Reset

Bij dit boek is een gratis online studiehulp beschikbaar. Deze is geschikt voor persoonlijk gebruik en voor bespreking in groepen. De studiehulp is te downloaden via www.debanier.nl en te vinden bij de informatie over dit boek.

In het najaar van 2018 verschijnt de vrouwelijke variant van dit boek: Refresh.

Ook voor dit boek komt een studiehulp beschikbaar, zodat stellen samen de boeken kunnen doorwerken.

David Philip Murray
Reset – Een Bijbelse levensstijl in een jachtige cultuur
© B.V. Uitgeverij De Banier, Apeldoorn 2018
© 2017 by David Philip Murray
Oorspronkelijke titel: Reset: Living a Grace-Paced Life in a
Burn-out Culture
Published by: Crossway, 1300 Crescent Street, Wheaton, Illinois
60187, USA
Vertaling: Peter Meeuse, MA (www.meeusevertaalservice.nl)
Omslagontwerp: Albert Bloemert
Vormgeving: José van der Meer
ISBN: 978 94 0290 3454
C-NUR: 711-020

www.debanier.nl

Alle rechten voorbehouden.
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Reset is een boek van een ervaringsdeskundige, zonder dat zijn eigen ervaring norm is. Het boek is vaak humoristisch juist vanwege de ernst van een leren leven van genade en ontspannend vanwege de relativerende zelfspot. Het is concreet zonder dat een maakbaarheidsideaal gepresenteerd wordt alsof het binnen handbereik ligt. Vooral is het een geestelijk boek door het gewone leven te verbinden met een leven vanuit Christus. We hebben een slaaptheologie, bewegingstheologie en eettheologie dringend nodig om ons bij een leven terug te brengen en te houden waarin de relaties tot God en mijn naaste centraal staan. Zo ontvangt de lezer een medicijn tegen de ‘ont-schepping’ van ons leven.

Maarten J. Kater, hoogleraar praktische
theologie Theologische Universiteit te Apeldoorn

Reset is een confronterende spiegel voor de hardwerkende man. Het lijkt wat op een timemanagement boek, maar het biedt veel meer. Bovendien is het geschreven vanuit een Bijbels perspectief. Het boek geeft allerlei handvatten om je leven beter in te richten. Om te lezen en te doen.

W.J. (Willem) de Potter, onderwijsbestuurder

De kracht van Reset is dat het verder gaat dan oppervlakkige tips voor een leven zonder kans op burn-out. Dit boek ontdekt de lezer aan een zondige levensbeschouwing waarin de man zichzelf oplegt dat hij in Godsnaam de wereld moet redden. Daardoor miskent en minacht hij de genade die hem in Christus geschonken is. Deze werkheiligheid levert hem uiteindelijk weinig vreugde en veel frustratie en vermoeidheid op. Het is een kunst om de reset-knop te vinden, waardoor de christelijke man zichzelf terugvindt in Gods ontferming en hem daardoor rust en genade geschonken worden. Reset kan daarbij een waardevolle wegwijzer zijn.

H.R. (Henk) Schaafsma, interim-directeur,
bestuurder, coach, (docent)mediator, adviseur en
directeur van Schaafsma en Partners

Reset zit, net als de auteur David Murray, vol verrassingen. Het boek is geschreven op basis van een stevige Bijbelse antropologie en een goed gefundeerde pastorale psychologie. Het geheel wordt verfraaid met een fijne Schotse humor waarbij een lichte zelfspot niet ontbreekt. Dr. Murray lijkt op Jeremia in de stelligheid en liefde waarmee hij probeert ‘uit te rukken en af te breken … ook om te bouwen en te planten’. Maar hij lijkt ook op Jezus, in de manier waarop hij de afbrekende en opbou- wende genade van het Evangelie toepast. Dit is een boek vol praktische geestelijke wijsheid, dat je zeker moet lezen.

Sinclair B. Ferguson, hoogleraar Systematische
Theologie, Redeemer Seminary, Dallas, Texas

Aan de predikanten, ouderlingen en diakenen van Grand Rapids Free Reformed Church.

Jullie hebben mij, in woord en daad, geleerd wat het betekent om een man van God te zijn.

