Heilig

in

Hem

Een Bijbels-theologische schets over de heiliging

DS. C.P. DE BOER

Ds. C.P. de Boer

Heilig in Hem

© B.V. Uitgeverij De Banier, 2013

Omslagontwerp: Janneke Paalman

Vormgeving: Albert Bloemert

ISBN 978 90 336 02511

NUR 700

www.debanier.nl

Alle rechten voorbehouden.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Inhoud

Inleiding

Hoofdstuk 1 God is heilig

Hoofdstuk 2 God heiligt mij

Hoofdstuk 3 God verkiest mij tot heiliging

Hoofdstuk 4 God roept mij tot heiliging

Hoofdstuk 5 Gods wet en ik

Hoofdstuk 6 Christus en ik

Hoofdstuk 7 Navolging van Christus

Hoofdstuk 8 De heiliging beoefend

Hoofdstuk 9 Christus mijn heiliging

Hoofdstuk 10 Mijn heiliging beloond

Inleiding

Wil jij weten hoe de Bijbel over de heiliging spreekt? Deins je niet terug voor een gedegen Schriftstudie? Dan is deze Bijbels-theologische studie over de heiliging voor jou geschreven. Dit boek brengt de Bijbelse lijnen over de heiliging in kaart. Na het tekenen van de Bijbelse grondlijnen worden de belangrijkste thema’s, die de heiliging in het Oude en Nieuwe Testament vormgeven, belicht. Dit boek wil antwoord geven op de vraag: Wat zegt de Heere in Zijn Woord over de heiliging?

Het thema ‘heiliging’ staat in onze tijd volop in de belangstelling. Enerzijds is dit iets om dankbaar voor te zijn. In onze tijd gebeurt in kerk en samenleving veel wat zorgen geeft. Toch werkt de Heere in alle rust en stilte onder jong en oud door. Zijn werk wordt mede hoorbaar en zichtbaar waar mensen oprecht verlangen naar een heilig leven voor Hem en onder de mensen. Wie dit verlangt, zoekt naar Bijbelse leiding. Dit boekje wil die leiding bieden. Anderzijds wordt de actualiteit ook bepaald door discussie over de heiliging binnen de kerken. Helaas wordt over kernzaken van de heiliging lang niet altijd eensluidend gedacht en gesproken. Deze studie mijdt bewust de directe confrontatie met andere meningen. Zo wordt hopelijk voorkomen dat het gesprek met anderen ons luisteren naar de stem van de Heere verdringt. Pas wanneer een Bijbels standpunt is ingenomen, kan eventueel het gesprek met andersdenkenden hierover worden aangegaan.

Tijdens het schrijven heb ik dankbaar gebruikgemaakt van de rijke reformatorische traditie, die ik van harte voorsta. Ik ben er diep van overtuigd dat deze traditie jou en mij het dichtst bij het spreken van de Schrift brengt en bewaart. In mijn beschrijving van het Bijbels spreken over de heiliging heb ik gekozen voor de ik-stijl. Met deze persoonlijke schrijftrant belijd ik mijn hartelijk verlangen om ook in deze studie recht te doen aan het geestelijke karakter van de heiliging. Bijbels-theologisch denken, spreken en schrijven over de heiliging komt voort uit een godvrezend hart dat door de Heere gericht is op Hem en daarom Zijn eer beoogt. Hoe kan ik in mijn denken, spreken en schrijven Hem heiligen zonder Hem te mijnen, Die mij door Christus’ Geest tot Zijn eigendom gemaakt heeft?!

Tijdens het schrijven hebben twee mensen veel voor mij betekend. Dhr. L.A. Kroon heeft het manuscript van kanttekeningen en opmerkingen voorzien. Hiervoor ben ik hem zeer dankbaar. Mevr. A. Exalto heeft het manuscript op weg naar de uitgever begeleid. Daarvoor ben ik haar zeer erkentelijk. Uiteraard draag ik zelf de verantwoordelijkheid voor de inhoud. Deze studie is geschreven vanuit het verlangen om jou het rijke spreken van Gods Woord over de heiliging te laten zien, opdat ook jouw leven door genade overeenstemt met de bede ‘Uw Naam worde geheiligd’.

