HUIB DE VRIES

Gedragen
door de Herder

HET LEVEN VAN ERWIN HOUT

Huib de Vries

Gedragen door de Herder – Het leven van Erwin Hout

© B.V. Uitgeverij De Banier, 2013

Omslagfoto: Sjaak Verboom

Omslagontwerp en vormgeving: Albert Bloemert

ISBN 978 90 336 02429

NUR 402

www.debanier.nl

Alle rechten voorbehouden.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Voor Hannah, Loïs en Elisa

‘De HEERE is mijn Herder, mij zal niets ontbreken.’
Psalm 23:1

‘Alsdan zal de kreupele springen als een hert.’
Jesaja 35:6

Inhoud

Woord vooraf

1. De val

2. Ons gezin

3. Directeur of burgemeester

4. De verandering

5. Een glanzend gezicht

6. Goed hervormd

7. In een luchtbel

8. Een nabij leven

9. Verhoorde gebeden

10. Onder de alcohollakens

11. Op een strykerframe

12. In het stiltecentrum

13. Een nieuwe fase

14. Een lastig lichaam

15. Trainen op de millimeter

16. Een stevige tik

17. Andijvie met karbonade

18. Een stoomcursus verpleegkunde

19. Een levensgenieter

20. Vlaflip in Pniël

21. Leven bij de psalmen

22. Student in een rolstoel

23. Een zorgzame hond

24. Eerste chauffeur

25. Een verlamde sollicitant

26. Altijd opgewekt

27. Met koffie naar het park

28. In een vacuüm

29. Een nieuwe flat

30. Onze trouwdag

31. Mantelzorg op donderdagavond

32. Jongleren met meerdere ballen

33. Een kind van gebed

34. Aan de rand van het graf

35. Dicht aan het Vaderhart

36. De leidende partner

37. Een strategische denker

38. Een wonderlijke avond

39. Tussen twee couveuses

40. Toeschouwer in eigen huis

41. Een onbreekbare vriendschap

42. Uitzien naar een wonder

43. Afscheid van Nestor

44. Een levend sacrament

45. Een zwaar jaar

46. Jong zelfredzaam

47. Ontvangen rijkdom

48. Een dankbare getuige

49. Geliefd en gewaardeerd

50. De opstanding

Personalia

Foto’s

Woord vooraf

Een van de boeiendste kanten van het journalistieke vak is het contact met een bonte menigte van mensen. Velen spreek je slechts één keer, een kleine groep ontmoet je frequenter. De een ben je na een week vergeten, anderen heb je na jaren nog op je netvlies. Tot de laatste categorie behoort Erwin Hout, directeur marketing bij de BIS-Groep. In 1993 brak hij door een stoeipartij zijn nek. Binnen enkele seconden voelde de toen atletische tiener alle kracht uit zijn lichaam wegvloeien. Ondanks een langdurige revalidatieperiode bleef hij tot zijn schouders verlamd en daardoor grotendeels afhankelijk van professionele hulpverleners en vrijwilligers. Toch wist hij zijn academische studie af te ronden, trad hij in het huwelijk en maakte hij snel carrière.

In 2009 interviewde ik hem voor een reportage over de arbeidsparticipatie van mensen met een ernstige lichamelijke handicap. Het artikel werd gepubliceerd in het tijdschrift Terdege. Drie jaar later kreeg die ontmoeting een intensief vervolg, door het verzoek van uitgeverij De Banier om het levensverhaal van Erwin vast te leggen. Daarbij is gekozen voor een boek in de ik-vorm, met meerdere woordvoerders. Omdat een hoge dwarslaesie niet alleen voor het slachtoffer, maar ook voor zijn directe omgeving ingrijpende gevolgen heeft. Naast Erwin komen vader Kees, moeder Greet, echtgenote Marleen, jeugdkameraad en studiegenoot Mark van Woudenberg, pgb-zorgverlener en vriend Gerard van der Waal en voormalig werkgever Teus Dekker aan het woord. Vanuit verschillende invalshoeken wordt zo duidelijk hoe één moment van onnadenkendheid het menselijk lichaam kan ruïneren. Maar ook hoezeer het spreken van God het leven met een ernstige handicap vruchtbaar kan maken.

