Rebecca

Copyright © 2015 by Hannah Buckland
Oorspronkelijke titel: The vicar’s daughter
Uitgegeven door: Ambassador International
Greenville, USA; Belfast, Northern Ireland, UK

Hannah Buckland
Rebecca
© B.V. Uitgeverij De Banier, Apeldoorn 2017
Vertaling: Daniëlle Langerak
Omslagontwerp en vormgeving: Albert Bloemert
Foto op omslag: Fotolia
ISBN 978 94 0290 2518
NUR 340

www.debanier.nl

Alle rechten voorbehouden.
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

HANNAH BUCKLAND

Vertaling: Daniëlle Langerak

Dankwoord

Ik wil graag mijn schoonvader bedanken, die me heeft
aangemoedigd om te gaan schrijven, en Christine omdat
ze mogelijkheden zag in Rebecca Stubbs. Hartelijk bedankt!
Bedankt, Helen, voor je opmerkzame correcties en in het
bijzonder pa, die het hele verhaal heeft doorgeploegd om
ervoor te zorgen dat het klopt op het gebied van landbouw
en geschiedenis.

Introductie

Elf maanden van elk jaar stonden de pittoreske eesthuizen, die zo kenmerkend zijn voor het graafschap Kent in het zuidoosten van Engeland, eenzaam en alleen in het glooiende landschap. Er stonden slechts landbouwwerktuigen in, en voor veldmuizen waren de ronde, bakstenen gebouwen heerlijke plekken om grote gezinnen te stichten. Maar wanneer eind augustus de hopranken wiegend in de wind groen kleurden van de rijpe hopbellen, wachtend op de oogst, waren de eesthuizen van de ene op de andere dag het centrum van agrarische activiteit. Hun hoge, zware deuren zwaaiden open, de roestige werktuigen werden naar buiten gesleept en de muizen vluchtten weg. Boerenarbeiders bezemden de stoffige gebouwen schoner dan menig zichzelf respecterende huisvrouw ooit had kunnen doen. Alle stoffige resten van de hopbellen (dat zijn de dikke, kegelvormige bloemen van de hop) van vorig jaar werden naar buiten gezwiept. Grote hoeveelheden houtskool werden aangestoken, klaar om de vers geoogste hopbellen van de oogst van dit jaar zo snel mogelijk te drogen.

Voor de oogst waren vele, vele extra handen nodig. De schurende, dikke stengels van de hopranken moesten met de hand omlaag getrokken worden om de kostbare groene kegels (de hopbellen) te plukken en te verzamelen in langwerpige, jute zakken. Deze zware zakken werden naar de eesthuizen gesleept waar de verse, vochtige hopkegels voorzichtig te drogen werden gelegd in droogkamers op de eerste verdieping, terwijl op de begane grond de houtskoolovens warme lucht naar boven bliezen. De hopkegels bleven liggen tot ze ongeveer een dag later bijna krokant waren gedroogd. Vervolgens werd de droge hop opnieuw in grote zakken verpakt, voorzien van de naam van de boer. De brouwerij haalde met grote karren de zakken op om de hop te verwerken in het bier. Dankzij de hop kreeg het bier zijn unieke, frisse, bitterzure geur en smaak. Elk jaar reisde een stroom van ruim 200.000 straatarme arbeiders uit de nieuw verrezen sloppenwijken in het deel van Londen dat East End werd genoemd naar de landelijke dorpjes in het verre graafschap Kent. Daar wachtte de hopplukkers een paar weken zware arbeid, frisse plattelandslucht en natuurlijk het schamele salaris dat ze nodig hadden om in de stinkende stad de koude wintermaanden te overleven. De meeste boeren accepteerden de Londenaren als een noodzakelijk kwaad. Ze voorzagen de seizoenarbeiders van lange rijen bouwsels om in te slapen, vaak met hele families tegelijk in een kamertje, inclusief ouderen en natuurlijk de vele kinderen. Sommige van die onderkomens waren stevige, waterdichte, bakstenen gebouwtjes. Maar meestal moesten de arme, verzwakte Londenaren het doen met lekkende houten hutjes. Ze kregen stro en zakken om zelf matrassen te maken, en takkenbossen als brandhout om te koken.

HOOFDSTUK 1

Ik kon de slaap niet vatten. Mijn bed was behaaglijk, het was lekker warm in mijn slaapkamer en ik was heerlijk moe. Maar ik kon de maalstroom in mijn hoofd niet stilzetten. Waarom, waarom had ik besloten om mijn geboortedorp Pemfield te verlaten en te gaan werken in dat landhuis, zo heel ver weg van alles wat ik kende en wat mij dierbaar was? Waarom had ik niet geluisterd naar de wijze raad van de mensen die voor mij zorgden, om gewoon hier in mijn dorp te blijven? Morgenochtend bij het krieken van de dag zou ik mijn vrienden verlaten; de vrouwen die mij zo trouw hadden verzorgd en gesteund na het onverwachte en veel te vroege overlijden van mijn ouders. Ik ging dienstbode worden in een landhuis bij onbekende, welgestelde mensen. Ik – die nog nooit een stap in zo’n deftig huis had gezet en die geen idee had van hoe die rijke mensen hun dagen doorbrachten! Het hoofd van de huishouding zou natuurlijk onmiddellijk doorhebben dat ik in feite een onwetend plattelandsmeisje was. Ze zou me linea recta wegsturen met een draai om mijn oren omdat ik haar tijd had verknoeid. Dan zou ik met hangende pootjes terugkomen naar Pemfield, waar iedereen nog jaren zou gniffelen om mijn dwaze gedachte dat ik me kon handhaven in de wereld buiten het dorp. Er was al zo veel ergs gebeurd de afgelopen zeven maanden. Waarom moest ik daar met mijn eigenwijze hoofd nog een teleurstelling aan toevoegen? Rusteloos nam ik nog eens de verdrietige gebeurtenissen door die ertoe hadden geleid dat ik over een paar uur aan een onbezonnen avontuur zou beginnen.

September van het jaar 1857 was begonnen zoals een normale septembermaand: roerig en chaotisch, met veel lachen en drukke vrolijkheid en niet te vergeten hoofdluis. Dat hoorde er allemaal bij als de hordes Eastenders uit Londen neerstreken in ons Kentse boerendorp – Pemfield – voor de hoppluk. Zoals gewoonlijk verwelkomde mijn vader, de dominee van het dorp, zijn tijdelijke gemeenteleden uiterst hartelijk. Hij deed wat hij kon om te zorgen voor zielen en lichamen. Zijn anders zo rustige gemeente veranderde rond de oogsttijd in een wespennest van roddel en achterklap, schandalen en bonje tussen dorpsbewoners en Londenaren – en natuurlijk tussen Londenaren onderling. De grootstedelijke invasie van armoedzaaiers werd argwanend tegemoetgezien door de dorpelingen die de Eastenders de schuld gaven van alles wat verdween: groente uit moestuinen, kleren van waslijnen en appels uit boomgaarden. De Londenaren vonden de dorpelingen maar een stel achtergebleven boeren. De stedelingen snapten niets van de dorpse wijsheid die voortkwam uit eeuwenlange afhankelijkheid van de grond en het weer.

