Van de wierook naar het Woord

‘De ware schat der Kerk is het heilig Evangelie van
de heerlijkheid en de genade van God.’ Stelling 62

‘Men moet de christenen aansporen dat zij zich
inzetten hun Hoofd Christus na te volgen door straffen,
dood en hel heen.’ Stelling 94

Maarten Luther

Huib de Vries
Van de wierook naar het Woord
De weg van twaalf voormalige rooms-katholieken naar het protestantisme
© B.V. Uitgeverij De Banier, Apeldoorn 2017
Omslagontwerp en vormgeving: José van der Meer
ISBN 978 94 0290 4765
NUR 402 010

www.debanier.nl

Alle rechten voorbehouden.
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Huib de Vries

Van de wierook
naar het Woord

De weg van twaalf
voormalige rooms-katholieken
naar het protestantisme

Inhoud

Woord vooraf

1. Op de grens van Rome en Reformatie

Mr. drs. Bas (Hans Jurgen) van der Ven MSc

2. Van pracht en praal naar het open Boek

Ruud (Rudi Gerardus Maria Petrus) Bouwmeester

3. Leunen op de Schrift alleen

Engelien (Engelina Elisabeth Maria) van Tilburg-van Beek

4. Langs een kromme weg naar huis

Ley (Leonardus Catharina Julius) Bodden

5. Verbonden aan de kerk van de Reformatie

Hans ( Johannes Gerardus Maria) van Hoof

6. Van misdienaar tot ouderling

Jos (Adrianus Dominicus Maria) Lambregts

7. Onder de tafel met het Rozenhoedje

Viviane (Viviane Josephina Maria) van Oosten-Thal

8. Opnieuw geroepen in Gods dienst

Ds. Tomasz (Tomasz Jerzy) Pieczko

9. Protestantse eenling in rooms Horst

Koen (Konrad Willem Marie) van den Munckhof

10. Op zoek naar een onbekende God

Anita (Anthonia Johanna Maria) van der Maas-Faaij

11. Reformatorisch, maar buiten de Kerk

Frans (Franciscus Gerardus Theodorus) Rodenburg

12. In vrijheid en vreugde gezet

Ds. Toon (Antoon Jozef Daniël) Vanhuysse

Woord vooraf

Het begon eenvoudig, in een Duits stadje. Een onbekende monnik uitte zijn bezwaren tegen de gegroeide aflaatpraktijk. Hij deed dat door het formuleren en verbreiden van 95 stellingen, waarvan nummer 62 misschien wel de opvallendste is: ‘De ware schat der Kerk is het heilig Evangelie van de heerlijkheid en de genade van God.’

Vijfhonderd jaar na dit begin van de Reformatie wordt de Kerkhervorming groots herdacht. Wereldwijd zijn er herdenkingsbijeenkomsten. Een stroom van boeken belicht de religieuze, sociale en maatschappelijke betekenis van de Reformatie, het leven van reformatoren en hun actualiteit voor nu. Ook de Rooms-Katholieke Kerk zingt mee in het koor. Op 31 oktober 2016 was paus Franciscus in het Zweedse Lund aanwezig bij de aftrap van alle vieringen rond 500 jaar Reformatie en nam hij deel aan een oecumenische dienst. De kerkvorst noemde Luthers vraag ‘Hoe kan ik met God verzoend worden?’ beslissend voor het leven van mensen. ‘Er is meer wat ons bindt dan wat ons scheidt’, liet hij de aanwezigen weten.

In dit boek komen mensen aan het woord die de Rooms- Katholieke Kerk van binnenuit kennen. Ze werden er gedoopt en groeiden op in een rooms-katholiek gezin. Na een kortere of langere periode van twijfel namen ze afscheid van de heilige Moederkerk. Hun getuigenissen bieden inzicht in de rooms-katholieke denkwijze en cultuur, en zijn een les voor protestanten die menen dat het verschil tussen Rome en Reformatie vandaag van betrekkelijke betekenis is. Tegelijk houden ze de gereformeerde gezindte een spiegel voor. Onder een rechtzinnige jas kan een rooms hart schuilgaan en ‘reformatorische’ opvattingen en bevindingen zijn soms meer paaps dan protestants.

