Zo gezegd …

Ds. L. de Wit en Martine Pieters-de Wit

Zo gezegd …

Harmonieuze communicatie in Bijbels perspectief

© B.V. Uitgeverij De Banier, Apeldoorn 2017

Omslagontwerp en vormgeving: José van der Meer

Foto omslag: Shutterstock

Vormgeving modellen: André Dorst

ISBN 978 94 0290 4437

c-NUR 711-001

www.debanier.nl

Alle rechten voorbehouden.
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Zo gezegd …

Harmonieuze
communicatie
in Bijbels
perspectief

Ds. L. de Wit

Martine Pieters-de Wit

Een zacht antwoord keert de grimmigheid af, maar een smartend woord doet de toorn oprijzen.

Spreuken 15:1

Doch de God der lijdzaamheid en der vertroosting geve u, dat gij eensgezind zijt onder elkander naar Christus Jezus; opdat gij eendrachtelijk, met een mond, moogt verheerlijken de God en Vader van onze Heere Jezus Christus.

Romeinen 15:5 en 6

Inhoud

Voorwoord

Inleiding

Deel 1 – Theorie

Het belang van harmonieuze communicatie in Bijbels perspectief

1.   Oorsprong van communicatie

1.1   Communicatie is modern!

1.2   Communicatie is modern?

1.3   God en communicatie

1.4   De harmonieuze communicatie verwoest

1.5   De menselijke eenheid verwoest

Samenvatting

2.   Gevolgen verwoeste menselijke eenheid

2.1   Geen menselijke eenheid meer

2.2   Algemene genade

2.3   Verschil algemene en bijzondere genade

2.4   Eenheid in de gemeente

2.5   De ongelovige en de oude mens in de gemeente

2.6   Geloof, hoop en liefde

Samenvatting

3.   Communicatietechnieken

3.1   Waarom communiceren we?

3.2   Verschil in communicatie

3.3   Het basiscommunicatiemodel

3.4   Coderen en decoderen

3.5   Ruis

3.6   Luisteren

3.7   Omgeving

3.8   Perceptie

3.8.1 Schema’s en stereotypes

3.8.2 Drie perceptiegevaren

3.9   Emoties

3.10   Non-verbale communicatie

Samenvatting

4.   Communicatievaardigheden

4.1   Inhoud en betrekking

4.2   Van ‘koetjes en kalfjes’ naar intimiteit

4.3   DAS

4.4   DISC

4.5   Golden Circle

4.6   Geweldloze communicatie

4.7   Metacommunicatie

4.8   Feedback geven en ontvangen

4.8.1 Positieve feedback

4.8.2 Kritische of opbouwende feedback

4.8.3 Feedback geven

4.8.4 Feedback ontvangen

4.9   Excellent onderhandelen

4.10   Het Communicatiekruispunt

Samenvatting

5.   Gevolgen verwoeste mens-Godrelatie

5.1   Communicatie tussen mens-God

5.2   De kerkganger

5.3   Individueel herstel

5.4   Gemeentelijke eenheid

Samenvatting

6.   Prediking

6.1   God spreekt tot ons

6.2   De boodschap van de preek

6.3   De dwaasheid van de preek

6.4   De preek en het leven van de kerkganger

6.5   De preek verzoent, corrigeert en bevestigt

6.6   De taak voor de gemeente

Samenvatting

Deel 2 – Praktijk

Harmonieuze communicatie in de praktijk

1.   Communicatievaardigheden in de praktijk

1.1   Luisteren

1.2   Schema’s en stereotypes

1.3   DAS-test

1.3.1 De test

1.3.2 De uitslag

1.3.3 Wat houdt DAS in de praktijk in?

1.3.4 Tips

1.4   DISC-test

1.4.1 De test

1.4.2 De uitslag

1.4.3 Praktijkvoorbeelden

1.4.4 Tips

1.5   Golden Circle

1.5.1 Evangelisatie en de Golden Circle

1.5.2 Golden Circle toepassen op je persoonlijke leven

1.6   Geweldloze communicatie

1.7   Excellent onderhandelen

2.   Zaalopstelling

2.1   Een nette en warme zaal

2.2   Kleurenoverzicht

2.3   Zaalopstellingen

2.3.1 Vergadering

2.3.2 Vergadering en gesprek

2.3.3 Gesprek

2.3.4 In groepjes

2.3.5 Discussie of gesprek

2.3.6 Presentatie

2.3.7 De groep in beweging

2.3.8 Veiligheid creëren

2.4   De spreker

2.4.1 Rol voor aanvang

2.4.2 Het geheim van de vlotte spreker

2.4.3 De plaats van de spreker

2.4.4 Vragen tijdens of na je presentatie