Pa struinde van het ene naar het andere onderkomen van de seizoenarbeiders. Hij ontmoette oude bekenden met hun, zoals elk jaar, nieuwe baby’s. Hij luisterde naar wat hen dit jaar weer overkomen was en te midden van al die vriendschappen en hartelijke warmte drong hij er bij iedereen op aan om alles van Christus te verwachten. Zijn boodschap werd meestal beleefd ontvangen. Hij was immers de vriendelijke en gerespecteerde dominee. Maar de schreeuwende zorgen van het dagelijks bestaan overstemden de diepe betekenis van zijn woorden. De drukke seizoenarbeiders staken al hun energie in werk en in overleven. Het werk bestond uit zo snel mogelijk zo veel mogelijk zakken vullen met geplukte hopkegels. Daarnaast besteedden ze veel tijd aan het koken van karige maaltijden boven smeulende vuurtjes, de zorg voor koortsige huilbaby’s die de eerste tanden kregen, en het drooghouden van hun lekkende hutjes. De spaarzame vrije tijd besteedden ze liever aan luisteren naar de laatste roddels of aan dronkenmansgezang rond een kampvuur dan aan nadenken over een verre en onzichtbare eeuwige toekomst.

Ma en ik hadden het ook druk. We oogstten groenten uit onze moestuin en plukten bessen en appels, die we inmaakten met suiker of waar we jam en appelmoes van bereidden. Dit was onze favoriete tijd van het jaar. De ochtenden begonnen koud en mistig, maar al snel brak de heerlijke najaarszon door. We vulden de dagen met plukken en verwerken van wat de natuur ons gaf. De koele keukenvloer lag bezaaid met manden vol vruchten, die we wasten, in stukjes sneden, kookten en met suiker bestrooiden. Al die bakken vol met vruchten of bessen verdwenen in pannen waarin we ze tot een zoete, kleverige moes of gladde gelei kookten. Het fornuis draaide overuren.

‘Voor je het weet is het al oktober’, zei ma terwijl ze een paar appels in stukjes sneed. ‘En dan zijn we weer dagenlang in de weer om voor de dankdagdienst voorin de kerk een hele grote uitstalling te maken van de oogst van dit jaar.’

‘Nou, volgens mij heeft pa dit jaar geen enkele wortel of aardappel geoogst die het aanzien waard is’, antwoordde ik, roerend in een pan met kokende jam. ‘Het kleine beetje groente dat niet is opgevreten door konijnen en slakken ziet er zo misvormd uit dat we ons ervoor moeten schamen – we zullen ze moeten wegstoppen achter die grote pompoenen van de echte boeren uit het dorp.’

‘Nou, dat is precies wat ik bedoel’, glimlachte moeder. ‘Het is altijd zo’n gedoe met die jaarlijkse uitstalling van de oogst. Iedereen moppert er dan weer over dat we met opzet zijn fantastische pompoen of bessen of weet ik veel wat voor groente verborgen hebben achter de kool of het versgebakken brood van zijn buurman!’ Ze schudde zuchtend haar hoofd. ‘Die arme vader van jou. Hij doet altijd zo zijn best in die moestuin.’

‘Het is meer een hobby voor hem dan dat hij er echt werk van maakt, toch?’ dacht ik hardop. ‘Maar goed, hij beweert dat juist in die moestuin zijn preken vorm krijgen.’

‘Mooi, dan levert zijn werk daar toch meer vrucht op dan wij denken’, vond ma.

Ma dacht blijkbaar nog een tijdje na over oogst en dankdag, want even later neuriede ze de melodie van de hymne Come, ye thankful people, come. In de eerste strofe wordt het dankbare volk opgeroepen om naar de kerk te komen om te vieren dat de oogst is binnengehaald vòòr het invallen van de stormachtige winter. In de tweede strofe wordt gezongen dat heel de wereld Gods akker is en in de derde strofe dat God snel zal komen om Zijn oogst binnen te halen. Al snel zongen we het lied samen. Ma zong de gewone melodie en ik de altpartij. De woorden All is safely gathered in, ere the winter storms begin (De oogst ligt veilig binnen, vóór de winterstormen beginnen) gaven ons dat warme en gezellige gevoel van een verse voedselvoorraad op zolder en in de kelder, terwijl buiten de eerste sneeuw valt. We hadden echter geen idee hoezeer ook de derde strofe voor ons heel snel waarheid zou worden.

Die avond was pa pas laat thuis voor het avondeten. Toen hij het huis in stapte, nam hij een vlaag koude herfstlucht mee.

‘Het ruikt hier naar een snoepwinkel’, zei hij terwijl hij zijn schoenen uittrok.

‘Pruimenjam en vlierbessensiroop’, legde ik uit.

‘Wat is vandaag de reden dat je laat bent?’ vroeg ma toen we na het gebed de eerste hap stoofvlees naar binnen werkten.

‘Zafnath Paäneah!’ zei pa zonder op te kijken van zijn bord.

Wij begrepen onmiddellijk wat hij bedoelde. In de Bijbel is Zafnath Paäneah de naam die de farao geeft aan Jozef op het moment dat hij de gevangen slaaf verhoogt tot onderkoning van Egypte. Bij ons in het gezin was Zafnath Paäneah de bijnaam van boer Joseph Smith. Een bijnaam die eigenlijk veel te positief was voor deze vrek. Boer Joseph was de oorzaak van veel problemen bij de seizoenarbeiders.

‘Zo, dus je hebt vandaag weer iets aan iemand gegeven waarin eigenlijk door die gierige boer Smith voorzien had moeten worden’, merkte ik op.

‘Emmers’, antwoordde pa. ‘Emmers om het regenwater op te vangen dat door de daken van die krakkemikkige hutjes lekt.’ ‘Ik dacht al dat ik een paar emmers miste uit het washok!’ riep ma. ‘Nou, en de toiletruimte zag er zo slecht en vervallen uit dat ik denk dat onze emmers niet alleen gebruikt zullen worden om regenwater op te vangen’, sprak pa rustig verder, terwijl hij een grote hap druipend vette knoedels nam.

‘Hè, bah!’ riep ma terwijl ik giechelde. ‘Nou, dan hoef ik die emmers ook niet meer terug. Je wordt weer bedankt!’

‘Maar lieverd’, zei pa quasi verbaasd, ‘daar hoef je je toch niet druk om te maken. We hebben nog nooit iets teruggekregen wat we uitgeleend hadden aan die hopplukkers.’

We aten zwijgend verder. Na het eten las pa een stukje uit de inmiddels versleten familiebijbel en eindigde de maaltijd met gebed. We bleven nog wat aan de houten keukentafel zitten. Geen van ons had zin om op te staan en te beginnen aan de afwas. De overvloedige maaltijd na een drukke dag had ons een beetje loom gemaakt.

‘Een van de kinderen van de hopplukkers kreeg vandaag opeens hoge koorts’, meldde pa om de stilte te doorbreken.

‘Zeker weer een baby die z’n eerste tandjes krijgt?’ vroeg ma.