Een deel van de geïnterviewde personen geeft aan nog steeds op zoek te zijn. In andere gesprekken klinkt de vreugde door van de grote ontdekking van Luther. Goddelozen worden gerechtvaardigd op grond van het enige en volkomen offer van Christus. Dat kernpunt van de Reformatie is niet in de eerste plaats een boeiend onderwerp voor een theologisch debat, maar het vaste fundament voor een onrustig hart.

Huib de Vries, september 2017

1. Op de grens van Rome en Reformatie

‘Ik bid nog elke dag de lauden en de completen: het ochtend- en avondgebed. Die bestaan voor een groot deel uit psalmen. Ik vind het onbegrijpelijk dat protestanten de getijden hebben losgelaten. Daarmee breng je discipline aan in je geestelijk leven.’

Boven de deur van de woonkamer hangt nog altijd een kruis. Geen crucifix. Daar had mr. drs. Hans Jurgen (Bas) van der Ven (1966) in zijn rooms-katholieke jaren al moeite mee. Maar het kale kruis, sprekend van de opgestane Christus, blijft voor hem hét symbool van het christendom van alle tijden en plaatsen. Daarom liet hij het gewoon hangen na zijn overgang van de heilige Moederkerk naar de Protestantse Kerk in Nederland. Een overduidelijke breuklijn was er niet. Voor die tijd kerkte hij al geregeld in de protestantse gemeente van zijn woonplaats Gieten, in het hoge Drenthe. Tijdens vakanties loopt hij zonder schroom nog eens een kathedraal binnen, voor het bijwonen van een rooms-katholieke eredienst.

De directeur-bestuurder van Bibliotheken Zuidoost Fryslân groeide op in een traditioneel rooms-katholiek milieu, als nakomertje in een gezin met vijf kinderen. Toch mist hij de indrukwekkende rij namen waarmee de meeste Nederlanders van onder de grote rivieren door het leven gaan. ‘Mijn ouders hebben mij er slechts twee gegeven: Hans Jurgen. Ik werd altijd Bas genoemd, niemand weet waarom. Bij mijn eigen kinderen heb ik de vergissing goedgemaakt. Onze oudste heet Laurentius Johannes Cornelis Maria, de tweede Alexandra Bastine Geertruida Elizabeth en de derde Sebastianus Ignatius Theodorus Maria.’

Van het stadje Hulst in Zeeuws-Vlaanderen verhuisde het ouderlijk gezin naar Roermond, waar vader Van der Ven de kost verdiende als bankdirecteur. Zijn echtgenote was een zus van de befaamde rooms-katholieke politicus en hoogleraar sociaal recht Piet Steenkamp, de geestelijke vader van het CDA. ‘In karakter verschilden mijn ouders als dag en nacht van elkaar. Mijn moeder kwam uit een heel fijn rooms milieu, op het calvinistische af. Mijn vader was een uitgesproken Bourgondiër. Hij vond het belangrijk dat ik wijnen leerde onderscheiden. Als we uit eten gingen, en dat deed hij graag, stimuleerde hij me steeds een ander gerecht te kiezen, om zo een goede smaak te ontwikkelen. Tegelijk was hij in zijn overtuiging radicaler dan mijn moeder. Ik herinner me nog goed dat hij onenigheid had met oom Piet, omdat die voor de abortuswet had gestemd, om een slechtere wet te voorkomen. Daar viel iets voor te zeggen, maar voor mijn vader was abortus intrinsiek kwaad. Daar kun je nooit je stem aan geven. Hij heeft zijn lidmaatschap van het CDA opgezegd en stemde sindsdien op de SGP. Vanuit de opvatting: als mijn principes niet meer worden verdedigd door katholieken, maar wel door protestanten, dan krijgen zij mijn stem.’