3.   Het pastoraat

3.1   Eerste fase

3.2   Tweede fase

3.3   Het corrigerend gesprek

3.4   Vermanend gesprek

4.   Praktische lessen

4.1   Bewegingen in de kerk

4.2   Gebed

4.3   Dialoog over de kerk

4.4   Casus huisbezoek

4.5   Casus huisbezoek wedergeboorte

4.6   Les offerdienst (diaconale gaven)

4.7   Les zending

4.8   Les keuzes maken

4.8.1 Geweld

4.8.2 Gehoorzamen

4.8.3 Telefoon

4.8.4 Naar de kerk

4.8.5 Loverboy

4.8.6 Naastenliefde

4.8.7 Bedrog

4.8.8 Alcohol

4.8.9 Verliefd

Dankwoord

Bijlage 1: Voorbeeld giftbrief

Bijlage 2: Voorbeeld reacties

Literatuurlijst

Voorwoord

Hier doet zich al een dilemma voor. Ik weet niet wie deze woorden nu leest. Ik weet uw leeftijd niet, bent u een ouder iemand of zit jij nog op school? Heb je dit boek gepakt om je voor te bereiden op een presentatie?

Ik weet ook je achtergrond niet. Is het voor jou een eerste kennismaking met ‘communicatie’, of heeft u via uw bedrijf al diverse cursussen moeten volgen en denkt u: weer zo’n boek dat aan de rij van vele andere communicatieboeken kan worden toegevoegd?

Terwijl ik deze woorden opschrijf, besef ik dat er een geweldig proces in gang is gezet. Een proces van woorden zenden en ontvangen. Waarbij het al lezend in dit boek duidelijk zal worden hoe belangrijk het is om te weten wie de ontvanger is. Niet om je boodschap daarop aan te passen, maar wel om je boodschap op de ontvanger af te stemmen.

Het is niet onze bedoeling met dit boek om, naast de theorieën die er al zijn, een nieuwe communicatietheorie toe te voegen. Integendeel, wij maken dankbaar gebruik van wat door anderen is uitgedacht. Wat dit boek echter toevoegt, is dat onze communicatie in Bijbels perspectief wordt gezet en toegepast in de context van een kerkelijke gemeente.

Al jaren hield communicatie in de kerk en tussen gemeenteleden mij bezig. Aan het einde van mijn studie theologie heb ik mij verdiept in de pastorale communicatie met dementerende gemeenteleden. Ik ontdekte de waarde van het bewust afwegen van de manier waarop wij communiceren. Communicatie bleef mij intrigeren, bijvoorbeeld tijdens de doordenking van de overdracht in de prediking, de pastorale gesprekken binnen en buiten de gemeente en door het volgen van diverse cursussen op dit gebied. Toen mijn oudste dochter vervolgens na de middelbare school communicatie ging studeren, kregen we hierin een extra raakvlak.

Wanneer ik in een gemeente uitgenodigd werd om over communicatie te spreken, werd regelmatig de vraag gesteld of het ook na te lezen was. Aangezien ik meer een spreker ben dan een schrijver, werd het idee geboren om samen met Martine aan deze vraag tegemoet te komen. Het resultaat van dit gezamenlijke project hebt u nu in handen.

Het is een lange weg geweest, maar een zeer waardevolle. Alleen al vanwege het doorspreken over de thema’s samen met mijn dochter. Daarnaast omdat zij mij steeds weer stimuleerde om mijn gedachten nog helderder onder woorden te brengen. Dit is de leesbaarheid hopelijk ten goede gekomen.

Wij hopen dat het lezen van dit boek mag bijdragen tot verdieping van onderlinge, harmonieuze communicatie. En bovenal dat het mag bijdragen in de overdracht van de woorden van God, op diverse terreinen van het gemeenteleven.

Ds. L. de Wit

Communicatie zit in mijn hart, dat bleek al gauw tijdens mijn studie Communicatie aan Hogeschool Rotterdam. Tijdens mijn opleiding leerde ik hoe je communicatie kunt toepassen in bedrijven, in de marketing, in de journalistiek … Ik leerde welk psychologisch proces erachter zit en hoe erg wij elkaar beïnvloeden met positieve en negatieve communicatie.