‘Daar heb ik wel een zalfje voor.’

‘Volgens de moeder is het iets anders.’

‘Dan zal het wel zonnesteek zijn’, dacht ma hardop. ‘Het kan echt snikheet worden in die hoptuinen met de lange rijen steil omhoog groeiende hopranken, zeker als de zon er halverwege de dag recht boven staat. En er is bijna geen plekje schaduw voor die kleine kinderen die mee moeten met hun moeders. Maar voor een zonnesteek heb ik wel wat calamine liggen.’

‘Heel goed meegedacht, lieve apotheker van me, maar de Londense vrouwen hebben onderling uitgebreid gesproken over het kind en ze zijn tot de conclusie gekomen dat het geen zonnesteek kan zijn. Als die vrouwen de hoofden bij elkaar steken, dan zijn ze samen wijzer dan …’

Hij zweeg om het juiste woord te zoeken.

‘Alle professoren van de universiteiten in Cambridge opgeteld’, stelde ik voor.

‘Precies, ja!’ zei hij lachend. ‘En dan met name in gewone volkswijsheid. Wijsheid dus waar je iets aan hebt in plaats van die hooggeleerde wijsheden waar niemand iets mee kan. En nu we het daar toch over hebben, meisje …’ zei hij en richtte zijn aandacht op mij. ‘Ik ben blij dat jij ook weer een beetje normaal doet.’

Ik kon hem alleen maar gelijk geven. Ik was zelf ook blij dat ik weer met beide benen op de grond stond. De week daarvoor had ik een brief geschreven aan een jongeman om een einde te maken aan een relatie die vier maanden had geduurd. Nou ja, relatie, zeg maar gerust dat ik gevangen had gezeten in zijn web. Als zeventienjarig meisje was ik helemaal hoteldebotel geworden toen Raymond me het ene na het andere compliment gaf. Raymond was tien jaar ouder dan ik. Hij was een sombere kerkvoogd die zijn taak zeer serieus nam. Ik was zo verliefd dat ik niet doorhad hoezeer ik me door hem liet beïnvloeden. Al snel raakte ik ervan overtuigd dat vrolijkheid iets was voor domme mensen en dat humor het product was van een zondig hart. Ware christenen zouden meer moeten lijden aan het leven. Ik begon me af te keren van de humoristische opmerkingen van pa, waar ik vroeger juist zo van kon genieten. Ik oefende me erin om ernstig en zwijgend door het leven te gaan. Raymond vond dat ik te veel boekenwijsheid had en dat vrouwen niet zelfstandig op zoek moesten gaan naar antwoorden op levensvragen, ze moesten die vragen aan hun man. Daarom gaf ik mijn mening niet meer. In plaats daarvan probeerde ik er ‘schattig’ uit te zien om zo veel mogelijk kleur te geven aan zijn leven, en naar hem op te zien voor zijn mannelijke wijsheid.

De betovering werd uiteindelijk verbroken toen ik voor de eerste keer bij hem thuis mocht komen, op zondag na afloop van de kerkdienst. De schellen vielen van mijn ogen toen ik zag hoe denigrerend zijn afgetobde en nerveuze moeder werd behandeld door haar echtgenoot en zoons. Plotseling zag ik schrikbeelden van mijzelf als zo’n onderdrukte, onbetaalde slavin met een trouwring.

Natuurlijk eiste Raymond het laatste woord op, want ik kreeg per omgaande een geschreven antwoord op mijn brief waarin hij meldde dat ik ‘een ongeschikte partner was voor een man van zijn stand’. Nou, daar had hij gelijk in. Ik besloot absoluut ongeschikt te zijn en weer volop te genieten van ijdelheden als vrolijk rondrennen en springen, en lachen en onzinnig kletsen, en natuurlijk genoot ik weer van mijn vaders humor op een manier die ik mezelf veel te lang had ontzegd.

‘Ach, pa, ik ben blij dat ik weer mijn normale zelf ben. En ik ben ook heel blij dat u niet zo ingetogen bent als die kerkvoogd van u.’ ‘Graag gedaan, meisje’, zei pa. ‘Ik heb nooit gesnapt waarom christenen ingetogen en teruggetrokken zouden moeten leven. We mogen ons juist verheugen over alle genade die zo royaal en overvloedig door onze hemelse Vader over ons wordt uitgestort, en over de eeuwige heerlijkheid die ons in Hem wacht.’ ‘Ja, daar ben ik het weer helemaal mee eens, pa. En ik hoop echt dat ik het nooit meer vergeet.’

‘Denk dan in het vervolg tien keer na voordat je diep in de ogen van een man kijkt!’

Toen pa de volgende avond thuiskwam, zag hij er bleek en vermoeid uit.

‘Steeds meer kinderen krijgen van die koortsen’, zei hij toen hij zich in zijn stoel liet zakken.

‘Dan wil ik graag dat je me morgen meeneemt naar het kamp van de seizoenarbeiders. Om je te helpen’, zei ma.

Pa schudde zijn hoofd. ‘Nee, lieverd. Ik wil niet dat je gevaar loopt. Jouw gezondheid heeft het al zwaar genoeg te verduren gehad met de reuma aanvallen van de afgelopen tijd.’

‘Laat mij dan meegaan, pa’, zei ik.

‘Nee. Het is beter als jullie hier thuisblijven en hiervandaan meewerken als het nodig is. En ik wil jullie vragen om te bidden voor mij en voor de contacten die ik heb met de hopplukkers. Eindelijk, nu er waarschijnlijk sprake is van een onbekende en niet ongevaarlijke ziekte, willen de seizoenarbeiders dat ik voor hen bid. We zijn nu zover dat ze zich allerlei belangrijke levensvragen stellen. Dus ik heb wijsheid nodig. En kracht en energie.’ Pas toen pa enkele dagen later thuiskwam met het verdrietige nieuws dat er twee inwoners van het kamp aan de ziekte waren overleden, realiseerden mijn moeder en ik ons dat er echt sprake was van een gevaarlijke situatie en dat pa zich met gevaar voor eigen leven inzette voor de Londenaren.

De volgende dag pakten de meeste hopplukkers van het betreffende kamp hun spullen bij elkaar en vertrokken haastig naar Londen, gedreven door verdriet, angst en een dosis bijgeloof. Voor de boer die hen tijdelijk in dienst had genomen, zat er niets anders op dan gebruik te maken van de veel duurdere lokale arbeiders. Zelfs de zigeunerfamilies die altijd naar ons dorp kwamen zodra er kans was op seizoenarbeid sloten hun krijsende kinderen op in hun rijtuigen, duwden hun luidruchtige kippen en ganzen in manden, en verlieten het dorp zo snel als hun magere paarden de karren konden trekken.