De kinderen Van der Ven gingen na de lagere school naar een internaat, zoals gebruikelijk in een gegoede rooms-katholieke familie. ‘De jongens bij de paters, de meisjes bij de nonnen. Daardoor was van een gezinsleven nauwelijks sprake. Mijn oudste broers kwamen eerst alleen in de grote vakantie en met Kerst en Pasen naar huis. Later eens in de zes weken. Ik ging naar een internaat in België, het land waar mijn vader was opgevoed.

Daar verbleef ik bij de paters Kruisheren van Maaseik, op een ongemengde school. Ik herinner me nog goed dat de eerste vrouw er les kwam geven. Iedereen was opgewonden. Toen ik het internaat verliet, was ik in de omgang met het andere geslacht zeer onhandig. Ik wist er totáál niet mee om te gaan.’ Over het niveau van de opleiding heeft Van der Ven niets dan lof. ‘De paters waren enorm erudiet en bevlogen. Het bezwaar van zo’n internaatschool was de puur intellectuele benadering. Je leerde er geweldig veel, op een breed terrein, maar uitsluitend gericht op het brein. Het gevoel nam geen enkele plaats in. Ik herinner me als de dag van gisteren dat ik tegen een docent zei: “Pater, ik ben vandaag jarig.”

“Ik niet”, was zijn antwoord.

De verhouding tussen de intellectuele en de emotionele kant van het bestaan was volledig zoek.’

Dankzij een Belgische wet die bepaalde dat kinderen het weekend thuis moesten zijn, reisde Bas in tegenstelling tot zijn broers elke vrijdag naar Roermond. ‘Na mijn afscheid is ook het gescheiden onderwijs afgeschaft.’ Op zondag ging hij steevast met zijn ouders naar de eucharistieviering. ‘Het rijke roomse leven heb ik al niet meer meegemaakt. Ik was een van de weinigen van mijn leeftijd die elke zondag naar de kerk ging. Met vreugde. Van jongs af ben ik een heel gelovig en religieus mens geweest. Dat zit denk ik in mijn genen. Wellicht speelt mee dat ik al jong werd geconfronteerd met ziekte en dood. Twee neefjes van me zijn overleden aan kanker. De confrontatie met tragische zaken stimuleren een verticale houding. Op zaterdagavond ging ik met vrienden uit, maar dat deed ik pas als ik de eucharistieviering had bijgewoond.’

Na de afronding van de middelbareschoolopleiding bij de paters Kruisheren ging de jongste zoon van de Roermondse bankdirecteur rechten studeren, in Leiden. In de avonduren deed hij er in Rotterdam economie bij. ‘Ik had graag psychologie en filosofie gestudeerd, maar dat vond mijn vader richtingen om als hobby te beoefenen. Een vent koos een echt vak.’ Ook het idee om priester te worden, liet hij op advies van zijn vader varen. ‘Hij had moeite met het verplichte celibaat. Bij het goede leven hoorde voor hem het delen van het bestaan en het bed met een vrouw. Dat ontneem je iemand niet. Een oom van hem was bisschop op Aruba. Daar speelde het probleem niet. Iedereen begreep waarom de bisschop zo nu en dan voor een paar dagen naar Venezuela ging. Dat wordt in die cultuur zelfs positief gewaardeerd. Als je seksueel niet actief bent, tel je in Zuid-Amerika niet mee. Mijn vader kon heel goed overweg met die oom. Hij vond het een kerel. Met een strikt toegepast celibaat trok je naar zijn mening de verkeerde mensen aan. Het geeft een ongewenste voorselectie. De huidige praktijk in de Rooms-Katholieke Kerk van het Westen lijkt de juistheid van die opvatting te staven.’