In die tijd hield mijn vader een presentatie over communicatie voor een gemeente. Mijn vader en mijn vak, dus daar moest ik bij zijn. Zo ontstond er tussen ons een interessante discussie over communicatie, hoe dacht hij erover, wat dacht ik? Wat had hij geleerd in de loop der tijd en wat leerde ik op school? Voordat de auto weer voor ons huis geparkeerd stond, was het idee geboren om samen tegemoet te komen aan de vraag van de aanwezigen op de presentatieavond. Zij vroegen om een naslagwerk, maar dat was er niet.

Er brak een boeiende tijd aan. We werkten als collega’s zij aan zij, stuurden elkaar agenda’s en notulen en hadden onze vergaderingen. Het mooiste is dat we veel hebben geleerd van elkaar.

Ik leerde communicatie kennen vanuit Bijbels perspectief. Waarom is harmonieuze communicatie nu zo belangrijk? Ik wist niet wat wij allemaal stukmaken door ruzie, roddel, en dergelijke. Door de informatie die mijn vader me gaf om op te schrijven, kijk ik anders naar communicatie en de gesprekken tussen gemeenteleden. Nu voel ik de noodzaak van harmonie tussen broeders en zusters in Christus.

Andersom leerde ik mijn vader de nieuwe communicatietools waarmee mensen kunnen leren om harmonieuzer te communiceren; om elkaar beter te begrijpen en minder geweld te gebruiken in hun communicatie.

Ik ben dankbaar voor de inzichten die ik door mijn vader gekregen heb. Het was een voorrecht om elke week aan zijn bureau te zitten met mijn opnameapparaatje en te luisteren naar zijn gedachten en de dingen die hij heeft geleerd.

Het kostte soms zweet en tranen om het te kunnen doorgronden en vervolgens op te schrijven, maar het was een tijd die ik niet had willen missen.

Nu lees jij, leest u, dit boek. Ik wens je een goede ontdekkingstocht. Ik hoop dat het je dicht bij de verwondering brengt over de communicatiegave die God aan de mens gegeven heeft. Ik hoop dat dit boek een middel mag zijn om je in gebed te brengen, om vernieuwing van het hart en van de communicatie.

Martine Pieters-de Wit

Inleiding

Dit boek is opgedeeld in twee delen. Deel 1: Het belang van harmonieuze communicatie in Bijbels perspectief, en deel 2: Harmonieuze communicatie in de praktijk.

Deel 1 – Het belang van harmonieuze communicatie

In deel 1 gaan we in op het belang van harmonieuze communicatie. Wat is de oorsprong van communicatie? Waarom is het zo belangrijk? Wat zegt de Bijbel over onze communicatie, over onze omgang met de naaste, over eenheid in de gemeente?

Daarnaast gaat deel 1 dieper in op communicatietechnieken en -vaardigheden. Hoe werkt communicatie eigenlijk? Hoe kunnen we misverstanden voorkomen? Welke invloed heeft je persoonlijkheid op de manier waarop je communiceert?

Wat heeft onze onvolmaakte communicatie voor gevolgen voor ons mensen, maar ook voor Gods gemeente? Wat maken we allemaal stuk doordat we niet meer liefdevol en harmonieus communiceren?

Ten slotte staan we stil bij de rol van de prediking in de moderne tijd. Waarom is de prediking zo belangrijk en onvervangbaar? Wat is de rol van de kerkganger die naar de prediking luistert?

Deel 2 – Harmonieuze communicatie in de praktijk

In deel 2 gaan we dieper in op de praktijk. In deel 1 hebben we van alles geleerd over het verbeteren van onze communicatie, maar hoe werkt die theorie in de praktijk? Hoe kun je oefenen om je communicatie te verbeteren? Hoe maak je de opstelling van de zaal zo effectief mogelijk, zodat er beter naar een presentatie geluisterd wordt of zodat het gesprek makkelijker op gang komt. Hoe ga je om met vermaning binnen de gemeente?

In het laatste hoofdstuk staan diverse casussen uitgewerkt die gebruikt kunnen worden tijdens een catechisatieles, de club of bijeenkomst van een vereniging of studiegroep. Deze casussen zijn gericht op informeren, dialogiseren, overreden of formeren, of een combinatie van deze.

In de literatuurlijst achterin dit boek vindt u de bronnen die gebruikt zijn ter ondersteuning. Ook kunt u deze lijst raadplegen om verder te lezen over een bepaald onderwerp.

Deel 1 – Theorie

Het belang van harmonieuze communicatie in Bijbels perspectief

1. Oorsprong van communicatie

1.1 Communicatie is modern!

Communicatie is echt iets van deze tijd. Binnen bedrijven zijn er speciale communicatieafdelingen die nadenken over de vormgeving van de nieuwsbrief, de juiste timing van een websitebericht en genoeg interessante social media-input.

