TOCH GEEN BUITENSTAANDER

CIP-GEGEVENS KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK, DEN HAAG

Doleweerd, J.H. van

Toch geen buitenstaander / J.H. van Doleweerd, - Utrecht : De Banier
ISBN 90 336 1347 6 geb.
NUGI 340
Trefw.: romans ; oorspronkelijk.

Omslagtekening: Hans Ellens.

© BV. UITGEVERIJ DE BANIER, UTRECHT 1992

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvuldigd en / of openbaar gemaakt door middel van druk, fotocopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

J.H. van Doleweerd

Toch geen
Buitenstaander

UITGEVERIJ DE BANIER - UTRECHT

Hoofdstuk 1

Wat sceptisch bekijkt Coen Buitenhuis op deze vroege maandagmorgen zijn gezicht in de spiegel. Recht boven zijn adamsappel zit een sneetje met een klein druppeltje bloed, veroorzaakt door het scheren met de hand. Zorgvuldig dept hij het druppeltje met een handdoek op. Als het bloeden gestopt is, legt hij nog een laatste hand aan zijn kuif. Pas als alles goed zit, verlaat hij de badkamer. De after-shave geur neemt hij met zich mee.

"Dag ma, goedemorgen. Is pa de deur al uit?", begroet Coen zijn moeder, die beneden in de keuken al wat vaat wegruimt.

"Goedemorgen Coen. Je bent mooi op tijd. Ja, pa is al een poosje de deur uit. Hij was al weg voordat ik beneden kwam. Zeg Coen, hier staat de thee. Ik ga nog een poosje naar boven. Werk ze vandaag."

Coen groet zijn moeder en schuift aan tafel. De sporen van de vorige eters zijn nog zichtbaar.

Hij vouwt zijn handen en bidt stil een formuliergebed. Zijn boterhammen voor tussen de middag maakt hij al etend klaar.

Af en toe kijkt hij op zijn horloge. Het is hoog tijd om te vertrekken, want hij moet nog zo’n twintig minuten fietsen.

Voor bijbellezen is er eigenlijk geen tijd meer. Nou ja, dat komt vanavond wel weer. Voor een kort ogenblik sluit hij zijn ogen en prevelt hij enkele woorden.

Correct gekleed stapt Coen een ogenblik later op zijn fiets. Er is veel wind. De flappen van zijn regenjas waaien uitbundig omhoog. Gelukkig is het droog

Toet, toe-oe-oet!

Eén van Coens collega’s komt voorbij.

Hè, nog even doorsparen en dan is het trappen voor mij ook voorbij. Coen mijmert zachtjes in zichzelf. Een eigen auto geeft tenminste status en natuurlijk een stuk vrijheid. ‘t Gaat hem eigenlijk niet snel genoeg! Op de bank is hij een broekie, nauwelijks meer dan een loopjongen achter de balie. Maar hij is vastbesloten daar verandering in aan te brengen. Die eerste cursus, over automatisering, was een peuleschil. "Als je hogerop wilt komen zijn er mogelijkheden genoeg Coen, maar je zult je er wel voor in moeten zetten", zei Chef Bakers. Bij de gedachte daaraan klemt Coen zijn tanden ongemerkt stevig op elkaar. Z’n carrière ligt voor hem. ‘t Is enkel een kwestie van tijd. Hij is blij dat de maandag aangebroken is. Gelukkig, de zondag ligt achter hem. Wat ellendig lang kan zo’n dag voor je gevoel duren.

Ondertussen fietst Coen voorbij de scholengemeenschap waar hij tot vorig jaar op zat. Jarenlang heeft hij dit stuk gefietst.

Deze bekende beelden brengen Eline weer in z'n gedachten. Hij en Eline fietsten altijd samen op. Ze maakten samen werkstukken. Veel hebben ze samen gedaan. Wat kwamen ze toen vaak bij elkaar. Kwam hij ook niet graag bij haar thuis? Hij werd daar opgenomen als een soort toegevoegde broer. Elines oprechte, warme belangstelling en spontaniteit, zonder enige bijbedoeling hebben hem vaak verrast, ‘t Was daar allemaal wel anders dan thuis. De warmte, de gezelligheid, de liefde voor elkaar, ongekunsteld en echt. Maar, er is afstand gegroeid.

