De kerkgeschiedenis
in 100 verhalen deel 1
Gisette van Dalen
De kerkgeschiedenis in 100 verhalen, deel 1
© B.V. Uitgeverij De Banier, Apeldoorn 2017
Omslagontwerp en vormgeving: José van der Meer
Illustraties: Jack Staller
Fotoverantwoording:
iStock: verhalen nummer 2, 5, 7, 8, 12, 17, 21, 30, 35, 39, 48.
RD-archief: verhalen nummer 1, 3, 10, 14, 18, 20, 27, 28, 32, 33, 36, 38, 44, 47, 50.
Dommuseum Fulda: verhaal nummer 19.
Bibliotheekcollectie van het Nederlands Bijbelgenootschap (Sandra Haveman),
verhaal nummer 49.
ISBN: 978 94 0290 4123
C-NUR: 704-000

www.debanier.nl

Alle rechten voorbehouden.
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Inhoud

1. De apostolische tijd

2. De val van Jeruzalem

3. De brand in Rome

4. Ignatius

5. Polycarpus

6. Blandina

7. Perpetua en Felicitas

8. Naamchristenen

9. Constantijn de Grote

10. Julianus de afvallige

11. Arius en Athanasius

12. Ambrosius

13. Augustinus

14. Antonius de kluizenaar

15. Mohammed

16. Karel Martel

17. Patrick de zendeling

18. Willibrord

19. Bonifatius

20. Karel de Grote

21. Hendrik en Gregorius

22. Godfried van Bouillon

23. Bernhardus van Clairvaux

24. Petrus Waldes

25. Franciscus van Assisi

26. John Wycliffe

27. Johannes Hus

28. De zwarte dood

29. Geert Groote

30. Girolamo Savonarola

31. Desiderius Erasmus

32. Maarten Luther (1)

33. Maarten Luther (2)

34. Katharina von Bora

35. Argula von Grumbach

36. Huldrych Zwingli

37. Johannes Calvijn (1)

38. Johannes Calvijn (2)

39. Idelette van Buren

40. Ignatius van Loyola

41. Olevianus en Ursinus

42. Gustaaf Adolf

43. William Tyndale

44. George Wishart

45. John Knox

46. Gaspard de Coligny

47. Voes en Van Essen

48. Jan de Bakker

49. Jacob van Liesvelt

50. Anastasius Veluanus

1. De apostolische tijd

Over het strand van het Griekse eiland Patmos loopt een oude man. Alleen het geluid van de branding en het gekrijs van vogels is op het stille, rotsachtige eiland te horen.

Wie is die man? Het is de apostel Johannes. Wat is er veel gebeurd in zijn leven! Nu Johannes zo langs de zee loopt, denkt hij terug aan die keer toen hij ook langs de waterkant liep. Niet van de Middellandse Zee, maar van het Meer van Galilea.

Weemoed vervult het hart van de apostel. Toen was Zijn Meester nog op aarde. De Heere Jezus Die gestorven én opgestaan was. De andere discipelen waren er ook allemaal bij. Ze kregen de opdracht van de Heere Jezus om aan alle volken op aarde het Evangelie te verkondigen.

De lijnen van verdriet in het gezicht van Johannes worden nog dieper. Wat zijn de woorden van de Heere Jezus waar geworden. Hij had tegen de discipelen gezegd dat ze veel verdrukking zouden lijden om Zijns Naams wil. En dat is gebeurd. Soldaten van Herodes Agrippa hebben Johannes’ broer Jacobus een paar jaar later al met het zwaard gedood. Er was nog een discipel die Jacobus heette. Hij was de broer van de Heere Jezus. Hij is gestenigd.

En Petrus? De Heere Jezus had aan de oever van het Meer van Galilea al gezegd dat Petrus gevangengenomen en ter dood veroordeeld zou worden. Jaren geleden zijn die woorden van de Heere Jezus al uitgekomen. In Rome was toen de wrede keizer Nero de baas. Hij liet Petrus met zijn hoofd naar beneden kruisigen. En Andreas, de broer van Petrus, is aan een kruis met schuine balken gestorven.

Ondanks het verdriet is er ook blijdschap in het hart van Johannes. Want hij weet dat de discipelen steeds gedacht hebben aan de Heere Jezus. Zijn lijden en sterven geeft hun de moed en krachten om het lijden te verdragen. Hij had Zich voor hen onschuldig aan het kruis op Golgotha laten nagelen en zo hun schuld verzoend.