Dat is niet alleen bij bedrijven zo. Ook bij stichtingen en goede doelen, júist bij hen, is de afdeling communicatie heel belangrijk. Broodnodig zelfs, voor bijvoorbeeld de fondsenwerving. Zo is het voor elke organisatie noodzakelijk om na te denken over communicatie, in welke branche ze ook werkzaam is.

Er wordt meer en meer gecommuniceerd. Eigenlijk maken we onszelf dol met al die communicatie. Want doordat er steeds meer gecommuniceerd wordt, moet je ook steeds harder schreeuwen om gehoord te worden. Maar stilzwijgen is geen optie.

Tegenwoordig zijn er mogelijkheden te over om met anderen te communiceren. Waar we eerst de ganzenveer en pen hadden, hebben we nu WhatsApp en Twitter. De moderne media lijken zo normaal en zijn niet meer weg te denken, maar het niet-digitale tijdperk is nog helemaal niet zo lang geleden.

We hebben veel manieren waarop we communiceren, maar dat betekent niet dat de communicatie daardoor ook gemakkelijker is geworden.

1.2 Communicatie is modern?

Communicatie is van alle tijden, alleen de focus op communicatie verandert, evenals de manieren waarop gecommuniceerd wordt. Een tijdje terug waren we in Italië, daar liepen we tussen de ruïnes door van het stadje Ostia Antica. We liepen door de vroegere winkelstraat, zo vertelde onze gids. Op de grond zag je nog wat resten van stenen muurtjes. Voor elke winkel was op de grond een mozaïek te zien. Op deze mozaïeken waren paarden afgebeeld, vissen, touwen of een boot.

Deze mozaïeken gaven aan welke winkel er gevestigd was. Onze uithangborden zijn dus helemaal niet zo modern als we wellicht denken, zelfs in de Romeinse tijd was er al sprake van winkelcommunicatie.

Winkelstraat in Ostia Antica

Een paar communicatieweetjes op een rij.

Wist je dat:

– Het concept ‘krant’ bij Julius Caesar vandaan komt?

– Er in de Tweede Wereldoorlog wel 250.000 postduiven zijn gebruikt door de Britten?

– Ray Tomlinson de allereerste e-mail in 1971 verstuurde en er vandaag ongeveer 100 triljoen e-mails per dag worden verzonden?

– Er per dag 350 miljoen foto’s op Facebook geüpload worden?

– De voorspelling is dat in 2020 gemiddeld 6,6 apparaten per persoon aan internet zijn verbonden?¹

Ook voor de Romeinse tijd was er communicatie. Want overal waar mensen zijn, wordt gecommuniceerd. In principe is er communicatie zodra er twee mensen op de wereld zijn, zoals Adam en Eva, en zij met elkaar in contact zijn.

De mens is geschapen als een communicatief wezen. Dat is niet zomaar een feit maar een groot wonder! Want door die eigenschap kunnen wij onze gedachten en gevoelens met anderen delen. We zijn niet veroordeeld om alles wat wij meemaken en beleven binnen onszelf te houden zonder het te kunnen uiten. Stel je voor dat je alle mooie en moeilijke dingen in het leven niet zou kunnen delen met je naasten … Dan zouden de mooie dingen hun glans verliezen en de moeilijke dingen zouden nog moeilijker zijn. Het niet kunnen delen van vreugde en verdriet is juist de pijn van eenzaamheid.

Communicatie is modern, maar ook weer niet. Communicatie speelt een rol door de jaren heen, in elk tijdperk. Wanneer is communicatie ontstaan?

1.3 God en communicatie

In den beginne schiep God de hemel en de aarde. De aarde nu was woest en ledig, en duisternis was op de afgrond; en de Geest Gods zweefde op de wateren. En God zeide: Daar zij licht! en daar werd licht.

Genesis 1:1-3

Zelfs al vóór de mens er was, is er communicatie. Communicatie tussen de Vader, de Zoon en de Heilige Geest. Door te spreken, schiep God de wereld.

Deze vorm van communicatie was en is perfect. Er waren geen misverstanden, er was geen ruzie. De Vader, de Zoon en de Heilige Geest begrepen elkaar volkomen en waren het ook met elkaar eens. Er is Goddelijke eenheid tussen de Vader, de Zoon en de Heilige Geest.

Figuur 1: Goddelijke eenheid betekent: God is de Vader, God is de Zoon en God is de Heilige Geest > 3 = 1 Hun onderlinge communicatie is volkomen in harmonie.