Met de afronding van dit boek kwam een einde aan de driewekelijkse reizen naar Ridderkerk. Het waren bijzondere ontmoetingen, waarin de verhouding tussen interviewer en geïnterviewde al snel veranderde in een vriendschappelijk contact. Daardoor had de laatste avond iets weemoedigs. Erwin en Marleen, bedankt dat jullie me zo diep in jullie hart en leven lieten kijken. Hopelijk tot bemoediging van andere lastdragers op de levensweg en tot eer van God.

Huib de Vries,

februari 2013

Erwin

1. De val

‘Terwijl ik naar de bodem van mijn bestaan zakte, was God daar met Zijn Woord.’

Op de verjaardag van mijn oudste broer was het eindelijk zomer. De eerste lentemaanden van 1993 waren koud en nat verlopen, maar die negende juni scheen de zon uitbundig. Kees wilde graag een videocamera en die kreeg hij van mijn ouders. Hij moest nog wel worden opgehaald, bij de Makro in Delft. Dat zijn we samen wezen doen. Thuis hebben we de aankoop gevierd met koffie en taart. Daarna heb ik nog wat gestudeerd, want ik zat voor een tentamen. Ik was bezig met de afronding van het tweede jaar bedrijfskunde aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam, maar één vak uit het eerste jaar had ik nog steeds niet gehaald: sociale organisatiepsychologie. Ik was niet zo’n bijster snelle student, omdat ik er heel veel dingen naast deed. Aan Kees had ik niet het beste voorbeeld; die deed vier jaar over zijn propedeuse aan de TU in Delft.

In de voormiddag zou Mark komen, mijn beste vriend. Vóór die tijd wilde ik op mijn nieuwe mountainbike nog even informatieblaadjes bij de kerktelefoonluisteraars van onze gemeente brengen. Op weg naar huis fietste ik langs het surfmeer. Een paar vrienden uit mijn middelbareschooltijd zaten daar langs de kant te kletsen. Ze riepen me en ik ben er even bij gaan zitten. Al snel ging het kletsen over in stoeien en elkaar natgooien. Jolanda Nugteren gooide me naar mijn zin té nat. Op mijn schouder nam ik haar mee naar de waterkant, een mengsel van zand en grint, om haar even onder te dompelen. Vlak voor de kant brokkelde de grond ineens af, waardoor ik struikelde. Om voor de hele club geen modderfiguur te slaan, wilde ik in ieder geval mooi in het water belanden. Op het laatste moment besloot ik te duiken, zonder te beseffen dat er maar dertig centimeter water stond. Aan die zijde van het meer had ik nog nooit gezwommen.

Ik voelde een doffe klap. Op hetzelfde moment was het of in mijn hoofd de bassnaar van een gitaar brak. Ik hoorde een diepe, alles doordringende zoemtoon. Daarna vloeide de kracht langzaam uit mijn lichaam weg, vanaf mijn schouders naar beneden. Via mijn vingers en mijn tenen verdween alle gevoel naar buiten en loste mijn kracht op in het water. Het lukte me nog net om mijn hoofd één keer boven water te krijgen en om hulp te roepen. Daarna verloor ik mijn bewustzijn. Toen ik weer bijkwam, lag ik op het gras. Achter me zat een man op zijn hurken, die mijn nek stabiliseerde. Hij vertelde me dat de ziekenauto in aantocht was. Uit mijn ooghoeken zag ik tientallen mensen staan kijken. Een zus van Jolanda was op mijn fiets m’n moeder gaan waarschuwen. Kees en Mark arriveerden al eerder.

‘Wat is er met jou gebeurd?’ vroeg Kees.

‘Ik ben in het water gevallen’, zei ik, ‘en heb mijn hoofd fors gestoten. Nu kan ik me niet meer bewegen. Wil je mijn horloge even afdoen.’

