Marian Schalk

Schoolstrijd

© B.V. Uitgeverij De Banier, Apeldoorn 2017

Omslagontwerp en vormgeving: Albert Bloemert

Omslagtekening en illustraties: Daan van Oostenbrugge

ISBN 978 94 0290 2570

NUR 283-010

www.debanier.nl

Alle rechten voorbehouden.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Marian Schalk

1. Bij de brug

2. Capsule

3. Wedstrijd

4. Zak met geld

5. Groepjes

6. Schatzoeken

7. Interview

8. De vondst

9. Briefgeheim

10. Primeur

11. Archeoloog

12. Eerste letters

13. Aan kop

14. Beroemd!

15. Sterretje?

16. Jaloers

17. Vreemd

18. Speurtocht

19. Finale

Tijdlijn en belangrijkste informatie

Over dit boek

1. Bij de brug

Thomas knijpt in zijn remmen. Rechts voor de brug staat Het Palet, de openbare school waar hij elke dag langs moet om naar school te fietsen.

Staan ze er weer? Ja, hij ziet ze al van ver. Die lange en die blonde. Thomas snapt niet waarom ze hem steeds lastigvallen bij de brug. Hij heeft die jongens niks gedaan. Hij is hier gewoon nieuw komen wonen. En zijn school staat nu eenmaal aan de andere kant van de brug.

Thomas hoort zijn eigen ademhaling als hij langzaam verder fietst. Zouden ze weer om geld zeuren?

‘Hé slome, je bent laat vandaag! Als je per se naar die bijzondere school van jullie wilt, moet je echt vroeger van huis!’

De langste jongen zet zijn voeten wijd en verspert het fietspad naar de brug. Zijn vriend blijft tegen de leuning van de brug staan. Hij houdt zijn hand open en gebaart dat Thomas er iets op moet leggen.

Vooral niet laten merken dat je bang bent, zegt een stem in zijn hoofd. Maar zijn handen glijden bijna van het stuur en zijn adem bonkt in zijn keel.

‘Ga weg, joh. Ik moet erlangs.’

‘Ja, maar eigenlijk moet je voor deze brug betalen, dat weet je toch wel?’ zegt de blonde jongen met een gemaakt deftige stem. Betalen? Dat zouden ze wel willen! Maar dat doet hij dus echt niet. De lange jongen pakt het stuur van Thomas vast.

Thomas geeft een extra trap op de pedalen en duwt het stuur hard naar rechts.

‘Sukkel!’

De lange jongen laat geschrokken los.

Nu gaat alles in een paar seconden. Thomas rijdt met zijn voorwiel bijna tegen de leuning van de brug. Even voelt hij weerstand. Er wordt aan zijn bagagedrager getrokken. Dat is die blonde natuurlijk. De fiets begint te slingeren.

Thomas houdt zijn stuur zo goed mogelijk vast, duwt zich in het zadel en geeft een schop naar achteren.

‘Au!’ De blonde jongen laat los. Hij gooit er een heleboel scheldwoorden uit.

Maar Thomas hoort ze niet meer. Hij fietst zo hard hij kan weg. Hij neemt de eerste weg rechts, gaat nog een keer links en dan is hij bij school.

Het schoolplein is leeg. Ook in het fietsenhok is niemand te zien. Terwijl zijn hart langzaam maar zeker weer normaal begint te kloppen, zet Thomas zijn fiets op slot. Hij veegt zijn handen af aan zijn broek, haalt diep adem en stapt het verlaten schoolplein op.

‘Als je per se naar die bijzondere school wilt’, klinkt de stem van de jongen in zijn hoofd.

Is zijn school bijzonder? Ja, eigenlijk wel. Zijn school is helemaal nieuw. Ze hebben prachtige speeltoestellen op het plein en nieuwe computers in de klas. Het Palet is een klein oud schooltje. Daar hebben ze waarschijnlijk geeneens digiborden. Nou, dan zit hij toch echt liever op zijn eigen school. Ook al moet hij dan verder fietsen. Maar ja, dat de brug er nou net tussen zit, dat is lastig!

In de grote hal rent hij de trap op naar zijn lokaal.