Johannes weet zeker dat zijn broeders de goede strijd hebben gestreden en dat ze nu voor eeuwig in het Vaderhuis met de vele woningen mogen zijn. Daar ligt ook zijn toekomst! Daarom is Johannes op Patmos ook verheugd. Hij ziet met heimwee uit naar de dag dat ook hij de Heere Jezus volmaakt mag dienen. Tegelijk maakt hij zich zorgen om de gemeenten in Klein-Azië.

Nadenkend kijkt hij uit over het azuurblauwe water van de Middellandse Zee. Daar, in die richting, moet Efeze liggen. En Sardis. En Laodicéa. En de andere gemeenten waar Johannes veel geweest is. Hoe zal het met de gemeenten gaan nu hij er niet kan komen? Niet mág komen. Want de apostel Johannes is niet zelf naar het eiland Patmos gegaan. Hij is verbannen. Soldaten van keizer Domitianus hebben hem er gebracht. En daarom loopt hij nu alleen over het strand.

De apostel Johannes moest aan de zeven gemeenten schrijven. Deze plaatsen liggen in het huidige Turkije.

Eens, op een zondag, de eerste dag van de week, gebeurt er iets heel bijzonders. De Heilige Geest komt over Johannes. De apostel hoort achter zich een stem, zo hard en helder als een bazuin. Christus Zelf zoekt Zijn oude dienstknecht op. Johannes knielt zo snel als hij kan op de grond. Vol eerbied en ontzetting voor het gezicht, het visioen, dat hij te zien krijgt.

‘Vreest niet’, spreekt Christus tegen Johannes. ‘Ik ben de Eerste en de Laatste; en Die leeft, en Ik ben dood geweest; en zie, Ik ben levend in alle eeuwigheid.’ Johannes moet van Christus alles opschrijven wat hij ziet. De oude apostel krijgt een huiveringwekkende blik in de grote verdrukking en het lijden dat de kerk van Christus op aarde te wachten staat.

42
Jacobus door Herodes Agrippa gedood

62
Jacobus gestenigd

67
Petrus (en Paulus) onder Nero gedood

81-96
Domitianus regeert. Johannes verbannen

Maar de gezichten bieden ook troost. Johannes krijgt behalve de grote oordelen ook een Ruiter op een wit paard te zien. Die Ruiter heeft een boog in Zijn hand. ‘En Hij ging uit overwinnende.’ Johannes mag in die Ruiter het beeld van het Evangelie zien, dat steeds verder over de hele wereld verbreid zal worden. Net zolang totdat Christus zal terugkomen op de wolken van de hemel. Dan zal alle oog Hem zien.

Johannes moet lange tijd op Patmos blijven. Maar dan mag hij toch terugkeren naar Efeze. Daar werkt hij nog verschillende jaren. Als hij op hoge leeftijd gekomen is, mag de apostel ingaan in de eeuwige heerlijkheid.

Het eiland Patmos

Het eiland Patmos in de Egeïsche Zee is maar zo’n 30 vierkante kilometer groot. Op het Griekse eiland is de Grot van de Apocalyps te bezoeken. Volgens de overlevering is dit de plaats waar de apostel Johannes in het jaar 95 het boek Openbaring heeft geschreven. De kleine grot is met talloze iconen en kaarsen gevuld. Verder valt er een natuurlijke lessenaar te zien waarop Johannes geschreven zou hebben. Ook de nis waar hij zou hebben geslapen is te bezichtigen.

98-117
Trajanus regeert. Johannes sterft op hoge leeftijd

2. De val van Jeruzalem

Het is 64 n. Chr. Trots zijn de Joden. Op de stad Jeruzalem. Maar nog trotser op hun tempel. Eindelijk is de grote verbouwing klaar. De met gouden en zilveren platen bedekte tempel is een van de mooiste gebouwen van het grote Romeinse Rijk.

Maar Jezus had bijna dertig jaar daarvoor geweend toen Hij tijdens Zijn intocht vanaf de Olijfberg de tempel zag schitteren. Want de Joden wilden niet naar Hem luisteren. Ze zouden slechts enkele dagen na Zijn blijde intocht roepen: ‘Weg met Hem. Zijn bloed kome over ons en over onze kinderen.’ En al eerder had Hij geprofeteerd tegen Zijn discipelen: ‘Ziet gij deze grote gebouwen? Er zal niet één steen op den anderen gelaten worden, die niet afgebroken zal worden.’

