GEVECHT IN DE RIMBOE

Edward Smitserie, deel 1

Johan Hidding
Gevecht in de rimboe
© B.V. Uitgeverij De Banier, 2010
Oorspronkelijke uitgever: J.H. Kok, Kampen, 1961
Omslagillustratie: Hans Borrebach
Omslagontwerp en vormgeving: Janneke Paalman
ISBN 978 90 336 08919
NUR 283, 284, 285

www.debanier.nl

Alle rechten voorbehouden.
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

JOHAN HIDDING

BANIER KLASSIEKER

... Had Edward Smit kunnen vermoeden, wat hem in het woeste, onherbergzame Oost-Afrika zou overkomen? ...

1

DE WOONPLAATS IN HET OERWOUD

Huiveringwekkend klinkt het gebrul van leeuwen door de avondstilte. ‘Wat heb ik gezegd?’ vraagt de medicijnman. ‘Klinkt dit roofgeluid niet avond aan avond, de laatste tijd? En klinkt het niet steeds roofzuchtiger? Onheil bedreigt onze dorpen. Klonk ooit in het verleden de roep van dit gedierte zo fel en zo vaak? Onze dorpen worden bedreigd door onheil!’

‘Door leeuwen …’ mompelt Turoeboe, een sterke, moedige jongeman. Zijn ogen fonkelen als zwart edelgesteente en heftig gaat zijn adem.

Zijn vriend, Kiho, kijkt hem bewonderend aan. Maar de medicijnman kijkt venijnig. ‘Waarom zouden het alleen leeuwen moeten zijn, die ons bedreigen?’ Hatelijk klinkt zijn stem. De oudere mannen zwijgen. Hun ontzag voor de medicijnman is groot. ‘Zijn er geen andere gevaren?’ vraagt hij. ‘Wie verder kijkt dan tot de groene woudring, weet dat niet het niet alleen leeuwen zijn, die ons bedreigen!’

Doordringend kijkt de medicijnman de twee jongemannen aan. Inwendig huivert Kiho. De blik is als een speerpunt, zo fel en zo indringend …

Het is voor Turoeboe al duidelijk wat de medicijnman bedoelt. Hij bedoelt de blanken! Blijkbaar is het tot hem doorgedrongen dat de twee jongemannen Kiho en Turoeboe grote bewondering hebben voor de vreemdelingen. En dat hebben ze inderdaad! Meer dan eens hebben ze al geprobeerd om met blanken in aanraking te komen en het is hun ook wel eens gelukt.

De medicijnman keert hen plotseling de rug toe en wendt zich tot de andere omzittenden: ‘Er is een gevaar dat groter is dan de leeuwen!’

Iedereen zwijgt. De avondwind strijkt door de ontzagwekkend hoge mahoniebomen, die zich tot een hoogte van zestig passen naar de hemel heffen. Ze ruisen en het klinkt alsof er duizend huiden door het steppegras worden gesleept.

‘Dit ruisen’, zegt de medicijnman, ‘doet mij denken aan onze grote woudstroom, die bijna niemand van ons heeft gezien, omdat de afstand tot zijn oever groot is. Maar ieder van ons weet dat hij breed is en sterk, dat hij niet te beteugelen is. Zeggen de oudste volksverhalen dat niet? Hij stoort zich aan niemand, hij kiest zijn eigen weg, hij laat zich door niemand buigen. Zo moeten ook wij onze weg blijven gaan, de weg die onze voorgeslachten gingen, tot in verre tijden! Wij laten ons niet in met de blanken! Zij willen ons bedreigen! Zij willen ons hun gewoonten opdringen! Zij zijn gevaarlijker dan leeuwen uit het steppegras. Op vele plaatsen raken onze mensen in hun klauwen! Wees gewaarschuwd en wees wijs!’

Op dit ogenblik klinkt vanuit de verte een zacht gezoem. Het geluid van de blanke vogel… De mensen staan op en rekken de halzen. Kinderen rennen tussen de hutten door naar een open plaats. Vrouwen roepen elkaar opgewonden woorden toe. Men tuurt en wijst verwonderd naar de lucht … Daar komt de blanke vogel!

De zon daalt al achter de verre bergen. Het licht laat de sneeuwtoppen gloeien. Het is een rossig vuur, het is alsof een vlucht van duizenden flamingo’s daar voor de nacht een rustplaats heeft gekozen … De zon is al verdwenen, maar het licht schiet ver de hemel in, het vlamt op achter de Flamingobergen en laat de blanke vogel glinsteren, het vangt de vogel in een net van goud.

Zwaar dreunt de snavelzang van het gevaarte. Met mateloos ontzag staan ze te staren. Steeds steiler kijken ze omhoog. De vogel is nu recht boven het dorp. Een paar kinderen, die nog steeds in dezelfde houding staan, buigen zich zo ver achterover dat ze vallen. Maar niemand lacht om hun onverstandige gedrag. Zij die zich hebben omgekeerd om de vogel na te kijken, doen dit met diepe ernst op hun gezichten. Met ernst en met bewondering.

De medicijnman ziet het en het maakt hem erg ongerust. Turoeboes ogen glinsteren. Hij staat daar met een gevoel van fierheid in zijn borst. Hoe belangrijk is hun dorp! Al drie weken neemt de vogel zijn morgen- en avondvluchten pal over deze plaats! De vogel zou verdwalen als hier het dorp niet lag!