Inhoud

Inhoud

Inleiding

Werkplaats 1 Gezondheidscheck

Werkplaats 2 Terugblik

Werkplaats 3 Rust

Werkplaats 4 Re-creatie

Werkplaats 5 Ontspannen

Werkplaats 6 Zelfbeeld

Werkplaats 7 Minderen

Werkplaats 8 Bijtanken

Werkplaats 9 Relaties

Werkplaats 10 Opstanding

Dankwoord

Inleiding

Het was een van de meest vernederende momenten van mijn leven. Ik had juist een succesvol winterseizoen veldlopen achter de rug op school, en de lente was in aantocht. Onze coach liet ons een aantal keer 800 meter lopen om de hardlopers op te splitsen in een eerste en een tweede team. Ik trainde vooraf niet, want ik was gewend aan veel langere afstanden in veel slechtere omstandigheden. Ik wist dat ik een beetje harder moest lopen op een kortere afstand, en ik stoof weg toen het startschot klonk. Tegen de tijd dat ik halverwege de eerste ronde was, lag ik ruim vijftig meter voor op alle anderen. Dit is te makkelijk, dacht ik. Ik had hier niet de bordjes die me bij het veldlopen hielpen mijn snelheid in te schatten, maar wat kon er nu misgaan op zo’n korte afstand met zulk prachtig voorjaarsweer?

Aan het einde van de eerste ronde stonden mijn longen op knappen en mijn voorsprong van vijftig meter was nu vijfentwintig geworden. Al snel werd ik door de ene na de andere hardloper ingehaald, tot ook de zwakste hardlopers uit mijn klas me grinnikend voorbij sjokten. Bij het bordje van 600 meter besloot ik ‘gewond’ te raken en ik plofte neer naast de baan.

Ik had op een heel confronterende manier geleerd dat het bepalen van je tempo in een hardloopwedstrijd een van de belangrijkste vaardigheden is die hardlopers moeten leren. Gaan we te langzaam, dan falen we door nooit te

winnen of door niet al onze krachten te benutten. Als we te snel gaan, dan falen we door ons te verwonden of doordat onze energie op is voordat we bij de eindstreep zijn. Het vinden van de perfecte snelheid, die perfecte balans tussen te snel en te langzaam, is van groot belang om succesvol te zijn en het lang vol te houden als atleet – en als christen.

Versnellen en vertragen

De laatste jaren heeft een aantal christelijke leiders terecht gezapige en halfhartige christenen opgeroepen hun tempo te versnellen, om meer van hun tijd, talenten, geld en krachten te besteden aan de dienst van de Heere, in de plaatselijke gemeente en in evangelisatieactiviteiten in eigen land en in het buitenland. Deze radicale boodschap, ‘Verspil je leven niet, versnel je tempo!’, juich ik toe en ik ben blij met de positieve invloed hiervan op duizenden christenen, met name onder de jongere generatie.

Er zijn echter ook anderen, veelal trouwe en ijverige christenen, vooral van boven de 35, die een andere boodschap nodig hebben: ‘Vertraag je tempo, want anders zul je de eindstreep nooit halen.’ Brady Boyd waarschuwt in Addicted to busy: ‘Uiteindelijk heeft elk probleem dat ik zie in elk mens dat ik ken te maken met het feit dat men te lange tijd te snel gaat in te veel aspecten van het leven.’¹ Ik zeg niet dat we lui achterover moeten gaan hangen en het leven en onze dienstbaarheid als christen maar moeten negeren. Nee, ik bedoel dat we ons zorgvuldig moeten aanpassen aan de veranderingen van het leven, als de jaren verstrijken, als de verantwoordelijkheden toenemen, als het gezin groeit, als problemen zich opstapelen, als de krachten afnemen en als er gezondheidsproblemen ontstaan. Dat doen succesvolle tempolopers ook. Ze hebben gevoel voor significante veranderingen in zichzelf en in de omstandigheden, en ze passen hun tempo daarop aan om blessures of uitputting te voorkomen, om zo met blijdschap en succes de eindstreep te halen.