Bijna niemand had het geloofd.

Maar het oordeel komt! De Joden willen niet langer dat de Romeinen de baas zijn in Israël. Daarom komen ze in het jaar 66 n. Chr. in opstand tegen de overheersers. Als keizer Nero in Rome van het oproer in Caesarea en Jeruzalem hoort, stuurt hij een leger onder leiding van Cestius Gallus, de gouverneur van Syrië, naar Israël.

De strijd in Israël duurt jaren. Eerst winnen de Joden. Maar dan stuurt keizer Nero generaal Vespasianus. Hij verslaat de opstandige Joden, ook wel Zeloten genoemd, in Galilea en in de kuststrook. De opstandelingen vluchten naar Jeruzalem.

In het jaar 70 trekt de Romeinse generaal Titus, de zoon van Vespasianus, met zijn leger op naar Jeruzalem om de hoofdstad in te nemen. De Olijfberg verandert in één groot legerkamp. De vijandelijke soldaten gebruiken de bomen om wallen te bouwen. Ook plaatsen ze werktuigen die speren en pijlen afschieten. Met andere apparaten kunnen ze stenen van wel vijftig kilo gooien.

De Joden vechten terug. Ze schieten pijlen. Ook gooien ze brandende fakkels in de richting van de soldaten. De dappersten wagen zich buiten de stadsmuur en vallen de Romeinse soldaten daar aan. Maar Titus stuurt boogschutters en ruiters op hen af.

Binnen de muren van Jeruzalem is het ook oorlog. Er zijn Joden die zich willen overgeven aan de Romeinen. Maar de Zeloten willen daar niets van weten. Zij vermoorden veel inwoners van Jeruzalem. Ook steken ze voedselvoorraden in brand.

Klaagmuur

Van de prachtige tempel die Herodes had laten bouwen, is alleen een stuk buitenmuur bewaard gebleven. Door de eeuwen heen hebben veel Joden bij deze muur geklaagd over de verwoesting van de tempel en de diaspora (verstrooiing) van hun volk. Daarom heet deze muur de Klaagmuur. Tussen 1947 en 1967 stond de oude stad van Jeruzalem onder Jordaans gezag en mochten de Joden tot hun grote verdriet niet bij de Klaagmuur komen.

Maandenlang duurt de strijd om Jeruzalem. Er zijn veel mensen in de stad en ze kunnen er niet uit. Daardoor raakt het voedsel op. De mensen hebben zo’n honger dat ze zelfs riemen en sandalen eten. Veel Joden proberen te vluchten. Maar de Romeinen nemen veel vluchtelingen gevangen en kruisigen hen. Soms zelfs wel meer dan vijfhonderd op één dag.

Nog steeds willen de Zeloten geen vrede met de Romeinen sluiten. Dan laat generaal Titus zijn soldaten met stormrammen tegen de stadsmuren beuken. De muren storten in en de Romeinen trekken de stad binnen.

‘Zorg dat de mooie tempel bewaard blijft!’ waarschuwt Titus zijn soldaten. Maar een van hen gooit een fakkel weg. De brandende fakkel komt terecht bij de Tempelpoort. Algauw schieten de vlammen omhoog. De hele tempel verbrandt. Gods beloften, maar óók Zijn oordelen komen altijd uit.

Terwijl het kostbare bouwwerk in een rokende puinhoop verandert, doden de soldaten tienduizenden Joden. Tijdens de hele oorlog sterven meer dan een miljoen Joden. Ook verkoopt Titus 97.000 mensen op slavenmarkten.

En de eerste christengemeente in Jeruzalem? Zijn deze mensen ook omgekomen? Nee! De Heere Jezus had toen Hij de discipelen waarschuwde voor de komende verwoesting de christenen een weg tot behoud gewezen. Hij had hun bevolen naar de bergen te vluchten. De discipelen hebben dit ongetwijfeld aan hen verteld.

Jaren voordat Titus met zijn leger naar Jeruzalem kwam, had Cestius Gallus in 66 na Christus de stad belegerd. De Joodse geschiedschrijver Flavius Josephus beschrijft dat Gallus vlak voordat hij de stad innam om onverklaarbare redenen zijn leger terugtrok. Deze besturing van God gaf de christenen de mogelijkheid om Jeruzalem te verlaten. Ze vluchtten over de Jordaan naar het stadje Pella. In die bergachtige landstreek vonden ze een schuilplaats. Zo bewaarde de Heere hen voor de verschrikkingen die in Jeruzalem plaatsvonden.