En God zeide: Laat Ons mensen maken, naar Ons beeld, naar Onze gelijkenis; en dat zij heerschappij hebben over de vissen der zee, en over het gevogelte des hemels, en over het vee, en over de gehele aarde, en over al het kruipend gedierte, dat op de aarde kruipt. En God schiep de mens naar Zijn beeld; naar het beeld van God schiep Hij hem; man en vrouw schiep Hij hen.

Genesis 1:26-27

In dit gedeelte is de communicatie tussen de drie-eenheid van God goed zichtbaar. ‘Laat Ons mensen maken naar Ons beeld, naar Onze gelijkenis.’ Daarom kunnen wij niet in enkelvoud denken, maar moeten we altijd in meervoud denken over God.

Die drie-eenheid is er in God Zelf, maar ook in Zijn werken die Hij ons openbaart, zoals in de schepping van de mens en in de samenleving. God is niet de verre, onbekende, maar Hij komt dicht bij ons.²

Die hemelse communicatie is het beginpunt voor Johannes. ‘In den beginne was het Woord, en het Woord was bij God, en het Woord was God. Dit was in den beginne bij God. Alle dingen zijn door Hetzelve gemaakt, en zonder Hetzelve is geen ding gemaakt, dat gemaakt is’ (Joh. 1:1-3).

God openbaart Zich vanaf de eerste bladzijde van de Bijbel als een sprekende God. Bij Hem is dat geen scheppingsgave; het hoort bij het wezen van God. Het is er altijd geweest. Heel de schepping is het resultaat van deze hemelse communicatie. Sprekend heeft Hij alles gemaakt.

Ook de mens. Kijk maar naar Genesis 2:18: ‘Ook had de HEERE God gesproken: Het is niet goed, dat de mens alleen zij; Ik zal hem een hulpe maken, die als tegen hem over zij.’

Heel duidelijk lezen we dat God niet maar één mens heeft gewild. Dat is opvallend. Eerder klonk steeds het refrein ‘En God zag dat het goed was’, maar in Genesis 2:18 lezen we dat niet. Met één mens was Zijn werk nog niet voltooid.

De Vader, de Zoon en de Heilige Geest hebben met elkaar besloten om mensen te maken (NGB, art. 9). Dat constateert Adam niet, maar dat zegt God Zelf. ‘Het is niet goed dat de mens alleen zij!’ En dan schept Hij (of beter gezegd: scheppen Zij) uit de mens nog een mens, die in relatie tot de ander staat.

Figuur 2: De mens is man en de mens is vrouw, 2 = 1. Hun onderlinge communicatie is volkomen in harmonie.

Wanneer God een hulp maakt tegenover Adam, wordt als eerste de eenheid tussen mensen benadrukt. God is in drie Personen één, God schept de mens op dezelfde manier. Zo is de mens naar Zijn beeld geschapen. Adam en zijn vrouw, samen zijn zij volkomen één.

Dat betekent ook dat er volkomen harmonie is in hun onderlinge communicatie. Zoals Adam dacht, zo dacht Manninne. Samen maakten zij God groot. Zij spraken als met één mond tot verheerlijking van God. Zonder volkomen harmonie in de communicatie, zou de mens niet meer één zijn.

Met Goddelijk inzicht had Adam de dieren een naam gegeven. Toen hij ontwaakte deed hij dat ook voor zijn vrouw. In harmonie met Gods bedoeling, want nu geeft hij een naam aan zijn vrouw met de boodschap die hij tot de dieren niet kon zeggen. ‘Toen zeide Adam: Deze is ditmaal been van mijn benen, en vlees van mijn vlees! Men zal haar Manninne heten, omdat zij uit de man genomen is’ (Gen. 2:23). De mens is niet geschapen als eenzame kluizenaar, maar als een sociaal wezen. Zo werden wij toegerust voor het liefdegebod: God liefhebben boven alles en de naaste als onszelf. We hebben de mogelijkheid ontvangen om dit aan God en onze naaste te tonen door middel van communicatie.

Er was al communicatie tussen de Vader, de Zoon en de Heilige Geest; maar nu zijn Adam en Manninne erbij gekomen. God communiceert ook met hen, Hij gaat daardoor een relatie met de mensen aan. En ook die relatie is volkomen harmonieus. Adam en Manninne hoorden de stem van God ‘aan de wind des daags’ als zij door het paradijs wandelden. De Schepper communiceert met Zijn schepselen, Adam en Manninne communiceren met hun Schepper.

