak met haar.’

‘Ik vond het fijn om je van dienst te kunnen zijn’, zegt Cor eenvoudig. ‘Destijds was ik begaan met m’n buurmeisje. Maar ook jij hebt het, denk ik, niet gemakkelijk gehad. Je loopt niet voor niks na zoveel jaar uiteindelijk toch hier.’

Gerard knikt beschaamd, maar voor hij iets zeggen kan, steekt Cor een hand op. ‘Zeg maar niks. Ik weet verder niets over jouw leven en dat hoeft ook niet. Ik ken mezelf en kijk wel uit om stenen naar je te gooien. Ik heb gedaan wat ik als m’n plicht zie. Doe jij nou niks overhaast. Denk na, vraag aan de Heere om wijsheid en doe je winst met wat je vandaag te weten kwam.’

Cor steekt z’n hand uit. ‘Nou, het allerbeste en Gods zegen toegewenst’, besluit hij hartelijk.

2

Begeleid door een klingelende deurbel stapt Gerard de bloemen- en plantenzaak binnen. Hij voelt zich een beetje gespannen, maar gelukkig ziet niemand dat aan de buitenkant. Dit is een belangrijk ogenblik in het plan dat hij wil uitvoeren. Belangstellend kijkt hij rond, zoals klanten meestal doen. Er staan een oude verveloze toonbank en rijen sierpotten langs de ene wand. Aan de andere kant bevindt zich een door een glaswand afgesloten koelruimte waarin emmers met bloemen staan. Dat lijkt wat moderner. Al met al maakt de zaak een wat amateuristische indruk. Even verderop ziet hij een gang naar de kassen waar op verhogingen kleurige rijen potplanten staan. Maar zijn interesse is niet in de eerste plaats daarop gericht. Hij wordt door maar één vraag beheerst. Is de zoon van Kitty hier of niet?

Bij de kassa staan een man en vrouw af te rekenen. Een hele serie net aangekochte planten staat om hen heen. Hij is blij dat de verkoopster bezig is. Nu wordt hij tenminste niet direct aangesproken. Hij kan emotioneel even op adem komen. Hij moet zijn eerste teleurstelling al verwerken. Er is niemand aanwezig die Maarten zou kunnen zijn. Misschien bevindt hij zich in één van de aangrenzende kassen? Even afwachten maar. Hij richt zijn aandacht op de vrouw, die aan de andere kant van de toonbank haar klanten te woord staat. Ze draagt een eenvoudige bloemetjesjurk met korte mouwen, waaruit een paar gebruinde armen steken. Erboven een vriendelijk gezicht met scherpe, grijze ogen, omlijst door een bos goudbruine krullen die ruim op haar schouders vallen. Zo af en toe lacht ze. Dan komen er kuiltjes in haar wangen. Haar leeftijd schat hij rond de vijfendertig jaar. Dit zou de vrouw van Maarten kunnen zijn, bedenkt hij. Als de klanten betaald hebben, helpt ze hen de planten naar hun auto op het erf te dragen.

‘Een ogenblikje meneer’, zegt ze op trouwhartige toon. ‘Ik ben zo terug.’

Hij maakt een armzwaai en gebruikt de tijd dat ze afwezig is om verder rond te kijken. Daarbij denkt hij weer aan Maarten. Hij stapt de naar planten en bloemen geurende kas in, maar schrikt ineens. Vlak om de hoek, naast de ingang, zit een slungelachtige jongen diep weggedoken in een zitje dat vanuit de verkoopruimte niet te zien is.

De jongen ziet dat de bezoeker die binnenkomt van hem schrikt en vindt dat hij wat moet zeggen. ‘Zoekt u een plant, meneer?’

‘Eh…, nou… eigenlijk om te beginnen een mooie bos bloemen’, herstelt Gerard zich.

De jongen maakt een armgebaar. ‘Bloemen staan voor, maar als u planten zoekt, ga uw gang maar hoor en kijk rond. M’n moeder is trouwens zo terug. Ze helpt even mee om de planten van die mensen in de auto te zetten.’