C.P. de Boer vdm

Hoofdstuk 1

God is heilig

‘Ik, de HEERE uw God, ben heilig.’ (Lev. 19:2) God is heilig. Zo spreekt God in Zijn Woord over Zichzelf (o.a. Lev. 11:44-45, 20:26 en 21:8). Ook indirect spreekt de Bijbel over Gods heiligheid. Zo noemt de Schrift vaak Gods Naam heilig. Zijn heilige Naam wordt vertrouwd (Ps. 33:21), geroemd (1 Kron. 16:10 en Ps. 105:3), geloofd (1 Kron. 16:35 en Ps. 99:3, 103:1 en 145:21), aanbeden (Ps. 111:9), maar ook ontheiligd (Lev. 20:3 en 22:32) en door Hem opnieuw geheiligd (Ez. 36:23).

De heilige God eist van ons een heilig leven. ‘Gij zult heilig zijn, want Ik, de HEERE uw God, ben heilig.’ (Lev. 19:2) Zijn eigen heiligheid en de eis dat wij heilig zullen leven, worden door de Heere in een adem genoemd. Alleen in het licht van Wie God is, is ons denken en spreken over de heiliging vruchtbaar. Daarom begint deze studie over de heiliging met een bezinning op Gods heiligheid.

Gods heilige Naam

Gods Naam is heilig. Door Zijn Naam openbaart de HEERE Zich aan ons. Dat ondervindt Mozes bij de brandende braambos. Mozes voorziet dat zijn volksgenoten hem zullen vragen Wie hem gezonden heeft. Daarop moet hij van de Heere antwoorden: ‘IK ZAL ZIJN DIE IK ZIJN ZAL.’ (Ex. 3:13-14) God geeft Zichzelf de Naam ‘HEERE’ De Naam HEERE betekent: ‘Ik ben erbij.’ Deze Naam benadrukt dus Gods nabijheid en kenbaarheid. De Heere kan gekend worden door Zijn Naam. Hij wil gekend worden, omdat Hij Zich door Zijn Naam aan ons bekendmaakt en Zich daardoor tot ons wendt. Zie bijvoorbeeld Ps. 9:11: ‘Die Uw Naam kennen, zullen op U vertrouwen.’ De verbinding tussen Gods Naam en Zijn heiligheid staat ons kennen van de heilige God niet in de weg. Wel omschrijft de Heere zo hoe ik Hem mag kennen. De persoonlijke omgang met deze heilige God is alleen mogelijk als ik zelf heilig ben.

In tegenstelling tot andere godsdiensten, steekt het Oude Testament positief in wanneer het over Gods heiligheid spreekt. Het positieve staat voorop. Gods heiligheid vormt geen barrière om Hem vertrouwelijk te kennen. Gods heiligheid schept, biedt en beschermt de ruimte voor een vertrouwelijke omgang met Hem. Heel sterk komt het positief spreken over de heiligheid van God naar voren op de plaats waar de Schrift voor het eerst over ‘heilig’ en ‘heiligen’ spreekt. Dit is in Genesis 2, dus nog vóór de zondeval! Ondanks de afwezigheid van de zonde en haar gevolgen heiligt God aan het einde van de scheppingsweek de zevende dag (Gen. 2:3). God zegent deze dag en heiligt die, want God rust op deze dag van al Zijn werk. Gods rusten op de zevende dag is voor Hem de reden om die dag te heiligen. Rusten wil hier niet zeggen: uitrusten, alsof God bij wijze van spreken vermoeid is. Rusten betekent hier: de tijd nemen om van alles te kunnen genieten. God geniet van Zijn schepping en de schepping geniet van haar God. Dit wederzijds gericht zijn op elkaar waarbij God Zich in Zijn werk en de schepping zich in haar God verheugt, is de bedoeling en inhoud van Gods heiligen van de zevende dag.

Deze insteek van de Schrift heeft directe gevolgen voor ons denken en spreken over de heiliging. De Bijbel neemt zijn uitgangspunt voor de heiliging dus niet in de zonde en ook niet in ons door de zonde verworden leven, maar in God Die op Zijn schepping betrokken is. Centraal staat Gods bekendmaken van Zichzelf en ons kennen van Hem in vreugde. De heilige God kan en wil genietend gekend worden! Mijn kennen van Hem is de bron van mijn vreugde in God.