Figuur 3: Communicatie in het paradijs

Wij kunnen nooit bevatten dat God Eén is en toch Drie. God is Eén, maar er is communicatie tussen de Vader, de Zoon en de Heilige Geest zoals we net gezien hebben in figuur 1. Ook zagen we dat God over Zichzelf spreekt in meervoud.

Hoewel de Goddelijke eenheid moeilijk te begrijpen is, heeft God ons er wel een beeld van gegeven. God schiep de mens naar Zijn beeld (… naar Ons beeld, naar Onze gelijkenis …). Hij schiep niet één mens, maar twéé mensen. Deze twee mensen staan in onderlinge relatie tot elkaar (figuur 2) zoals de Vader, de Zoon en de Heilige Geest in relatie tot elkaar staan.

De Vader is God, de Zoon is God en de Heilige Geest is God, met elkaar zijn Zij Eén. De man is mens en de vrouw is mens, samen zijn zij één.

De drie-eenheid is daarmee nog steeds niet te bevatten. Maar we krijgen door de schepping van de mens een beeld van de Goddelijke eenheid.

Figuur 4: Menselijke eenheid beeld van de Goddelijke eenheid

Tussen de drie Personen van God is een volstrekt harmonieuze relatie. Tussen de Vader, de Zoon en de Heilige Geest bestaat geen enkele spanning, alleen maar harmonie. Zo heeft God ook de mens geschapen. In volledige harmonie met elkaar en met God.

In het paradijs is er:

- Een volmaakte drie-eenheid tussen God;

- Een volmaakte twee-eenheid tussen de mens;

- Een volmaakte relatie tussen God en de mens.

Figuur 5: De Goddelijke eenheid, de menselijke eenheid en de Godmensrelatie

In het verdere van dit boek zullen deze eenheden veel terugkomen omdat dit de basis is van ons communiceren:

1. De Goddelijke eenheid (tussen de Vader, de Zoon, de Heilige Geest);

2. De menselijke eenheid (tussen de man en de vrouw, tussen mensen onderling);

3. De relatie tussen God en de mens, oftewel: de God-mensrelatie of mens-Godrelatie.

Pas als de mens geschapen is in de vorm van een man én een vrouw is de schepping volmaakt. De menselijke eenheid symboliseert op die manier het beeld van de Goddelijke eenheid. Daarom is de manier waarop wij communiceren belangrijk. Door kwetsende woorden en roddel wordt de menselijke eenheid kapotgemaakt. De menselijke eenheid staat symbool voor de Goddelijke eenheid. Door disharmonie in onze communicatie zenden wij het beeld uit dat God ook disharmonie kent tussen de Vader, de Zoon en de Heilige Geest.

Onderlinge twist is dus niet alleen erg voor de betrokkenen, we zijn op dat moment ook geen afspiegeling van onze Schepper. In Zijn drieeenheid is twist immers een onmogelijkheid. Wij zenden met disharmonieuze communicatie het signaal uit dat God niet te vertrouwen is. Als we dit tot ons door laten dringen, beseffen we pas hoe erg het is, dat wij dit beeld verwoesten … Later zal Jezus in het hogepriesterlijke gebed dan ook om deze eenheid bidden (Johannes 17).

Sinds de zondeval begrijpen mensen elkaar lang niet altijd meer en zeker niet volmaakt. Denk maar aan iemand die het erg moeilijk heeft door ziekte, financiële zorgen of anderszins. Hoe kun je de ander ooit ten volle begrijpen, of hoe kun je ooit een ander echt laten meevoelen in je vreugde of verdriet? Het is onmogelijk. En dan nog alle meningsverschillen …

De mensen begrijpen elkaar niet meer. Dat kan een gevoel van eenzaamheid oproepen. Zijn we dan helemaal alleen in deze wereld? Nee! Want God heeft ons ook na de zondeval de gave gegeven om te communiceren. Daardoor zijn wij in staat om relaties aan te gaan en zorg te dragen voor elkaar. God heeft nog sporen van Zijn beeld overgelaten. Maar er is geen volkomen eenheid meer tussen mensen. We kunnen de eenheid van God daardoor niet meer uitstralen, het beeld is kapot. Toch draagt de mens nog steeds de verantwoordelijkheid om beeld (symbool) te zijn van de Goddelijke eenheid.

We kunnen het beeld hier op aarde nooit meer ten volle laten zien, maar het blijft vanuit God wel de opgave! Dit vraagt om herschepping door de Heilige Geest. Waar de Heilige Geest werkt en harten vernieuwd worden, komen mensen in de juiste verhouding te staan tot God én tot elkaar; de gemeenschap der heiligen.