Gerard blijft staan en kijkt de jongen opmerkzaam in het gezicht. Vergeten herinneringen komen plotseling weer boven door tintelende ogen en een vrijmoedige houding… Die knul doet me denken aan Kitty, denkt hij verward. Zou dat kunnen bij een kleinzoon? Hij kan niet blijven staren. Om dat gezicht nog even te kunnen vasthouden, verzint hij een vraag. ‘Runnen jullie als gezin dit bedrijf helemaal zelf?’

De jongen komt overeind en haalt met een onverschillige ruk z’n schouders op. ‘Op drukke tijden hebben we een meisje in de winkel.’ Opeens doet hij veel formeler. ‘Maar ‘s morgens is het meestal niet zo druk. Als m’n broer en zussen naar school zijn staat m’n moeder meestal hier.’

‘Moet jij dan niet naar school?’ informeert Gerard lachend. Daarmee zegt hij iets verkeerds, want het gezicht van de jongen wordt stroef. ‘Ik denk niet dat u dat ook maar iets aangaat’, antwoordt hij, nu regelrecht stug. Tegelijkertijd rinkelt de deurbel.

‘Sorry’, reageert Gerard alleen op de terechtwijzing en loopt terug naar de verkoopruimte, in de veronderstelling dat de verkoopster terug is. Er is echter een oudere man binnengekomen. Hij heeft een stok in de hand en loopt behoorlijk krom. Twee felle ogen kijken naar Gerard vanuit een verweerd en door de zon gelooid gezicht. De man doet een vergeefse poging tot een glimlach. ‘Wordt u al geholpen?’ vraagt hij met een rauwe stem.

‘Ik wacht op de verkoopster’, antwoordt Gerard. ‘Die is even naar bui…’

Hij wordt onderbroken. De jongen in de kas probeert namelijk achter zijn rug weg te glippen, maar net niet snel genoeg.

‘Maart’, blijf staan!’ brult de oude man. Het is niet minder dan een bevel. Nu is die moeilijk lopende man beslist geen portuur voor de jongen, maar tot Gerards verbazing blijft hij toch midden in de kas staan. De man strompelt erheen. ‘Neem me niet kwalijk’, zegt hij in het voorbijgaan tegen Gerard. De openstaande deur van de kas doet hij achter zich dicht.

Dan rinkelt de deurbel weer en de vrouw komt binnen. ‘Sorry voor het wachten’, zegt ze vrolijk tegen Gerard. ‘Kan ik u ergens mee helpen?’

‘Nou kijk’, zegt hij en schakelt over naar de positie van klant. Maar terwijl zijn mond het glimlachend over een gezellige bos bloemen heeft, blijven zijn gedachten bezig met de twee in die kas achter hem.

‘Maart”, zei die ouwe houwdegen. Het is voor hem de bevestiging dat die jongen in de kas werkelijk zijn kleinzoon is. Die kromme man is vast zijn opa, dus Joop Tavenaar. Degene die eens de verantwoordelijkheid voor Kitty en haar kind op zich nam. Wat een geluk dat hij hier nog anoniem is. Hij heeft er een hard hoofd in dat hij een gunstige reactie van die man zal krijgen als hij zou vermoeden wie hij is. Ook krijgt hij een onbehagelijk gevoel over de dreigende houding die de oude Tavenaar tegen Maarten junior aannam. Wat speelt er in deze familie? Het verlangen om zijn zoon en zijn gezin echt te leren kennen wordt weer sterker. Noodgedwongen dringt Gerard het opzij. Het gaat nu over een bos bloemen.

Hij legt summier uit wat de bedoeling is. ‘In het ‘Waaigat’, hier even verder op, heb ik voor twee maanden een huisje gehuurd en nu zoek ik een gezellige bos bloemen.’