Het dorp … Als hij, nog knipperend met zijn ogen, even zijn blik over de hutten laat gaan, zakt zijn fierheid in als aarde, die door felle regens ondermijnd werd. Ach, wat is het voor een armzalige verzameling van bouwsels, dit dorp? Wat palen, gras en leem … Grauwe kleuren als van buffels. Hoe oneindig veel knapper zijn de blanken, de vermetele vogelvaarders!

‘Eens stort hij neer’, zegt de medicijnman op onheilspellende toon. Het zijn de woorden, die hij iedere avond zegt, al drie weken lang, maar tot nu toe is er niets bijzonders gebeurd. Niemand hoopt trouwens dat het gebeuren zal … alleen hij.

‘Hij, van wie het huis getroffen wordt, zal ongelukkig zijn’, zegt het dorpshoofd ernstig.

Maar de medicijnman verzekert: ‘De geesten zullen onze hutten beschermen. Wanneer men tenminste verstandig is. Wie zich inlaat met de blanken wordt door hun vogel gezocht, zoals vrienden elkaar zoeken. Maar deze vriendschap zal noodlottig zijn!’

De mensen zwijgen. Men huivert even terwijl de vogel, slank en vurig, achter de kruinen van het woud verdwijnt.

In de cabine heerst de dag nog. Het hooggerichte licht dringt door de raampjes. Edward Smit werpt een blik op zijn horloge en kijkt dan weer naar beneden. Het einde van de reis komt in zicht! Nog eventjes en hij zal vader terugzien! Vader, die hier in de rimboe van Oost-Afrika, als ingenieur leiding geeft bij de bouw van de grote Bodioestuwdam.

En hij mag vader nu gaan assisteren! Met ongeduld heeft hij uitgezien naar dit moment. ‘Je mag komen’, heeft vader indertijd al gezegd, ‘ik kan je heel goed gebruiken… maar eerst moet je je hbs-diploma halen!’

Dat was een moeilijk bevel. Edward lacht stilletjes, als hij er aan terugdenkt. Hij is nu eenmaal niet zo’n doorgewinterd studietype, hij trekt er liever op uit! De zucht naar avonturen kon vaak maar amper bedwongen worden. Het zat natuurlijk in de familie. Niet voor niets is vader in de rimboe terechtgekomen en niet voor niets zijn alle broers van vader werkzaam bij buitenlandse projecten, of hoe je het maar noemen wilt. Als onderzoeker, als ontdekker enzovoorts. En van verschillenden heeft hij al een uitnodiging gekregen om eens een kijkje te komen nemen. Dat ziet er dus niet slecht uit.

Maar eerst gaat hij natuurlijk naar vader! Tom, zijn broer die een paar jaar jonger is dan hij, heeft hem met een spijtig gezicht uitgeleide gedaan. Spijtig, omdat hij nog niet mee kon en nu alleen zou achterblijven. Hij zal het ook echt wel wat eenzaam krijgen, de beste jongen, al zijn grootvader en grootmoeder ook nog zo goed. Ze waren helemaal op elkaar ingesteld. Moeder leefde niet meer, vader was in Afrika en zij woonden sinds enkele jaren bij hun grootouders. Beter gezegd: die waren komen wonen in hun huis, op verzoek van vader.

De motoren ronken. Het nog maar zo kort geleden dat deze reis begon, dat hij op Schiphol stond. En wat heeft hij sindsdien al enorm veel gezien! Een groot gedeelte van de wereld is onder zijn ogen door gegleden. Via Caïro is hij zuidwaarts gevlogen, over Egypte, dat mysterieuze land, over Sudan, over de eindeloze woestijnen van het Afrikaanse continent. Het Victoriameer was een zilveren schaal, mateloos wijd. Aan de oever, bij Entebbe, streek het toestel neer. Hier stapte hij over op een ander, dat via Sawoesie zou vliegen – hij, samen met enkele reisgenoten. Twee ervan waren negers. De één had hem al vanaf Amsterdam vergezeld. Hij bleek net afgestudeerd te zijn aan een Europese universiteit. Na een tocht door Frankrijk, België, Scandinavië en Nederland, was hij op Schiphol in het vliegtuig gestapt dat hem terug zou brengen naar zijn warme vaderland. Met hem is Edward gedurende de reis goede maatjes geworden. De jongeman spreekt met grote waardering over de activiteiten van de blanken en is van plan hun landbouwmethodes, die hij in Europa bestudeerd heeft, toe te passen in zijn vaderland. ‘Onze aarde is goed’, zegt hij. ‘Maar onze werktuigen en onze werkwijze zijn meestal nog erg primitief.’

De andere neger is in Rome ingestapt, met in zijn hand de New York Times, waarin hij vrijwel meteen is gaan lezen. Pas na een tijd werd het Edward en Mai Takai duidelijk dat ook hij net afgestudeerd was. Ook hij bleek in Europa een universitaire opleiding te hebben genoten. Hij ging nu terug. Zijn naam was Gru. Zijn vader moest een zeer vermogende Afrikaan zijn. Dat is ook ongeveer alles wat hij gezegd heeft. De ene mens is nu eenmaal spraakzamer dan de andere. Hij zit bijna voortdurend te lezen, terwijl Edward zo af en toe een tijdje praat met Mai Takai. Ze merken niet dat de ander nauwlettend naar hen luistert …

Hij doet alsof hij leest, maar intussen groeit zijn woede. Hoor die twee daar praten over de prestaties van de blanken! Ja, ja! Als ze maar niet denken dat het zo door zal gaan! Ze gaan eruit, die blanken! Daar zal hij voor zorgen. Hun invloed zal vernietigd worden. Hij is blij dat hij hun werelddeel de rug heeft kunnen toekeren. Hij heeft er gestudeerd, hij heeft er geleerd wat hij wilde weten – hij zal die kennis weten te gebruiken ook. Niets hebben ze hier te maken, die blanken! Niets! Niets! Niet aan hen behoort de rode aarde van zijn vaderland, maar aan hem en zijn volksgenoten! En nu kan die jongeman, die Edward Smit, wel heel geestdriftig vertellen van de grote stuwdam waaraan zijn vader werkt – die geestdrift zal totaal vernietigd worden.