Na het vertrek van de seizoenarbeiders was pa veel van zijn extra werkdruk kwijt. Maar de drukte en spanning hadden hem uitgeput. Binnen enkele dagen lag hij zelf rillend van de koorts op bed. Dokter Skinner zei dat het misschien wel tyfus was en hij waarschuwde dat tyfus soms een mild verloop had, maar dat het soms ook een dodelijke afloop had. Hij raadde ons een goede verpleegster aan uit een naburig dorp, die hij persoonlijk kende, maar ma weigerde. Ze wilde per se zelf haar man alle zorg geven die hij nodig had. Ze week niet van zijn zijde. Dag en nacht zat ze naast zijn bed en ze leek precies aan te voelen wanneer pa’s rusteloos woelen betekende dat hij gedept moest worden met een vochtige koude doek of dat hij behoefte had aan een warme kruik. Ze wist of hij frisse lucht wilde hebben of juist een gesloten raam. Ik kreeg tranen in mijn ogen bij haar liefkozende woorden en bij de droge, verweerde vingers waarmee ze over zijn bleke gezicht wreef.

Pa had dagen waarop hij aanspreekbaarder was dan anders, en op die momenten vroeg hij ons vaak om zijn favoriete liederen te zingen. Ma en ik deden ons best, natuurlijk, maar wanneer de anders zo krachtige stem van pa dan zwak en krakerig meezong, kregen we zo’n brok in onze keel dat we onze emoties nauwelijks konden verbergen. Hij wilde ook vaak dat we voorlazen uit de Bijbel, vooral uit het evangelie van Johannes. Dus zaten we om beurten naast hem, hielden zijn hand vast en lazen vooral veel uit het hogepriesterlijk gebed. Pa kende het uit zijn hoofd. Zijn lippen bewogen mee met die van ons als we voorlazen.

Op dagen dat het beter ging met mijn vader hoopten we dat hij weer helemaal zou genezen. Maar helaas. Begin oktober overleed pa in zijn slaap. Het was eigenlijk niet eens akelig om te zien. Net zo gerust als een vermoeid kind op schoot wegzakt in een aangename slaap, zo verwisselde vader het tijdelijke voor het eeuwige. We waren ervan overtuigd dat hij naar de hemel was, bij de God Die hij zo trouw en gelovig had gediend. Maar het gemis was vreselijk.

Het verdriet had op mij en mijn moeder een verschillende uitwerking. Ik was van de vroege ochtend tot de late avond druk in de weer met het beantwoorden van condoleances en met achterstallig schoonmaakwerk in huis. Ma staarde de hele dag hopeloos voor zich uit. Het leek wel alsof ze niet meer verder wilde, niet alleen. Al snel moest ik haar verzorgen, dag en nacht. Ik smeekte God of Hij haar bij mij wilde laten. Ik sprak met haar en hield haar vast alsof ik daarmee kon voorkomen dat ook zij mij verliet.

‘Ma’, zei ik dan terwijl ik door haar warrige haren streek, ‘weet u nog van die keer dat u oom Hector zo veel dagen aangebrand vlees en tot snot gekookte kool voorschotelde dat hij gefrustreerd uit zichzelf wegging? Hij had rare ideeën, maar soms ook goede. Hij zei altijd dat je om aan te sterken na een ziekte naar de kustplaats Ramsgate moest gaan. Zullen we daarheen gaan als u zich weer wat sterker voelt? En weet u nog dat ik een keer met mijn vriendinnetje Bessie in de sloot viel en dat u daarna die kikkervisjes in mijn ondergoed vond?’

Soms werd ik beloond met een flauwe glimlach, maar meestal drong ik niet tot haar door.

‘Ma, de bramenstruiken hangen nog helemaal vol en de vlieren zitten ook nog vol met bessen. Dus als u straks helemaal beter bent, moeten we snel aan de slag om jam en sapjes te maken. Het lijkt me heerlijk om weer samen onze manden te vullen en daarna die heerlijke zoete geuren te ruiken als we er gelei van koken. U hebt zelf gezegd dat dat uw lievelingsgeur is. O, mama, blijf alstublieft bij mij. Blijf leven.’

De angst om alleen achter te blijven, zonder mijn beide ouders, gaf mijn gebeden dezelfde krachtige emoties mee als de hartenkreten van de psalmisten. Maar ma had de kracht niet meer om tegen de ziekte te strijden en ook de wil niet meer om op aarde te blijven. Tien dagen na het overlijden van mijn vader volgde ze hem. Ze was weg. Weg van mij en uit het leven naar haar hemelse thuis en de eeuwige vreugde. Ik bleef achter, alleen en troosteloos. Mijn verdriet en wanhoop waren onbeschrijflijk. Het leven zoals ik het altijd had gekend, was opeens verdwenen. Ik moest verder, maar had geen idee waarmee. Ik probeerde het absolute van het heengaan van mijn ouders te begrijpen, maar het wilde gewoon niet tot me doordringen dat ik nooit meer hun gezichten zou zien, hun stemmen zou horen of hun armen om me heen zou voelen. Ik verlangde er intens naar om het gezellige fluiten van mijn vader te horen en om mijn moeder gemoedelijk en zacht neuriënd in de keuken te zien rommelen, maar ze waren er niet meer. Weg, voor altijd. Er was slechts stilte en leegte. Telkens weer overviel mij de rauwe werkelijkheid van hun heengaan, en telkens weer was de pijn ondraaglijk.

Tijdens de ziekte en het overlijden van mijn ouders was mevrouw Brown, onze dienstmeid, een ware steun geweest. Ze kwam elke dag trouw en bereidde de maaltijden. Nu was ik helemaal van haar afhankelijk. Ze steunde me bij alle praktische zaken die geregeld moesten worden, schermde me af voor de vele bezoekers en ze kwam zelfs bij mij in huis wonen, zodat ik ’s nachts niet meer alleen was. Tot mijn opluchting werd ik toen ook ziek. Ik was een paar dagen aan bed gekluisterd en dus niet in staat om de begrafenis te organiseren. Slapen was voor mij ontsnappen aan de werkelijkheid. Ik hoopte vurig dat ook ik mocht ontwaken aan de andere zijde van de doodsjordaan, maar ik opende mijn ogen steeds weer in mijn kamertje in de pastorie. Dan voelde ik opnieuw, net zo zwaar als de voorgaande keren, de leegte en de pijn van mijn nieuwe bestaan.

Oom Hector, de enige broer van mijn vader die echter in niets op mijn vader leek, kwam naar ons huis om de begrafenis te regelen. Daarna bleef hij nog een week in het dorp om te helpen bij alles wat er verder afgehandeld moest worden. Hij vertelde mevrouw Brown dat hij mij met zich mee wilde nemen naar zijn huis in Londen, maar ik was gelukkig helder genoeg om te beseffen dat ik dat afschuwelijk zou vinden.

‘Alstublieft, mevrouw Brown. Zeg niet dat dat het beste voor me is! Ik wil niet wonen in dat bedompte huis in de stad waar ik helemaal niemand ken, behalve dan die vreselijke oom Hector!’ ‘Maar wat is er dan zo erg aan hem, meisje?’ vroeg mijn huishoudster. ‘Hij komt op mij over als een hele nette meneer.’

‘Hij heeft nooit een goed woord over gehad voor mijn vader. Hij heeft altijd uit grote hoogte neergekeken op mijn vader en op het werk in de kerk. En alles wat oom Hector bereikte met zijn functies bij de lokale overheid moesten wij natuurlijk fantastisch en bijzonder vinden.’