Ze lopen samen naar de gekoelde ruimte waar de bloemen staan opgesteld. De verkoopster geeft advies en Gerard wijst een grote bos zachtgele chrysanten aan. Terwijl de bloemen worden ingepakt informeert de verkoopster belangstellend naar de reden van zijn komst hier.

‘Ik gun mezelf een ruime najaarsvakantie’, vertelt hij. ‘Ik werk niet meer en woon op een flatje. Nu de grote vakantiedrukte voorbij is heb ik een optie op een huisje kunnen krijgen tot half oktober. Het lijkt me in deze buurt heerlijk wandelen.’

Ze beaamt het en geeft wat tips. De grote dijk die achter de kwekerij ligt en waarop je een schitterend uitzicht hebt over de smalle polder heen op de rivier. En aan de andere kant van de weg heb je een landschap waar weiland en bos elkaar afwisselen.

‘Vreemd eigenlijk’, merkt Gerard op ‘dat deze polder vóór in plaats van achter die enorme dijk ligt.’

De vrouw lacht. ‘Dat vinden wel meer mensen’, zegt ze en legt uit: ‘Deze polder is heel vroeger niet meer dan een uiterwaard geweest, die in de winter onder water stond. Daarom ligt het woonhuis hiernaast ook op een verhoging. Maar tegenwoordig gebeurt dat nooit meer. Alleen in het najaar wordt het achtererf soms wat drassig door overslaand water.’

Uit de kas achter hen klinken opeens boze stemmen op. Eerst nog gedempt, maar al spoedig heel duidelijk. De deur wordt opengegooid en junior komt de verkoopruimte binnen, op de voet gevolgd door de oude man. Zonder op Gerard te letten steekt Maarten meteen van wal tegen zijn moeder. ‘Ma, ik neem dit niet langer. Opa hoeft niet steeds achter me aan te zitten om me ter verantwoording te roepen. Ik regel m’n eigen zaakjes wel’, roept hij boos.

‘Je doet maar!’ zegt zijn opa driftig vanuit de deuropening. ‘Maar je blijft uit de buurt van de kassa! Laat je dat voor altijd gezegd zijn!’

De jongen wordt plotseling spierwit. ‘Lelijke ouwe vrek…’, begint hij woedend, maar dan grijpt zijn moeder in.

‘Maart’ zwijg!’ zegt ze met kracht. ‘Ik wil niet dat je zo over opa spreekt.’ Dan wendt ze zich tot haar schoonvader. ‘Pa, de jongen heeft hièr nog nooit wat gestolen. U moet het niet moeilijker maken dan het al is.’

Er valt een subtiele en verdrietige nadruk op het woordje ‘hier’, merkt Gerard op.

‘Laat ik het eens één keer merken’, zegt de oude man verbeten. ‘Dan trap ik hem het erf af, zowaar als ik Joop Tavenaar heet!’

De moeder schieten de tranen in de ogen bij die nijdige uitroep. ‘Je kunt beter naar huis gaan, Maart”, probeert ze haar zoon zachtjes te overreden. Daarop loopt de jongen inderdaad naar de deur.

‘Je kunt beter eens ergens aan het werk gaan’, komt zijn opa weer. ‘Die verlopen knullen waar je mee omgaat bederven je!’

De jongen draait zich om. ‘Als u eens wat soepeler wordt, krijg ik misschien een goed voorbeeld voor ogen’, sneert hij, met de knop al in z’n hand. ‘Misschien helpt het. Wie weet!’ Het antwoord wacht hij niet af, enkele seconden later sluit de deur zich achter hem.

Het geluid van de vrolijke rinkelbel lijkt in deze sfeer vreemd vals. Tavenaar kijkt naar zijn klant en schraapt de keel. ‘Neemt u ons niet kwalijk’, zegt hij tegen Gerard. Het klinkt ineens uitgeblust. Dan draait hij zich om en verdwijnt in de kas. Zijn schoondochter kijkt hem met tranen in haar ogen na. Haar handen, die bezig waren het papier om de chrysanten vast te maken, beven. Met langzame bewegingen maakt ze het inpakken af.