Het beeld van de jongen met een uitgestoken hand vliegt door zijn hoofd en blijft voor zijn ogen hangen. Wanneer houden ze nou eens op met dat gezeur om geld?

In de gang hangt hij zijn jas op. Gelukkig, de deur van zijn klas staat nog open.

‘Net op tijd, Thomas’, zegt meester Maurits als hij het lokaal binnenkomt.

Joop schuift de stoel naast hem een beetje naar achteren.

‘Waarom ben je altijd zo laat?’ fluistert hij.

Thomas haalt zijn schouders op.

De meester vraagt om stilte. Thomas vouwt zijn handen en knijpt zijn ogen dicht. De meester dankt voor het feit dat ze allemaal weer veilig op school zijn.

Veilig op school? Thomas zucht. Gemakkelijk gezegd. Maar zo makkelijk is het voor hem niet om veilig aan te komen.

Zal hij het aan de meester vertellen, dat die jongens hem steeds op staan te wachten? En dat hij dan de brug niet over mag? Dat hij daardoor vaak te laat is?

Nee, dat doet hij niet. Veel te kinderachtig.

Of moet hij het tegen een paar klasgenoten zeggen? Misschien tegen Joop? Die is altijd heel aardig. Stel dat Joop hem morgen tegemoet komt fietsen en dat hij op hem wacht bij de brug. Dan kunnen die jongens van Het Palet hem niks maken. Dan laten ze hem wel door.

‘Hé!’

Joop stoot hem aan.

‘Ik vroeg waarom je altijd zo laat bent. Is er iets gebeurd?’

Thomas doet zijn psalmboekje in zijn la. Voor zijn ogen verschijnt weer de uitgestoken hand van die ene jongen. ‘Eigenlijk moet je betalen …’

‘Gewoon te laat uit bed’, mompelt hij.

Zouden ze hem echt met rust laten als hij ze geld geeft? Maar dat is toch te gek? Hij gaat zijn zakgeld niet weggeven om over de brug te mogen fietsen. De brug is van iedereen.

‘O’, zegt Joop. ‘Dat heb ik ook vaak. Maar jij moet een eind fietsen.’ Thomas knikt.

Zie je wel, dom plan van hem. Joop woont dicht bij de school. Die gaat heus niet eerst naar de brug fietsen om hem te helpen.

In de pauze loopt hij met Joop mee naar buiten. Hun klas heeft een nieuw spel bedacht. Eigenlijk heeft Hidde het verzonnen. Nu wil iedereen meedoen. Het klinkt heel simpel: je moet een leeg blik in een doel trappen. Maar het valt echt niet mee om met een leeg blik te scoren.

Thomas kijkt hoe de jongens een voor een tegen een blik aan schoppen. Het ding is al helemaal ingedeukt en vliegt alle kanten op. Soms is het raak, maar meestal mis. Zal hij vragen om mee te doen? Maar ze hebben al een eigen groepje. Hij is nog niet zo lang hier op school. Hij heeft nog geen echte vrienden.

Joop geeft hem een duw. ‘Doe dan gewoon mee, man!’

Kan Joop soms zijn gedachten lezen?

Thomas rent razendsnel naar het blik toe. De andere jongens springen verschrikt opzij. Thomas kijkt, haalt uit en schopt.

Raak! Recht in het doel.

‘Wauw, jij bent fanatiek’, roept Hidde. ‘Prachtschot. Waar heb je dat geleerd?’

Zeker bij de brug, denkt Thomas. Maar hij mompelt: ‘Op mijn vorige school.’

De andere jongens willen ook nog even tegen het blik trappen, maar zo goed als Thomas het deed, lukt het niemand.

Als de bel gaat, loopt Thomas achter de andere jongens aan de klas in. Hij heeft het gevoel dat hij de hele wereld aankan. Joop geeft hem een stomp.

‘Goed gedaan, man. Doe je de volgende keer weer mee?’

‘En nu’, zegt meester Maurits die middag, ‘gaan we geschiedenis doen.’

‘Bah, geschiedenis’, fluistert Joop half hardop.

Thomas zegt niks. Hij vindt geschiedenis juist leuk. De meester kan prachtig vertellen. Zo mooi dat het lijkt alsof het voor je ogen gebeurt.