In zijn studentenjaren zag Van der Ven de neergang van het roomse leven in een angstaanjagend tempo doorgaan. ‘Aan het begin van de jaren 60 had elk bisdom nog zijn eigen Kleinen Grootseminarie. Nu zijn er twintig priesterstudenten in heel Nederland. Ik beoordeelde de situatie aanvankelijk heel idealistisch. Naïef idealistisch. Al werd ik dan geen priester, ik zou meewerken aan het realiseren van een reveil binnen de Rooms-Katholieke Kerk. Die mogelijkheid zag ik bevestigd door de populariteit van bisschop Gijsen van Roermond. Uit linkse kringen kreeg hij veel kritiek, maar geen bisschop had méér priesterstudenten dan hij.’

Toch hield de opwekking ook in Roermond geen stand. ‘Daarna is het kerkelijke gebouw een poos met touwtjes bij elkaar gehouden. Ik heb nog meegemaakt dat er op zondagmorgen vijf diensten waren, al zaten er nauwelijks mensen. Dat kon omdat het geld beschikbaar was. Een groot deel van de opbrengst van de Algemene Loterij Nederland ging naar de Katholieke Kerk. Dat waren enorme bedragen. Daarnaast waren er de soms omvangrijke nalatenschappen. Die tijd is voorbij. Steeds meer kerken worden afgestoten omdat het geld op is. De mensen waren al veel eerder verdwenen. Die teloorgang van de Rooms- Katholieke Kerk doet me pijn.’

Een belangrijke reden voor het verval was de algemene secularisatie, constateert Van der Ven, maar daaruit is de snelheid niet te verklaren. Die heeft een andere oorzaak. ‘Na het Tweede Vaticaans Concilie is in Nederland heel veel afgeschaft zonder dat er iets voor in de plaats kwam. Sinds de tweede helft van de jaren 60 vindt geen geloofsoverdracht meer plaats. Dat heeft te maken met de sterke anti-houding die is ontstaan, als reactie op het zeer orthodoxe verleden. “Hollandia est”, zeiden ze destijds in het Vaticaan. We kunnen het ons nu niet meer indenken, maar Nederland werd als voorbeeld gesteld. We weten allemaal dat veel rabiate atheïsten en vrijzinnigen afkomstig zijn uit de orthodoxie. Toen de poorten van de kerk door paus Johannes XXIII waren geopend, moest alles anders. We kregen beatmissen en priesters gingen van de ene op de andere dag in een gewoon pak lopen. Door die verburgerlijking van het geloof zag je het onderscheid niet meer. Omdat een mens toch in iets wil geloven, zijn hedendaagse katholieken zeer gevoelig voor yoga, reiki en genezende edelstenen. Zo vullen ze het religieuze vacuüm in.’

De familie Van der Ven gleed mee in de algemene ontwikkeling. ‘Mijn tweede broer, die als eerste binnen het gezin in het huwelijk trad, was al niet meer van plan in de kerk te trouwen. Omdat mijn vader weigerde in dat geval aan de bruiloft deel te nemen, is toch een dienst geregeld. Uiteindelijk zijn we allemaal in de kerk getrouwd en zijn alle neefjes en nichtjes nog gedoopt, maar ik denk dat ik nu de enige ben die nog naar de kerk gaat. En het zou me verbazen als een van mijn neefjes of nichtjes in de kerk trouwt.’

Bas bleef behoudend rooms-katholiek. ‘Ik was weleens atheïst, maar nooit langer dan een dag of drie. Soms ben je teleurgesteld in de kerk, vooral in de bedienaren ervan. Je maakt dan snel de denkfout dat je die vereenzelvigt met God. Het is natuurlijk afschuwelijk als een priester de fout in gaat, maar dat heeft niets te maken met het wezen van de kerk.’