Ik heb ontdekt dat er onder christelijke mannen een tekort is aan dergelijke tempovaardigheden, met het gevolg dat te veel mannen – voornamelijk zij die met de meeste toewijding Christus willen dienen in hun gezin, op het werk en in de gemeente – instorten of wegkwijnen voordat hun loop voorbij is. Het is echter niet alleen een ‘christelijk’ probleem; het is ook een cultuurprobleem. Elk jaar gaan er in de Verenigde Staten zo’n 225 miljoen werkdagen verloren als gevolg van stress. Dat betekent dat er elke werkdag bijna een miljoen mensen niet werken.² De gegevens over predikanten zijn bijzonder zorgwekkend, er is bij hen sprake van veel stress, depressies en burn-outs, wat leidt tot gebroken lichamen, gebroken geesten, gebroken harten, gebroken huwelijken en gebroken gemeenten. (Bij 20 procent van alle predikanten die voor hun 65e afstand doen van het pastoraat, komt dat door een burn-out.)³ Dat is niet echt verrassend, aangezien uit onderzoek blijkt dat predikanten lichamelijke oefening, voeding en slaap veel minder prioriteit geven dan een gemiddelde werknemer doet.⁴ Ik weet er zelf alles van, en heb ook de gevolgen ervaren. Maar door pijnlijke persoonlijke ervaringen, en ook door nadien vele anderen te counselen, heb ik ontdekt dat God in Zijn genade een aantal manieren heeft geschonken om ons gebroken en opgebrande leven te resetten, en ons te helpen om, in een jachtige cultuur, te leven met een tempo van genade. Hoewel geen twee burn-outs hetzelfde zijn, heb ik bij het counselen van een toenemend aantal christenen met een burn-out gemerkt dat de meesten van hen één ding gemeen hebben: er zijn tekorten aan genade. Het is niet zo dat deze christenen niet in genade geloven. Helemaal niet; al deze mensen zijn goed gefundeerd in de genadeleer, en velen van hen zijn predikanten die elke week met overtuiging Gods genade verkondigen. De ‘vijf sola’s’ en de ‘vijf punten’ zijn hun theologische eten en drinken. Toch is er geen goede verbinding tussen de theologische genade en hun dagelijks leven, wat leidt tot vijf tekorten aan genade.

Vijf tekorten aan genade

Ten eerste ontbreekt de motiverende kracht van genade. Kijk ter illustratie eens naar vijf mensen die allemaal hetzelfde werk doen in een drukkerij waar Bijbels worden gedrukt. Meneer Geld vraagt: ‘Hoe kan ik meer geld verdienen?’ Meneer Ambitieus vraagt: ‘Hoe kan ik promotie maken?’ Meneer Mensenbehager vraagt: ‘Hoe kan ik mijn baas blij maken?’ Meneer Egoïstisch vraagt: ‘Hoe kan ik persoonlijke voldoening uit mijn werk halen?’ Ze zien er allemaal ellendig uit en zo voelen ze zich ook. Dan stuiten we op meneer Genade, die vraagt: ‘Hoe kan ik, in het licht van Gods genade die mij in Christus is geschonken, God en anderen hier dienen?’

Vanbuiten lijkt het alsof ze alle vijf hetzelfde werk doen, maar vanbinnen zien ze er totaal verschillend uit. De eerste vier zijn streberig, gestrest, bezorgd, angstig en uitgeput. Maar meneer Genade krijgt zo veel energie uit zijn dankbaarheid voor Gods genade dat zijn werk hem voldoening geeft en hem stimuleert, in plaats dat het hem leegzuigt. Waar genade iemand geen brandstof geeft van binnenuit, brandt hij op, van binnenuit.

Ook de temperende kracht van genade is afwezig. Naast meneer Genade beroemt meneer Perfectionist zich op vlekkeloze prestaties. Als hij ooit een fout maakt in zijn werk, scheldt hij zichzelf uit en geeft hij zichzelf ervan langs. Hij neemt zijn wettische perfectionisme ook mee in zijn relaties met anderen, waardoor hij voortdurend teleurgesteld is in zichzelf, in anderen en zelfs in God.

Het werk van meneer Genade is van even goede kwaliteit als dat van meneer Perfectionist, maar door genade zijn zijn verwachtingen getemperd. Aan de voet van het kruis heeft hij geleerd dat hij niet volmaakt is en dat ook nooit zal worden. Hij accepteert dat zowel zijn werk als zijn relaties gebrekkig zijn. Maar in plaats dat hij zichzelf kwelt vanwege deze onvolmaaktheden legt hij die kalm neer voor de volmaakte God, wetend dat deze God, in Zijn genade, alle tekortkomingen vergeeft en hem als volmaakt aanvaardt in Christus. Hij hoeft niet zelf te dienen, te offeren of te lijden om de goedkeuring van mensen of van God te verdienen, want Christus heeft al voor hem gediend, geofferd en geleden.

Zonder motiverende genade liggen we alleen maar te rusten in Christus. Zonder temperende genade blijven we maar rennen en rennen – tot we op zijn. We hebben de eerste genade nodig om ons aan te vuren als we gevaarlijk koud zijn; we hebben de tweede genade nodig om ons af te koelen als we gevaarlijk heet zijn. De eerste haalt ons uit bed; de tweede zorgt ervoor dat we weer op tijd naar bed gaan. De eerste erkent de eerlijke eisen die Christus aan ons stelt; de tweede neemt alles aan wat Christus voor ons gedaan heeft. De eerste zegt: ‘Stel uw lichaam als een levend offer’; de tweede zegt: ‘Uw lichaam is een tempel van de Heilige Geest.’ De eerste overwint het verzet van ons ‘vlees’; de tweede respecteert de beperkingen van ons mens-zijn. De eerste doet ons versnellen; de tweede doet ons vertragen. De eerste zegt: ‘Mijn zoon, geef Mij uw handen’; de tweede zegt: ‘Mijn zoon, geef Mij uw hart.’

