Uit liefde tot Zijn kudde

Ds. G.R. Procee
Uit liefde tot Zijn kudde – handreiking voor ambtsdragers
© B.V. Uitgeverij De Banier, Apeldoorn 2017
Omslagontwerp en vormgeving: Albert Bloemert
ISBN 978 94 0290 2501
NUR 711 002

www.debanier.nl

Alle rechten voorbehouden.
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Uit liefde

tot Zijn kudde

Handreiking voor ambtsdragers

Ds. G.R. Procee

Inhoudsopgave

Voorwoord

1. De hoge roeping van een ambtsdrager

2. De oorsprong van het ambt van ouderling en diaken

3. Het huisbezoek

4. Luisteren

5. Orde in het gesprek

6. Heilig Avondmaal

7. Kerkelijke tucht

8. Vereisten voor de prediking

9. Toezicht op de prediking

10. Het veelzijdig werk van een ambtsdrager

11. Zelfdiscipline voor ambtsdragers

De inhoud van deze zelfdiscipline

De middelen van deze zelfdiscipline

Het doel van deze zelfdiscipline

12. De toepassing van het heil

Wat zeggen de Dordtse Leerregels?

Wat is geloof?

Wie zijn gelovigen?

Ellende, verlossing en dankbaarheid

Onderscheid tussen zwak en sterk geloof

Onderscheid tussen de uitgaande en de wederkerende daad van het geloof

Bernardus Smijtegelt en de omzetting van een zondaar

John Flavel over de toepassing van het heil

13. Zoekende zielen

14. De zegen van het ambt

Aanvullende literatuur

Voorwoord

Het is binnen de christelijke gemeente niet eenvoudig mannen te vinden die geschikt en gewillig zijn om te dienen in het ambt van ouderling of diaken. Wanneer een broeder eerst op tweetal wordt geplaatst, kan dit al een zekere spanning geven. Wanneer men vervolgens door de gemeente wordt verkozen en, zoals het bevestigingsformulier van ambtsdragers zegt, mitsdien van Godswege wordt geroepen tot het ambt van ouderling of diaken, vragen velen zich af hoe zij dit ambt kunnen vervullen.

Het is inderdaad geen eenvoudige taak om op verantwoorde wijze ouderling of diaken te zijn in de gemeente van Christus. Nu zal de hoogste Leraar, de Heere Jezus Christus, Zijn ambtsdragers oefenen, onderwijzen en leiden door Zijn Woord en Geest. Daarbij is de persoonlijke oefening tot Godzaligheid onontbeerlijk. Deze geestelijke oefeningen worden door de Heere gebruikt om bekwaamheid te geven, ook al blijven wij in onszelf onbekwame ambtsdragers.

Naast dit onontbeerlijke persoonlijke onderwijs vanuit Gods Woord en door de bearbeiding van Zijn Geest, kan het heel nuttig zijn om een zekere toerusting te ontvangen. Daarbij kan worden ingegaan op allerlei praktische en geestelijke aspecten van het ambtsdrager-zijn. Wanneer iemand voor het eerst is gekozen tot ouderling of diaken, kan men duidelijk tegen het ambt opzien. Men vraagt zich af wat het werk feitelijk inhoudt. Vaak – en dat wordt niet minder als men soms al jaren in het ambt staat – klinkt de verzuchting: ‘Wie is tot deze dingen bekwaam?’ De verantwoordelijkheid is groot. Men gaat met zielen om en ambtsdragers worden geroepen om stervenden pastoraal te begeleiden. Ook dienen ze toezicht uit te oefenen op de prediking en worden ze geroepen om met liefde zielen te leiden tot Christus.

Als aanzet tot deze toerusting is dit boekje bedoeld, dat aanvankelijk in de vorm van een syllabus ter bespreking werd uitgereikt aan de kerkenraad van de christelijke gereformeerde kerk te Middelharnis. Het bestaan van deze syllabus werd bekend bij andere gemeenten en collega’s, ook uit andere kerkverbanden. Nadat meerderen om deze syllabus vroegen, dacht ik dat het goed zou zijn deze syllabus om te werken tot een eenvoudig boekje. Ik hoop dat het een waardevolle instructie biedt aan ambtsdragers uit verschillende gemeenten en kerkverbanden.