586 v. Chr.
tempel van Salomo verwoest

515 v. Chr.
bouw tweede tempel voltooid

19 v. Chr.
Herodes start met verbouwing tempel

64 n. Chr.
verbouwing tempel voltooid

De Massada

Na de val van Jeruzalem was de strijd van de Joden tegen de Romeinen nog niet voorbij. In Judea vochten de Joden nog 2,5 jaar door. Als allerlaatste veroverden de Romeinen de Massada. Koning Herodes gebruikte deze bijna onneembare vesting als buitenpaleis. Toen de Romeinen na een lange belegering eindelijk de vesting binnenstormden, ontdekten ze dat de Joden zelfmoord hadden gepleegd.

66 n. Chr.
uitbraak opstand in Israël

70 n. Chr.
val van Jeruzalem

3. De brand van Rome

Bezorgd kijkt keizer Nero over de stad Rome uit. Wat een puinhoop! Op de straten ligt een dikke laag as. Nog steeds kringelen overal donkere rookwolken omhoog. In de verte ziet hij voor de oranje vuurgloed mensen heen en weer rennen. Daar brandt het nog steeds. Na vijf dagen is het de Romeinen nog niet gelukt om het vuur te blussen.

In de nacht van 18 op 19 juli in het jaar 64 n. Chr. breekt er brand uit in de winkels onder het Circus Maximus, het grote stadion waar de Romeinen wedstrijden met paarden houden. De gebouwen zijn van hout. Daardoor staat in een mum van tijd het hele stadion in brand. De meeste huizen in Rome zijn ook van hout. Bovendien staan ze dicht bij elkaar. De Romeinen proberen met kruiken en schalen vol water de branden zo snel mogelijk te blussen. Maar het vuur grijpt razendsnel om zich heen in de grote stad die gebouwd is op zeven heuvels. Zelfs de enorme paleizen van de keizer gaan in vlammen op.

Pas op de zesde dag lukt het de Romeinen het vuur te bedwingen. Tien van de veertien wijken zijn volledig verwoest of zwaar beschadigd. Velen van de twee miljoen inwoners zijn alles kwijt.

Keizer Nero denkt na. Zo’n grote brand mag er nooit meer komen! De huizen mogen niet meer zo dicht bij elkaar komen te staan. Een glimlach krult om zijn mondhoeken. Er zit ook een groot voordeel aan deze brand! Zijn nieuwe paleis wordt veel mooier dan de oude paleizen.

Nero laat op de plaats waar eerst huizen stonden een enorm paleis bouwen. De bouwlieden bedekken het gebouw met marmer. Aan de binnenkant versieren ze het met bladgoud. Het paleis krijgt de naam Het Gouden Huis. Bij het bouwwerk laat Nero een standbeeld van zichzelf maken dat ruim vijfendertig meter hoog wordt. Ook neemt hij een groot terrein om het paleis heen in beslag. Daar laat hij bossen, velden en zelfs een meer maken.

De mensen in Rome zien al die pracht en praal. ‘Moet je kijken wat de keizer doet’, zeggen ze tegen elkaar. ‘Wij kunnen geen woning meer bouwen op de plek waar eerst ons huis stond. Zou hij soms de brand zelf aangestoken hebben? Nu kan hij op de mooiste plek van Rome gaan wonen.’

Ook Nero hoort wat de inwoners van Rome denken. De schrik slaat hem om het hart. Straks zal het volk hem niet meer als keizer willen. Ze zullen hem misschien wel vermoorden. Hij moet snel een oplossing verzinnen.

Keizer Nero hoeft er niet lang over na te denken. Iedereen die hem in de weg staat, laat hij doden. Dat heeft hij al eerder gedaan. Zijn stiefbroer, zijn moeder, zijn leermeester, zijn vrouwen. Allemaal heeft hij ze uit de weg laten ruimen. Ook nu bedenkt Nero een gemeen en wreed plan. Hij weet wel wie hij de schuld van de brand kan geven!