Dat had hij al gedaan, maar daar had ik niets van gemerkt. Zoals ik ook niets van het gras onder me voelde. Het contact met de grond was ik kwijt, behalve bij mijn hoofd. Op dat moment maakte ik me er niet druk over. Geen moment had ik de gedachte dat het definitief zou kunnen zijn. Daarin speelt mijn karakter mee. Ik kan me niet herinneren dat ik ooit ergens van in paniek ben geraakt.

Kort na de komst van Kees en Mark zag ik het gezicht van mijn moeder boven me. Ze stelde dezelfde vraag als Kees.

‘Ik weet het niet’, zei ik, ‘maar maak je geen zorgen. Het kómt goed.’

Even later arriveerde de ziekenauto. Mijn moeder kon voorin zitten. Ook Jolanda, die de opleiding voor verpleegkundige volgde, ging mee. Onderweg deden de ambulancebroeders allerlei testen.

‘Buig je arm eens.’

‘Probeer je vingers eens te bewegen.’

Met een satéprikkertje krasten ze over mijn voetzolen. Ik voelde niets. Zelfs niet toen ze bij mijn anus prikten.

‘Gaan we naar het academisch ziekenhuis?’ vroeg mijn moeder. ‘Uiteraard gaan we naar Dijkzigt’, zei de ene broeder.

Zijn collega zat al te bellen: of er plaats was op de intensive care voor iemand met een vermoedelijke dwarslaesie. En nog had ik niets in de gaten. Ik kende die term niet. Vanuit de ambulance ben ik naar de onderzoeksafdeling gebracht. Daar werden de reflextesten herhaald en is een serie foto’s gemaakt. De afdelingsarts bracht me de uitslag.

‘Erwin, wat denk je dat je hebt?’

‘Ik vermoed dat door die val mijn zenuwbanen bekneld zijn geraakt’, zei ik.

Ik ben die man er nog altijd dankbaar voor dat hij er geen doekjes om wond. Hij heeft me meteen gezegd waar het op stond. ‘Erwin, het is totaal anders. Je vierde en vijfde nekwervel zijn gebroken en het ruggenmerg is beschadigd. Je zult nooit meer kunnen lopen.’

Toen ik die boodschap kreeg, heeft God me niet laten vallen. Terwijl ik naar de bodem van mijn bestaan zakte, was Hij daar met Zijn Woord. Het was of na die arts een Ander begon te spreken. ‘Ik zal je Herder zijn. Al ga je door het dal van de schaduw van de dood, Ik zal bij je zijn. Mijn stok en Mijn staf zullen jou vertroosten.’ Op dat moment had ik geen oog meer voor de onderzoekskamer en het medisch personeel. Ik was daar met alleen God en mijn dwarslaesie.

Pas later ben ik me de diepte van die belofte gaan realiseren. En de eerlijkheid van de psalm. David moffelt de dalen niet weg, maar juist daar wil God je Helper zijn. Het was alsof Hij tegen me zei: ‘Nu je zelf niet meer kunt lopen, zal Ik je dragen.’ Hij heeft me als het ware in Zijn armen genomen en tegen Zijn Vaderhart gedrukt. Daar ben je veilig, wat er ook gebeurt. Zo ervoer ik het toen en zo ervaar ik het nog steeds.

Erwin

2. Ons gezin

‘Ik ben opgegroeid in een calvinistisch klimaat: hard werken, niet zeuren en je normaal gedragen.’

Mijn vroegste herinnering is die aan Mark. Toen ik twee jaar was, werd hij mijn buurjongen. We zaten bij elkaar in de box, kropen met elkaar door de kamer, speelden in dezelfde zandbak en gingen naar dezelfde school. De Couperusstraat lag in een standaard burgerwijk met rijtjes doorzonwoningen. Met je step of skelter reed je over de stoepen, door smalle steegjes en over garagepleinen. Ik kende iedereen en iedereen kende mij. Soms liep ik in het soldatenpakje dat mijn moeder voor me had genaaid. Ik wilde beroepsmilitair worden, net als mijn oom Piet. Voor mijn gevoel was ome Piet de hoogste militair van Nederland. Later ontdekte ik dat hij geen generaal was, maar sergeant-majoor.