Het doet Gerard zeer haar zo van streek te zien. Hij betaalt en als ze hem de bloemen overhandigt kijken ze elkaar onwillekeurig wat dieper in de ogen.

Gerard zou haar willen troosten, maar hij weet niet hoe. Het is voor hem als buitenstaander zo vaag allemaal. ‘Sterkte ermee’, wenst hij bescheiden. ‘Kinderen op de goeie weg houden valt soms niet mee.’

Haar blik wordt schuw. ‘Een schoonvader in zijn waarde laten ook niet’, zegt ze zachtjes in een vreemde verbondenheid met die haar toch onbekende klant.

Hij steekt even bemoedigend zijn hand op voor hij de winkel verlaat. In deze sfeer durft hij zijn voornemen om naar Maarten te vragen niet uit te voeren. Morgenochtend komt hij wel terug. Hij kent hier nu de situatie. Hij zal vroeg gaan, voor deze vrouw er is. Bij zijn eerste gesprek met Maarten heeft hij liever geen getuigen.

Het oogt best gezellig in zijn tijdelijk onderkomen, met als blikvanger de gele chrysanten, neergezet in een uit een kastje opgedoken vaas. Hij heeft na zijn bezoek aan de kwekerij in het dorp nog wat huishoudelijke inkopen gedaan en ‘s middags een eerste wandeling over de brede dijk gemaakt. Nu loopt het tegen de avond en zit hij in z’n eentje te eten. Daaraan is hij gewend, maar nu, met zoveel nog onvervulde verwachtingen in het vooruitzicht, voelt hij zich niet op zijn gemak. Na het eten pluist hij de krant uit. Als hij die weglegt zakt hij werkeloos achterover in de stoel. De innerlijke onrust blijft wroeten. Zijn gedachten cirkelen om het bezoek aan de kwekerij van Tavenaar. Het roept zoveel vragen bij hem op. Moet hij straks zo gaan slapen? Dat zal een om en om woelen worden. Als het tegen tienen loopt en het buiten zo goed als donker is geworden, houdt hij het in het kleine huiskamertje niet langer uit. Een wandelingetje maken is het beste. Misschien helpt dat om wat tot rust te komen. Tien minuten later loopt hij onder langs de grote dijk. Hij komt weer voorbij de kwekerij, die op enige afstand in het landschap ligt. Het bedrijf wordt gemarkeerd door de verlichting van de kassen. Die vormen een gouden vlek in de donkere omgeving. Hij loopt door in de richting van de bebouwde kom. Het is een buitenwijk van Waalburg, maar lijkt haast een apart dorpje.

Hij zucht. Zijn gedachten blijven vervuld van de drie zo verschillende mensen die hij vanmorgen ontmoette. Hij ging naar de kwekerij om het volwassen geworden kind van Kitty te ontmoeten en in plaats daarvan is hij nu bezig met een vriendelijke open vrouw, een dwarse puber bij wiens aanblik de herinnering aan Kitty levendig werd en een verbitterde man. Die dwarse jongen is dus naar zijn vader genoemd. Hij denkt ook aan het glasdunne contact dat er, voor hij wegging, even was met de moeder.

En in zijn herinnering komt weer het gesprek dat hij had met Cor naar boven. Na dat gesprek was hij met gemengde gevoelens terug naar huis gegaan. Naast de schokkende mededeling dat Kitty al zolang geleden was gestorven, bleef er ook een verwachting over. In de dagen die daarop volgden verzamelde hij bij de VVV en de bibliotheek alle bijzonderheden die hij maar te pakken kon krijgen over Waalburg en omgeving. Zo was hij aan zijn vakantieadres gekomen. Toen hij er ging kijken, vond hij mooie vrijstaande huisjes in een park vol groen en bomen. Hij reserveerde en sprak een datum af.