Schijnbaar lezend in een pocketboekje luistert hij scherp naar het gesprek dat Edward voert met Mai Takai. Ze hebben het daarnet gehad over de Oost-Afrikaanse dieren en over de jacht daarop. Geen van beiden bleken ze daar voor te voelen – maar er kwamen verschillende wapens ter sprake en als vanzelf begon Edward Smit toen over een zeer bijzondere revolver, die in het bezit van zijn vader moest zijn. Een kostbaar voorwerp, rijk versierd met parelmoer. Hij had die revolver zelf nog niet gezien, maar vader had hem er wel over geschreven. Vader had die gekregen toen de bouw van de stuwdam een aanvang zou nemen, hij had er het startschot mee gegeven.

Zozo! denkt Gru hatelijk. ’t Is goed dat ik dit weet. Sluw gluurt hij een moment naar de blonde Hollandse jongen. Edward heeft nergens erg in. Hij zwijgt nu en staart weer naar beneden, naar het ongetemde land… de woestenijen in het laatste avondlicht. Hij neemt de kijker en zet die voor zijn ogen. Hij onderscheidt de bomen, een enkel pad, slingerend door de savanne, een dorpje, door een doornwal omgeven, dat door het oerwoud wordt omringd. Mensen staan bij de hutten en turen naar het vliegtuig, een paar kinderen vallen om … Hij glimlacht en bergt de kijker weer weg.

Vuren laaien in de tropennacht. Waar vliegen ze nu? Snel is het duister gedaald. Rechts hebben nog een tijdlang de Flamingobergen gegloeid, alsof er sterren aan hun kammen waren gehecht. Nu is ook daar het duister gevallen. Maar in een andere richting begint zich een lichtplek af te tekenen.

‘Sawoesie’, zegt Mai Takai.

Enkele minuten later strijkt het toestel neer. Edward drukt Mai Takai de hand en herinnert hem aan zijn belofte: ze zullen schrijven, nietwaar? Mai Takai knikt opgewekt. Zijn handdruk is warm.

Op dat ogenblik wordt Nederland onder de tropennacht geschoven. Edward staat tegenover zijn vader, die lachend opgedoken is.

‘Vader!’

Alle warmte, alle goedheid en vreugde – ze omhullen Edward plotseling als een dromerige zomerdag onder de kastanjeboom van hun vertrouwde huis in Nederland, waar ze de koffie dronken en genoten van de zondagsrust …

‘Ik ben hier met de wagen’, vertelt ingenieur Smit. ‘We blijven vannacht in een hotel. Morgen rijden we dan naar de stuwdam. Ik hoop maar dat je met dat plan kunt instemmen…’ Zijn ogen twinkelen.

Edward lacht mee. ‘Bijna’, zegt hij. ‘Als het kan zou ik graag morgenochtend eerst nog een paar ansichtkaarten willen versturen. Voor Tom en de anderen thuis.’

‘Dat moet dan maar.’

Vrolijk pratend rijden ze door Sawoesie, dat een behoorlijke stad blijkt te zijn. En daarna zitten ze nog een tijdlang in hun hotelkamer te vertellen. Edward raakt niet uitgepraat, maar de tijd verstrijkt en vader stelt ten slotte dan ook voor, om nog wat te gaan pitten. ‘Anders bekijk je morgenochtend de wereld hier zo Nederlands, niet? Zo mistig, bedoel ik…’

Edward glimlacht, knikt en geeuwt. Even later ligt hij in bed, in de onpersoonlijke hotelkamer. Wat maakt het uit? Het is hier netjes en bovendien: vader slaapt hier ook. Het feest is begonnen!

Buiten flikkert de bliksem. Een tropische onweersbui trekt op korte afstand voorbij. De regen ruist. De ogen vallen dicht. De droom vloeit als een waaier open: Egypte, Sudan, Entebbe, het oerwoud …

En ergens in het oerwoud, in de ouderlijke hut, slaapt Turoeboe. Heel het gezin slaapt in de bedompte ruimte. Turoeboes hoofd rust tegen de geit.

2

ER LOERT EEN LEEUW

Als de morgen aanbreekt over het oerwoud, zwerft Turoeboe in gezelschap van zijn vriend Kiho de wildernis in. De woorden van de medicijnman klinken nog na in hun oren. Het is alsof die woorden hen tarten. Deed de medicijnman niet net alsof zij dwaze jongens waren? Alsof zij nooit verder kwamen dan vlakbij het dorp, en dat zij niet wisten dat er een macht was die hen bedreigde?

Alsof zij nooit verder zijn geweest! Zij hebben zelfs al een paar keer de weg gezien, die zich op grote afstand van het dorp door de wildernissen kronkelt. En op die weg hebben ze vreemde dingen zien rijden!

Ook deze dag gaan zij weer in die richting, hopende dat ze ook nu weer de vreemde dingen zullen zien, die zich snel voortbewegen en die bestuurd worden door blanken.

Daar ligt de weg – eenzaam. Ze wachten een tijdlang, maar er komt niets. Ze kunnen ook niet zien of er van ver iets nadert, want de weg is bochtig en die bochten bevinden vlakbij hen. Ze besluiten daarom wat verderop te gaan.