Op mijn dertiende jaar zijn we verhuisd naar een vrijstaand huis aan de Oosterparkweg, omdat er nog een broertje bij kwam: Matthijs. Mijn vader had een goede functie in de transportsector, maar daar liep hij niet mee te koop. Ik ben opgegroeid in een calvinistisch klimaat: hard werken, niet zeuren en je normaal gedragen. Pa was streng en rechtvaardig. Wanneer je het te bont maakte, kreeg je een stevige tik. Toch heb ik me nooit verkeerd behandeld gevoeld. Als ik straf kreeg, was dat verdiend. Mijn moeder noem ik vanaf mijn tienerjaren ‘Greetje’. Tegen mijn vader zeg ik nog steeds ‘pa’ en ‘u’, al voel ik daar geen afstand meer bij. Doordeweeks maakte hij voor zijn werk lange dagen, maar op zaterdag nam hij tijd voor het gezin. ‘Kom op, jongens, we gaan naar het strand.’ Mark mee, ballen mee, frisbees mee, lekker uitwaaien aan zee. Of naar opa en oma Hout in Yerseke. Zo nu en dan waren we een weekend in ons vakantiehuisje in Emst.

Aan tafel mocht je bij ons pas praten als je bord leeg was. Ook daarin was pa rechtlijnig. Was aan die voorwaarde voldaan, dan zat hij geïnteresseerd te luisteren naar onze verhalen. Mijn moeder is meer een doener dan een prater. Al haar liefde uit ze door te zorgen: voor een schoon huis, een prettige sfeer en een heerlijke maaltijd. Eten had in ons gezin een belangrijke plaats. Woensdag was patatdag. Ma bakte de patat dan zelf. Pa moest nog weleens met klanten uit eten, maar woensdagavond was hij steevast thuis. Op zaterdag aten we Chinees, zondagochtend broodjes uit de oven. M’n vader en moeder zijn inmiddels 41 jaar getrouwd, maar nog altijd eten ze op woensdag patat. Ook ik voel me prettig bij vaste gewoonten. Wat zich in het verleden heeft bewezen, kan ik jaren volhouden.

Als tweede in de kinderrij leefde ik wat in de luwte van mijn broer Kees. Die haalde de kastanjes uit het vuur. Ik volgde op het pad dat hij had gebaand. Dat vond ik prima. Kees zocht meer de confrontatie. Ik zei ‘ja’ of ‘nee’ en ging vervolgens mijn eigen gang, al konden we samen behoorlijk op de vuist gaan. We sliepen op dezelfde kamer, in een stapelbed. Ik onderin. Als ik wakker werd en Kees nog lag te slapen, trapte ik soms de lattenbodem boven me omhoog. Dan sprong hij uit bed en vielen er over en weer stevige klappen. Als we zó ruig hadden gevochten dat mijn moeder ervan huilde, probeerde Kees het goed te maken. Ik zette de televisie aan en ging een film kijken. Heel raar, want als onze kinderen nu ruzie maken, kan ik er soms niet van slapen.

Onder me kwamen de meiden. Ik kon prima met hen overweg, maar trok niet veel met ze op. Heidi, vier jaar jonger dan ik, beschouwde ik als een goedige boksbal. Als ze voorbij liep, gaf ik haar een por. Liesbeth is zeven jaar jonger. Toen ik een jaar of zeventien was, ging ze soms mee met vissen. Als ik een wat grotere vis aan de haak had, moest zij het schepnet aangeven. Mijn omgang met meisjes verdiende niet de schoonheidsprijs. Ik kon heel makkelijk vriendinnetjes krijgen en zette er ook makkelijk weer een punt achter. Daar heeft mijn vader me een keer stevig op aangesproken, nadat een boze moeder had gebeld. ‘Erwin, meisjes zijn geen huisvuil dat je zomaar aan de straat kunt zetten.’