De vermenigvuldigende kracht van genade is ook zeldzaam als er sprake is van een burn-out. Om terug te keren naar de drukkerij: sommige christelijke werknemers worden gedreven door productiedoelen. Als zij hun dagelijkse hoeveelheid Bijbels niet halen, gaan ze volkomen terneergeslagen naar huis, want ‘elke Bijbel die wij niet drukken en inpakken betekent dat er een ziel niet bereikt wordt met het Woord’. Aangezien alles afhangt van hun gezwoeg en gezweet, draaien ze vaak overuren en hebben ze nauwelijks tijd voor persoonlijk gebed.

Meneer Genade houdt zich echter aan de normale werktijden, en hij heeft tijd en rust om te bidden om Gods zegen over elke Bijbel die door zijn handen gaat. Hij werkt hard, maar hij is afhankelijk van Gods genade voor de vermenigvuldiging van zijn werk. Hij beseft dat terwijl de een plant en een ander water geeft, God de groei geeft. Hij gaat elke avond blij naar huis in de wetenschap dat hij heeft gedaan wat hij kon, en als hij de drukkerij om vijf uur achter zich laat, bidt hij dat God zijn werk veel meer wil vermenigvuldigen dan hij met zijn spierkracht en uren ooit zou kunnen doen.

Er is vaak gebrek aan de loslatende kracht van genade als iemand opgebrand raakt. Meneer Controle denkt bijvoorbeeld dat alles van hem afhangt. Hij bemoeit zich met elke stap van het productieproces en valt voortdurend andere arbeidskrachten lastig met zijn micromanagement. Hij wordt woest als de productie wordt onderbroken, en scheldt op mensen en zelfs op de machines als ze vastlopen. Hij zegt dat hij in ‘soevereine genade’ gelooft, maar hij is zelf de soeverein, en zijn genade blijft beperkt tot zijn persoonlijk heil.

Meneer Genade daarentegen beseft dat God soeverein is, ook in de kleinste dingen van het leven, en laat het bestuur over alles in Zijn handen liggen. Hij werkt zorgvuldig, maar legt zich ootmoedig neer bij tegenslagen en problemen, en aanvaardt die als beproevingen van zijn vertrouwen in Gods besturing. Te midden van problemen en tegenslagen hoor je hem vaak tegen zichzelf fluisteren: ‘Laat los, laat los, laat los.’

Ten slotte ontbreekt bij veel mensen die instorten de aannemende kracht van genade. In tegenstelling tot meneer Genade weigeren veel van zijn leidinggevenden en collega’s veel van Gods beste gaven aan te nemen. Ze willen de genade van een wekelijkse rustdag niet aannemen, de genade van voldoende slaap, de genade van lichaamsbeweging, de genade van familie en vrienden, de genade van omgang met medechristenen. Dit zijn allemaal gaven die onze hemelse Vader schenkt om Zijn schepselen te verkwikken en te vernieuwen. Maar in plaats dat ze ze ootmoedig aannemen, weigeren en verwerpen de meesten ze, denkend dat die gaven voor zwakkelingen zijn. Ja, het is zaliger te geven dan te ontvangen. Maar als we niets aannemen, houdt het geven snel op.

Zolang deze vijf gebreken in genade er zijn in de levens van christenen blijft de schroothoop gevuld worden met gebroken en opgebrande gelovigen. Maar door Gods genade steeds meer met ons dagelijks leven te verbinden – door te groeien in deze vijf genaden – kunnen we leren om in een jachtige cultuur te leven met een tempo van genade. Dit boek leert je hoe je dat in praktijk kunt brengen.

Alleen middelbare leeftijd?