Voor dit boekje heb ik dankbaar gebruik gemaakt van het werk van anderen. De bronvermelding treft u steeds aan. Ik wil mijn waardering uitspreken aan Uitgeverij De Banier voor de bereidwilligheid dit boekje uit te geven en zorg te dragen voor een goede vormgeving. Verder wil ik voor het kritisch doornemen van dit boekje mijn dank uitspreken aan br. W.L. van der Staaij, die totdat hij de opleiding tot predikant aan de Theologische Universiteit Apeldoorn is gaan volgen, een aantal jaren ambtsdrager is geweest in de christelijke gereformeerde kerk te Elburg. Zijn adviezen en meedenken heb ik zeer gewaardeerd.

Ten slotte ben ik de kerkenraad van de christelijke gereformeerde kerk te Middelharnis dankbaar, die mij stimuleerde dit werk uit te voeren.

Van harte hoop ik dat het tot zegen mag zijn voor velen die het voorrecht en de verantwoordelijkheid hebben ontvangen om te dienen in het ambt in de gemeente van Christus.

Middelharnis, voorjaar 2017, G.R. Procee

1. De hoge roeping van een ambtsdrager

Het is een voorrecht om gekozen te worden tot ambtsdrager in de gemeente van de Heere Jezus Christus. Men wordt geroepen om in dienst te staan van de beste Meester. Hij is een God Die Zijn dienaren zegent, onderwijst, ondersteunt en draagt. Hij weet van de inspanning en de zelfverloochening die het ambtsdrager-zijn met zich meebrengt.

Het is een zegen om te mogen dienen in het ambt, want daardoor wordt men zelf gestimuleerd en min of meer gedwongen om in afhankelijkheid van God het werk te doen. Dit geldt voor zowel ouderlingen als diakenen.

Beide ambten hebben een verschillende spits. De ouderling moet geestelijke leiding geven vanuit het Woord aan de verschillende leden van de gemeente. Daarnaast moet hij toezicht uitoefenen op de prediking. Een diaken is gericht op het lenigen van nood in de gemeente. Dit zal vaak materiële nood zijn. Daarvoor heeft de diaken wijsheid nodig, maar daarnaast is een diaken geroepen om met woorden uit de Schrift te vertroosten en te vermanen. Dus ook een diaken is geroepen om zijn ambt te vervullen vanuit het Woord van God. Voor dit alles heeft men duidelijk de leiding van de Heilige Geest nodig.

In het ambt gaat men met zielen om. Deze zielen hebben eeuwigheidswaarde. Elk mens zal eeuwig blijven bestaan, hetzij in de hemel of in de hel. Daarmee gaat het in het ambt om eeuwig dood of eeuwig leven. Daarom spreken wij terecht van de hoge roeping van een ambtsdrager. Daarbij denken we aan de woorden die we lezen in Spreuken 24: 11,12: ‘Red degenen, die ter dood gegrepen zijn; want zij wankelen ter doding, zo gij u onthoudt. Wanneer gij zegt: Zie, wij weten dat niet; zal Hij, Die de harten weegt, dat niet merken? En Die uw ziel gadeslaat, zal Hij het niet weten? Want Hij zal de mens vergelden naar zijn werk.’

Wanneer wij in het dagelijkse leven iemand in doodsgevaar zien verkeren en wij in staat zijn hem te helpen maar wij ons daarvan onthouden, dan laden wij schuld op ons. Dan zijn wij schuldig aan de dood van die andere persoon, want wij hebben hem niet geholpen, terwijl wij er wel toe in staat waren.