Kijk ik nu op mijn jeugd terug, dan besef ik hoe onbezorgd die verliep. Net na mijn geboorte ben ik door complicaties na een maagoperatie ernstig ziek geweest, maar daar herinner ik me niets van. In 1987 kreeg ik een acute blindedarmontsteking. Ik kwam met enorme buikpijn uit school, ben in bed gedoken en lag te kreunen van de pijn. Dat deden wij niet snel, want aan gepiep had pa een hekel. Op advies van de huisarts ben ik naar het ziekenhuis gebracht. Omdat de klachten onduidelijk waren, hebben ze me pas de dag erna geopereerd. Ik verging bijna van de pijn. Na de operatie knapte ik heel snel op; met een paar weken was ik alles vergeten.

Uit school was ik zo veel mogelijk buiten: om met vrienden te voetballen, te basketballen, te skeeleren, te mountainbiken. In mijn jonge jaren zat ik op judo. Daarmee ben ik behoorlijk ver gekomen. Naast judo beoefende ik nunchaku-do, een oosterse vechtsport waarbij je twee stokjes gebruikt die met een koordje aan elkaar verbonden zijn. Als ik nieuwe sportschoenen of een trainingspak van Adidas wilde, kreeg ik die. Lukte het bij mijn moeder niet, dan vroeg ik ze aan mijn vader. Die was daar heel makkelijk in. In februari gingen we steevast op wintersport. Met mijn vijfde jaar kon ik al skiën; dat deed ik geweldig graag. In de zomer trokken we naar ons vakantiehuisje, later naar het buitenland: Italië, Noorwegen, Ierland, Schotland … Pa betaalde alles. Dat vond hij vanzelfsprekend en ik ook. Tegelijk stimuleerde hij ons al vroeg om een baantje te zoeken. ‘Handen uit de mouwen en werken voor je centen.’ Waarbij hij ons regelmatig voorhield: ‘Denk erom, jongens, talloze mensen op deze wereld hebben het veel minder dan wij. Als je veel krijgt, moet je ook veel weggeven.’

Vanaf mijn twaalfde hielp ik mijn vriend Aad van Noppen met zijn krantenwijk. Drie jaar later ben ik het Algemeen Dagblad gaan bezorgen. ’s Morgens om half zes liep ik al door Ridderkerk. Op zaterdag maaide ik thuis het gras of waste ik de auto’s van mijn vader en moeder. In een zomervakantie heb ik het hele huis geschilderd. Ook dat vond pa min of meer vanzelfsprekend. ‘Je maakt deel uit van het gezin; dat betekent dat je niet alleen in de lusten deelt maar ook in de lasten.’ Hetzelfde principe huldigde hij voor verenigingen of clubs. ‘Als je ergens lid van bent, gá je ervoor. Ook als je een keer geen zin hebt.’ Na een jaar had ik het rondbrengen van het AD helemaal gehad. Samen met Mark ging ik op zoek naar een ander baantje. Van het ene bedrijf fietsten we naar het andere. Bij Bakker Klootwijk in Barendrecht was het raak; we werden allebei aangenomen. Elke zaterdag maakten we vanaf zes uur in de morgen bestellingen voor de verschillende filialen gereed. Klootwijk had tientallen winkels in Rotterdam. Hij bakte centraal, in Barendrecht. Na het behalen van mijn rijbewijs ging ik het brood ook uitrijden. Met een busje reed ik heel de stad door, als parttimer met een officieel dienstverband. Daardoor kwam ik na mijn ongeluk in de wao terecht. De aanvragen voor allerlei aanpassingen die met mijn studie en werk te maken hadden, verliepen via de bedrijfsvereniging voor het bakkersbedrijf.

Greet

3. Directeur of burgemeester

‘Ik kan me maar één echte botsing tussen ons herinneren.’