Op de afscheidsavond hebben ze elkaar de hand gedrukt. Ze hebben het tegen elkaar gezegd: We houden contact! Maar wat is er van gekomen?

Als Coen zijn gedachten daar over laat gaan, groeit er een gevoel van onbehagen. Hij voelt immers feilloos aan dat zij anders kiest dan hij.

Hij kiest voor zijn werk, voor zijn carrière, voor zijn status, voor zichzelf. Zij kiest voor haar studie. Niet voor zichzelf, maar voor haar medemens, voor de hulpbehoevenden in de samenleving.

Ze wil haar werk doen in dienst van God, heel anders dan hij.

Hij herinnert zich de gesprekken met haar, op weg naar school. Vaak ging het over geestelijke zaken. Even hebben ze elkaar trouw geschreven, maar al gauw is dat minder geworden. Haar laatste brief ligt al weer een paar maanden onbeantwoord op zijn bureau. Coen weet dat het aan hem ligt.

Gelukkig woont ze nu een eind weg. Die laatste brief ligt hem wel als een steen op zijn maag. En, zei ma gisteren niet dat ze gehoord had dat Eline een weekje thuis was? Nou, hij komt haar voorlopig liever niet tegen. Ze herinnert hem teveel aan zijn innerlijke twijfel, die hij het liefst zoveel mogelijk verbergt.

Ze zijn naar zijn mening ook tever uit elkaar gegroeid.

Erg gerust is zijn geweten niet, als Coen al fietsend zijn gedachten over dit stukje verleden laat gaan.

"Hé Coentje! Coentje!"

Tot zijn verrassing ziet hij aan de overkant een oude klasgenoot lopen. Job.

"Hé, Coen ouwe jongen!"

Amicaal zwaait Coen naar zijn ex-klasgenoot. Gezakt voor zijn eindexamen, was Job genoodzaakt nog een jaar over te doen.

Sindsdien zijn ze elkaar uit het oog verloren.

Coen aarzelt even. Tijd om te stoppen heeft hij niet en hij voelt daar ook niet veel voor. ‘t Is Job tenslotte maar.

"Job, alles goed ?", schreeuwt Coen Job toe, terwijl hij hem in behoorlijke vaart voorbij fietst. Het lijkt alsof de flapperende panden nog verder omhoog komen. Job kijkt Coen wat verbaasd na. Even is zijn gezicht een vraagteken. Kan Coen niet even stoppen en een praatje maken? Dan spuugt hij geërgerd een keer op de grond. "Kale kak", zegt hij en daarmee is de kous voor hem afgedaan. Hij vervolgt zijn weg.

Coen arriveert nog net voor openingstijd bij de bank. Voordat hij zijn plaats achter de balie inneemt, gaat hij nog even naar de toiletruimte om een kam door zijn haar te halen. Zijn modieuze stropdas zit nog recht. Het is er een met felle, door elkaar lopende kleuren.

Het is druk deze morgen en dan gaat de tijd snel. Vaak verbaast Coen zich erover hoeveel verschillende mensen er aan de balie komen. Hoewel de sterk geautomatiseerde handelingen weinig woordenwisseling met de cliënt vragen, merk je toch het verschil. De één is geduldig, de ander ongedurig, een derde ongeïnteresseerd.

Het is omstreeks tien uur als diaken De Haan de bank binnenkomt. Dat is vaste gewoonte. Hij brengt het collectegeld van de zondag. Coen kent hem vanuit zijn kerk. Hij valt op door zijn zwarte kleren. Ook draagt De Haan een zwarte hoed, die bij het binnenkomen af gaat. De man heeft overigens een vriendelijk en open gezicht en groet de andere wachtenden. Coen kijkt schichtig rond naar de andere balies. Hij hoopt dat De Haan bij een ander loket geholpen zal worden. Hij heeft er een hekel aan om hem te helpen. Stel je voor, dat hij een praatje maakt. Hij ziet de andere collega’s als het ware al kijken en denken: Hé, zie je Coen met die De Haan praten? Waarvan zou Coen die man kennen? Gelukkig, collega De Greef is vrij en het volgnummer verschijnt al op het elektronische nummerbord. Coen houdt De Haan vanuit zijn ooghoeken in de gaten. Als hij me nou maar niet ziet! Gelukkig, De Haan loopt naar buiten zonder een blik te slaan op het andere personeel. Inwendig slaakt Coen een zucht van verlichting.