Nu is zijn eerste vakantiedag om en het enige dat hij van thuis mist is zijn orgel. Zo sterk, dat het deze avond een reden wordt te overwegen van zaterdagmorgen tot maandag terug te gaan. Maar het komt ook door een gevoel van moedeloosheid dat hem in deze stille avond te pakken krijgt. Hij ging naar die kwekerij voor bloemen, maar niet minder om op een onopvallende manier zijn zoon te zien. Die was er niet. Maar morgen… Ja, na eerst nog een lange nacht dus… Tijd genoeg om te piekeren. Hoe zal een gesprek met zijn zoon verlopen? Dat komt indringend op hem af. Zitten Maarten en zijn vrouw en hun kinderen op hem te wachten, als een soort reserve-opa?

Hij moet hier doorheen, bedenkt hij. Anders krijgt hij nooit rust. Allereerst zal hij Maarten in een gesprek onder vier ogen vertellen wie hij is.

Even lucht dat besluit op. Zijn gedachten malen echter door. Als zijn zoon dan zegt dat hij geen prijs stelt op contact? Dat zal het einde van zijn droom betekenen! Niet doen dan? Incognito blijven?

Wat is nu wijsheid? peinst hij en ziet er voor het eerst sinds hij in de trein stapte om Gerda Mooiweer op te sporen geen gat in. Daarom vouwt hij op die donkere weg onder het lopen zijn handen. ‘Heere, door Uw voorzienig bestel ben ik tot hiertoe gekomen. Wijs U me ook verder de juiste weg.’ Heel zijn hart legt hij in dat korte smeekgebed. Het geeft wat rust.

Als hij de eerste huizen van Waalburg bereikt waar de huizen voor meer licht zorgen, draait hij zich om en loopt terug. Daarbij blijft hij aan dezelfde kant van de weg. Dus loopt hij nu in plaats van links, rechts van de weg en krijgt het verkeer van achter. Na een korte tijd loopt hij weer in het donker. Peinzend en piekerend, tot hij door een aanhoudend en langzaam in sterkte toenemend zoemend geluid achter zich opschrikt. Hij werpt een blik over zijn schouder en ziet twee koplichtjes, vreemd dicht naast elkaar, die wat slingerend, snel naderen. Wat kan dat nu voor een vehikel zijn? Het maakt hem blijvend opmerkzaam, vooral omdat hier een trottoir ontbreekt. Als de lichten op nog maar enkele meters afstand zijn houdt hij zijn schreden in. Het zal verbeelding zijn, maar ze schijnen nu recht op hém af te komen. Pas op het laatste moment beseft hij dat dit werkelijk het geval is. Struikelend probeert hij opzij te springen. Het lukt ternauwernood. Het gevaarte schuift onzacht langs hem heen. Een laag wagentje met een donkere gestalte in een open bak ziet hij. Het voertuig boort zich door de lage struiken en komt tot stilstand in de oplopende berm die overgaat in de voet van de dijk. Wel, zo te voelen heeft hij behalve de schrik niets opgelopen. Aarzelend loopt hij naar de twee robijnrode achterlichtjes toe. Het voertuig hangt scheef in de struiken en het gezoem, waarschijnlijk van een elektromotor, is stilgevallen. In het vage licht van de dichtstbijzijnde straadantaarn die niet al te ver weg staat, ziet hij de inzittende bewegen en aan het gerinkel van een sleutel te horen probeert de bestuurder het wagentje weer op te starten.

Hij schraapt een beetje onzeker zijn keel. ‘Kan ik u soms helpen?’ vraagt hij aarzelend.

Er komt niet meteen antwoord, want ineens zoemt de motor weer. Aan het trillen van het voertuig bemerkt hij dat de bestuurder probeert het weer op de weg te krijgen. Dat gaat echter heel moeizaam. ‘Alstublieft, wilt u even een handje helpen en me opduwen?’ wordt hij dan door een heldere stem ingeschakeld.

Asjemenou, een vrouw! denkt hij. Hij doet een stap naar voren en tast naar de achterkant.