Gods heiligheid schept dus niet per se alleen afstand. Zijn heiligheid veroorzaakt niet alleen angst en huiver nu alles door de zonde zo ingrijpend veranderd is. Niet dat Gods heiligheid helemaal geen huiver oproept. Denk alleen maar aan Gods toorn en gericht! Maar deze huiver staat de vreze des Heeren niet in de weg. Integendeel. Als onze huiver door het geloof geregeerd wordt, ontstaan in ons leven een kinderlijke eerbied en diep ontzag voor Hem. Ook de huiver voor Gods majesteit kan aanleiding zijn tot de aanbidding van God. De dichter van Psalm 96 is diep onder de indruk vanwege Gods gericht en aanbidt Hem als de Rechter van hemel en aarde.

Gods heiligheid waarborgt een zuivere omgang met Hem. Zijn eis om ons leven te heiligen door aan Zijn heiligheid gelijkvormig te worden (Lev. 19:2), staat in het kader van de vreze des Heeren. De heiliging van mijn leven is mijn antwoord op Gods eis om heilig te leven. Zo leef ik tot Gods eer. Daarbij is de grondtoon van de heiliging het loven van God. Een prachtig voorbeeld daarvan is Psalm 99.

De heilige God loven

‘De HEERE regeert!’ zo belijdt de psalmdichter in de aanhef van Psalm 99. Aan het dichten van dit lied is veel zorg en aandacht besteed. In deze psalm speelt bijvoorbeeld getallensymboliek een grote rol. Zevenmaal valt de Naam ‘HEERE’ Ook wordt zevenmaal indirect naar Hem verwezen. Zeven is het getal van de volmaaktheid. Psalm 99 stelt zo de diepe betekenis van de verbondsnaam ‘HEERE’ centraal. Het getal zeven betekent in Psalm 99 dat de regering van de HEERE door recht en barmhartigheid volmaakt is. Het lied bestaat uit drie coupletten. Elk couplet sluit af met het benadrukken van Gods heiligheid. De Naam van de HEERE is heilig (vers 3), Hij is heilig (vers 5) en de HHEERE onze God is heilig (vers 9). Deze drie refreinen laten een opsomming zien, die eindigt in de climax ‘de H onze God is heilig’. Gods heiligheid schept dus geen afstand, maar beoogt een relatie. ‘Onze God’, zo eindigt het slot van dit lied nadrukkelijk.

Onze God. De heiligheid van de HHEERE laat volkeren beven, maar stoot Zijn volk Israël niet af. God roept Zijn volk juist op om voor Hem in aanbidding te buigen. ‘Dat zij Uw grote en vreselijke Naam loven, Die heilig is’, zo klinkt het. Als illustrerend bewijs worden de namen van Mozes, Aäron en Samuël genoemd. Drie belangrijke Bijbelheiligen uit de tijd dat Israël nog onder direct gezag van God viel. In de weg van schuldbelijdenis en gebed ondervonden zij de vergevende liefde van deze heilige God. Zij hebben Hem aanbeden, Die het door Zijn barmhartigheid, door het offer van Zijn Zoon, mogelijk maakte dat een mens de heilige God kan loven.

Trishagion

Psalm 99 is ook een unieke psalm. Tot driemaal toe beklemtoont de dichter van Psalm 99 namelijk de heiligheid van de HEERE. Deze drievoudige oproep wordt ook wel het Trishagion genoemd. Naast Psalm 99 komt het Trishagion in het Oude Testament alleen nog in Jes. 6:3 voor. Jesaja 6 heeft wel meer raakvlakken met Psalm 99. Het hoofdstuk beschrijft de roeping van de profeet Jesaja. God openbaart Zich. Jesaja ziet Hem op Zijn troon zitten. Hij is omringd door vele engelen (vergelijk de cherubim in Ps. 99:1). Met hun vleugelen bedekken zij hun aangezicht. Ze roepen het uit: ‘Heilig, heilig, heilig is de HEERE der heirscharen! De ganse aarde is van Zijn heerlijkheid vol!’ De HEERE troont in de hemel. Allen knielen in aanbidding voor Hem.