‘Wie van jullie weet al iets over de schoolstrijd?’

Ik, denkt Thomas. De strijd tussen Het Palet en De Hoeksteen … Het blijft stil in de klas.

‘Onbekend terrein dus?’ constateert de meester. ‘Dat komt mooi uit. Dan gaan jullie echt iets leren wat je nog niet wist. Het is dit jaar precies honderd jaar geleden dat er een eind kwam aan die strijd. En omdat onze school álles te maken heeft met de schoolstrijd van dik honderd jaar geleden, is het belangrijk dat jullie weten waar het om ging.’

Thomas fronst zijn wenkbrauwen. Het klinkt wel interessant. Een strijd van zo lang geleden die nog steeds van belang is voor nu?

‘De schoolstrijd begon eigenlijk in 1806’, vertelt de meester. ‘Hoor je dat? Achttienhonderdzes!’

Hij loopt naar zijn bureau en haalt iets uit een van de lades.

Hé, denkt Thomas, dat lijkt wel zo'n meetlint van Ikea. Die gebruikt zijn moeder weleens als ze daar zijn, om te kijken of een kast wel past op de plek die ze in gedachten had.

‘Ha!’ roept Joop. ‘Gaat u de schoolstrijd opmeten, meester?’

De meester zegt niets. Hij pakt een hoge kruk en loopt naar de lange muur van het klaslokaal. Hij gaat op de kruk staan en maakt met plakgum een meetlint aan één kant vast. Dan pakt hij nog een lint en plakt het erachter, en nog een, en nog een. De meester hangt ze met een boogje, want anders passen ze niet eens in het lokaal!

Als er elf meetlinten naast elkaar aan de muur hangen, springt de meester van de kruk en gaat weer voor in de klas staan.

‘Goed opletten, jongens, elk meetlint is een periode van tien jaar. En elf linten naast elkaar maken …’

‘Honderdtien jaar!’ roept Hidde.

‘Klopt als een bus’, zegt de meester.

De Ikeameetlinten zijn nu dus een tijdlijn, begrijpt Thomas. Grappig bedacht.

De meester zet het digibord aan.

‘Het begon dus allemaal’, zegt hij geheimzinnig, ‘begin 1800.’

Meteen verschijnt op het scherm:

‘Snappen jullie dit, jongens?’ vraagt de meester.

Thomas probeert de tekst op het bord te begrijpen. Best ingewikkeld.

‘Gingen alle kinderen naar school in die tijd?’ vraagt Joop.

De meester schudt zijn hoofd. ‘Zeker niet’, zegt hij. ‘Het was ook niet verplicht om je kind naar school te sturen. Veel kinderen werkten mee op het land, bijvoorbeeld. Die gingen alleen 's winters naar school.’

‘Maar meester’, zegt Hidde, ‘als ik het goed begrijp, waren alle scholen dus al christelijk vanaf 1806?’

De meester glimlacht. ‘Goed punt, Hidde. Maar christelijke deugden aanleren is helaas iets anders dan christelijk onderwijs geven. Op deze scholen van de regering was de Bijbel niet belangrijk. Het ging erom dat je leerde je netjes te gedragen en een goede inwoner van Nederland te zijn. Daar hoorde bij dat je niet mocht vloeken. Niet omdat het een van de Tien Geboden is, maar gewoon omdat het niet fatsoenlijk is.’

Thomas denkt even na. ‘Hoorden de kinderen toen dan helemaal niets uit de Bijbel of zo?’

‘Jawel’, antwoordt de meester. ‘Maar veel christelijke ouders vonden het onderwijs van de regering veel te oppervlakkig voor hun kinderen. Als het over de Heere Jezus ging, werd Hij alleen genoemd als voorbeeld van iemand die goed leeft, maar niet als de Zaligmaker van zondaren.’

De meester kijkt op de klok.

‘Nou zeg, we moeten verder. Even kijken …’

Hij doet een vel groen papier in de printer bij zijn computer en print de tekst uit.

‘Thomas, wil jij dit papier voor mij ophangen aan de tijdlijn?’

Natuurlijk, dat is een leuk werkje. Thomas loopt naar de meester, pakt het papier aan én een plakbandje en zet de hoge kruk bij het begin van de tijdlijn. Hij kijkt op het papier. 1806.