Als zij de bocht omkomen zien ze iets heel vreemds. Aan de kant van de weg, in een kuil, staat een voertuig zoals ze hier meer dan eens hebben zien rijden. Vaak hebben ze dan gedacht: kwam het maar eens tot stilstand, zodat we het beter bekijken konden … En nu blijkt plotseling aan die wens te zijn voldaan.

Hevig verrast, maar ook wat schuw, naderen zij het vreemde ding. Er zit een blanke man in. Hij kijkt heel vriendelijk, hij lacht hen toe. Zendeling Peters zit hier al meer dan een uur te wurmen. Hij had deze weg niet moeten nemen. Hier, in de bergen, hebben de regens grote kracht, zij hebben hier en daar de weg ondermijnd – plotseling is de wagen gaan schuiven en voor hij het wist zat hij in een kuil. Daar was hij nog zomaar niet weer uit.

Hij heeft geploeterd en gezwoegd om de wagen weer te bevrijden, maar het lukte hem niet. Nu zit hij moe en zwetend op hulp te wachten. En daar verschijnen nu opeens die twee inheemse jongens om de bocht. Hij spreekt ze aan.

Ze zijn heel verbaasd. Hoe goed spreekt deze blanke man hun taal!

Hij zegt dat zijn auto vastgelopen is in deze kuil. Dit wordt dus een auto genoemd! Turoeboe heeft het woord meteen vast in zijn brein. Kiho is het meteen weer kwijt. De blanke man wil graag weer uit die kuil. Zouden zij hem willen helpen? Hij vraagt het vriendelijk.

Ze kijken elkaar aan. Ze denken aan de medicijnman. Maar ze besluiten snel om deze blanke man toch maar te gaan helpen! En dat doen ze dan. Zelf helpt hij mee. Hij laat de auto ronken als de reuzenvogel … De wielen, die volmaakt rond zijn, wentelen snel en hulpeloos door de grond.

Turoeboe en Kiho, die eerst wel even zijn geschrokken van het geronk, spannen nu al hun krachten in, en die zijn allerminst onbetekenend! Dit zou de medicijnman moeten zien, dat zij sterker zijn dan de blanke man. Want kijk, de auto rolt de weg weer op, dankzij hun kracht!

Ze staan dan nog een tijdlang te praten. De blanke man vraagt naar hun familie en naar hun dorp – waar dit dorp zich bevindt. Maar plotseling moeten ze ruimte maken omdat een andere auto nadert.

Zendeling Peters steekt zijn hand op. De wagen stopt. In het Engels zegt hij dat deze weg heel onbetrouwbaar blijkt te zijn. De bestuurder van de wagen bedankt hem vriendelijk in dezelfde taal, maar voegt er aan toe dat het gesprek wat hem betreft, ook in het Nederlands gevoerd mag worden. Hij stelt zich voor als Smit. En dit is zijn zoon Edward.

Lachend staan ze bij elkaar. Het doet de zendeling bijzonder goed om weer eens een paar landgenoten te ontmoeten. Hij zit hier nogal eenzaam in de wildernis. De zendingspost is klein. Er zijn, behalve hij, alleen een dokter en diens vrouw en een verpleegster. Ze kunnen uitstekend met elkaar overweg, maar je raakt wel eens uitgepraat.

Meneer Smit heeft al verschillende keren van hem gehoord, maar nog nooit had hij hem ontmoet. Hij heeft groot respect voor deze moedige man die pionierswerk verricht, evenals hij, maar dan op een ander terrein …

De zendeling van zijn kant vraagt hem of hij dan misschien ingenieur Smit is, van de Bodioestuwdamwerken. Edwards vader kan dat moeilijk ontkennen.

De zendeling vindt het leuk dat hij zo onverwachts met deze bekende persoonlijkheid kennis maakt. Wat deze man daar in het woeste oergebied presteert, is bijzonder indrukwekkend! Hij bouwt een stuwdam in de grote stroom, die in de oude volksverhalen ‘de ontembare’ wordt genoemd.

‘Ik zou zeggen, gaat u eventjes met me mee naar de zendingspost. Dan praten we wat, dan drinken we wat en dan wijs ik u een betere weg dan deze, als u het goed vindt.’

‘Heel graag’, zegt de ingenieur. En tegen Edward: ‘Je merkt het al: de wegen zijn hier in het algemeen niet wat je goed noemt.’ De zendeling kijkt ineens aandachtig naar Turoeboes rechterarm. Die bloedt een beetje. Turoeboe lacht zorgeloos en vertelt dat hij zich daarnet een beetje bezeerd heeft aan een scherpe kant van de auto, toen hij die uit de kuil hielp duwen. Hij vindt het niet erg, even later vindt hij het zelfs fijn, want dan heeft de blanke man een blank ding op zijn arm geplakt! Hij wilde wel dat heel zijn huid beplakt werd! Dan was hij immers ook een blanke?

Kiho, die jaloers heeft toegekeken, krijgt ook zo’n blank stukje huid op zijn rechterarm geplakt, hoewel hij zich niet bezeerd heeft. Trots staan ze elkaar vervolgens toe te lachen. Het gaat de goede richting uit!

En zo gaat het door, want de blanke man vraagt hun of ze mee willen rijden! Ze willen graag, heel graag, maar ze kijken wat schuw. Turoeboe besluit ten slotte echter toch om het maar te wagen. En Kiho wil nu ook niet de mindere zijn. Ze stappen in. De zendeling knipoogt even tegen zijn landgenoten. Vervolgens start hij. Langzaam rijden de wagens de weg af.