Ze heeft hem met de ogen kunnen volgen.

‘Ja, daar duwen!’ roept ze weer.

Hij doet z’n best, het wagentje doet z’n best, maar de struiken zijn sterker. Hijgend geeft hij het na een tijdje op. Intussen begrijpt hij uit het soort vervoermiddel dat de inzittende invalide moet zijn. Dat verklaart ook waarom ze gewoon blijft zitten.

Als hij stopt, draait ze zich naar hem om en hij trekt de struiken rond de gestrande wagen wat uit elkaar. Nu kan hij in het lantaarnlicht de omtrekken van haar gezicht zien.

Ze legt een hand op zijn mouw. ‘Probeert u het nog eens? Alstublieft?’ vraagt ze dringend. Er is iets parmantigs in de manier waarop ze alstublieft zegt. Het klinkt meer als een bevel dan een verzoek. Goed, hij wil best nog een poging doen. Hij zet zich weer schrap en de motor helpt driftig zoemend mee. Er komt nu wat beweging in het gestrande voertuig, maar het lukt niet om het helemaal uit de struiken te krijgen. Hij hijgt als een paard en z’n armen trillen. Hij heeft niet gedacht vanavond nog zulk zwaar werk te moeten doen.

De vrouw houdt de leiding. ‘Dat was bijna’, constateert ze laconiek. ‘Nog één zetje…’

‘Even op adem komen’, stoot hij uit.

De ander maakt een onrustige beweging. ‘Alstublieft’, zegt ze weer. ‘Als ik niet zo direct thuis ben gaan ze vragen stellen en wanneer m’n pa of tante Esther dit te weten komen krijg ik voorlopig de kans niet meer om er zelf op uit te gaan.’

Ineens begrijpt Gerard dat zij vecht om het behoud van een stukje onafhankelijkheid. Goed, hij zal haar ter wille zijn.

‘Vooruit maar’, zegt hij. De wielen grijpen zich weer vast in het zand. Hij duwt en werkelijk, er komt steeds meer beweging in het wagentje. Ineens schiet het door en komt weer op de weg terecht.

Hij verwacht dat de vrouw nu, na een bedankje haastig haar weg zal vervolgen, maar ze stopt direct en wacht tot hij naast haar staat. Omdat het licht van de straadantaarn haar nu rechtstreeks beschijnt, ziet hij dat ze naar hem omkijkend een hand voor haar mond slaat.

‘Oh…, ik schaam me’, roept ze uit. ‘U bent niet zo jong meer en ik heb u afgebeuld!’

Hij lacht. ‘Bedankt voor het compliment en ik zou maar maken dat ik thuis kwam.’ De naam die de ander noemde, is bij hem blijven hangen. Esther… Zou dit dan ook een Tavenaar zijn? Had die man die hij in de Bloemhofstraat ontmoette, die Cor, het niet over een gehandicapte dochter? Wie weet is er een mogelijkheid om contact te houden.

Ze lost het zelf voor hem op. ‘Rijdt u even met me mee?’ vraagt ze. ‘Ik voel me niet zo zeker en achter me is een zitje. Alstublieft…’

Hij lacht weer. ‘Hoe kan ik dat weigeren?’ antwoordt hij. ‘Al is het alleen maar vanwege de manier waarop u me met dat woordje ‘alstublieft’ kunt bevelen.’

In het donker kan hij niet zien of ze bloost, maar ze slaat weer even een hand voor haar mond. ‘Ik had net even een blackout’, legt ze dan uit. ‘Ik wijs u een knop waar u met een beetje rekken bij kunt. Wilt u daarop drukken wanneer m’n wagentje weer van het spoor dreigt te raken? Dat schakelt de motor uit.’

Ze wijst met een vinger op een oranje oplichtend rondje.

Er komen veel vragen bij hem op, maar hij stelt er nu niet één. ‘Ik doe het,’ zegt hij even ernstig als zij, ‘op voorwaarde dat we ons aan elkaar voorstellen.’