Maar dit is geen boek dat alleen bestemd is voor mannen van middelbare leeftijd. Elk slachtoffer van een burn-out kan je vertellen dat de ongezonde leef- en werkpatronen uit hun jongere jaren oorzaak waren van hun instorting toen ze ouder waren. En als er één groep nu in gevaar is, dan is het de generatie Y (18-33 jaar) van wie het stressniveau hoger ligt dan het landelijk gemiddelde, volgens een rapport van de American Psychological Association. Van de generatie Y zegt 39 procent dat hun stress het afgelopen jaar is toegenomen, en 52 procent zegt dat ze de afgelopen maand ’s nachts wakker hebben gelegen in verband met werk, geld en relaties.⁵ Aangezien voorkomen altijd beter is dan genezen, hoop ik dat dit boek ook jongere mannen zal leren hoe ze hun lichaam en ziel kunnen vernieuwen, zodat ook zij met een tempo van genade gaan leven in plaats van zich aan te sluiten bij de statistieken.

Alleen mannen?

Waarom een boek alleen voor mannen? Lopen vrouwen ook niet te hard, krijgen die geen burn-out, raken die niet depressief, en ga zo maar door? Natuurlijk gebeurt dat ook bij hen, maar aangezien het bij hen vaak anders is dan bij mannen en om andere redenen, zijn sommige oplossingen ook anders. Daarom helpt mijn vrouw, Shona, mij om een vervolg op dit boek te schrijven voor vrouwen. Zij is al vijfentwintig jaar mijn vrouw, ze is moeder van vijf kinderen (in de leeftijd van twee tot twintig), reeds vijftien jaar huisarts, heeft in het verleden een depressie gehad en heeft door de jaren heen veel vrouwen gecounseld. Shona zal een uniek vrouwelijk licht werpen op de problemen die vrouwen op dit gebied ervaren en op de oplossingen die christelijke vrouwen kunnen helpen om, in een jachtige cultuur, te leven met een tempo van genade.

Dus moeten vrouwen dit boek maar neerleggen en wachten op de vrouwelijke variant? Nee! Als je je man beter wilt begrijpen en hem wilt helpen te leven met een tempo van genade, blijf dan lezen en jog met hem mee, terwijl jullie er samen achter komen welke loopbaan God wil dat hij loopt en met welke snelheid hij de eindstreep kan halen.

Alleen predikanten?

Toen Justin Taylor van Crossway mij voor het eerst benaderde met de vraag of ik dit boek wilde schrijven, dacht hij aan een boek voor met name predikanten en andere kerkleiders. Ik begreep en deelde Justins zorgen over de unieke uitdagingen waar christelijke leiders op dit gebied mee geconfronteerd worden. Echter, tussen alle e-mails, telefoontjes en bezoeken van opgebrande en overspannen predikanten die ik door de jaren heen heb gehad, zaten er ook veel van andere christelijke mannen die worstelden met vergelijkbare problemen en baat hadden bij vergelijkbare adviezen. Daarom hebben we besloten om in dit boek christelijke mannen in het algemeen aan te spreken, maar met een bijzondere toespitsing op christelijke kerkleiders. Wij denken dat dit de beste manier is om het grootste aantal christelijke mannen en predikanten te helpen, om te ontdekken hoe ze hun leven kunnen resetten en genieten van de gezonde balans van genade-gedrevenheid en genade-gematigdheid, waarvan de apostel schrijft:

Daarom dan ook, alzo wij zo groot een wolk der getuigen rondom ons hebben liggende, laat ons afleggen alle last en de zonde die ons lichtelijk omringt, en laat ons met lijdzaamheid lopen de loopbaan die ons voorgesteld is; ziende op de overste Leidsman en Voleinder des geloofs, Jezus, Dewelke voor de vreugde die Hem voorgesteld was, het kruis heeft verdragen en schande veracht, en is gezeten aan de rechterhand van de troon Gods. (Hebr. 12:1-2)

1 B. Boyd, Addicted to busy. Recovery for the rushed soul, Colorado Springs, 2014, p. 44.

2 R. Swenson, Margin. Restoring emotional, physical, financial, and time reserves to overloaded lives, Colorado Springs, 2004, p. 43-44.

3 L. Cannon-Green, ‘Why 734 pastors quit (and how their churches could have kept them)’, in: Christianity Today, 12 januari 2016, http://www.christianitytoday.com/news/2016/january/why-734-pastors-quit-how-churchescould-have-kept-them.html.

4 G. Harbaugh, Pastor as person. Maintaining personal integrity in the choices and challenges of ministry, Minneapolis, 1984, p. 47.

5 S. Jayson, ‘The state of stress in America’, in: USA Today, 7 februari 2013, http://www.usatoday.com/story/news/nation/2013/02/06/stress-psychology-millennials-depression/1878295/.

Werkplaats 1
Gezondheidscheck

‘U hebt meerdere bloedpropjes in beide longen.’