Hoeveel te meer zal dit niet gelden in geestelijk opzicht. De mens is van nature dood in zonden en misdaden en moet behouden worden. God behoudt zondaren maar daartoe maakt Hij gebruik van het dienstwerk van Zijn ambtsdragers. Het is misdadig wanneer door ons ambtelijk gebrek en nalatigheid zielen van mensen geruïneerd worden en voor eeuwig omkomen in de verlorenheid. Deze werkelijkheid onderstreept de hoge roeping van het ambt. We denken hierbij aan de roeping van Ezechiël in 3:17-21, waar wij lezen dat de profeet de goddeloze moet waarschuwen en dat als hij hem niet waarschuwt, en deze goddeloze verloren gaat, de profeet zelf verantwoordelijk gesteld zal worden voor zijn ondergang. Dat betekent dat de Heere de profeet en een trouweloze ambtsdrager zal straffen.

Dit bepaalt opnieuw de ernst en de hoge roeping van het ambt in de gemeente van Christus. Nu heeft de mens allerlei verontschuldigingen voor het in gebreke blijven. Zo kan een ambtsdrager menen dat hij onwetend was omtrent de geestelijke staat van een gemeentelid. Of hij vond zich als ambtsdrager onbekwaam om dit gemeentelid aan te spreken. Hij kan zeggen dat hij te druk was, te zwak of te moe om de ander aan te spreken. Men kan de mening toegedaan zijn, dat men zich niet bemoeien moet met het leven van een ander. Zo kan een ambtsdrager allerlei excuses hebben om geen ambtelijk vermaan te geven. Maar laten ambtsdragers beseffen, wat de Heere zegt in Spreuken 24:12: ‘Zal Hij, Die de harten weegt, dat niet merken? En Die uwe ziel gadeslaat, zal Hij het niet weten?’- Vele van onze bezwaren en verontschuldigingen houden geen stand voor de Heere. Hij doorziet al onze bedenkingen.¹

Wanneer de Heere u roept tot het ambt, dan mag u verwachten, dat de Heere Zelf u zal onderwijzen en leren hoe u uw werk moet vervullen. U mag vertrouwen, dat Hij, Die u geroepen heeft, u ook woorden en wijsheid zal geven. Hij is een onuitputtelijke Bron van alle kracht en Hij schenkt gaven, opdat u trouw uw ambt zult uitoefenen.

Het staat te vrezen dat vele ambtsdragers de verplichtingen en de taak van het ambt onvoldoende doorzien. Het is nodig om trouw en ijverig in de dienst van de Heere te zijn. Met algehele toewijding dient de ambtsdrager zich te geven, eerst aan de Heere en daarna ook aan de zielen voor wie hij zorg moet dragen. Dit vereist zelfverloochening en liefde. Daar is ook tijd en inspanning mee gemoeid. Daarbij moet een ambtsdrager duidelijk prioriteiten stellen in zijn leven. Hij moet alles, waartoe hij geroepen is, op de juiste tijd doen in zijn leven. Een ambtsdrager heeft vaak een dagelijkse roeping om in de maatschappij te werken en dat kost tijd en inspanning. Daarnaast behoort een ambtsdrager tijd en aandacht te geven aan zijn vrouw en kinderen. Zijn gezin hoeft niet en mag niet lijden onder zijn werk als ambtsdrager. Ook al kan het gebeuren dat men twee of zelfs drie avonden in de week aan het werk is voor het ambt, dan blijven er nog vier of vijf avonden over voor het gezin. In de praktijk zal het ambtswerk vaak niet meer dan één of twee avonden per week in beslag nemen. Dat is een niet te grote belasting en tegelijkertijd is het ook niet gering om wekelijks twee avonden aan ambtswerk te besteden.

Het is daarbij van het hoogste belang om in afhankelijkheid van de Heere ons werk te vervullen. Daartoe dienen wij zelf leerjongeren te zijn van Christus. Men dient waakzaam te zijn tegen verslapping in het ambtelijk functioneren. Het is nodig om met ijver en toewijding tijd te investeren in ons ambtelijk werk.