Ichthus

Soms zie je een auto rijden met een visje op de achterkant. Vroeger gebruikten christenen dit teken ook al. Het symbool van de vis werd door christenen onderling gebruikt om erachter te komen of iemand anders ook christen was. De beginletters van Jezus Christus, Gods Zoon en Redder vormen in het Grieks het woord Ichthus, wat vis betekent. In de catacomben (begraafplaatsen) in Rome is dit teken nog te zien.

Er is een groep mensen in de stad die anders zijn dan de Romeinen. Zij komen niet in de prachtig versierde tempels. Zij brengen geen offers voor de keizer, want ze geloven niet, zoals de anderen, dat de keizer god is. De Heere Jezus is hun Meester.

Die christenen kan ik de schuld wel geven, denkt Nero. Als ik vertel dat zij die grote brand hebben aangestoken, dan geeft niemand meer de schuld aan mij.

Eerst laat keizer Nero een paar bekende christenen arresteren. Hij martelt ze net zolang totdat ze van de pijn zeggen dat ze de brand hebben aangestoken. Dan neemt Nero nog veel meer christenen gevangen.

De keizer bedenkt gruwelijke martelingen. Hij laat de christenen verscheuren door honden of kruisigen. Tijdens feesten dopen zijn knechten christenen in teer. Vervolgens steken ze de volgelingen van Jezus als tuinfakkels in brand. Vreselijk moeten de christenen lijden. Ook de apostelen Petrus en Paulus worden onder Nero’s regering gedood. Lang heeft keizer Nero de christenen niet kunnen vervolgen. Vier jaar na de brand breken er in het Romeinse Rijk opstanden uit. De senaat, een groep mannen die de keizer helpt met regeren, zet Nero af. Men wil niet langer dat hij keizer is. Nero wil niet dat de senaat hem doodt. Daarom steekt hij zelf een dolk in zijn keel. De vervolger van christenen moet voor de rechtvaardige Rechter verschijnen.

54
Begin van Nero’s regering

64
Brand in Rome

68
Nero pleegt zelfmoord

Verspreiding van het Evangelie

Het Romeinse Rijk was heel groot. Het strekte zich uit van de Straat van Gibraltar tot de Eufraat, van Egypte tot Engeland. De apostelen konden dankzij de goede wegen gemakkelijk door het Rijk reizen. Daar kwam bij dat de mensen één taal spraken: het Grieks. En, niet onbelangrijk, er heerste vrede en orde. Ook het wegvallen van Jeruzalem (na de val van de stad) als religieus centrum van het christendom maakte dat de christelijke kerk door het hele Romeinse Rijk verspreid werd.

4. Ignatius

Uit een van de poorten van de stad Antiochië komt rond het jaar 110 een groepje mensen. Het zijn tien Romeinse soldaten. Over hun wollen, roodbruine onderkleed dragen ze een borstharnas. Ook hebben ze helmen en korte zwaarden bij zich. De ijzeren noppen onder hun sandalen maken een krassend geluid op de keien van de weg. Hun gezichten staan bars. Ze voeren een oude man, een gevangene, mee. Wie is die man?

Het is Ignatius. Al bijna veertig jaar is hij bisschop, de kerkelijke leider van de christelijke gemeente, in Antiochië. Ruim 70 jaar eerder stenigden de Joden Stefanus in Jeruzalem. Toen is een grote groep Griekssprekende Joden, die in de Heere Jezus geloofden, gevlucht naar Antiochië. Daar hebben ze een gemeente gesticht. De mensen in Antiochië noemen hen voortaan christenen. Ook de apostel Paulus woonde later een tijdlang in Antiochië. In het jaar 52 bezoekt hij de stad nog een keer als hij terugkeert van zijn tweede zendingsreis. En waarschijnlijk is Petrus, voordat hij naar Rome vertrok, zeven jaar de leider van de christengemeente in Antiochië geweest. Een van zijn latere opvolgers is Ignatius.

Antiochië ligt ver bij de stad Rome vandaan. Toch is de Romeinse keizer Trajanus in de tijd van Ignatius ook daar de baas. Antiochië is zelfs een van de grootste steden van het Romeinse Rijk. Er wonen wel 500.000 mensen.

Keizer Trajanus vervolgt, net als de keizers Nero en Domitianus, christenen. Ignatius, de bisschop van Antiochië, is een belangrijke leider van de christenen. Daarom heeft keizer Trajanus soldaten naar Antiochië gestuurd. Zij kregen de opdracht om Ignatius gevangen te nemen en naar Rome te brengen. En zo komt het dat het groepje soldaten en hun gevangene de grote stad Antiochië verlaten.