Een paar uur eerder had ik nog thuis in een stoel ontspannen zitten lezen, toen ik plotseling een strak gevoel kreeg in mijn nek, een toenemende druk die zich verspreidde over mijn borst en armen. Het was pijnlijk, maar niet ondraaglijk. Mijn adem stokte, ik kreeg het warm en wist niet wat ik moest doen.

Hoewel de symptomen slechts tien minuten duurden, stond mijn vrouw Shona (een ervaren huisarts) erop dat er verder onderzoek gedaan zou worden. Maar toen we aankwamen bij de afdeling spoedeisende hulp voelde ik me alweer vrijwel normaal, dus heb ik tien minuten lang geprobeerd haar ervan te overtuigen dat we beter naar huis konden gaan in plaats van een paar uur en honderden dollars te verspillen aan een zinloos bezoek aan de spoedeisende hulp. Gelukkig hield Shona voet bij stuk en stemde ik ermee in om naar binnen te gaan. Voordat ik naar binnen ging, zei ik: ‘Ik doe dit voor jou, niet voor mezelf!’ (Arme vrouw!)

Hoewel de uitslagen van het hartonderzoek normaal waren en de dokter er voor 95 procent zeker van was dat alles in orde was, zei hij dat het het beste was om mijn bloedenzymen te laten controleren in het ziekenhuis om er zeker van te zijn dat er geen sprake was geweest van een hartaanval. Ik aarzelde, maar Shona besloot: ‘Ja, we gaan.’

In het ziekenhuis zei ik terloops tegen de dokter dat ik sinds zondagmorgen pijn had gehad in mijn kuitspier, wat ik wegwuifde als ‘waarschijnlijk spierpijn van het sporten’. Hij bleef staan, draaide zich naar me om en vernauwde zijn ogen tot spleetjes. ‘Hebt u onlangs nog gereisd?’ Ik zei dat ik vrijdag naar Canada was gereden en dat ik maandagmorgen weer in Grand Rapids was aangekomen.

De dokter keek bezorgd en besloot mijn bloed te screenen, om een diepe veneuze trombose (DVT) in mijn been uit te sluiten. Een uur later (vlak na middernacht) kwamen de resultaten binnen, en die waren extreem positief. Voor het eerst gingen er alarmbellen bij me rinkelen.

Vervolgens werd ik weggestuurd voor een CAT-scan. Dertig minuten later hoorde ik de levensveranderende (en mogelijk levensbeëindigende) woorden: ‘Ik ben bang dat u meerdere bloedproppen hebt in beide longen [longembolieën], die waarschijnlijk afkomstig zijn van een prop in uw been.’ Ik kreeg te horen dat ik plat op het bed moest gaan liggen en dat ik me zo stil mogelijk moest houden, om te voorkomen dat er nog meer propjes uit mijn been zouden losschieten en mijn longen zouden blokkeren. Ik kreeg een grote dosis heparine en een infuus met hetzelfde middel om de proppen te stabiliseren en om mijn bloed te verdunnen.

De volgende zesendertig uur waren heel zorgwekkend. Alle bloedpropverhalen die ik door de jaren heen had gehoord maalden door mijn gedachten, waarschijnlijk deels uitgelokt door de woorden die de dokter had gezegd: ‘Niet uit bed komen; u verkeert in een levensbedreigende toestand.’ Een eindeloze reeks testen, testen en nog eens testen volgde de dag erna, met wisselende resultaten: nu eens kreeg ik hoop, dan weer raakte ik teleurgesteld en bezorgd.

Goed om verdrukt te zijn?

Op een van de zeldzame momenten dat ik het voor elkaar kreeg om wat privacy te hebben tijdens die eerste nacht in het ziekenhuis pakte ik een dagboek dat naast mijn bed lag en bladerde naar de bladzijde van die dag, waar ik overdenkingen vond over de volgende verzen:

Uit de benauwdheid heb ik de HEERE aangeroepen; de HEERE heeft mij verhoord, stellende mij in de ruimte. (Ps. 118:5)

Het is mij goed dat ik verdrukt ben geweest, opdat ik Uw inzettingen leerde. (Ps. 119:71)

Deze twee thema’s – dankbaarheid aan God dat Hij mij in genade gered had en een verlangen om van dit trauma te leren – bleven mij de dagen die volgden bij. De voornaamste les was pijnlijk helder: God heeft mij neergeveld. Dat was mijn directe en intuïtieve antwoord op de vraag waarom de Heere deze bloedpropjes naar mijn been en longen had gestuurd. Drie weken en twee complicaties later was ik er meer dan ooit van overtuigd dat God mij vele maanden reeds had gevolgd, met de ene na de andere liefdespijl, tot Hij mij uiteindelijk in het stof had gebracht.