Na verloop van tijd ziet Edward een vallei, gelegen tussen kale heuvels. Dichtbij een negerdorp op een hoogte staan een paar opvallende gebouwen en hij begrijpt dat dit de zendingspost moet zijn. Bomen staan er omheen, een beekje stroomt aan de rechterkant met sierlijke bochten tussen de bomen door. De gebouwen liggen daar bijzonder schilderachtig, maar bijzonder eenzaam ook…

Turoeboe raakt niet uitgekeken. Hoe prachtig is dit huis! Oneindig mooier dan de hut van zijn vader, waarvan de dakpunt nog wel versierd is met een kokosnoot! Hij krijgt ook de tuin te zien, en van alle gewassen noemt de zendeling de naam: aardappels en vanille – o, die namen, het zijn er veel! Maar als de zendeling hem bij het vertrek lachend vraagt of hij de namen wel onthouden kon, noemt hij ze zonder aarzeling.

‘Horen jullie dat?’ vraagt zendeling Peters verbaasd aan zijn landgenoten. ‘Die knaap heeft wat wij een talenknobbel noemen!’

‘Inderdaad!’ zegt de ingenieur. Als hij en Edward de bocht om zijn, na een hartelijk afscheid, zegt de zendeling tegen zijn inheemse gasten dat zij door hem een eind weggebracht zullen worden, maar dat zij eerst een geschenk zullen ontvangen, omdat ze hem en zijn auto uit de kuil hebben bevrijd. Ze krijgen allebei een broek en een groen hemd met brede, helrode strepen. Zielsgelukkig trekken ze deze kledingstukken aan …

Maar als ze eindelijk, als het al bijna avond is, hun oude wouddorp weer bereiken, de halzen trots geheven als giraffes, is de medicijnman bijna uitzinnig van woede. Hij rukt hen de kleren van het lijf en zegt krijsend dat de geesten hen ontzettend zullen straffen, indien zij het nog eenmaal zullen wagen om zich tot de blanken te wenden! En met afschuw op het gezicht verbrandt hij de kleren voor de ogen van het samengestroomde volk.

‘Hier zie je dan eindelijk de rivier’, zegt ingenieur Smit tegen zijn zoon. ‘En over enkele minuten zul je ook de stuwdam zien.’ De auto neemt een bocht en Edward merkt dat het de laatste is. Daar ziet hij het geweldige object in de rimboe: de stuwdam, een ontzaglijke muur in de rivier, van rots tot rots gespannen, nog niet helemaal voltooid. Honderden en honderden arbeiders zijn nog werkzaam. Van vader heeft hij al gehoord dat het er meer dan duizend zijn. Op een van de hoge oevers is een kolossale nederzetting verrezen. Bulldozers schuifelen als ingekorte krokodillen heen en weer, draglines draaien hun giraffenhalzen. Stemmen weerklinken. Door een microfoon worden door een ingenieur instructies gegeven. Uit grote luidsprekers klinkt de stem dreunend over werk en water.

‘De inheemsen noemen dit de wondermond’, zegt ingenieur Smit met een lachje. Het dringt maar nauwelijks tot Edward door. Dit is zo groots, dit allemaal, zo imponerend – overweldigend! Dit is het nu, waarnaar hij al zo lang verlangd heeft … Nu ziet hij het eindelijk en het is nog oneindig machtiger en mooier dan hij zich had voorgesteld! Aan de ene zijde ligt het oerwoud, duister en dicht, aan de andere zijde is een hoogvlakte, een steppe. Dicht bij de nederzetting staan vliegtuigen: een helikopter en een sportvliegtuig. ‘Daar maak ik nogal eens gebruik van’, zegt ingenieur Smit.

Even later zitten ze in zijn kamer. Een groot en huiselijk vertrek, met een bureau, bonte stoelen en wildbeschilderde siervoorwerpen, die vader van de negers blijkt te hebben gekocht. Edward zit er met bewondering naar te kijken. Dan dwaalt zijn blik naar het portret van moeder, dat aan de wand hangt. Hoe wonderlijk vertrouwd doet hem de aanblik aan … Maar wat is het contrast ook vreemd: dit – en die kunstvoortbrengselen van de plaatselijke bevolking.

Edward heeft zich verkleed in de kamer die vader hem gewezen heeft en die voortaan zijn slaapkamer zal zijn. Hij heeft zich eens lekker gewassen en komt nu opgefrist weer binnen. Een zwarte man brengt thee. Collega’s van vader komen binnen, maken kennis met de zojuist gearriveerde, en zeggen te hopen dat zijn verblijf hier van prettige aard zal zijn. Edward twijfelt daar niet aan. Als vader na een tijdje zegt dat hij genoodzaakt is hem nu eerst een paar uur alleen te laten, vindt hij dat helemaal niet erg. Hij heeft al even staan gluren naar de motorbootjes, die in het stuwmeer aan de ketting liggen. Dat stuwmeer is nu nog niet groot. Het zal, wanneer het vol is, een paar honderd kilometer lang zijn, een kolossale plas, maar nu al is het de moeite waard en hij heeft dan ook al zitten popelen om een tochtje te kunnen maken.

Hij neemt een van de bootjes en tjoeketjoekt het water op. Ook zo heeft hij een prachtig gezicht op het werk. Maar tenslotte is dat niet het enige dat hem boeit! In het water liggen hier en daar eilandjes en hij besluit om op een van die dichtbegroeide hoogten eens een kijkje te gaan nemen. Het is op zichzelf een sensatie dat vaders werk eilanden laat ontstaan! Het zijn de hoogste punten in de vallei die vol zal stromen. Slechts deze punten blijven droog.