Ignatius moet een reis van duizenden kilometers maken. Hij weet dat hij zijn gemeente in Antiochië niet meer terugziet. Hij weet dat hij straks in Rome zal sterven. Toch is hij niet bang. Hij verlangt ernaar om voor altijd bij de Heere te zijn.

Over brede straatwegen trekken de soldaten en Ignatius steeds verder door Klein-Azië. Ze komen langs grote steden zoals Philadelphia, Sardes en Smyrna.

In de plaats Smyrna blijft Ignatius wat langer. Tijdens zijn verblijf daar ontmoet hij Polycarpus, de bisschop van de christelijke gemeente daar.

Daarna nemen de soldaten Ignatius weer verder mee naar het noorden.

Maar de bisschop hoeft nu niet meer alleen met de soldaten te reizen. Er lopen twee mannen met hem mee. Zij kunnen Ignatius helpen met het schrijven van brieven.

Onderweg schrijft de bisschop zeven brieven. Die zijn bewaard gebleven. In .een van de brieven schrijft Ignatius: ‘De uiteinden van de aarde en de koninkrijken van de wereld doen me niets. Het is heerlijker te sterven voor Jezus Christus dan te heersen over de uiteinden der aarde.’ Hij schrijft ook dat hij niet wil dat de christelijke gemeente in Rome aan de keizer om zijn vrijlating gaat vragen.

Nieuwe godsdienst

Waarom worden juist de christenen zo vervolgd? De Romeinen zien hen als vertegenwoordigers van een nieuwe godsdienst. Ze noemen christenen zelfs staatsgevaarlijk, omdat ze de keizer niet willen vereren als god en ook niet aan hem willen offeren. Doordat het aantal christenen toeneemt, wordt ook hun invloed op de samenleving merkbaar. Dat leidt tot groot ongenoegen, bijvoorbeeld in Efeze. De zilversmeden zien hun handel in beeldjes instorten omdat er veel mensen tot geloof komen door de prediking van Paulus.

De christelijke gemeenten in Klein-Azië horen van de reis van Ignatius. In elke stad waar de bisschop komt, tonen christenen hun medeleven. Sommige gemeenteleden hebben er zelfs een lange reis voor over om naar Ignatius te kunnen luisteren. Ook gebeurt het dat een gemeente boden vooruit stuurt naar een andere stad om te zeggen dat de bisschop eraan komt.

Na een barre tocht door de Apennijnen, een gebergte in Italië, komt de bisschop in Rome aan. Een van de keizers die voor Trajanus de baas was, heeft in de hoofdstad een groot gebouw laten maken: het Colosseum. In het vijftig meter hoge gebouw kunnen wel 50.000 mensen. Ze komen daar om te kijken naar de feesten die de keizer geeft. Vaak laat hij tijdens zo’n feest ter dood veroordeelde christenen, slaven of gevangenen tegen wilde dieren vechten. Veel Romeinen genieten ervan om naar zo’n gruwelijk schouwspel te kijken.

52
Paulus bezoekt Antiochië na zijn tweede zendingsreis

69
Ignatius wordt bisschop van Antiochië

98
Trajanus wordt keizer van het Romeinse Rijk

Waarschijnlijk is ook Ignatius in het Colosseum door de wilde dieren gedood. Voor de oude bisschop was het niet erg dat hij moest sterven. Hij verlangde ernaar om naar de hemel te gaan. In een van zijn brieven tijdens de lange reis schreef hij: ‘Hem zoek ik, Die voor ons stierf!’

Antiochië

Antiochië was de hoofdstad van de Romeinse provincie Syrië. Al in de derde eeuw v. Chr. wordt de stad gesticht. Doordat er veel handelswegen uit Azië samenkomen, groeit de stad hard. Rond het begin van de jaartelling leven er al een half miljoen mensen. Na de verwoesting van Jeruzalem in het jaar 70 n. Chr. ontwikkelt de stad zich tot een van de belangrijkste centra van het christendom in de wereld. Eeuwenlang – ook tijdens vervolgingen – bloeit de christelijke gemeente in Antiochië. Maar in 638 nemen de volgelingen van Mohammed de stad in. Door hun heilige oorlog worden kerken en kerkgemeenschappen bijna weggevaagd. Ook in Antiochië. De stad bestaat nog steeds, maar heet nu Antakya en ligt in Turkije. Christenen zijn er bijna niet meer te vinden.