"Zo, heerlijk zo’n bakkie".

Sjors zakt zuchtend neer in de stoel naast Coen. Sjors en Coen nemen vaak tegelijk pauze.

"Man, man, het was me het weekend wel zeg. Ik heb nog wel een dag nodig om bij te komen. Gisteravond was er een pracht uitvoering man, in het Stadstheater. Er was één of ander Engels orkest. Hm, iets van eh, Martin in the Fields of zoiets.

Een Londens orkest. Prachtig! Jonge, Coen, prachtig! Je had erbij moeten zijn. Ze speelden Ouvertures. Je weet wel, een ouverture is een inleiding op een opera. Man, je moet eens een keer meegaan. Zoiets moet je in het echt horen, gewoon ‘life’ man!" Coen luistert geduldig naar het relaas van Sjors. De pauze wordt er helemaal mee gevuld.

Het loopt al tegen het eind van de morgen. Gedachteloos drukt Coen op het paneel voor het volgende nummer. Zonder erop voorbereid te zijn staat Eline ineens voor hem.

"Dat treft! Coen!"

Ze kijkt hem met open ogen aan. Een rode kleur trekt over Coens gezicht. Eline! Hij weet zich even geen houding te geven en stotterend komt het uit zijn mond: "Jij, jij hier ?"

"Ja, hier kun je me lekker niet ontlopen."

Ze zegt het wat plagend, maar ondertussen kijkt ze hem met een onderzoekende blik recht aan. Ze is niet echt veranderd. Alleen in haar gezicht is ze wat voller geworden.

"Leuke baan heb je hier, wanneer kom je weer eens langs? D’r is genoeg bij te praten."

‘t Is stil aan de andere kant van de balie. Coen voelt het. Ze heeft hem klem gezet. Hij durft niet zomaar nee te zeggen. Dat zou laf zijn. Zwijgend blijft ze hem aankijken. Uiterlijk is ze onbewogen, maar van binnen raast het. Ze heeft wel gevoeld dat Coen haar ontwijkt. Dat ze uit elkaar gegroeid zijn, weet ze. Maar ze wil die periode van vriendschap niet zomaar in het niets laten verdwijnen. Coen was tenslotte hun vaste huisgenoot. Ze heeft uit zijn brieven gemerkt dat hij ook van God en de kerk weg drijft. Misschien is dit juist de reden waarom ze hem niet zomaar los wil laten. Dagenlang heeft ze getwijfeld of ze dit wel moest doen. Haar moeder trok haar over de streep. Nu staat ze dan voor hem.

"Toe, kom vanavond bij ons langs. Volgende week ben ik weer weg. Ze zijn allemaal thuis en ze vragen steeds naar je."

Dit laatste geeft bij hem de doorslag.

"Oké, ik kom vanavond even aanwippen."

Hij doet zijn uiterste best om het nonchalant te laten klinken.

Met langzame bewegingen fietst Eline naar huis. Haar gedachten zijn nog bij Coen. Hij komt! Dat stelt haar tevreden. Ma zal er in ieder geval blij mee zijn. Ze moest wel wennen aan dat rare, moderne kapsel. Dat past helemaal niet bij Coen. Enfin, ze zullen wel zien hoe het vanavond loopt.

Thuis kan ze het verhaal kwijt aan haar moeder. Die heeft haar aan horen komen en doet de deur voor Eline open.

"En, heb je Coen gezien?"

Een vriendelijk, open gezicht kijkt Eline aan. Het zijn de zachte, grijze ogen die haar moeder zo’n vriendelijke uitdrukking geven. Eline lijkt op haar. Alleen de sproeten zal ze wel van haar vader hebben.

"Hij komt ma, maar schrik alsjeblieft niet van zijn kapsel hoor, en als ik het goed geroken heb ... Houdt u van after-shave?" "Toe joh, je steekt er de draak mee. Wees blij dat hij komt.

Onthoud maar dat de buitenkant de minst belangrijke kant van de mens is! Als de Heere Jezus nu ook eens alleen naar de buitenkant had gekeken?"