Vooral in zijn studietijd werd hij meer dan eens stevig onder vuur genomen. ‘Medestudenten in Leiden begonnen altijd over het celibaat en de visie van de paus op de pil en het condoom.’ Door zijn benoeming tot plaatsvervangend manager economische zaken bij de protestants-christelijke stichting Philadelphia Voorzieningen in Nunspeet kwam hij in aanraking met reformatorische christenen. Die brachten ander geschut in stelling. ‘Zij bevroegen me op zaken waar ik me absoluut niet druk over maakte, waar zelfs mijn ouders zich niet over bekommerden, zoals de verering van de heiligen en de onfeilbaarheid van de paus. De rijkdom van de Katholieke Kerk kwam zelden aan de orde. Voor rooms-katholieken is God de Onzegbare, de Oneindige, Die Zich desondanks met kleine mensen wil bemoeien. Door de symboliek, die in de protestantse kerken vrijwel geheel is weggesaneerd, probeert de Rooms-Katholieke Kerk iets van dat mysterie te laten zien. Het gevaar in het protestantisme is, dat men denkt God uit te kunnen leggen.’

Ondanks de aanvallen op zijn kerkelijke achtergrond voelde Van der Ven zich in zijn nieuwe omgeving als een vis in het water. ‘In Leiden was ik met mijn religieuze belangstelling een eenling. Op de Veluwe is geloof nog echt een item.’ Bij Philadelphia leerde hij bovendien Miriam kennen, secretaresse van de voorzitter van de raad van bestuur, een vrouw van hervormden huize. ‘Tüchtig hervormd, mag ik wel zeggen: gereformeerde bond in Nunspeet. Vanuit de opdracht van Paulus om alles te onderzoeken en het goede te behouden, bezocht ik al regelmatig diensten in protestantse kerken, van vrijzinnig tot de Gereformeerde Gemeenten in Nederland.’

Zijn eerste bezoek aan de gereformeerde gemeente van Nunspeet zal hij niet snel vergeten. ‘De zwarte mannen voorin, onder wie mijn collega Albert Schreuder, gingen voor het gebed staan. Gehoorzaam volgde ik hun voorbeeld. Tot mijn verbazing bleek vrijwel niemand van de anderen dat te doen. Na het zingen van een psalm reikte iemand me een pepermunt aan. Ik dacht: wat zullen we nú beleven? Snoepen in de kerk! Dat was bij ons ondenkbaar. In de gereformeerde gemeente van Elspeet woonde ik een huwelijksdienst bij. Het was me onbekend dat ze daar niet in het wit mogen trouwen. Om de in het blauw gehulde bruid te complimenteren, zei ik: “Je lijkt de Madonna van Fátima wel.” Dat leverde me een stevige uitbrander van de dominee op.’

Zijn moeder moest even slikken toen ze hoorde dat haar jongste zoon een protestants meisje aan de haak had geslagen. ‘Mijn vader vond het prima. Hij merkte dat Miriam heel gelovig was. Ook mijn schoonouders pakten het sportief op. Er zijn reformatorische christenen die liever ongeloof dan een fout geloof zien, maar zo zaten zij niet in elkaar. Ze waardeerden het dat ik elke zondag naar de kerk ging en relatief vaak een protestantse dienst bezocht. De situatie bij ons is dezelfde als die bij mijn ouders destijds: mijn vrouw is vromer, ik ben consequenter. Miriam heeft nog wel eens de neiging om als we op vakantie zijn een kerkdienst te verzuimen. Daar begin ik niet aan.’

Ondanks zijn interesse voor het protestantisme viel de kerkelijke keuze uit in het voordeel van de Rooms-Katholieke Kerk. ‘Om Miriam maar meteen het beste van onze wereld te tonen, nam ik haar nog voor we officieel verkering hadden mee naar een kerstnachtdienst in de kathedraal van Utrecht. Ze was diep onder de indruk van de symboliek en gaf aan katholiek te willen worden.’