‘Nou, dan is hij ook een bijzonder intelligente man.’

‘Pfff, dat vindt hij zelf, ja! En dan mag ik zeker altijd met hem mee als hij weer eens deftig naar Bath gaat of naar Ramsgate voor de frisse zeelucht, of naar Tunbridge Wells voor dat zogenaamde geneeskrachtige water, omdat dat allemaal zo goed zou zijn voor de pijntjes in zijn borst waar hij altijd zo overdreven over doet. Vreselijk!’

‘Nou, dat is toch de ideale manier voor een jonge meid als jij om heel veel hele rijke mensen te ontmoeten?’

‘Maar die mensen zijn mijn type niet!’

‘En je oom is ook een rijke man. Je zult niets tekortkomen’, ratelde mevrouw Brown door.

‘Jawel! Ik zal Pemfield missen, ik zal mijn vrienden missen, en ik wil u niet missen’, jammerde ik. ‘Zeg alstublieft niet dat ik met hem mee moet. Ik zal hier niemand tot last zijn. Ik beloof het!’

‘Dan moet je lekker hier blijven, kind. En ik ben echt blij dat je bij ons wilt zijn’, zei mevrouw Brown terwijl ze me dicht tegen zich aan trok.

Op de een of andere manier overtuigde mevrouw Brown oom Hector ervan dat het beter voor mij was om te blijven wonen bij vrienden in het dorp waar ik was opgegroeid. Hij keerde alleen – en waarschijnlijk opgelucht – terug naar Londen.

Lichamelijk genas ik snel, maar emotioneel bleef ik een wrak. Ik voelde me er schuldig over dat ik pa zo hard had laten werken dat het hem zijn leven had gekost, dat ik mijn moeder niet professioneler had verzorgd, en dat het me niet was gelukt om zelf te sterven. Ik voelde me in de steek gelaten door God, omdat Hij dit allemaal toeliet in mijn leven. En ik voelde me er schuldig over dat ik van die opstandige gedachten had. Ik kon niet bevatten waarom God mij dit aandeed, maar tegelijkertijd was Hij mijn enige houvast en mijn enige hoop op volledige genezing. Ik wist dat God nooit een verklaring had gegeven aan Job over alle ellende die hem was overkomen, en natuurlijk was God ook mij geen verklaring verschuldigd.

Ik miste mijn ouders en ons leven in de pastorie zo erg dat het lichamelijk pijn deed. Ik vond troost in de woorden ‘... en van onder Zijn eeuwige armen’, omdat ik daarmee Bijbelse zekerheid had dat God mijn steun zou zijn, hoe diep ik ook mocht zinken. Och, wat had ik graag een broer of zus gehad met wie ik herinneringen had kunnen ophalen aan vroeger, met wie ik mijn leed had kunnen delen. Maar ik was enig kind, mede doordat mijn ouders op late leeftijd waren getrouwd.

Mijn moeder was altijd de lerares geweest van het dorp en de meeste mensen vonden heimelijk dat ze te ouderwets en te godsdienstig was om ooit een man te vinden. Ze had zelf ook die conclusie getrokken en probeerde haar verdriet daarover te onderdrukken door al haar energie en liefde te geven aan haar werk en de kinderen die naar haar kleine schooltje kwamen. Ze was geliefd en gerespecteerd door zowel de ouders als de leerlingen. De bejaarde dominee van het dorp ging met pensioen en toen kwam mijn vader als zijn opvolger. Zijn niet aflatende ijver voor het evangelie verraste de dorpelingen, die gewend waren geraakt aan een dominee die alleen op zondag werkte. Hij ging ook Bijbelonderwijs geven op het schooltje en raakte al snel onder de indruk van ma’s vroomheid en oprechtheid. De twee raakten bevriend en niet lang daarna traden ze in het huwelijk. De nogal gereserveerde dorpsonderwijzeres bloeide op tot een glimlachende, vriendelijke domineesvrouw. Ze liet iets van zich zien wat jarenlang verborgen was geweest. De sober ingerichte pastorie veranderde in een liefdevol en gereguleerd huishouden. Eindelijk had mijn vader een levenspartner gevonden met wie hij zijn dromen en zorgen kon delen, en met wie hij hartelijk kon lachen om de diverse zwakheden van zijn gemeenteleden. Het huwelijk was voor mijn ouders een onverwachte gunst, en hun geluk kende geen grenzen meer toen er een baby op komst was. Maar nu was de droom uit. Het geluk bleek toch begrensd. Ik was alleen.

Geduldig luisterde mevrouw Brown keer op keer naar mijn onsamenhangende herinneringen aan het verloren geluk en nam ze me in haar armen als ik in tranen uitbarstte. Ze besloot dat het beter was als ik bij haar kwam wonen in haar kleine arbeidershuisje. Als ik bij haar zou wonen, gaf dat haar de beste gelegenheid om haar dagelijkse leven te combineren met de zorg voor mij. Ik stemde ermee in, zij het met tegenzin. Met haar zachtaardige vrouwelijke intuïtie gunde ze me tijd om te rouwen, maar betrok ze me ook steeds meer bij haar dagelijkse taken en bezoek aan vriendinnen. Daarmee voorkwam ze dat ik wegzonk in verdriet en zelfmedelijden.

Mevrouw Miller, de lerares van de dorpsschool, kwam vaak ’s avonds even langs om te kletsen of voor een wandeling of ze bedacht iets anders om me af te leiden. Mevrouw Miller en ik waren niet altijd zo dik bevriend geweest: toen ik voor het eerst naar school ging, stelde mevrouw Miller hogere eisen aan mij omdat ik de dochter van de dominee was. Ik moest me voorbeeldig gedragen, maar in plaats daarvan bleek ik minstens zo zondig als de andere meiden. Dankzij de paar jaar thuisonderwijs die ik van mijn moeder had gekregen, was het schoolwerk aanvankelijk een peulenschil voor mij. Ik had tijd genoeg om domme plaatjes te tekenen (meestal van mevrouw Miller) op mijn leisteen. Die tekeningen liet ik natuurlijk aan mijn vriendinnen zien. Meer dan eens werd ik gepakt. Dan sloeg mevrouw Miller me ongenadig hard met een latje op mijn knokkels. Toen het schoolwerk ingewikkelder werd, kreeg ik steeds meer waardering voor het onderwijs van mevrouw Miller.

Mijn beste vriendin Bessie moest op haar veertiende van school om thuis te helpen op de boerderij, maar mijn ouders vonden het belangrijk dat ik zo lang mogelijk op school bleef en zo veel mogelijk leerde. Tegen die tijd was ik het ook zelf leuk gaan vinden om echt te studeren en dankzij onze gedeelde interesse voor aardrijkskunde had ik een fijne band opgebouwd met mevrouw Miller. Elke ochtend hielp ik haar met het onderwijs aan de kinderen van het dorp. De middagen besteedde ik aan zelfstudie. Het was prachtig om de dorpskinderen te zien groeien van analfabeten tot tieners die redelijk tot goed konden schrijven en rekenen, maar het kostte zo veel inspanning, geduld en herhaling dat ik mezelf beloofde nooit onderwijzeres of gouvernante te worden.