Eline geeft geen antwoord. Ze weet dat haar moeder gelijk heeft. Na de thee verdwijnt ze naar boven, naar het kamertje dat toch het hare blijft, ook al woont ze vanwege haar verpleegkundestudie buitenshuis. Haar Bijbel ligt nog open op het bureau, na haar persoonlijke bijbelstudie, deze morgen. Ze pakt haar pen. Zuigend op de achterkant van de pen en voorover gebogen blijven haar ogen peinzend gericht op het papiertje met wat persoonlijke aantekeningen.

Hoofdstuk 2

Coen staart door de vitrage naar buiten. In zijn hand houdt hij een velletje. Het is de brief van Eline.

In zijn hart strijden twee stemmen om voorrang. Lafaard, zegt de een. Waarom durf je nou geen 'nee' te zeggen? Je hebt toch helemaal geen zin om er naar toe te gaan? Nou, slappeling? Je moet je niet inlaten met dat vrome gezeur, dat zoete gedoe. Halleluja voor en na.

Maar er is nog een stem: Dat is niet waar Coen! Je weet zelf wel dat het geen mooie woorden zijn. Er is daar een oprechtheid die jij mist. Je weet ook wel dat Eline jou niet bekeren wil. Ze wil alleen dat je zelf God leert kennen. Dat je zelf leert zien hoe God jou ziet in je zonden. Hoe Hij vertoornd moet zijn, omdat Hij niet anders kan. Dat schrijft ze toch ook!? Ze is bang dat je eeuwig omkomt, omdat je Christus niet nodig hebt en niet kent. Eline kent iets van de liefde van Christus en dat gunt ze jou ook. Ja, Christus. Zachtjes, voor zichzelf, spreekt Coen deze woorden uit. Het is hem allemaal vreemd. Als hij eerlijk is, keert zijn hart zich ertegen. Liever wil hij het van zich afgooien, ’t Maakt hem onrustig en vijandig tegelijk.

Hij pakt de brief van Eline en leest hem nog een keer.

Beste Coen,

Daar komt-ie weer. Een brief van een ouwe zeur. Zo noem je me misschien wel. Toch blijf ik de prettige contacten, die we met elkaar gehad hebben, maar voor ogen houden. Ik merk aan je korte brief, dat er verwijdering is gekomen. We groeien uit elkaar.

Blijkbaar kun je de moeite niet opbrengen om op m ’n vragen in te gaan. Of toch wel?

Ik geloof dat ik het beste maar eerlijk kan zijn, Coen! Volgens mij ben je een christelijke atheïst aan het worden. Daar kan ik niet tegen. Ik weet dat het voor altijd telaat is als je nu sterft. Om iemand zoals jij los te laten, wetend dat je God niet nodig hebt, dat kan ik niet. Je vindt me evangelisch. Dat weet ik. Dat heb je geschreven in je vorige brief.

Ik zeg je eerlijk, het is bij mij niet altijd zonneschijn. Integendeel, het kan ook donker en duister zijn. Maar ik kan de Heere niet missen. En het is onuitsprekelijk goed als ik mag zien op de Heere Jezus. Als ik mag zien wie de Heere Jezus voor mij wil zijn. Het is zo ’n wonder als de Heere je als een zondaar naar Hem laat vluchten.

En, wees nu eerlijk, Coen, dat de Heere Jezus gekomen is voor enkele, geselecteerde mensen, dat lees ik nergens!

Ik begrijp dat je bedoelt dat je gewoon netjes kunt leven, eerlijk en zo, naar de kerk gaan en dat als je bekeerd moet worden, dat dan ook gebeurt. Zo mag je nooit denken, geloof ik. Het is ook niet zo!

Misschien wil je me nog eens terugschrijven. Als je niet meer wilt, doe het dan niet meer. Wel zou ik willen dat je gewoon eens bij ons thuis aankomt. Wees niet bang dat ik ergens over beginnen zal.

Groetjes en succes met je werk,

Eline

Ze zal het nergens over hebben, schrijft ze.

Diep in zijn hart schrijnt er jaloersheid en bewondering.

Er jubelt in Elines schrijven toch iets van vreugde. Iets wat hij zelf mist. Dan is zijn leven eigenlijk maar leeg en eenzaam, dofgrijs van kleur.

In gedachten verzonken loopt Coen even later de trap af.

Hij steekt zijn hoofd om de hoek van de kamerdeur en zegt goedendag. Vader bromt wat terug van achter zijn krant.