Van der Ven bleef een reformatorische katholiek, zoals hij zichzelf noemde. ‘Niet voor niets vestigden we ons in ’t Harde, een uitgesproken protestants dorp. Ik mag graag een goed glas wijn drinken, maar bij de slemppartijen in het zuiden heb ik me nooit thuis gevoeld.’ In 1993 werd hij door de Vereniging ter Bescherming van het Ongeboren Kind (VBOK) benoemd tot algemeen directeur, naast boegbeeld Mirjam Neele. ‘Die organisatie was destijds voor het overgrote deel reformatorisch. Ik was gefascineerd door de vrijgevigheid van deze mensen en hun theologische kennis, ook van de rooms-katholieke leer. Dat daagde mij uit om me meer te gaan verdiepen in zowel katholieke als protestantse literatuur. Ik wilde niet keer op keer met een mond vol tanden staan. Vooral met Mirjam had ik intensieve gesprekken. We liepen een keer een kapel binnen waar een enorm beeld van Maria hing, boven een klein kruis met daaraan Christus.

“Zeg Bas, vind jij nou ook niet dat de verhouding een beetje zoek is?” vroeg Mirjam. Daar was ik het helemaal mee eens. Ik dacht toen al uitgesproken christocentrisch. Daarin was ik geen uitzondering. De Mariadevotie leeft in intellectuele katholieke kringen veel minder dan onder de plattelandsbevolking.’

Vanwege zijn sympathie voor orthodoxe belijders in de Nederlandse Hervormde Kerk abonneerde hij zich op De Waarheidsvriend, het huisorgaan van de Gereformeerde Bond. Op de wereld van de afgescheiden kerken kreeg hij pas na verloop van tijd enig zicht. ‘Vroeger had ik een geweldige aversie tegen de verdeeldheid binnen het protestantisme. Nu denk ik daar positiever over. Als protestant heb je de mogelijkheid om kleur te bekennen. De Rooms-Katholieke Kerk heeft de catholica in stand gehouden, maar inhoudelijk is de verscheidenheid niet minder. Als je een katholieke kerk binnengaat, moet je maar afwachten wat je aantreft.’

De benaming van de verschillende protestantse kerkverbanden vindt hij niet altijd even helder. ‘Toen iemand me vertelde dat hij christelijk gereformeerd was, vroeg ik: “Kun je ook anders gereformeerd zijn?” Het deed me denken aan een moslim die zegt dat hij islamitisch mohammedaans is.’ In zijn contacten met behoudende protestanten was er geregeld een lichte kortsluiting. ‘Katholieken hebben de neiging om wat luchthartiger over God te spreken. Daarnaast hebben ze veel zelfspot ten aanzien van hun eigen kerk. Die humor valt bij gereformeerden bijzonder goed, maar maak je omgekeerd eens een grap over hún kerk, dan wordt dat absoluut niet gewaardeerd.’

De kinderen van het eigenzinnige rooms-katholieke echtpaar gingen naar de protestantse school van ’t Harde. Tot ergernis van de directeur van de rooms-katholieke basisschool in het Veluwse dorp. ‘Voor ons is het heel belangrijk dat kinderen op levensbeschouwelijk gebied iets meekrijgen. Pas als je weet waar de Noordpool ligt, kun je op zee je positie bepalen. Het griezelige van onze samenleving is dat een vast uitgangspunt ontbreekt. Ik zit in de raad van toezicht van het Willem Lodewijk Gymnasium in Groningen. De docent die daar vanaf 1978 godsdienst heeft gegeven, een zeer innemende man, vertelde me onlangs dat hij bij zijn indiensttreding al niet meer geloofde. Dat is de bijl aan de wortel van je identiteit. Daarom huldigde ik bij de VBOK het standpunt dat zelfs de huishoudelijk medewerkster de uitgangspunten moest onderschrijven. Wie zijn identiteit verloochent, is gedoemd te verdwijnen.’