Thomas klimt op de kruk en plakt het groene vel papier aan het meetlint. De klas applaudisseert. Thomas brengt de hoge kruk weer voor in de klas en gaat op zijn stoel zitten.

‘Ziezo’, zegt de meester, ‘nu snappen jullie wat we met die meetlinten gaan doen. Ik ga telkens iets vertellen over de schoolstrijd en daarna hangen we de nieuwe informatie aan de tijdlijn. Uiteindelijk zullen jullie ontdekken dat de schoolstrijd een moeizame periode is geweest, waarbij ouders steeds weer voelden hoe belangrijk het was dat hun kinderen Bijbels onderwijs kregen. Een gewetensstrijd dus, en later ook een strijd om geld.

Trouwens, nu we het over geld hebben: we hebben de afgelopen maanden allemaal hard gespaard voor onze schoolreis. Misschien hoort bij de geschiedenislessen over de schoolstrijd ook wel een bijzondere schoolreis!’

Thomas kijkt naar Joop. Die trekt een gek gezicht.

‘Nee hè, meester. Dat is een grapje. Een schoolreis moet leuk zijn. Geen geschiedenisreis’, moppert Joop hardop door de klas.

‘Nou Joop, niet te snel roepen’, lacht de meester. ‘Wacht maar eens af …’

De meester pakt de sleutel van zijn bovenste bureaula. Hij doet de la open en zoekt tussen de spullen naar het blik met geld, dat als extraatje bestemd is voor de jaarlijkse schoolreis.

Op dat moment wordt er op de deur geklopt.

‘Meester, kunt u even helpen? Mijn digibord loopt helemaal vast.’ Het is juf Loes uit groep 3.

De meester zet het blik op zijn bureau, staat op en loopt achter juf Loes aan.

Meteen ontstaat er een ontzettend geroezemoes in de klas. Iedereen praat over de schoolreis. Wat hebben geschiedenislessen ermee te maken? En waarom pakte de meester het blik met geld voor de schoolreis?

2. Capsule

De meester komt de klas weer binnen. Meteen zit iedereen keurig rechtop.

‘Het digibord van juf Loes doet het weer’, zegt de meester. ‘Eh … wat was ik aan het vertellen? O ja, over de schoolstrijd en de schoolreis. Nou … het kan zijn dat we dit jaar al veel eerder een schoolreisje hebben. Maar dat hangt van jullie af …’

Meester Maurits kijkt de klas geheimzinnig rond.

‘Is er nog niet genoeg geld, meester?’ vraagt Steffie.

De meester geeft een klap op het blik. ‘Zo te horen, zit hier best veel geld in. Dus het geld is geen probleem.’

‘Wat is dan het probleem?’

‘Nou’, zegt de meester, ‘het probleem is dat we eerst een wedstrijd moeten winnen.’

Hij gaat op zijn hoge kruk zitten.

‘Misschien hebben jullie het al gehoord of gelezen. In het dorp Wienden, hier dichtbij, is pas een oude school gesloopt. En in het archief van onze gemeente is een heel bijzondere brief gevonden. Die brief is honderd jaar geleden geschreven. Het gaat over een … echt waar, tijdcapsule.’

Gaaf, een tijdcapsule! Hoe zou zo'n ding er precies uitzien? Thomas heeft een keer een spannend verhaal over een tijdcapsule gelezen. Maar dat was een capsule die je op een raket kon plaatsen en daarmee kon je terugreizen in de tijd.

Stel je voor dat zoiets echt kon. Dan ging hij ook maar even terug in de tijd. Had hij in ieder geval geen last van de jongens bij de brug.

Onzin natuurlijk. Terugreizen in de tijd kan helemaal niet. En hier gaat het natuurlijk om een soort koker of zo.

‘Wat staat er in die brief, meester?’ vraagt Hidde opgewonden.

‘Ik heb een kopie gekregen’, zegt de meester. ‘Maar het is al een puzzel om de brief te lezen. Kijk maar eens mee.’

De meester laat de brief op het digibord zien en leest hem langzaam voor.

‘Wat een ouderwetse woorden en rare zinnen’, roept Steffie.