Tot een jaar ervoor had ik een min of meer gezond en energievol leven gehad. Ik was 1,90 meter en woog 93 kilo, en was daarmee aan de lichtere kant van het gemiddelde. Door het vele werk had ik echter al enkele jaren niet meer dagelijks intensief bewogen. De laatste negen maanden was mijn medisch dossier een stuk dikker geworden met twee nieuwe gezondheidsproblemen, waarvan er een was uitgelopen op een grote (en heel pijnlijke) operatie drie maanden ervoor. Ik had ook een ongeluk gehad dat bijna fataal was afgelopen toen mijn auto een draai maakte van 720 graden op het ijs, van de snelweg gleed en op een talud terechtkwam. Werd ik door deze gebeurtenissen stilgezet?

Niet lang. Daarom waren er bloedpropjes nodig. Gods boodschap voor mij, door middel van mijn bloed, was: ‘Stop!’

Mijn leven en ambtelijke werk gingen al jarenlang in een steeds hogere versnelling. Het was allemaal goed: lezingen geven, preken, counselen, spreken op conferenties, boeken schrijven, vier kinderen (nu vijf) opvoeden, enzovoorts. Maar het was allemaal ten koste gegaan van rust en stilte – lichamelijke, emotionele, mentale, sociale en geestelijke rust. Ik had de genademiddelen niet verwaarloosd – persoonlijk gebed, huisgodsdienst en kerkbezoek waren voortdurend onderdeel geweest van mijn routine – maar ze waren veel te routinematig, met weinig of geen vreugde erin. Het leven was rusteloos geworden, een drukke mengeling van verplichtingen en kansen. De gaven van slaap, lichamelijke oefening, vrede, ontspanning en omgang met God waren allemaal opgeofferd aan meer ‘productieve’ activiteiten. Er was weinig tijd geweest om gehoor te geven aan de woorden: ‘Wees stil en weet dat Ik God ben’ (Ps. 46:11, Eng. vert.). Maar nu, in de gedwongen stilte, hoorde ik een liefdevolle en bezorgde God zeggen: ‘Mijn zoon, geef Mij uw hart’ (Spr. 23:26). Niet uw preken, niet uw lezingen, niet uw blogs, niet uw boeken, niet uw vergaderingen, maar uw hart. U!

Het was niet zo dat ik geheel doof was geweest voor Gods eerdere roepstemmen en ingrijpen. Ik had ze gehoord en was vast van plan om te reageren. Ik was van plan geweest mij eerst door een stampvolle agenda van maart en april heen te worstelen, om daarna vier weken te gebruiken om fysiek beter in vorm te komen, terug te keren tot gezondere slaappatronen, meer tijd te nemen om te rusten, dichter tot God te naderen en kwijnende vriendschappen nieuw leven in te blazen. Dat was mijn plan. En het zou gaan lukken. Ik was juist klaar met mijn lange reeks spreekbeurten en was net in mijn luie stoel gaan zitten om te beginnen aan mijn geplande opleving. En dertig minuten later lag ik in het ziekenhuis. De Plannenmaker had mijn plan van tafel geveegd.

Opgebrand of ingestort

Maar waarom schrijf ik dit allemaal op? Ik geloof dat God mij deze ervaringen niet alleen heeft gegeven om mij iets leren, maar ook om anderen te helpen die opgebrand zijn of op het randje van een burn-out staan. Sinds ik hierover begon te spreken met veel christelijke mannen en op verschillende christelijke conferenties, ben ik talloze anderen tegengekomen die op de een of andere manier waren opgebrand of ingestort – soms fysiek, zoals ik, en soms mentaal of relationeel. Weer anderen hadden emotionele stoornissen of morele inzinkingen. Sommige mannen waren nog niet ingestort of opgebrand, maar waren bezorgd over duidelijke waarschuwingssignalen in hun leven en wilden iets doen om naderend onheil te voorkomen. Een predikant vertrouwde me toe: ‘Mijn ambtswerk is een schelp geworden zonder hart, een reeks eindeloze verplichtingen zonder vreugde. Ik stond elke zondag Gods volk waarheden en mooie dingen te vertellen. Maar het waren geen zaken meer die ik persoonlijk beleefde. Het was alleen mijn werk.’

Wat de verschillen ook waren, om wie het ook ging, wat voor problemen er ook waren, in welk stadium van stress of opbranden men verkeerde, allen zagen wel dat ze in een te hoog tempo leefden en hun leven moesten resetten. Ze wilden dat de genade van het Evangelie beter tot uitdrukking kwam in het tempo van hun leven. Ze wilden meer Evangelievreugde in hun bediening.