110
Ignatius ter dood veroordeeld

117
Trajanus sterft

5. Polycarpus

In een klein huis, dicht bij de stad Smyrna, is een man aan het bidden. Ineens stopt hij. In een soort droom ziet hij dat zijn kussen in brand staat. Polycarpus, zo heet de man, weet direct wat die droom betekent. ‘Ik zal levend verbrand worden’, zegt hij tegen de mensen die bij hem zijn.

Polycarpus is al jarenlang de bisschop van de christelijke gemeente van Smyrna. Hij is geboren rond het jaar 69 en nu al bijna negentig jaar oud.

In Smyrna zijn vervolgingen uitgebroken. Veel gemeenteleden zijn door de wilde dieren gedood. De soldaten zoeken ook Polycarpus. De oude bisschop wilde in Smyrna blijven, maar de mensen van zijn gemeente vonden dat hij moest vluchten. Daarom is hij nu in dit huisje.

Dag en nacht bidt Polycarpus. Ongetwijfeld moet de oude bisschop denken aan de woorden die zijn leermeester, de apostel Johannes, aan hem heeft geschreven. Toen Johannes op Patmos was, had hij een bijzondere openbaring van God gekregen. Hij schreef toen ook een brief aan de gemeente van Smyrna. In de brief stond: ‘Ik weet uw werken, en verdrukking, en armoede, doch gij zijt rijk.’

Polycarpus begreep wat Johannes bedoelde. De stad Smyrna is prachtig gebouwd. Op de hellingen aan de zee liggen schitterende huizen. Maar dáár wonen de christenen niet. Zij hebben kleine woningen. Toch zijn de christenen rijk. Ze hebben een schat in de hemel. Die kan niemand van hen afpakken! De apostel Johannes had nog meer aan de gemeente van Smyrna geschreven. ‘Gij zult een verdrukking hebben van tien dagen. Zijt getrouw tot den dood en Ik zal u geven de kroon des levens.’ Door die belofte van God krijgt Polycarpus steeds nieuwe moed.

Er zijn drie dagen voorbijgegaan nadat Polycarpus de droom van het brandende kussen kreeg. De mensen hebben hem gewaarschuwd. ‘Vlucht verder! Uw schuilplaats is verraden.’ Maar Polycarpus wil niet langer vluchten. ‘De wil van God zal geschieden.’

Het is al laat. Daarom ligt de oude bisschop op bed. Opeens klinkt er hoefgetrappel voor het huisje. Dan komen er soldaten binnen. Polycarpus hoort ze komen. Rustig gaat hij de trap af naar beneden. ‘Maak eten en drinken voor de soldaten klaar’, zegt hij tegen de mensen die bij hem zijn. ‘Mag ik nog bidden?’ vraagt hij dan aan de soldaten.

Polycarpus krijgt toestemming. Veel soldaten schamen zich dat ze zo’n oude man moeten arresteren. Twee uur lang bidt de bisschop voor iedereen die hij kent, jong en oud, rijk en arm. Dan gaat hij als gevangene mee naar Smyrna. Vlak bij de stad komt een wagen de troep soldaten tegemoet. In de wagen zitten twee hoge ambtenaren.

Polycarpus moet bij hen instappen. ‘Je hoeft alleen maar te zeggen: “De keizer is Heer’” en te offeren’, zegt een van de mannen tegen hem. ‘Dan ben je weer vrij!’ Maar Polycarpus weigert. De mannen brengen hem bij het stadion van Smyrna. Daar vinden de terechtstellingen van christenen plaats.

Smyrna, dat nu Izmir (Turkije) heet, telt zo’n 4 miljoen inwoners. Toen Polycarpus stierf, woonden er tussen de 100.000 en 200.000 inwoners.

In het stadion probeert de gouverneur, een Romein die namens de keizer de baas is in Smyrna, Polycarpus opnieuw over te halen om de Heere Jezus te verloochenen. ‘Vervloek Christus toch!’

Onbevreesd kijkt Polycarpus de gouverneur aan. ‘Zesentachtig jaar heb ik Hem gediend en Hij heeft mij geen kwaad gedaan. Hoe kan ik mijn Koning Die mij gered heeft, vervloeken?’