‘Logisch, die brief is honderd jaar geleden geschreven’, zegt Hidde ongeduldig.

Ineens veert Thomas op van zijn stoel.

‘Het is nu 2017, meester! En het is vandaag …’ Thomas kijkt op zijn horloge. Daar staat ook de datum op. ‘Vandaag is het 20 februari. Als de capsule geopend mag worden op de 28e van de derde maand, moet dat 28 maart zijn. Dat is volgende maand!’

‘Hé meester, gaan we ernaartoe? Spannend!’ De kinderen roepen door de klas.

De meester lacht om alle opgewonden gezichten.

‘Wacht nou even, jongens. Dit is die brief uit het archief. Maar ik heb nog een brief voor jullie, over de wedstrijd.’

Meteen is iedereen weer stil.

De meester klikt op het bord. Er verschijnt een andere brief. Die is probleemloos te lezen.

In de klas ontstaat rumoer. Iedereen is enthousiast. Thomas kijkt naar Joop en geeft hem een high five.

‘Spannend’, zegt Joop. ‘We doen mee, hè meester?’

‘Fijn dat je geschiedenis toch leuk vindt, Joop’, zegt de meester met een fijn glimlachje. ‘Ja, we gaan zeker meedoen met deze wedstrijd. Ik heb de opdrachten al bekeken en ik denk dat ze prima te doen zijn. Vooral als ik jullie heel veel blijf vertellen over de schoolstrijd. Gaan we er allemaal voor?’

Alle kinderen steken hun vinger in de lucht. Ze roepen door elkaar heen.

Zou Het Palet ook meedoen? vraagt Thomas zich ineens af. Vast wel, want die school staat ook in hun gemeente. Maar ja, Het Palet is maar zo'n kleine school, die gaat vast niet winnen. Wat weten de kinderen van zo'n school nou van de schoolstrijd af? Zijn meester weet natuurlijk veel meer!

‘Dan ga ik nu verder vertellen over de schoolstrijd’, zegt meester Maurits. ‘Weet je nog die schoolwet uit 1806? De scholen die door de regering waren opgericht, noemen we nu openbare scholen. Er kwamen echter steeds meer ouders die hun kinderen echt niet naar zo'n school wilden sturen. Het onderwijs vonden ze te algemeen. Deze ouders stichtten met elkaar een school waar bijvoorbeeld wél Bijbels christelijk onderwijs werd gegeven. Omdat die scholen niet van de regering waren, werden ze bijzondere scholen genoemd, scholen die door de ouders en door de kerken betaald werden.’

De meester neemt een slok water uit het glas dat op zijn bureau staat.

‘Kunnen jullie het nog volgen?’

Thomas knikt. Natuurlijk, zo moeilijk is het niet. Zijn ouders sturen hem toch ook niet naar een openbare school. Logisch dat er honderd jaar geleden ook al behoefte was aan christelijke scholen.

‘Vervelend was dat veel gemeenten de oprichting van een bijzondere school tegenwerkten’, vervolgt de meester. ‘Ik weet een voorbeeld uit Den Haag. Ouders wilden een School met de Bijbel oprichten, een bijzondere school dus. Maar de gemeente was er niet voor. Telkens werd het verzoek van de ouders geweigerd, of het duurde heel lang voordat er een reactie van de gemeente kwam. Al met al heeft het wel vijf jaar geduurd voordat de School met de Bijbel in Den Haag kon worden opgericht.’

‘Nou ja zeg’, roept Hidde door de klas. ‘Wat raar dat Den Haag daar zo moeilijk over deed. Er is toch niks mis met een christelijke school?’

De meester schiet in de lach. ‘Nee, zeker niet’, zegt hij, ‘maar daar dacht men anderhalve eeuw geleden toch anders over. Gelukkig ben ik nog niet klaar met vertellen. Kijk even mee naar het bord.’ De meester tikt op het bord.

De meester print de informatie op een rood vel papier.

‘Eh … Joop. Wil jij dit ook aan de tijdlijn hangen, op de goede plek?’

Joop is al weg. Net als Thomas klimt hij op de hoge kruk. Thomas kijkt toe hoe Joop het papier aan de tijdlijn plakt. Vanaf zijn plekje kan hij precies lezen wat erop staat. Da's handig. Heeft hij mooi een geheugensteuntje.