In het Nieuwe Testament treffen we dezelfde woorden aan, namelijk in Openb. 4:8. Dit hoofdstuk beschrijft hoe Johannes vanaf de aarde door een geopende deur in de hemel blikt. Hij ziet in de geest God op Zijn troon zitten, omringd door de vierentwintig ouderlingen en de vier dieren. Dag en nacht roepen deze vier dieren: ‘Heilig, heilig, heilig is de Heere God, de Almachtige, Die was, en Die is, en Die komen zal.’ Toch is er nu ook een belangrijk verschil tussen Jesaja 6 en Openbaring 4. In het Nieuwe Testament wordt het Trishagion in de hemel beantwoord door de triomferende kerk voor Gods troon (Openb. 4:9- 11). Het hemelse koor bestaat naast engelen nu ook uit zondaren. Ook is het voorwerp van aanbidding sinds Jezus’ hemelvaart veranderd. Op Gods troon heeft naast de Vader nu ook Jezus de Heere plaatsgenomen. In het Oude Testament klinkt het Trishagion uit de monden van de engelen voor Gods troon op tot God. In het Nieuwe Testament maakt het Trishagion deel uit van de aanbidding van God door de gezaligde kerk voor Gods troon. Hun aanbidding is gericht op God en het Lam.

Heilige Vader

De aanspraak ‘Vader’ voor God komt in het Oude Testament voor, maar niet vaak (o.a. Deut. 32:6; 2 Sam. 7:14; Ps. 68:6; Ps. 89:27 en Jes. 63:16). In het Nieuwe Testament wordt de aanspraak ‘Vader’ heel vaak gebruikt. Het is een direct gevolg van Jezus’ verkondiging, waarin Hij uitlegt Wie Zijn Vader is (Joh. 1:18). Wat ten opzichte van het Oude Testament nieuw is, is de aanspraak ‘heilige Vader’. Opvallend is dat uitsluitend Jezus Zijn Vader zo aanspreekt. Niet een van Jezus’ discipelen spreekt God met heilige Vader aan. Als Jezus met Zijn discipelen spreekt over Zijn Vader, dan noemt Hij Hem: ‘Onze Vader’ (Matth. 6:9-15 en Luk. 11:2-4) of ‘Mijn Vader en uw Vader’ (Joh. 20:17).

Als Jezus Zijn Vader met ‘heilige Vader’ aanspreekt, dan is dit alleen als Hij Zich direct tot Zijn Vader richt (Joh. 17:11; vgl. ook Joh. 17:25). Hij gebruikt deze benaming nooit als Hij tegen anderen over Zijn Vader spreekt. Jezus’ aanspraak met ‘heilige Vader’ benadrukt niet de afstand, maar juist de eenheid tussen Hem, Gods Zoon, en God, Zijn Vader. Zoals de Zoon heilig is, zo is de Vader heilig. Beiden zijn Eén (Joh. 10:30). Het verschil tussen God de Vader en Zijn Zoon betreft de onderlinge relatie tot Elkaar en Hun verschillende taak. Jezus bidt Zijn heilige Vader of Hij Christus’ gemeente in deze heilige eenheid wil bewaren (Joh. 17:11). Ook nu overheerst de positieve toon in het spreken over Gods heiligheid.

De eenheid tussen de heilige Vader en Zijn heilige Zoon is de geborgenheid en sterkte van Christus’ kwetsbare gemeente.

Heilige Zoon

Slechts een enkele keer spreekt het Oude Testament over de Messias als de Zoon. Bijvoorbeeld in Ps. 2:7: ‘Ik zal van het besluit verhalen: de HEERE heeft tot Mij gezegd: Gij zijt Mijn Zoon, heden heb Ik U gegenereerd.’ En Ps. 89:27: ‘Hij zal Mij noemen: Gij zijt mijn Vader, mijn God en de Rotssteen mijns heils.’ Deze twee teksten grijpen terug op de Messiaanse profetie in 2 Sam. 7:14: ‘Ik zal hem zijn tot een Vader, en hij zal Mij zijn tot een zoon.’ In dit gedeelte belooft de Heere aan David de komst van de Messias. God zal Hem tot een Vader zijn. Deze belofte wordt met Jezus’ geboorte vervuld. De evangelist Lukas wijst er in hoofdstuk 1 en 2 verschillende keren op dat Jezus uit het huis van David komt. De Messias is Jezus, Gods Zoon. Pas met de geboorte van Jezus wordt voor het eerst in de Schrift gesproken over de heilige Zoon.