Hij meert de boot aan en stapt aan land. Maar hij heeft nog maar enkele stappen op deze romantische bodem gezet, als hij als versteend blijft staan. Daar beweegt iets … recht voor hem uit … Daar sluipt … daar loert … een leeuw!

Met een kreet springt hij terug. Hij tuimelt in het water en hijst zich sidderend weer in de boot, die hij met bevende handen in allerijl weer het meer opjaagt. Als hij schuw naar het eiland kijkt, ziet hij de leeuwenkop dreigend tussen het groen. De voorpoten staan op de oever, de klauwen zinken in het zand … het dier staat hem daar na te kijken met een bedroefde blik …

Pas dan hoort Edward opgewonden stemmen. Een motorboot met mannen komt aangestormd. De lopen van geweren worden zichtbaar … ‘Jongen!’ roept ingenieur Smit, woedend en zielsgelukkig. ‘Hoe kreeg je ’t in je hoofd! Onverbeterlijke avonturier! Het wemelt op die eilanden van wilde dieren! Zij zijn allemaal naar die hoogten uitgeweken, toen het water steeg! Het krioelt er!’ Verbouwereerd vaart Edward terug.

Als hij weer tegenover vader zit, zegt hij: ‘Het was ontzettend stom van me.’

Zijn vader knikt. ‘Ik hoop dat je voortaan wat beter uit je ogen kijkt, en dat je wat beter nadenkt voordat je iets gaat doen!’

‘Ja. Toch had ik echt wel aan gevaar gedacht. Maar dan in het water. Ik dacht: daar zitten hoogstwaarschijnlijk krokodillen in! Maar dat die eilandjes bevolkt zouden zijn met allerlei gespuis was geen moment in me opgekomen. Terwijl het toch heel logisch was …’

‘Tot op zekere hoogte’, zegt vader ineens met een lachje. ‘Sommige van die eilandjes zijn al leeggehaald. Er zijn een paar troepjes mannen bezig om de dieren te redden. Want de leeuwen leven daar op de duur natuurlijk van de hand in de tand. Eerst moeten de kleinere dieren het loodje leggen, of beter gezegd, de zwakkere, maar op de duur komt er een eind aan. Het is een dramatische geschiedenis en ik ben dan ook blij dat er vrijwilligers gekomen zijn die de dieren redden.’

‘Maar hoe doen ze dat dan?’

‘Met boten. En met levensgevaar. Ze vangen ze. Gelukkig. Want zoals ik al zei: ze leven daar van de hand in de tand.’

‘Van de klauw in de tand, geloof ik’, zegt Edward rillend. ‘Hu! Als ik er nog aan denk … Maar zo’n actie van die vangers zou ik toch wel graag eens willen zien.’

‘Dat kan. Maar dan ga ik met je mee.’

Hij krijgt het te zien – en hij weet niet wat hij ziet. Het is ontzettend. Deze mannen lopen voortdurend groot gevaar. Dit vangen van de wilde dieren is een woest en bijna onbegonnen werk. Want ze zijn al door alles heen, deze dieren, vanwege de honger, vanwege de angst … Het water stijgt. Aan alle zijden wordt hun zeer beperkte rimboe er door omringd … Leeuwen en slangen vallen aan en waarheen moeten ze vluchten? De een wordt door de ander verslonden – en alsof het nog niet erg genoeg was, komt daar nu ook nog hun doodsvijand, de mens. Wat kan een arme antilope nu nog doen om zijn armzalige leven te rekken? De mens is machtig. Hij vangt hen. Hij voert hen naar de boten. Hij vaart met hen naar de oever en laat hen vrij … Maar wie kon dat van tevoren weten?

Ademloos staat Edward dit alles aan te zien … De olifanten moeten maar zwemmen en dat willen ze ook wel. Dat kunnen ze ook wel. Het bootsvolk geeft de koers aan van dit grauwe konvooi … En zwemmend volgen ook de buffels.

‘Nou?’ vraagt vader met een lachje. ‘Als je soms voelt voor dit beroep… Kom, we varen nog een eindje verder.’

Op een volgend eiland staan hutten tussen palmen. Een verlaten negerdorp. Een doornwal omringt het, maar hij hoeft geen dienst meer te doen, kan ook geen dienst doen tegen deze vijand, het water.

‘Het zal wel weer gevaarlijk zijn’, zegt Edward, ‘maar ik zou zo graag eens in dat dorp gaan kijken.’

‘Als je de enige bezoeker was, zou het wel gaan’, zegt zijn vader. ‘Maar ik heb zo de indruk dat dit niet het geval is. Kijk eens … Zie je dat daar?’

Edward knikt. De wand van een van de hutten schudt … een grauwe, kromme bajonet dringt er doorheen en daarna wordt de hele wand onder de voet gelopen. De neushoorn staart de mensen aan die vanaf het water naar hem kijken.

‘De ziel…’ zegt Edward, met medelijden in zijn stem.

Zijn vader knikt en zegt dan: ‘We zullen hopen dat ze hem er ook nog tijdig vandaan halen.’

Als ze terugvaren naar de dam vraagt Edward: ‘Maar hoe is het nu met de mensen die hier woonden? Dit zal toch het enige dorp niet zijn.’

‘O nee. Maar ze zijn allemaal vrijwillig verhuisd naar andere streken. Daar zijn natuurlijk heel wat besprekingen aan vooraf gegaan. Het moest ze allemaal eerst duidelijk worden gemaakt wat de bedoeling was en hoe nuttig dit meer zou zijn voor deze streken. Dat de dam straks de energie zou leveren voor allerlei objecten … Enfin, het is gelukt. Ze hebben het aanvaard. Je ziet het aan dit dorp.’