Verachtering in het ambtelijk functioneren is een groot kwaad in de ogen des Heeren. Het veronachtzamen van zielen is zonde voor de Heere. Welk mens is in staat om het afschuwelijke van deze zonde te doorzien? Wanneer men anderen ziet struikelen ter doding en zich daarvan onthoudt, is dit grove ambtelijke ontrouw. God heeft namelijk middelen gegeven dat zondaren gered kunnen worden en het zal het verlangen zijn van een trouwe ambtsdrager deze middelen te gebruiken. Het zal zijn voortdurend gebed zijn om zondaren te kunnen leiden tot Christus. Hoe heerlijk is het om gebruikt te worden om een ziel te redden van de eeuwige dood. Wat een voorrecht is het om Gods kinderen verder te leiden op de weg naar het eeuwige leven. Maar hoe vreselijk wanneer zielen verderven door schuldige nalatigheid van een ambtsdrager.

De Heere Jezus heeft immers Zelf gezegd: ‘Gaat in door de enge poort; want wijd is de poort, en breed is de weg, die tot het verderf leidt, en velen zijn er, die door dezelve ingaan; Want de poort is eng, en de weg is nauw, die tot het leven leidt, en weinigen zijn er, die denzelven vinden.’ (Matt. 7:13,14)

Juist omdat zovelen binnen de christelijke gemeente, nog op de brede weg wandelen, onderstreept dit de hoge roeping van een ambtsdrager om te redden ‘degenen, die ter dood gegrepen zijn; want zij wankelen ter doding, zo gij u onthoudt.’

Wat is het toch rijk dat een ambtsdrager dit werk mag doen niet door met zichzelf te komen, of door zijn eigen ervaringen te vertellen. De ambtsdrager mag met het Woord van God komen en voortdurend naar Christus wijzen. Te midden van stervende zielen heeft de Heere God een middel gegeven tot behoud van arme zondaren, de Heere Jezus Christus. Te midden van een stervende wereld laat de Heere verkondigen: ‘Is er geen balsem in Gilead? Is er geen heelmeester aldaar? Want waarom is de gezondheid der dochter mijns volks niet gerezen?’ (Jer. 8:22)

De zondaar hoeft niet te sterven, want er ligt in de Heere Jezus Christus een volheid van genade, en dat geldt zelfs voor de grootste der zondaren. De ambtsdrager is geroepen heen te wijzen naar Christus omdat Gods Woord zegt: ‘Die in Hem gelooft, wordt niet veroordeeld, maar die niet gelooft, is alrede veroordeeld, dewijl hij niet heeft geloofd in den Naam des eniggeboren Zoons van God.’ (Joh. 3:18) Hierbij is het noodzakelijk, dat de ambtsdrager zelf weet heeft van de vergevende genade van Christus. Wanneer de Heere roept tot het ambt, zal Hij niet gewillig zijn om dit persoonlijke zielsonderwijs te geven? Dan weet de ambtsdrager, uit eigen ervaring, wat het is om op de rand van de verwoesting te staan vanwege eigen schuld en om toch barmhartigheid te ontvangen.

Zij weten wat het is om op de Heere Jezus te zien, en het leven te vinden in Hem. Zullen zij dan niet verlangen om zielen tot Hem te brengen? Wanneer u gesmaakt hebt dat de Heere goedertieren is, dan verlangt u ernaar om anderen te wijzen op deze barmhartige God, Die vol goedertierenheid is. Wanneer de Heere u gered heeft, dan kan Hij ook een ander redden. Het ontvangen van genade maakt een mens gunnend. Deze houding is nu zo nodig voor een ambtsdrager.