Dat bracht mij ertoe om een informeel programma op te zetten dat ik nu het Reset-proces noem. Ik heb het voor veel mannen gebruikt, en nu, door middel van dit boek, wil ik je helpen je leven te resetten, zodat je kunt voorkomen dat je instort, of daarvan kunt herstellen, door patronen en ritmes vast te stellen die je zullen helpen te leven met een tempo van genade, en die je met vreugde bij de eindstreep zullen brengen.

Dat is voor de meesten van ons niet makkelijk. Wij zijn onafhankelijke, zelfgenoegzame mannen die het moeilijk vinden om zwakte toe te geven, hulp te zoeken en veranderingen aan te brengen in een diepgewortelde verslaving aan overuren, druk zijn en productiviteit. Voor predikanten en andere kerkleiders is het bijzonder moeilijk; omdat zo veel van ons werk onzichtbaar en ongrijpbaar is, kunnen we in de verleiding komen om ons te druk te maken over waarneembare taken, om te bewijzen dat we druk en sterk zijn. Maar het is ook moeilijk omdat ons werk duidelijker Evangeliewerk is. Hoe kunnen wij ons dan terugtrekken? Hoe kunnen wij het tempo vertragen? Hoe kunnen wij rusten terwijl er zielen gered moeten worden, en terwijl het werk zo goed en (gevaarlijk) fijn is om te doen?

Ik weet wat het is, en in sommige opzichten vind ik dit nog steeds lastig. Het is een dagelijkse strijd voor me om een veilig tempo aan te houden. Het kan extreem moeilijk zijn om jarenlange patronen in gedachten, overtuigingen en gedragingen te veranderen. Maar het is de moeite waard om te strijden voor een leven met een tempo van genade, niet alleen omdat we dan langer leven (en dus langer dienen), maar ook omdat we dan met meer vreugde, vrucht en genade leven.

Ik wil je dus overhalen om een beter en nuttiger leven te leiden, maar ik wil je ook overtuigen van de ernst van de situatie waarin je verkeert. De rest van dit hoofdstuk is een uitnodiging om de balans van je leven op te maken, om met een nuchtere blik niet alleen naar uitwendige zaken te kijken, maar ook naar de binnenkant: je hart en je hoofd. Dit is geen egocentrisch navelstaren. ‘Zelfzorg is de eerste stap in het zorgen voor anderen, om je naaste lief te hebben als jezelf’,⁶ zegt J.R. Briggs. Het is niet egoïstisch om energie bij te tanken en je krachten te vernieuwen om God en je naaste beter te dienen. Een van mijn vrienden zei tegen me: ‘Doe eerst je eigen zuurstofmasker op, dan kun je anderen helpen.’ Rij dus eerst werkplaats 1 binnen, werk de onderstaande checklist af en gebruik die om jezelf een keuring te geven voordat de tank leeg is.

Keuring

Wat moet er gekeurd worden? Onze auto’s hebben waarschuwingslampjes die we kunnen opzoeken in de gebruikershandleiding. Maar hoe zien de ‘waarschuwingslampjes’ voor mannen eruit? Wat zijn de signalen die erop wijzen dat ons huidige tempo kan leiden tot een vroegtijdig einde van de loopbaan die we lopen? Hier volgt een checklist die is gerangschikt in categorieën. Bij mij ging het meeste mis in de fysieke categorie, maar bij jou is dat misschien de emotionele of mentale categorie. God heeft ons allemaal verschillend gemaakt en weet welke waarschuwingslampjes het snelst aandacht van ons zullen krijgen. Maar omdat sommigen van ons geen waarschuwingslampjes kunnen (of willen) zien, zelfs niet als ze recht voor hun ogen rood en blauw knipperen, moet je eens aan je vrouw of aan een vriend vragen om samen met jou deze lampjes langs te lopen om hier met een objectievere blik naar te kijken.

Fysieke waarschuwingslampjes

o Je krijgt het ene na het andere gezondheidsprobleem. Wel 77 procent van de Amerikanen ervaart regelmatig fysieke symptomen die veroorzaakt worden door stress, waaronder hoofdpijn, maagkramp, pijnlijke gewrichten, rugpijn, zweren, kortademigheid, huidproblemen, darmpijn, trillende spieren, pijn op de borst of hartkloppingen.⁷

o Je voelt je de hele tijd uitgeput en slaperig, je hebt geen energie of zin om te sporten of om met je kinderen te spelen.