Weer legt ze haar hand tegen haar mond. ‘Oei, ik moet nog veel leren’, constateert ze. ‘Nou, eerst ik maar: ik ben Steffanie Tavenaar en ik woon even verderop. Niet meer dan een paar minuten rijden. En zeg voortaan alstublieft jij tegen me.’

Hij hijst zich op de bijrijdersplaats. ‘Gerard Middendorp is de naam. Ik ben hier met vakantie en logeer in het ‘Waaigat’. Doe me een plezier en maak voortaan alsjeblieft van alstublieft.’

Ze zet haar wagentje in beweging. ‘Nou, dat wéét ik nog niet’, is haar onverwachte antwoord. ‘Ik kén u helemaal niet. Hoe weet ik of u te vertrouwen bent?’

Op dat eigenwijze antwoord schiet hij voluit in de lach. ‘Boze mannen zijn zeker wel goed genoeg om je uit de struiken te helpen.’

Ondertussen slaat ze linksaf en rijdt de weg op die hij eerder vandaag ook heeft gereden. De weg naar de kwekerij in de polder. Juist als hij veronderstelt dat zij ook woont in het grote huis naast dat bedrijf, schiet het wagentje rechtsaf een kort oprijlaantje in naar een kleine bungalow.

‘Hier woon ik’, verklaart ze en manoeuvreert haar wagentje opzij naar een garagedeur die, als ze naderen, zacht rommelend omhoog schuift. Steffanie rijdt naar binnen, het licht schiet aan en de deur zakt weer.

Knipperend tegen het plotselinge licht laat hij zich van de wagen zakken. ‘Dat heb je goed geregeld.’

‘Daar hebben m’n vader en tante Esther voor gezorgd. Ik ben niet technisch’, laat ze er bescheiden op volgen. Dan zet ze de elektromotor uit, neemt een sleuteltje uit het slot en reikt naar twee krukken die in een uitsparing naast haar stonden en er in het donker voor hem als twee onbestemde staken uitzagen. Hij kijkt toe hoe ze de zijkant van haar wagentje wegklapt en haar benen naar buiten schuift. Benen, omsloten door met leer beklede ringen, onderling verticaal verbonden met steunspalken. Als ze opstaat vergrendelen die hoorbaar. Voetje voor voetje begint ze naar de verbindingsdeur met haar huis te schuifelen. ‘Sluit u m’n wagentje even af’, krijgt hij weer zo’n verzoek. Echt op heel vriendelijke toon, maar een weigering is niet ingecalculeerd.

‘Sluit jij m’n wagentje even af’, corrigeert hij onmiddellijk. ‘Hoor ‘es Steffanie, òf je vertrouwt me òf je gaat nu gillen.’

Ze kijkt om en lacht. ‘Oké, dat is afgesproken’, knikt ze. ‘En voor m’n vrienden ben ik Steffie.’

Het duurt even voor ze zich toegang tot haar woonkamer heeft verschaft. Die tijd gebruikt Gerard om haar steels, maar nauwkeurig te bekijken. Deze vrouw is immers ook een kind van Kitty. Hij zoekt allereerst, vooral via de kennismaking met Maarten junior vanmorgen, naar kenmerken. Maar Steffanie heeft de gedrongen bouw van haar vader. Alleen aan haar ogen ontdekt hij enige gelijkenis met haar neef. Wat haar lichamelijke conditie aangaat, bemerkt hij behalve het moeizame gebruik van haar benen ook een vreemd samengeknepen linkerhand.

Eenmaal binnen kijkt ze opgelucht om zich heen. ‘Wat ben ik toch een bofferd’, zegt ze. ‘Tante Esther is er nog niet.’