De profeet Micha heeft het verkondigd: ‘Wie is een God gelijk Gij, Die de ongerechtigheid vergeeft, en de overtreding van het overblijfsel Zijner erfenis voorbijgaat? Hij houdt Zijn toorn niet in eeuwigheid; want Hij heeft lust aan goedertierenheid. Hij zal Zich onzer weder ontfermen; Hij zal onze ongerechtigheden dempen; ja, Gij zult al hun zonden in de diepten der zee werpen.’ (7:18,19) Deze wonderen wil de trouwe ambtsdrager aan anderen verkondigen. Wanneer de Heere Jezus Zijn bloed gestort heeft voor het behoud van arme zondaren en Zijn liefde in onze harten is uitgestort, willen wij met Petrus Zijn schapen en lammeren hoeden en weiden (Joh. 21:15-17). Want een ambtsdrager kan alleen werkelijk trouw dienen, wanneer de liefde van Christus hem dringt.

Maar wanneer een ambtsdrager nalatig is, zegt de profeet Zacharia in 11:17: ‘Wee den nietigen herder, den verlater der kudde! Het zwaard zal over zijn arm zijn, en over zijn rechteroog; zijn arm zal ten enenmale verdorren, en zijn rechteroog zal ten enenmale donker worden.’

Voortdurend zal de ambtsdrager aanlopen tegen zijn eigen onbekwaamheid, mislukkingen en gebreken. Maar in al deze verlammende ervaringen, mogen tekorten steeds weer beleden en mag vergeving daarvoor ontvangen worden. Steeds wil de Heere Zijn dienaren versterken, onderwijzen en leiden. Ook van de dienaren geldt dat zij eenvoudig Christus moeten leren volgen en in gehoorzaamheid aan Hem leven. Zo wordt aan de hoge roeping van het ambt voldaan. ‘Zo iemand Mij dient, die volge Mij; en waar Ik ben, aldaar zal ook Mijn dienaar zijn. En zo iemand Mij dient, de Vader zal hem eren.’ (Joh. 12:26)

1. Vergelijk P. Doddridge, ‘The evil and danger of neglecting souls’, in: John Brown (ed.), The Christian Pastor’s Manual, Edinburgh (Schotland) 1826, repr. Ligonier PA (VS) 1991, p. 1-31.

2. De oorsprong van het ambt van ouderling en diaken

Reeds in de vroegste geschiedenis van Israël waren er oudsten van een stad. Dit waren mannen met invloed. Zij bestuurden de stad en spraken recht. Later hadden de oudsten in het bijzonder toezicht op de synagoge. De christelijke kerk is in deze lijn voortgegaan, door de aanstelling van oudsten of ouderlingen in de vroegchristelijke gemeente.

We hebben sterk de indruk dat er in de gemeente te Jeruzalem van het begin af aan mannen zijn geweest, die met en naast de apostelen een leidende positie innamen. De instelling van het ambt van ouderling moet in elk geval zeer vroeg hebben plaatsgehad, omdat Paulus op zijn eerste zendingsreis in Handelingen 14, dus voor het jaar 50, in elke gemeente ouderlingen aanstelde.

In het Nieuwe Testament worden twee woorden gebruikt om ouderlingen aan te duiden, namelijk opziener (episcopos) en ouderling (presbyter). Hiermee worden dezelfde personen bedoeld, Handelingen 20:28 en Titus 1:7. Toen Paulus de ouderlingen van Efeze bij zich had ontboden te Milete, zei hij dat de Heilige Geest hen tot opzieners had gesteld. In Titus 1:5 wordt Titus opgedragen om in elke stad ouderlingen aan te stellen. Deze worden in vers 7 opzieners genoemd. Uit 1 Timotheüs 5 blijkt dat er onderscheid is tussen ouderlingen. Sommigen regeren en anderen arbeiden in het Woord en de leer. Het eigenlijke werk van de ouderling is het bestuur van de gemeente en de verzorging van de zielen. Volgens Handelingen 20:28 moeten zij de gemeente weiden, die Christus heeft verworven door Zijn bloed. In het volgende vers wordt aangegeven, dat de ouderlingen moeten toezien op de leer en dat zijzelf de gemeente daarin moeten voorgaan.

In de Oude Kerk kent men drie dienaren: Allereerst de ouderlingen, ten tweede de herders en leraren en ten derde de diakenen. Belangrijk daarbij is dat de ambten gelijk zijn. Niemand mag over de ander heersen.