Ilse is naar Gerrit, haar verloofde. Sjaan zit boven op haar kamer.

Coen voelt zich onwennig als hij even later bij het huis van Eline aanbelt. Er wordt al gauw opengedaan. Een grote, al wat grijzende man doet de deur open. Hij heeft zijn werkkleren nog aan. Het is haar vader.

"Dag Coen. Zeg, dat is lang geleden. Kom binnen.

Hartelijk welkom!"

Eline staat al in de opening van de kamer.

"Dag Coen! Leuk dat je er bent."

Ze gaat naast haar vader staan en pakt Coens jas aan om die aan de kapstok te hangen. Ondertussen verschijnt ook de moeder van Eline in de deuropening, met achter haar Christiana en Caroline, twee jongere zusjes van Eline, een tweeling.

"Dat is Coen, dametjes. Die kennen we toch nog wel? Toe, geef hem eens een hand."

Aarzelend komen ze beiden naar voren, alsof ze niet helemaal geloven dat het Coen is. Dan is Christiana de eerste die durft. Ze steekt ferm haar hand uit.

"Dag Coen!"

Het komt er eigenwijs uit. Ze schieten allemaal in de lach. Caroline wil nu ook niet achter blijven.

Zonder hem te groeten, pakt ze Coen bij zijn mouw en vraagt: "Kom jij piano spelen?"

Het verrast hem hoe spontaan hij binnengehaald wordt.

"Natuurlijk kom ik pianospelen, maar dan met twee vingers hè, één vinger voor Christiana en één vinger voor Caroline.

Een ogenblik later zit hij met Christiana en Caroline, elk aan een kant, achter de piano.

"Zeg, ken jij ‘Twee vissen en vijf broden’?"

"Nee, dat ken ik geloof ik niet", zegt Coen.

Zullen wij het zingen, dan kun jij het misschien wel spelen? Eline kent het al.

Twee gezichtjes kijken hoopvol naar hem op en twee heldere kinderstemmetjes zoeken voorzichtig hun weg naar de melodie.

Als ze uitgezongen zijn denken ze helemaal niet meer aan Coens pianospel.

"Ken jij het liedje over de eerste mensen? Zullen we dat ook eens zingen?"

Coen knikt.

Zonder aarzeling en met volle borst zingen ze nu van de eerste mensen, die gelukkig en tevreden zijn. Ze kennen geen angst, geen nood of pijn, omdat zij God gehoorzaam zijn.

Toen is de zonde in hun hart gekomen. Ze hebben van de verboden vrucht genomen.

Ken jij dit liedje Coen?"

Ernstig kijken de twee gezichtjes.

"Wacht eens", zegt Caroline plotseling, we zijn nog niet klaar. Het versje van Christus moet nog.

Ze zetten weer in:

"Maar Christus zal de duivel overwinnen,
het volk van God zal in de hemel zingen.
Daar is geen angst geen nood of pijn,
daar zal weer altijd blijdschap zijn!"

Tijdens het koffiedrinken zitten Christiana en Caroline stevig tegen Coen aan. Allebei aan een kant. Zelf hebben ze een klein beetje limonade.

"Dit is van mij", zegt Caroline tegen Coen en ze wijst naar haar glas. "Niet zo veel als jij hè? Dat mag niet, anders moet ik vannacht in bed plassen."

Ze drukt zich nog wat dichter tegen hem aan.

"Jij gaat ons toch naar bed brengen?"

Coen kijkt wat verlegen om zich heen. De laatste keer dat hij hier geweest is, waren het nog van die hummels.

Na enig aandringen, geeft hij zich gewonnen.

"Nou, dan gelijk maar", zegt Elines moeder. Dan kunnen wij nog even met Coen praten, voordat hij weer naar huis gaat.

Jullie vragen zoveel aandacht."

Ondertussen geeft ze Coen een knipoog.

De twee trekken hem de trap op. Eerst worden de tanden gepoetst, zo goed en zo kwaad als dat gaat. Coen moet helpen. Het duurt even voordat ze uitgekleed zijn. Als het zover is, moet Coen met ze knielen.

Onwennig zakt hij tussen de kinderen, voor één van de bedden, op zijn knieën. Caroline stoot hem aan.

"Coen, ook bidden, net zoals mama dat altijd doet."