Deze heerlijke periode van lesgeven en zelfstudie duurde slechts een jaar. De reuma van mijn moeder was toen zo erg geworden dat mijn ouders besloten mij thuis te houden om voor mijn moeder en het huishouden te zorgen. Natuurlijk stemde ik daar vrijwillig mee in. Dat was wel het minste wat ik voor mijn ouders kon doen. Tot onze grote opluchting stabiliseerde mijn moeders reuma. Mevrouw Miller bleef contact houden met ons gezin door eens per week op de thee te komen en ons te amuseren met verrassend vrolijke verhalen uit haar dagelijkse schoolbestaan. Ze hield zich afzijdig van de meeste andere dorpsbewoners en leidde daardoor een nogal eenzaam bestaan. Maar met mijn ouders onderhield ze wel een warme vriendschap en ze was bijzonder ingenomen met de preken van mijn vader. Na het overlijden van mijn ouders spande mevrouw Miller zich erg in om mij te steunen, uit medelijden met mij of vanwege een schuldgevoel naar mijn ouders. Hoe dan ook, ze was een echte vriend in nood en een welkome schouder om op uit te huilen. Het deed me ook goed om te zien hoeveel condoleancebrieven en blijken van medeleven ik kreeg. Veel van mijn mededorpsbewoners en zelfs mensen die ik nooit persoonlijk had ontmoet, schreven mij over hun dankbaarheid voor wat mijn ouders voor hen hadden betekend. Velen benadrukten dat mijn ouders altijd zo meelevend waren geweest, ook heel praktisch, en dat de preken van mijn vader en de pastorale gesprekken hen tot steun waren geweest. Pa had er inderdaad oog voor om te zien welke families een beetje hulp konden gebruiken. Stilletjes voorzag hij dan in de nood, of het nu om een zak houtskool ging, een fles kruidenwater of zelfs een keer een paar werkschoenen. Bij het lezen van al die brieven over hoe mijn ouders met goede gesprekken en eenvoudige giften veel mensen tot steun waren geweest, voelde ik me vereerd dat deze mensen mijn ouders waren geweest. Het versterkte mijn overtuiging dat het een zegen was om door zulke mensen te worden opgevoed, waarbij ze een deel van hun waarden en normen op mij hadden overgebracht. De brieven hielpen mij om heel langzaam tot deze erkenning te komen: ‘De Heere heeft gegeven en de Heere heeft genomen; de Naam des Heeren zij geloofd.’

Mevrouw Brown en ik beseften dat er vroeg of laat een nieuwe dominee zou komen, en dat de pastorie dus leeggeruimd moest worden. We besloten die vervelende taak heel zakelijk uit te voeren, en we vroegen of mevrouw Miller ons daarbij kwam helpen. Ik hield alleen enkele kleinoden en boeken als herinnering aan mijn ouders; voor grote voorwerpen had ik immers geen ruimte. Al ons meubilair werd door een veilinghuis verkocht. Ik kon me er niet toe zetten om erbij te zijn. Ik wilde niet zien hoe die verouderde maar voor mij zo vertrouwde voorwerpen door jan en alleman werden betast en op waarde geschat, terwijl ze geen benul hadden van de onschatbare waarde die de spullen hadden voor mij. Het meubilair was niet nieuw meer en ook niet antiek, en leverde dus weinig geld op. Mevrouw Brown wilde echter per se aanwezig zijn bij de veiling, om met eigen ogen te zien dat alles netjes en eerlijk verliep.

Terwijl de veiling werd gehouden, nam mevrouw Miller me mee naar de stoffenwinkel om een mooie lap stof te kopen voor een nieuwe jurk. Het duurde niet lang of we waren zo druk en gezellig bezig met het vergelijken van allerlei prachtige stoffen dat we bijna vergaten dat op dat moment de meubels van mijn jeugd onder de hamer gingen. Na lang speuren en vergelijken liepen we de winkel uit met beiden trots in onze handen een pakje met een lap stof, naalden, draden en knopen, startklaar om aan een nieuw naaiavontuur te beginnen. Nadat mevrouw Brown zich ervan had vergewist dat echt alles rondom de veiling volledig naar wens was verlopen (ik hoorde later dat ze met haar armen strak over elkaar vlak bij de veilingmeester had gestaan en heel boos had gekeken naar mensen van wie ze vond dat ze te weinig boden), kwam ze bij ons zitten toen we op een terrasje genoten van thee met cake. De veiling was naar ‘verwachting’ verlopen, en er was zelfs een kleine winst overgebleven nadat de veilingmeester zijn niet onaanzienlijke commissie op het eindresultaat had ingehouden.

Nadat alle goederen en bezittingen van mijn ouders waren verkocht en hun spaargeld was opgeteld, bleek dat ik toch nog een redelijke erfenis had overgehouden. Daarover was ik eigenlijk wel verbaasd, want ik was er altijd vanuit gegaan dat de kleine bezoldiging van mijn vader voor zijn werk als dominee en zijn genereuze levensstijl betekenden dat hij niet of nauwelijks geld had om opzij te leggen. Maar ik had er ook een nieuw, onverwacht probleem bij: wat moest ik gaan doen met mijn geld, en met mijn leven? Ik had de keuze tussen sparen of uitgeven. Als ik zuinig leefde, was mijn kleine fortuin genoeg om vier jaar van te kunnen rondkomen. Die tijd zou ik kunnen gebruiken om in alle rust te bepalen wat ik kon doen om in mijn levensonderhoud te voorzien. Maar ik kon het geld ook op de bank zetten en direct aan de slag gaan, waarmee dan ook.

HOOFDSTUK 2

Gedurende de eerste maanden na het sterven van mijn ouders deed het rustige leven bij mevrouw Brown me goed. Ik voelde me echter steeds rustelozer worden. Ik was klaar om mijn vleugels uit te slaan. Om Pemfield te verlaten, nieuwe mensen te ontmoeten en het belangrijkste van alles: om zelf in mijn levensonderhoud te voorzien. Ik wilde voorkomen dat ik een last zou worden voor mevrouw Brown of dat ik in het dorp bekend zou komen te staan als dat hulpbehoevende meisje. Op een avond bracht ik het ter sprake bij mevrouw Brown.

‘Ik denk dat ik eraan toe ben om werk te zoeken.’

‘Waarom dan, meisje? Je bent toch druk genoeg hier in mijn huisje?’

‘Ik bedoel een baantje waarmee ik genoeg verdien om voor mezelf te zorgen.’

‘Dan moet je maar gaan rondvragen in het dorp. Maar er is niet veel werk voor een jong meisje.’

‘Ik bedoel een baan buiten Pemfield.’

‘Maar kind toch! Waarom zou je dit mooie Pemfield willen verlaten?’

‘Om verder te kijken dan alleen hier in Pemfield, en om onafhankelijk te zijn.’

‘Maar waar denk je dan aan?’ vroeg ze afhoudend.