Door het werk van de Heilige Geest leren wij inzien hoeveel schade het God toebrengt als mensen slecht met elkaar omgaan. Het gaat ons verdriet doen als Gods beeld wordt aangetast. Dan ontstaat ook het verlangen om harmonieus te communiceren.

Totdat wij allen zullen komen tot de enigheid des geloofs en der kennis van de Zoon Gods, tot een volkomen man, tot de mate van de grootte der volheid van Christus. Opdat wij niet meer kinderen zouden zijn, die als de vloed bewogen en omgevoerd worden met alle wind der leer, door de bedriegerij der mensen, door arglistigheid, om listiglijk tot dwaling te brengen. Maar de waarheid betrachtende in liefde, alleszins zouden opwassen in Hem, Die het Hoofd is, namelijk Christus.

Efeze 4:13-15

1.4 De harmonieuze communicatie verwoest

Laten we nog eens goed kijken naar Genesis 3 en letten op de onderlinge communicatie.

Genesis 2 eindigt met de schepping van Manninne en de vrede van het paradijs. Een vrede waarin zowel God en mens, Adam en Manninne onderling, elkaar niet tegenspreken.

In het eerste vers van hoofdstuk 3 komt er een gesprekspartner bij. De slang begint te spreken. Zij wordt geïntroduceerd op een waarschuwende wijze: ‘De slang nu was listiger dan al het gedierte des velds, hetwelk de HEERE God gemaakt had; en zij zeide tot de vrouw: Is het ook, dat God gezegd heeft: Gijlieden zult niet eten van alle boom dezes hofs?’

Door te spreken, gaat de slang een relatie aan met de vrouw. Het vervolg van het gesprek zetten we hier in dialoog neer.

Manninne: ‘Van de vrucht der bomen dezes hofs zullen wij eten. Maar van de vrucht des booms, die in het midden des hofs is, heeft God gezegd: Gij zult van die niet eten, noch die aanroeren, opdat gij niet sterft.’

Slang: ‘Gijlieden zult de dood niet sterven. Maar God weet, dat ten dage als gij daarvan eet, zo zullen uw ogen geopend worden, en gij zult als God wezen, kennende het goed en het kwaad.’

Hier gaat het mis in de communicatie. God schiep de mens als beeld van Hem. De slang praat tegen Manninne, gaat tegen God in en stelt haar voor een keuze. Manninne verbreekt hier de menselijke eenheid door zonder Adam een andere kant op te gaan. Ze verbreekt ook de God-mensrelatie, door wat God heeft gezegd te wantrouwen. De harmonie in denken, spreken en handelen is weg, zowel in haar relatie met Adam als met God.

Ze beslist zelf en betrekt dan Adam erbij. Wat nog nooit gebeurd is, gebeurt nu: beiden gaan zij in tegen Gods wil. Manninne keek,

Figuur 6: Menselijke eenheid en mens-Godrelatie verwoest

begeerde en at. ‘En zij gaf ook haar man met haar, en hij at.’ Wat was de taak van Manninne? Waarom was zij geschapen?

1. Omdat er bij God sprake is van een meervoud onderling, is Adam in zijn enkelvoud niet compleet. Alleen door de toevoeging van Manninne is er sprake van een twee-eenheid die beeld kan zijn van de Goddelijke eenheid. Zo kon de menselijke eenheid beelddrager zijn van de Goddelijke eenheid.

2. Manninne is geschapen als hulp tegenover Adam.

Manninne was gemaakt als hulp tegenover Adam, op gelijkwaardige voet. Wat was haar specifieke taak, waarmee moest ze Adam helpen? Niet met overhemden strijken of stofzuigen, dat was in het paradijs helemaal niet nodig. We moeten het woord ‘hulp’ dan ook nooit denigrerend gebruiken. Het heeft hier een veel hoger doel: De taak die Manninne krijgt is het ondersteunen van Adam in het leven voor God. En wat doet ze nu?

Ze ondersteunt Adam níét in het leven voor God, ze trekt hem er juist vandaan. Door één argwanende vraag van de slang wijkt Manninne af van haar levenstaak. Ze wantrouwt God en ze verbreekt de eenheid met Adam door alleen een andere weg in te slaan. Ze handelt als een opzichzelfstaand persoon, terwijl ze één was met Adam.

‘En zij nam van zijn vrucht en at; en zij gaf ook haar man met haar, en hij at.’ Adam herstelt de gebroken communicatielijn niet. In plaats van dat hij Manninne terugroept, terug naar het samen één zijn, verplaatst hij zich naar háár.