Een zus van me woonde in Wezep; een zus van mijn man vestigde zich daar als verloskundige. Ze kwamen naast elkaar te wonen en konden het samen goed vinden. Zo hebben Kees en ik elkaar leren kennen, en dat werd meer. Door Kees ging een nieuwe wereld voor me open. Mijn vader, die in Harderwijk een slagerij had, was kerkelijk niet meelevend opgevoed. Eén keer per zondag ging hij met mijn moeder mee naar de kerk. Als kinderen hoefden we ook maar één keer. Dat vond ik prima, want we woonden aan het Veluwemeer. Als het mooi weer was, gingen we zondagsmiddags naar het strand. In de kerk zat ik al te kijken of de zon scheen. Soms ging ik op zondagmiddag met de trein naar mijn zus in Wezep.

Voor de ouders van Kees was dat ondenkbaar. Die kookten op zaterdag het eten voor de zondag. De vaat van zondag ging in een teiltje; die werd pas op maandag afgewassen. In het begin reisde ik na een weekend bij Kees op zondagavond met de trein terug naar Harderwijk. Daar werd ik door mijn schoonouders op aangesproken. Met mijn vader heb ik geregeld dat ik voortaan zijn auto kon lenen, zodat ik maandagmorgen vroeg kon vertrekken.

In 1970 zijn we getrouwd. Al snel kwamen er kinderen, eerst onze Kees. Op 2 september 1973 is Erwin geboren; we woonden toen nog in Waddinxveen. Voor het oog was hij kerngezond, maar na een paar weken begon hij te spugen. Dat werd steeds erger. Zes weken na zijn geboorte zijn we naar Ridderkerk verhuisd. Daar is Erwin op 2 december gedoopt door dominee W. van Gorsel. De dag erna is hij opgenomen, omdat hij ook bloed begon te spugen. Onderzoek wees uit dat hij een maagvernauwing had. De operatie verliep goed, maar de narcose is op zijn longen geslagen, zoals ze dat noemden. Zeven dagen heeft hij in een zuurstoftent gelegen; volgens de specialist was het erop of eronder. Gelukkig kwam na een week een keer ten goede. Net voor de Kerst kwam hij weer thuis, zo mager als een Biafraantje. Tot zijn puberteit heeft hij zwakke longen gehouden, maar daar trok hij zich weinig van aan. Erwin is altijd optimistisch, zelfverzekerd en sociaal geweest. Daardoor kon hij met iedereen overweg. Ik had de tuin elke middag vol jongelui.

Met zijn boezemvriend Mark ging hij naar de Da Costaschool. Het onderwijs was daar goed, met het godsdienstig niveau waren we minder gelukkig. Het grootste bezwaar vond ik dat ze er geen psalmen hoefden te leren. Al kom ik uit een ander milieu dan Kees, de psalmen heb ik altijd heel hoog gehad. Uiteindelijk hebben we besloten de kinderen naar de Rehobothschool te doen. Daar maakte Erwin meteen weer vrienden. En vriendinnen. Aan elke vinger kon hij een meisje krijgen; op de lagere school had hij al vaste verkering. Soms was de aard van een relatie voor ons niet helemaal helder. Volgens mij had hij ten tijde van het ongeval verkering met Esther, maar zelf keek hij daar wat anders tegenaan.

Het zelfverzekerde van Erwin bleek ook uit zijn toekomstidealen. Hij wilde directeur of burgemeester worden en in een grote auto rijden. Liefst een mooie BMW. Op de middelbare school wond hij iedereen om zijn vingers. Kwam hij te laat, wat vaak gebeurde, dan kletste hij er zich altijd uit. Leren deed hij heel gemakkelijk. Ik zag hem zelden huiswerk maken, maar toch haalde hij goede cijfers. Viel er op school wat te organiseren, dan was hij van de partij. Van de puberteit had hij weinig last. Ik kan me maar één echte botsing tussen ons herinneren. Toen wilde hij weglopen. ‘Dan zal ik je koffertje vast pakken’, zei ik. Dat had hij niet verwacht. Hij keek me verbaasd aan, en zei aarzelend: ‘Als u er zo over denkt, blijf ik maar.’