De volle kerken in de rechterflank van de gereformeerde gezindte bevestigden hem in zijn overtuiging dat alleen de orthodoxie overleeft. ‘De vrijzinnigheid heeft geen kinderen omdat vrijzinnigen hun eigen bestaansrecht ondergraven. Dat zei ik meer dan eens ook tegen de kardinaal. “De experimenten in de Rooms-Katholieke Kerk hebben ze in de protestantse kerken allemaal al gehad en ze zijn op niets uitgelopen.” Alleen de genootschappen die eenvoudig aan de waarheid vasthouden, floreren nog. Wat is er over van de Remonstrantse Broederschap, de Doopsgezinde Sociëteit, de Nederlandse Protestantenbond, de Vereniging van Vrijzinnig Hervormden?’

In 2001 stapte de voorman van de VBOK over naar het Katholiek Nieuwsblad, waar hij drie jaar directeur was. Hij ging ernaartoe met het ideaal het orthodoxe rooms-katholicisme nieuw leven in te blazen. Het aantal abonnees wist hij op te krikken tot 20.000, maar het begeerde reveil bleef uit. Na drie jaar nam hij daarom het besluit zijn gaven nog directer aan te wenden voor de instandhouding van de Moederkerk in Nederland. Bisschop Willem Jacobus Eijk trok hem aan als financieel directeur voor het bisdom Groningen-Leeuwarden. ‘Omdat hij wist dat ik orthodox katholiek was en bovendien in staat om fondsen binnen te halen. Het gaat in de kerk om de Heer, maar het geld helpt ook. Eijk had net een nieuw pand gekocht en hield van een royale levensstijl. Die verwevenheid van geloof en commercie is een gevaar dat ook de reformatorische kerken bedreigt. Een vereniging voor reformatorische ondernemers en een beurs voor reformatorische christenen spreken mij niet aan. Dan wordt het lucratief om reformatorisch te zijn. Dat staat volgens mij op gespannen voet met de inhoud van de geloofsleer.’

Bisschop Eijk werd in 2008 opgevolgd door Gerard Johannes Nicolaas de Korte. De relatie tussen de beide bisschoppen en hun econoom was ambivalent. ‘Net als ik ijverden ze voor het bisdom en het behoud van de orthodoxie, maar ze waren daarin harder dan ik. Dat is altijd een gevaar van orthodoxie. Die kan een onmenselijke trek krijgen. Bovendien kreeg ik steeds meer moeite met de transsubstantiatie: de leer dat het brood en de wijn tijdens de eucharistie werkelijk in het lichaam en bloed van Christus veranderen. Dan heb je het over een kernpunt in de rooms-katholieke leer. Vanwege de neergang van de Rooms-Katholieke Kerk in Nederland heeft Eijk een aantal eucharistische centra gevormd, kerken waar de mis wordt bediend. De rest vindt hij niet belangrijk. Het gáát om de eucharistie. Die heeft iets magisch. Dat wordt onderstreept door het gedachteloos opdreunen van de mis, als een soort mantra. Ik kon ook niet meer uit de voeten met de overtuiging dat er naast Jezus Christus een extra instantie nodig is tussen God en ons.’ In 2011 verliet hij het bisdom en trad in dienst bij een verzekeraar. Het jaar daarna legde hij belijdenis van het geloof af in de protestantse gemeente van Gieten. Het was het sluitstuk van een jarenlang proces. ‘Ondanks mijn protestantse sympathieën kon ik me eerst niet voorstellen dat ik ooit de Rooms-Katholieke Kerk zou verlaten. Het protestantisme geloofde me te veel met het hoofd.’ Toch was de breuk minder schokkend dan hij had verwacht. ‘In een land als Italië is zo’n overgang een culturele aardverschuiving. Dat is hier veel minder het geval.’ Zijn broer, die al bijna veertig jaar niet meer naar de kerk gaat, was het meest verbolgen over de overstap. ‘Die vreemde reactie kom ik vaker tegen bij verlichte katholieken. Mijn vriendschap met de behoudende priester Theo Willemsen, de oud-deken van Roermond, bleef intact. Die had begrip voor mijn stap.’