‘Aan werk in een huis waar ik kost en inwoning krijg’, antwoordde ik. Ik zag aan haar gezicht dat mijn opmerking mevrouw Brown verdriet deed en dat ze het niet begreep.

‘Misschien iets van huishoudelijk werk’, sprak ik verder.

‘Je zou het goed doen als kok’, probeerde ze.

‘Maar keukens in herenhuizen zijn vaak in de kelders. Dan zou ik me heel erg opgesloten voelen.’

‘Jij hebt een goede opvoeding gehad. Ik denk dat je daarmee best persoonlijk kamermeisje van een deftige mevrouw kan worden.’ ‘Maar dan moet ik ook instemmen met alle opvattingen van die mevrouw. Dan is het niet meer van belang wat ik zelf van iets vind!’

‘Nou, goed dan. Maar dan kun je toch gewoon dienstmeid worden? Je moeder heeft je goed geleerd wat schoonmaken is. Ik kan me nog goed herinneren dat je moeder het direct doorhad als jij je er te gemakkelijk vanaf maakte bij jouw klusjes in huis. Precies op het moment dat je dan de deur uitrende om buiten met Bessie te spelen, riep ze je terug. “Je hebt er weer met de pet naar gegooid!” zei ze. En dan liet ze je alles over doen.’

We lachten er samen hartelijk om en zo werd besloten dat ik op zoek ging naar een betrekking als huishoudelijke hulp, oftewel een dienstmeid. Ik vroeg God om mij voor te gaan op deze nieuwe weg en of Hij de juiste deuren wilde openen.

Ik kocht de krant Morning Post en bestudeerde uitgebreid de pagina met personeelsadvertenties. Ik schreef een heel aantal sollicitatiebrieven die ik meestal moest richten aan het hoofd van een huishouding, maar het feit dat ik geen ervaring had, leek tegen mij te werken. Ik kreeg de ene na de andere beleefde afwijzing. Met mijn zeventien jaar werd ik door velen waarschijnlijk te oud gevonden, te zelfstandig en dus niet meer kneedbaar genoeg om te worden gevormd tot een dienstbare huismeid. Mevrouw Brown was er zichtbaar mee ingenomen dat ik geen enkel succes boekte. Ze bleef maar zeggen dat huishoudelijk werk beneden de waardigheid van een dochter van de dominee was. Maar ik wist wel beter. Mijn ouders hadden nooit neergekeken op zware handenarbeid. Niet wetend wat mij te wachten stond, bleef ik hopen op een uitnodiging voor een gesprek.

Op een dag zag ik een advertentie voor een dienstmeid in een landhuis bij het dorpje Barton in het graafschap East Sussex. De naam Barton kwam me bekend voor omdat pa de plaatselijke dominee had gekend. Een dominee die hij hoog had staan vanwege zijn rechtzinnige prediking. Dit leek dus een ideale plek voor mij om een baan te vinden. Ik schreef mijn sollicitatiebrief naar het hoofd van de ongetwijfeld grote huishouding en bad vurig dat dit de juiste plek voor mij mocht worden.

Een week of twee later kwam het antwoord. Tot mijn grote vreugde, en tot teleurstelling van mevrouw Brown, verzocht het hoofd van de huishouding mij om voor een gesprek te komen, een week later al. Ik moest me erop voorbereiden om na het gesprek te blijven, indien ik geschikt bevonden werd, om de volgende dag al te beginnen met werken. Mijn opwinding over de plotseling zeer nabije start van mijn nieuwe leven was net zo groot als de teleurstelling van mevrouw Brown. Ik vond het jammer dat ik duidelijk tegen haar wensen inging, maar ik wist dat het tijd was om mijn eigen boontjes te leren doppen.

Ik wilde geld achterlaten voor mevrouw Brown als bedankje voor haar liefde, steun en gastvrijheid van het afgelopen halfjaar. Maar daar wilde ze natuurlijk niets van weten. Ik dacht er even over na en liep toen naar de bakker en de slager, deed een bescheiden wekelijkse bestelling voor haar en betaalde een jaar vooruit. De eerste broden en het eerste vlees zouden na mijn vertrek bij haar worden bezorgd, een welkome aanvulling op haar karige salaris.

Ik had slechts een week om mijn bezittingen in te pakken, mijn nieuwe jurk af te maken en afscheid te nemen van mijn hartsvriendinnen, onder wie Bessie. We hadden elkaar de afgelopen maanden weinig gezien of gesproken, omdat ze volledig opging in haar relatie met Rob, de zoon van de smid. Haar vader stuurde haar vaak naar de smid om messen te laten slijpen of voor reparaties. Een tijdje geleden, toen ze stond te wachten op de reparatie van haar snoeimes, stond ze een stapje te dichtbij. Toen Rob het vuur een beetje opstookte, vloog er een gloeiend kooltje weg, precies op Bessies rok. Rob zag het gebeuren en gooide zonder zich te bedenken een emmer ijskoud water over de rok, met als gevolg dat Bessie natuurlijk drijfnat, rillend en geschokt voor hem stond. Ze stond er blijkbaar zo bedremmeld bij dat hij zich over haar ontfermde. Hij liet zijn werk over aan een smidsknecht en nam Bessie mee naar huis om bij de haard in de keuken te drogen en op temperatuur te komen, en hij gaf haar een kopje thee om op adem te komen. Het was tijdens dat onverwachte samenzijn in de keuken bij de smidse dat Rob en Bessie besloten elkaar vaker te ontmoeten. En zo zorgde een foutje bij het vuur voor een warme liefdesband. Bessie bereidde zich voor op haar huwelijk, maar werd daardoor zo in beslag genomen dat ze geen ruimte had voor mij, zelfs niet na de dood van mijn beide ouders. Onze wegen liepen steeds verder uiteen en de oude vriendschap leek te verdwijnen.

Die laatste week ging zo snel voorbij. Ik vroeg me af of het wel goed was wat ik ging doen. Hoe had ik ooit kunnen bedenken om weg te gaan bij de enige vrienden die ik ooit had gekend en mijn geboortedorp waar zoveel mooie herinneringen lagen. Ik liep de kerk in om in stilte te huilen in het bankje waar mijn moeder en ik altijd hadden gezeten. Als ik m’n ogen dichtdeed, kon ik mijn vader bijna horen preken.

Och, mijn lieve pa. Het was zo goed om hem als vader te hebben. Hij had me zo vaak geholpen en bijgestaan als ik met geestelijke vragen worstelde. Als tiener had ik een aantal jaren geleefd als een farizeeër, rotsvast in de overtuiging dat ik met mijn fatsoenlijke leventje in aanmerking kwam voor Gods gunst en genade. Dat zelfvertrouwen knakte onder de preek van mijn vader over de tekst: ‘… want Ik ben niet gekomen om te roepen rechtvaardigen, maar zondaars tot bekering’. Na die preek kwam ik steeds dieper tot de ontdekking dat ik geen gebruikmaakte van de enige weg ter zaligheid – Gods Zoon, Jezus Christus. Toen las pa later het bekende vers Johannes 3:16: ‘Want alzo lief heeft God de wereld gehad, dat Hij Zijn eniggeboren Zoon gegeven heeft, opdat een iegelijk die in Hem gelooft, niet verderve, maar het eeuwige leven hebbe.’ En vervolgens weer een tijdje later vers 18 uit hetzelfde hoofdstuk: ‘Die in Hem gelooft, wordt niet veroordeeld, maar die niet gelooft, is alrede veroordeeld, dewijl hij niet heeft geloofd in den Naam des eniggeboren Zoons van God.’ Toen realiseerde ik me dat de grootste zonde die een mens kan begaan niet een vreselijke moord is of een andere grove misdaad, maar het niet geloven in en vertrouwen op Jezus Christus als Redder van zondaars. Ik smeekte God of Hij mijn zonden van ongeloof en zelfrechtvaardiging wilde vergeven, en ik vroeg Jezus om in mijn hart te komen.