Met zijn oudste broer kon hij geweldig goed overweg, al hebben ze in hun jonge jaren veel gevochten. Dat lag echt aan Erwin. Die was altijd aan het stompen. Meestal vriendschappelijk, maar ook een vriendschappelijke stomp kan pijn doen. Heidi, die met de maaltijden naast hem zat, had er vaak blauwe plekken van. Na het eten lazen we met elkaar uit de Bijbel. Op een gegeven moment gingen de kinderen meelezen uit hun eigen Bijbeltje. Daardoor kreeg je sneller een gesprek over een bepaald gedeelte. Erwin was altijd een van de gespreksleiders. Hij ging ook graag naar de jeugdvereniging en catechisatie, en deed veel voor de kerk. Was er een verkoping voor een goed doel, dan had hij zijn eigen stand. Maar wat er nou echt in zijn hart leefde, wist ik niet.

In mijn eigen leven is veel veranderd toen ik zwanger was van Matthijs. Daar was ik eerst niet blij mee, want ik had er niet meer op gerekend. Vier kinderen vond ik eigenlijk genoeg. Tot de Heere overkwam door een preek van dominee De Reuver, over de tekst: ‘Er is verwachting voor uw nakomelingen.’ Ik kon wel van de daken roepen hoe goed God voor me was. Die tekst betekent nog steeds veel voor me. Ik bid de Heere vaak of Hij deze belofte waarmaakt.

Erwin

4. De verandering

‘Het raakte me als ik pa en ma geknield voor hun bed zag liggen.’

Vanaf mijn vroege jeugd gingen we op zondag naar de Singelkerk, een gereformeerde bondsgemeente in het centrum van Ridderkerk. Op vrijdagavond keken we naar een show waaraan een loterij was verbonden. Als gezin zaten we voor de buis om te zien of we in de prijzen vielen. Zaterdagmiddag keek ik met Kees en mijn vader voetbal. Rond mijn zevende jaar begon er wat te veranderen. De shows werden niet meer bekeken. Ik ging ook naar een andere school. Tot die tijd zat ik op de algemeen christelijke Da Costaschool, vanaf de derde klas ging ik naar de Rehobothschool. Mark was vanaf die tijd mijn vriend voor na schooltijd. Op de Rehobothschool werd Aad van Noppen mijn boezemvriend. Hij had zeven broers en een zusje, dus het was daar altijd een gezellige boel.

Met de verandering bij ons thuis was ik niet onverdeeld gelukkig. Er mocht minder dan voorheen. Op zondag wilde mijn vader onder de koffie graag doorpraten over de preek. Dat hoefde van mij niet altijd. Wel raakte het me als ik ’s avonds laat naar de wc liep en pa en ma geknield voor hun bed zag liggen. Op je verjaardag werd bij ons thuis de psalm van je leeftijd gelezen. Vanuit die psalm probeerde pa een geestelijke of praktische les mee te geven. Zondagmorgen na het eten las hij Deuteronomium 5 en de eerste zeven verzen van Deuteronomium 6: de Tien Geboden en de samenvatting daarvan. Dat had hij overgenomen van zijn vader, een man die ik nooit zal vergeten. Oma evenmin.

Opa en oma Hout zijn zich altijd zeer bewust geweest te leven voor het aangezicht van een heilig God. Tot het laatst van hun leven hebben ze geworsteld met de aanneming van het heil. Aan het avondmaal durfden ze niet deel te nemen. Oma is begraven met de tekst: ‘En de bedelaar stierf.’ Toch hadden ze niets sombers over zich. Juist omdat ze beseften voor Gods aangezicht te leven, waren ze heel puur. Als ze bij ons op bezoek waren en pa at niet mee, dan las opa na het eten uit de Bijbel. Dat ontroerde me altijd. Als hij een psalm las, schoot hij vaak vol. Terwijl zijn ogen vol tranen stonden, sprak hij gewoon door. De meeste psalmen kende hij uit zijn hoofd. Ook zijn gebed maakte grote indruk op me. Die man straalde in alles liefde en rust uit. Zelfs een huilbaby viel op zijn schoot in slaap. Oma was een kordate tante, die graag spelletjes deed. Een van haar favoriete spellen was ‘Bijbelse namen’. Dat hield in dat je zo veel mogelijk Bijbelfiguren moest noteren met een naam die begon met een bepaalde letter. Wij vonden dat geweldig, al wist je van tevoren dat je nooit van oma zou winnen. Ze was een wandelende concordantie.