God is de Eerste Die Zijn Zoon zo noemt, als Hij door Gabriël aan Maria de geboorte van de Zaligmaker voorzegt. In deze aankondiging is er opnieuw een positieve boventoon. Het Heilige Dat uit haar geboren zal worden, zal Gods Zoon genaamd worden (Luk. 1:35). Deze aankondiging zegt twee dingen. Allereerst gaat deze omschrijving uit van de eenheid tussen de Vader en de Zoon. Jezus is het Kind van Maria, maar Hij is en blijft de Zoon van Zijn hemelse Vader (vgl. Luk. 2:48-49). In de tweede plaats wordt in deze omschrijving het Zoonschap van Jezus erkend. ‘Hij zal Gods Zoon genaamd worden.’ Niet alleen Zijn hemelse Vader noemt Hem zo (Matth. 3:17), maar ook zondaren spreken Hem zo aan. Op Golgotha getuigt de hoofdman over honderd vlak na Jezus’ overlijden: ‘Waarlijk, Deze was Gods Zoon!’ (Matth. 27:54; vgl. ook Mar. 15:39)

Naast de aanspraak ‘Gods Zoon’, wordt Jezus ook ‘de Heilige Gods’ genoemd. Deze oudtestamentische uitdrukking wordt in het Nieuwe Testament uitsluitend voor of door Jezus gebruikt. In aansluiting op Jezus’ prediking belijdt bijvoorbeeld Johannes dat Hij de Heilige Gods is (1 Joh. 2:20). Petrus en Paulus passen het oudtestamentische citaat uit Ps. 16:10 (‘Gij zult niet toelaten dat Uw Heilige de verderving ziet’) zonder enige terughoudendheid op Jezus toe (zie Hand. 2:27-33 en 13:35-37).

Ook de duivel erkent Jezus als de Heilige Gods. Tijdens een dienst in de synagoge in Kapérnaüm wordt de stilte opeens ruw verstoord, als een man met een onreine geest opstaat en Jezus toeschreeuwt: ‘Laat af, wat hebben wij met U te doen, Gij Jezus Nazarener? Zijt Gij gekomen om ons te verderven? Ik ken U wie Gij zijt, namelijk de Heilige Gods.’ (Mar. 1:24 en Luk. 4:34) Hier staat het negatieve tegenover het positieve, duisternis tegenover licht. De onreine geest komt in conflict met de Heilige Gods en moet Jezus uiteindelijk tandenknarsend als zijn Meerdere erkennen. Ook bij de confrontatie tussen Petrus en Jezus’ moordenaars is de betiteling ‘Heilige Gods’ de climax. Petrus daagt in zijn toespraak tot het verzamelde volk in Jeruzalem alle hoorders voor de Rechter van hemel en aarde door hen te beschuldigen dat zij ‘de Heilige en Rechtvaardige verloochend hebben’ (Hand. 3:14).

De laatste stap zet Jezus Zelf na Zijn hemelvaart. In Openb. 3:7 richt Hij Zich tot de gemeente van Filadelfia en presenteert Zichzelf als ‘de Heilige en de Waarachtige’. Het zijn dezelfde woorden waarmee de martelaren onder het altaar God de Vader aanroepen (Openb. 6:10). Zittend aan Gods rechterhand kan en mag Jezus nu Zichzelf net als Zijn Vader heilig en waarachtig noemen!

Verdieping. Heilig Kind

De nieuwtestamentische uitdrukking heilig Kind heeft een andere betekenis dan Heilige Gods of de Heilige. Deze uitdrukking komt uit de profetieën van Jesaja. Jesaja voorzegt de geboorte van een Kind (Jes. 9:5). In de loop van zijn boek wordt duidelijk dat dit Kind de Knecht des HEEREN is. Op verschillende plaatsen profeteert Jesaja over het werk van de Knecht des HEEREN (Jes. 42:1vv. en 61:1vv.). In zijn prediking staat vooral de gehoorzaamheid van de Knecht des HEEREN aan Zijn God centraal. Hij dient de HEERE door Zichzelf op te offeren voor velen (Jes. 53:10). Tijdens Zijn omwandeling op aarde verkondigt Jezus dat deze profetieën in Hem vervuld zijn (Matth. 12:16-21 en Luk. 4:16-21 en 22:37). Dit aspect uit Jezus’ prediking benadrukt de gemeente in Jeruzalem in haar gebed tot God, nadat Petrus en Johannes onder dreigementen door het Sanhedrin zijn vrijgelaten (Hand. 4:27,30). Onder verwijzing naar dit facet uit Jezus’ leven, bidt de gemeente tot God om dezelfde overgave aan Hem, als Jezus, de Knecht des HEEREN, tijdens Zijn omwandeling op aarde toonde.

Heilige Geest