‘En hiermee begint een nieuwe periode in de hele schoolstrijd’, zegt de meester. Hij tikt opnieuw op het bord. Er verschijnt een tijdlijn.

‘Goed’, zegt de meester tevreden. ‘Jullie weten inmiddels al meer dan aan het begin van de lessen hierover. Je hebt al een aardig idee van fase 1. En fase 2 zal je inmiddels ook duidelijk beginnen te worden. Nu ben ik benieuwd of iemand van jullie een idee heeft waar het in fase 3 om gaat?’

Even blijft het stil in de klas. Aarzelend steekt Merel haar vinger op.

‘Om geld misschien? Het zal toch heel duur geweest zijn om zelf de hele school te betalen?’

De meester knikt enthousiast. ‘Geweldig Merel, heel pienter van je. Ik ga daar later meer over vertellen, net als over die wedstrijd om de schoolreis en de capsule. Maar het is nu tijd om te eindigen. Best bijzonder eigenlijk hè, dat wij bidden en danken op school.’

Thomas vouwt zijn handen. De meester heeft gelijk. Hij heeft er nog nooit zo bij stilgestaan. Maar bidden en danken en een Bijbelverhaal zijn zeker niet vanzelfsprekend, dat weet hij nu wel!

Thomas en Joop lopen samen naar het fietsenhok.

‘Wist jij het? Dat er zoveel strijd is geweest om verschillende soorten scholen?’

Joop schudt zijn hoofd. ‘Nee, ik wist er niets van. Ik houd niet van geschiedenis. En mijn moeder zegt dat als je iets niet leuk vindt, je het ook niet goed kunt onthouden. Maar deze lessen zijn wel leuk. Want er zit een wedstrijd aan vast en je kunt iets winnen!’

‘Ja, dat is echt leuk. We gaan zorgen dat we winnen, Joop. Ik wil wel een extra schoolreis en ik wil trouwens ook heel graag weten wat ze honderd jaar geleden in die capsule hebben verstopt.’

Én ik wil de jongens van Het Palet een lesje leren, denkt Thomas erachteraan. Maar dat hoeft Joop niet te weten.

3. Wedstrijd

‘Waarom ga je zo vroeg naar school? En wat moet je met dat blik?’ Thomas' moeder kijkt naar het lege colablikje dat naast de schooltas van Thomas op het aanrecht staat. ‘Ga je geld inzamelen voor het goede doel?’

Thomas schiet in de lach.

‘Nee, ik wil gewoon lekker vroeg op school zijn, want we gaan bliktrappen. Het is een nieuw spel.’

‘Leuk. Heb je al wat vrienden in je nieuwe klas?’

Thomas knikt. Hij denkt aan Joop. Hij zou het liefst met hem vrienden worden. Hij is altijd aardig en je kunt met hem lachen.

Thomas pakt snel zijn beker en broodtrommel en doet ze in zijn rugzak. Er zijn meer redenen waarom hij vandaag heel vroeg op school wil zijn, maar die vertelt hij niet aan zijn moeder. Hij moet zorgen dat hij eerder bij de brug is dan die jongens van Het Palet. Dan kunnen ze hem niet tegenhouden. Én hij wil aan Joop vertellen dat de jongens hem lastigvallen en telkens om geld zeuren. Wie weet, kan Joop een oplossing bedenken.

‘Dag mam!’ Weg is hij.

Terwijl Thomas naar de brug fietst, gaat er van alles door zijn hoofd. Hij denkt aan de wedstrijd waar de meester over vertelde. Het lijkt hem ontzettend gaaf om die extra schoolreis te winnen en bij de onthulling van de tijdcapsule te zijn. Maar voordat het zover is, moet zijn school natuurlijk wel winnen.

Hij is bijna bij Het Palet. Het ziet er heel rustig uit. Hij kijkt op zijn horloge. Hij is ook echt ontzettend vroeg.

Thomas duwt een beetje harder op de pedalen. Hij knijpt zijn lippen samen. Het Palet gaat natuurlijk ook meedoen met de wedstrijd om de schoolreis te winnen. Maar als het aan hem ligt, gaan ze echt niet winnen.