Adam en Maninne eten beide van de vrucht; daarin zijn zij een eenheid. Toch is er sprake van een breuk omdat zij deze beslissing genomen hebben alsof zij opzichzelfstaande personen waren. De tweede breuk is de breuk tussen de mens en God, Adam en Eva keren zich af van God door tegen Zijn regels in te gaan.

Toen werden hun beider ogen geopend, en zij werden gewaar, dat zij naakt waren; en zij hechtten vijgenboombladeren samen, en maakten zich schorten. En zij hoorden de stem van de HEERE God, wandelende in den hof, aan de wind des daags. Toen verborg zich Adam en zijn vrouw voor het aangezicht van de HEERE God, in het midden van het geboomte des hofs.

Genesis 3:7-8

Figuur 7: Manninne vervult haar taak niet

De eenheid tussen de man en vrouw is verbroken. Evenals de Godmensrelatie. God roept tegen Adam: ‘Waar zijt gij?’

Adam: ‘Ik hoorde Uw stem in de hof, en ik vreesde; want ik ben naakt; daarom verborg ik mij.’

God: ‘Wie heeft u te kennen gegeven, dat gij naakt zijt? Hebt gij van die boom gegeten, van welken Ik u gebood, dat gij daarvan niet eten zoudt?’

Adam: ‘De vrouw, die Gij bij mij gegeven hebt, die heeft mij van die boom gegeven, en ik heb gegeten.’

Wat Adam eerst met verwondering richting Zijn Schepper uitroept: ‘Manninne, been van mijn gebeente!’, is nu verwijtende communicatie geworden. ‘De vrouw die U gaf …’

God tegen Manninne: ‘Wat is dit, dat gij gedaan hebt?’

Manninne: ‘De slang heeft mij bedrogen, en ik heb gegeten.’

Dan vervloekt God de slang: ‘Dewijl gij dit gedaan hebt, zo zijt gij vervloekt boven al het vee, en boven al het gedierte des velds! Op uw buik zult gij gaan, en stof zult gij eten, al de dagen uws levens. En Ik zal vijandschap zetten tussen u en tussen deze vrouw, en tussen uw zaad en tussen haar Zaad; Datzelve zal u de kop vermorzelen, en gij zult Het de verzenen vermorzelen.’

En tot de vrouw zegt Hij: ‘Ik zal zeer vermenigvuldigen uw smart, namelijk uwer dracht; met smart zult gij kinderen baren; en tot uw man zal uw begeerte zijn, en hij zal over u heerschappij hebben.’

God tegen Adam: ‘Dewijl gij geluisterd hebt naar de stem uwer vrouw, en van die boom gegeten, waarvan Ik u gebood, zeggende: Gij zult daarvan niet eten; zo zij het aardrijk om uwentwil vervloekt; en met smart zult gij daarvan eten al de dagen uws levens. Ook zal het u doornen en distelen voortbrengen, en gij zult het kruid des velds eten. In het zweet uws aanschijns zult gij brood eten, totdat gij tot de aarde wederkeert, dewijl gij daaruit genomen zijt; want gij zijt stof, en gij zult tot stof wederkeren.’

De menselijke eenheid en de God-mensrelatie is verbroken door de vrouw en vervolgens ook door de man. Wat doet God? Hij spreekt opnieuw. De communicatie gaat allereerst van Hem uit. Hij schept al sprekend een mogelijkheid om de God-mensrelatie weer tot stand te brengen. ‘En Ik zal vijandschap zetten tussen u en tussen deze vrouw, en tussen uw zaad en tussen haar Zaad; Datzelve zal u de kop vermorzelen, en gij zult Het de verzenen vermorzelen.’

God komt direct met een antwoord. Door het over het Nageslacht te hebben spreekt Hij indirect al over Jezus Christus. De slang (de duivel) zal vermorzeld worden door het Nageslacht van de vrouw. Jezus, de enige mogelijkheid om de eenheid tussen de mens en God weer te herstellen.

Wat doet Adam? ‘Voorts noemde Adam de naam zijner vrouw Heva, omdat zij een moeder aller levenden is.’ Eva zal kinderen baren waar uiteindelijk het Nageslacht uit geboren zal worden.

De consequentie van de zondeval was dat ze zouden sterven, en dat zullen ze ook. Maar God belooft het Nageslacht, Jezus, om de mens zalig te maken. Zalig maken is de mens terugbrengen in de gemeenschap met God.

De zondeval is geweest en in plaats van de dood klinkt het Leven! ‘Eva!’; moeder van alle levenden.