Edward knikt peinzend. Het moet wel heel ingrijpend zijn voor deze mensen.

De motor tjoekt. De oevers glijden voort. Heuvels, bergen, rotsen, wouden … Toverachtig en romantisch …

Dan zegt vader: ‘We zullen eens een autotocht gaan maken. Dan wijs ik je het punt, waar het meer zal eindigen – of beginnen, net hoe je het noemen wilt. En dan laat ik je verder het een en ander zien van de omgeving. Ik zal maar niet vragen, of je ervoor voelt. Wel moet ik vragen om een beetje geduld, want de eerste tijd kan er helaas nog niets van komen.

3

DE RIMBOEREIS

Kiho en Turoeboe luisteren onrustig naar de geluiden van de wildernis. De woorden van de medicijnman hebben die onrust gewekt. ‘Wij worden bedreigd door de vreemdelingen’, heeft de wijze man gezegd. ‘Laat je niet met hen in.’

Maar … de vreemdelingen lokken! Zij beschikken over voorwerpen en werktuigen die de inheemsen missen. Die auto … Ze hebben er in gereden. Ze weten nu hoe prettig het is om te worden gedragen door die volmaakt ronde wielen. Meer dan eens zagen ze auto’s door de rimboe rijden en met jaloerse ogen hebben zij ze nagekeken. De blanken konden zich snel en moeiteloos verplaatsen! Ze waren knap, de blanken! Wie zou er niet naar verlangen, ook zo knap te worden? Dan lagen alle mogelijkheden voor je open!

Vaak zwerven ze in deze eerste dagen door de wildernis en tijdens die tochten praten ze vaak over de wonderen van de blanken. Over de woorden van de medicijnman zwijgen ze, maar de één voelt dat de ander er aan denkt. Als een dreiging hangen ze boven hun hoofden.

‘Herinner jij je nog alles uit het blanke huis?’ vraagt Turoeboe op een middag aan zijn vriend, als ze na een urenlange tocht hebben plaatsgenomen op een stuk blauwgekleurd gesteente, aan de rand van een gele grasvlakte.

‘Alles’, verzekert Kiho met trots in zijn stem. Maar vervolgens, met iets van spijt: ‘Maar niet alles was mij duidelijk. Jou wel?’

‘Mij evenmin’, erkent Turoeboe. ‘Maar ik herinner mij ook alle dingen nog. Vanaf de ingang tot aan het slaapbed.’

Kiho knikt, en vult dan aan: ‘Vanaf het slaapbed tot de uitgang.’

Turoeboe knikt nu ook. ‘Wie komt daar aan?’ vraagt hij, terwijl hij naar de steppe wijst.

‘Een vreemdeling’, zegt Kiho.

Zij turen. Traag nadert de gestalte. Turoeboe zegt tegen zijn vriend: ‘Als het geen vreemdeling is, zullen we hem zo meteen herkennen.’

‘Dat is waar.’

‘Ik herken hem nog steeds niet. Toch zijn mijn ogen scherp.’

‘Ook die van mij. Hij zal dus zeker een vreemdeling zijn. Hij is lang, deze jongeman.’

‘Hij nadert langzaam.’

‘Hij zal vermoeid zijn.’

‘Heel vermoeid.’

Strak zijn hun ogen op de naderende gericht. Het duurt nog geruime tijd, voor hij hun plaats bereikt heeft. Hij heeft een donkere huid, net als zij. Op zijn gezicht is grote vermoeidheid te zien.

Ze groeten elkaar. De man neemt naast de vrienden plaats op het blauwe gesteente, in de schaduw van de woudrand. ‘Deze rustplaats is verrassend goed’, zegt hij met een stem waarin grote tevredenheid klinkt.

De vrienden knikken en Turoeboe vraagt de vreemdeling of hij op een verre reis is.

‘Ik vrees het’, zegt de onbekende en hij lacht.

‘Tot welke plaats moeten uw voeten u dragen?’ vraagt Kiho nieuwsgierig en Turoeboe is blij dat hij het vraagt.

‘Tot aan de kopermijn’, vertelt de reizende.

‘De kopermijn?’ herhalen de twee, en met vragende ogen zien ze hem aan.

De ander knikt en zegt nogmaals: ‘De kopermijn.’

Er volgt een stilte. De vrienden hebben dit woord nooit eerder gehoord.

‘Ik ken de naam van uw reisdoel niet’, zegt Turoeboe, ‘en mijn vriend kent deze evenmin.’

‘Evenmin’, verzekert Kiho vrolijk.

‘Dan ben ik bang dat mijn bestemming op nog grotere afstand ligt dan ik dacht’, mompelt de vreemdeling. ‘Ik had gehoopt dat jullie mij de weg zouden weten te wijzen. Ik ben van plan veel geld te gaan verdienen. Ik wil rijk worden en als de blanken zijn.’

Ze luisteren verrast. De jongeman, die zomaar is komen opdagen uit het gele steppeland, is vervuld van hun begeerte. Alleen – hij weet hoe je moet handelen om als de blanken te worden.

‘Wij hebben in een auto gereden’, vertelt Turoeboe ‘en sindsdien rijden onze gedachten nog steeds. Onze lichamen wensen met onze gedachten mee te gaan, maar wij hebben enkel onze voeten en geen wielen.’

De ander glimlacht. ‘Ik ken dat verlangen’, zegt hij wijs. ‘Om te kunnen rijden, moet je eerst je voeten gebruiken. Ik ben op reis naar de kopermijn. Ga met mij mee en word rijk als ik.’