Mijn vader heeft nooit één lelijk woord over zijn afkomst gezegd, maar legde de normen in het begin van zijn huwelijk wat anders. Geleidelijk keerde hij terug naar het milieu waarin hij was opgegroeid. Ik heb hem nooit gevraagd of hij dat als een bekering heeft ervaren. Die verandering heeft mijn opvoeding in ieder geval gestempeld. Ik vond pa nogal ouderwets in zijn opvattingen, al was hij altijd bereid om het gesprek aan te gaan. Ook als ik afwijkende meningen had. In mijn puberteitsjaren kreeg ik evangelische neigingen. Die werden gevoed door reisjes naar De Betteld, een evangelische camping. Ik had kritiek op de kinderdoop en vond het raar dat we in de kerk alleen psalmen zongen. De Statenvertaling noemde ik zwaar antiek. Pa dacht daar anders over, maar die dingen waren bij hem wel bespreekbaar. Hij wist hoofdzaken van bijzaken te onderscheiden. Uiteindelijk kwam hij altijd uit bij de vastheid van Gods Woord. ‘Jongen, houd de Heere maar aan wat Hij Zelf heeft gezegd. Als je je leven aan Hem toevertrouwt en je rust op het volbrachte werk van Christus, dan mag je geloven dat je Zijn kind bent.’ Dat liet me niet los.

Politiek geëngageerd waren we niet. Wel zeer koningsgezind. Op Koninginnedag ging ’s morgens vroeg de vlag hoog in top. Met wimpel. We hadden een vrijstaande mast voor het huis. Na het ontbijt gingen we met z’n allen naar de aubade op het Raadhuisplein. Thuis lagen de oranje tompoezen gereed, voor bij de koffie. Toen we ouder werden, kregen we Oranjebitter. Vier dagen later was de dodenherdenking. Dan nam pa ons mee naar de begraafplaats aan de Lagendijk, waar een krans werd gelegd. Nadat de ‘last post’ was geblazen, hielden we twee minuten stilte. Nu ga ik met onze Hannah. Zonder dat je je ervan bewust bent, neem je veel gewoontes van thuis over. En een bepaalde instelling. Ik heb een wat soepeler karakter dan mijn vader, maar ik herken de waarde die hij hecht aan plichtsbesef en doorzettingsvermogen.

Vooral op kerkelijk gebied moest je je verantwoordelijkheid tonen. In mijn geval was dat de Nederlandse Hervormde Kerk. Ik ben zeer hervormd opgevoed: betrokken en ruimhartig. Pas op de reformatorische scholengemeenschap Guido de Brès in Rotterdam ontdekte ik hoeveel kerken er binnen de gereformeerde gezindte zijn. Daar werd bij ons thuis nooit over gesproken. Niet omdat mijn ouders zich boven leden van andere kerken verheven voelden, integendeel. Ze beschouwden die als medechristenen. Ik heb er nooit een negatief woord over gehoord. Pa zei altijd: ‘Verspreid maar een goed gerucht, daar heb je meer aan.’

Op zondagmorgen luisterde hij altijd naar ‘Groot Nieuws’ van de EO, terwijl hij voor ons de broodjes warmde. Wij rolden altijd te laat uit ons bed, zodat we amper tijd hadden om ze op te eten. Na de kerkdienst gingen we naar de zondagsschool, later naar de jeugdvereniging. Als we thuiskwamen, had ma het eten gereed. Daar maakte ze ook op zondag veel werk van. Na het zondagse diner moest het een uur stil zijn. Pa lag dan op de bank te slapen. Door mijn bijbaantjes kreeg ook ik daar behoefte aan. Als je wakker werd, moest je je alweer gereed maken voor de middagdienst.