En toen, tijdens een preek op Goede Vrijdag over de kruisiging – ik was nog maar veertien jaar oud – werd ik diep geraakt door de liefde van Jezus. Hij stierf aan het kruis, onverdiend, om onze straf te dragen. Ik voelde dat Hij ook mijn zonden op Zijn schouders nam en dat vervulde mijn hart met liefde en dankbaarheid. Toen wist ik dat Hij ook mijn Redder was. Dat Hij de straf voor mijn zonden had gedragen en dat ik niet langer bang hoefde te zijn voor veroordeling en de hel. Ik had niets gedaan – Hij alles.

Ik wist dat Jezus sterk en betrouwbaar genoeg was om voor altijd en eeuwig mijn ziel aan Hem toe te vertrouwen. Zonder een grote donderklap uit de hemel of een andere verbazingwekkende religieuze ervaring gaf ik gewoon mijn moegestreden ziel aan Jezus. Op dat moment was ik helemaal vrij van mijn innerlijke strijd. Mijn ouders zagen de ‘bevrijding’ in mijn ogen en in alles wat ik deed. Ze waren minstens zo gelukkig als ik.

Ik wilde zo snel mogelijk belijdenis doen. Toen die dag een aantal maanden later eindelijk aanbrak, hoopte ik op een gelovig hoogtepunt, waarbij ik de Heilige Geest echt in me zou voelen werken; dat mijn stap bevestigd werd en ik vervuld raakte met vreugde en zekerheid. Maar ik voelde helemaal niets. Ik deed belijdenis van mijn onwankelbaar en zeker geloof, maar ik voelde net zo veel als de houten kerkbank waar ik op zat. Ik had diepere gedachten over mijn nieuwe jurk en schoenen dan over mijn Heere en Zaligmaker. Ik was hevig teleurgesteld en vroeg me af of het allemaal wel echt was bij mij. Maar toen ik mijn vader daarover in vertrouwen nam, verzekerde hij me ervan dat het niet fout was om niets te voelen, en dat we moeten leren om meer te vertrouwen op Gods onwankelbaar en betrouwbaar Woord, dan op ons veranderlijke en zelfs verraderlijke gevoel. Och, wat miste ik de wijsheid van mijn ouders en de zekerheid dat ze voor mij baden. Hoe moest ik verder leven zonder hun aandacht en adviezen, en zonder hun vrijmoedige christelijke voorbeeld?

Toen bezocht ik onze oude tuin (de verlaten pastorie was nu gesloten en leeg). Wat had ik daar gelukkige uren meegemaakt terwijl ik met ma onkruid wiedde in de bloembedden of knobbelige aardappels oogstte met pa. Ik groef ma’s lievelingsrozenstruik op en plantte hem op haar en pa’s graf. De oude kersenboom stond net in bloei, dus plukte ik wat bloesem om die te drogen en voor altijd te bewaren in onze oude familiebijbel.

In die laatste week maakte ik wandelingen door mijn lievelingsvelden en favoriete paden. Het dorpje Pemfield lag op Greensand Ridge, een licht hellend gebied dat uitkeek op de prachtige Medwayvallei, en mijn lievelingspaden waren die vanwaar ik een prachtig uitzicht had op de bossen en velden onder me. Ik koesterde de bekende uitzichten en geuren; het riviertje dat door het dorp liep, waarin Bessie ik zo vaak dammen hadden gebouwd, de bomen waar we uit waren gevallen, de met varens bedekte hellingen waarin we hutten hadden gebouwd en de velden waarop we radslagen hadden gemaakt. Ik keek naar de eesthuizen, kale hoptuinen, boomgaarden en weides vol Romneyschapen en hun dartelende lammeren. Deze gezichten had ik mijn hele leven zo vanzelfsprekend gevonden, en nu leken ze zo prachtig en kostbaar. Ik wist niet wanneer ik ze weer zou zien, en ik wilde dat ze zo scherp mogelijk op mijn netvlies stonden als ik voor het eerst van mijn leven buiten Kent zou reizen. De gedachte dat ik niet zou zien hoe de lente overging in de zomer bracht tranen in mijn ogen, maar toen besefte ik dat de seizoenen ook in East Sussex elkaar afwisselden.

Ik moest een paar uur geslapen hebben in de onrustige nacht voor mijn vertrek, want ik schrok van mevrouw Brown die me wakker maakte. Mijn zenuwachtige opwinding gaf me de energie die je gewoonlijk van een goede nachtrust krijgt, en vol goede moed trok ik mijn nieuwe jurk aan en pakte ik de laatste spullen in. Mevrouw Brown wilde dat ik een stevig, voedzaam ontbijt zou nemen, maar omdat ik bijna geen hap door mijn keel kon krijgen, pakte ze wat brood en kaas in voor onderweg. Meneer Hicks, de lokale vrachtrijder, ging die ochtend naar de stad voor de markt, dus werd geregeld dat ik met hem mee zou gaan om vanaf daar een postkoets te nemen. Hij kwam al snel aan, dus ik nam afscheid van mevrouw Miller, omhelsde mevrouw Brown en gaf haar een kus. Met vochtige ogen en een bezwaard hart klom ik bij meneer Hicks op de kar. Zijn merrie begon te draven en scheidde me van mijn geliefde vriendinnen. Ik keek achterom naar de dames en zwaaide tot we een hoek om gingen en ik hen niet meer kon zien.

HOOFDSTUK 3

Meneer Hicks had er geen benul van hoe groots dit moment was. Hij kletste aan een stuk door over zijn zeug die elk moment kon biggen. Ik kreeg alles te horen over de verschillende varkens die hij had gefokt, welke de beste bacon opleverden, welke de ontsnappingskunstenaar was, en zo veel andere feiten dat ik wenste dat al zijn varkens tot worst waren gedraaid. Ik luisterde maar half, maar mijn vage antwoorden leken hem aan te moedigen om lyrisch door te spreken over het onderwerp, en al snel had hij het over de voordelen van varkensmest. Toen we eindelijk op de plek kwamen waar onze wegen zich zouden scheiden, voelde ik plotseling een soort liefde voor hem omdat hij het laatste bekende gezicht was dat ik in lange tijd zou zien. Ik nam met meer weerstand afscheid dan ik had verwacht en ergens wenste ik dat ik met hem terug zou kunnen gaan naar ons dorp om meer te leren over varkens fokken.