Als hij haar vragend aankijkt legt ze uit dat haar tante haar vier avonden van de week naar bed helpt. De andere avonden en alle morgens komt de thuiszorg. ‘Die thuiszorg zou ook alle avonden kunnen helpen, maar…’ voegt ze er met zo’n typisch parmantig trekje met haar hoofd aan toe: ‘Es’ is niet zomaar een tante. Ze is ook m’n beste vriendin.’ Ineens kijkt ze een beetje schuldig. ‘Ik moet eerlijk blijven. Moeder Anke is ook geweldig. Mijn ouders wonen hiernaast in dat grote huis en ma, of Christine, dat is m’n zus, brengen elke dag warm eten. Alleen dankzij al die hulp houd ik het hier vol!’

‘En dat wil je het liefst’, begrijpt hij.

‘Mijn onafhankelijkheid is me alles!’ roept ze vurig.

Op het eerste gezicht had hij Steffie vrij jong geschat. Maar nu ziet hij dat ze al ruim in de dertig moet zijn. Toch heeft ze in haar optreden iets van een ondeugende tiener. Zou dat komen door het altijd durende afhankelijk zijn van anderen? vraagt hij zich af. Staande bij de deur voelt hij in zijn aanwezigheid hier ineens iets opdringerigs. ‘Ikke… ga maar eens op huis aan…’

Ze trekt op die mededeling haar wenkbrauwen op. ‘Waarom? Laten we nog wat drinken. We zijn nu toch geen vreemden meer voor elkaar. Alsjeblieft?’

Hij kan niet weigeren en maakt een handgebaar. ‘Jij wint het’, geeft hij toe.

Op haar aanwijzingen schenkt hij in haar keukentje twee glazen fris in, terwijl zij zich installeert in een kennelijk speciaal voor haar gemaakte stoel.

Zo vindt een kwartiertje later - het is dan bij elven -Esther Zoutkamp in de huiskamer van haar nicht die twee in een geanimeerd gesprek. Juist omdat het een eerste ontmoeting is heeft Gerard bewust vertrouwelijkheden omtrent hun beider familieleven omzeild. Ingaande op haar mededeling dat ze die avond naar een concert in de stad is geweest, raken ze in een levendig gesprek over muziek. Het blijkt hun beider liefde te hebben.

Esther heeft een eigen sleutel en staat onopgemerkt ineens in de kamer. Gerard ziet haar het eerst. Ze is ouder dan Steffanie, maar jonger dan hij. Zoals ze daar staat lijkt ze zo van voor een schoolklas weggelopen. De handen heeft ze op het ceintuur van haar jasje in elkaar gevouwen en in haar blauwe ogen ligt een onderzoekende blik. Het lichtblonde haar is laag in de nek in een knotje gedraaid.

Esther heeft eerst de neiging om haar wenkbrauwen te fronsen. Ze is deze avond bij een kennis op bezoek geweest en heeft de tijd wat vergeten. En nou zit er ineens, op dit late tijdstip, een wildvreemde man in huis bij haar zo weerloze nicht. Leert Steffie het dan nooit om voorzichtig te zijn? Waar heeft ze deze man opgedoken? Op dat concert misschien?

‘Ha Es’!’ begroet Steffanie haar tante zowel familiair als geestdriftig. Ze schelen maar tien jaar. ‘Dit is Gerard Middendorp. Hij logeert in het Waaigat. Drink je ook nog wat mee?’

Om het voor haar nicht niet meteen te bederven èn omdat haar bezoeker op de eerste aanblik toch wel een betrouwbare indruk maakt, slikt Esther haar verwijten grotendeels in en plooit haar mond tot een glimlach. ‘Weet je wel hoe laat het al is?’ kan ze echter niet nalaten om mild ironisch te zeggen. Terwijl Steffanie na een schuldige blik op de klok, zich uitput in uideg over een weigerend wagentje en daarbij de grens tussen waarheid en leugen een beetje overschrijdt, kan Esther het niet laten steeds even een snelle blik op de bezoeker te slaan. Het valt haar op hoe hij naar haar kijkt en dat bevalt haar niet. Heeft ze zich in haar eerste indruk vergist?