Turoeboe kijkt Kiho vragend aan. Ze voelen er wel voor, althans voor het idee om rijk te worden en te kunnen rijden. Maar wat is de kopermijn … Kan de onbekende hen dat vertellen?

De vreemdeling vertelt wat hij weet. Enkele dagen geleden ontmoette hij een blanke man, die hem heeft aangeraden te gaan werken in de kopermijn. Al velen waren er gegaan, nadat hij deze raad gegeven had – althans, dat had hij gezegd. Maar in het dorp van de verteller had men niet meteen een besluit genomen. ‘Waarom zouden we allemaal gaan?’ had men gezegd. ‘Laat er eerst één van ons gaan kijken en ons zijn bevindingen vertellen.’ Hij, Zaga, had toen aangeboden, als eerste te vertrekken en de volgende dag is hij op weg gegaan, met grote haast, om snel rijk te kunnen worden. Vandaar dat hij vermoeid is. De blanke man, die hem aangeraden heeft te gaan, heeft hem ook de richting gewezen. Die richting volgt hij trouw, alleen nu is hij er even van afgeweken, omdat hij dit tweetal had gezien.

Het tweetal staat op en verwijdert zich enkele stappen, om ongestoord te kunnen overleggen.

Turoeboe ziet dat zijn makker al besloten heeft om te gaan. In zijn ogen is een schittering van felle begeerte en Turoeboe kan zich dat heel goed voorstellen. Maar … ‘Je weet wat de medicijnman heeft gezegd’, waarschuwt hij.

Kiho’s ogen worden wijder. Ja, hij weet het. Maar … ‘Ik zal toch gaan’, zegt hij.

‘Je denkt niet na.’

‘Jawel! En ik zal ook onderweg nog nadenken en steeds duidelijker weet ik dat ik verder zal gaan.’

‘Ik ga niet met je mee. Ik wil eerst weten wat je daarginds ondervindt.’

‘Je durft niet’, zegt Kiho schamper. ‘Je bent bang voor de medicijnman.’ Turoeboe zwijgt. Hij wikt. Hij zou niets liever willen dan meegaan met zijn vriend en de vreemdeling. Maar zijn huisgenoten zullen gestraft worden. De medicijnman is machtig. En kon hij nu nog maar in alle stilte naar de kopermijn gaan, maar zo’n langdurige afwezigheid zal zeker niet aan de aandacht van de medicijnman ontsnappen en hij zal vast onderzoeken wat er gebeurt … Het is niet verantwoord deze stap zomaar te ondernemen en ook Kiho zou verstandig doen wanneer hij bleef waar hij was. Maar Kiho kent nog maar één verlangen: een auto met volmaakt ronde wielen! Daarvoor waagt hij alles. Een voordeel voor hem is dat hij geen familie meer heeft, niemand dus die getroffen zou kunnen worden door de wraak van de machtige man. Maar hijzelf dan …

‘Je loopt zelf ook gevaar’, voert Turoeboe nog aan. Maar Kiho lacht zorgeloos. Ze nemen afscheid. Turoeboe is onrustig. Hij voorziet onheil. Hem zal gevraagd worden waar zijn vriend gebleven is. ‘Men zal het mij vragen, Kiho …’

‘Een leeuw kan mij hebben verscheurd’, zegt Kiho op geheimzinnige toon.

‘Maar ik heb het niet gezien. Want anders zullen ze zeggen dat ik heb gelogen, als je terugkomt.’

‘Nee, je hebt het niet gezien. Maar een leeuw kàn mij hebben verscheurd.’

Turoeboe knikt. ‘Het mag niet gebeuren’, zegt hij heftig. ‘Je moet terugkomen en ik zal hier naar je uitkijken.’

‘Dat is niet nodig’, zegt Kiho zelfverzekerd. ‘Ik kom niet langs een binnenpad terug, maar langs de grote weg. Omdat ik dan in mijn auto zal rijden.’

Het is waar. Turoeboe had dit vooruitzicht even vergeten. Het is ook bijna niet te geloven dat het gebeuren zal, omdat ze net nog dachten dat die mogelijkheid uitgesloten was. Kiho zal dus terugkeren in zijn eigen auto en gelijk zijn aan de blanken. Even voelt Turoeboe felle jaloersheid in zijn hart. Dan keert hij zich om en loopt langzaam in de richting van het dorp. Nog een paar keer kijkt hij om. Ook Kiho kijkt om en zwaait ten afscheid met zijn speer. Turoeboe zwaait terug.

Kiho en Zaga zijn snel aan elkaars gezelschap gewend. Het grootste deel van de tijd gaan ze zwijgend voort, maar als ze rusten, vertellen ze elkaar over hun dorp en de bewoners ervan. Na twee dagen komen ze in een gebied dat Kiho niet kent. Nog nooit is hij zo ver van huis geweest. Wel hebben Turoeboe en hij vaak gepraat over de geheimen die achter de verte moesten zijn. Graag zouden ze die eens ontdekken en ze waren ook zeker van plan dat vroeg of laat te doen. Nu bereikt hij nog onverwachts de onverkende wouden en vlakten en dat alleen al is de moeite waard. Hij neemt de omgeving met gretige ogen in zich op. Het is immers niet alleen de eerste, maar ook de laatste keer dat hij dit allemaal ziet, want als hij terug naar huis zal gaan, zal hij rijden – en een grote weg valt hier nergens te ontdekken. De kopermijn overigens ook niet.

‘Weet je zeker dat we in de goede richting reizen?’

Zaga knikt. ‘We zullen na een tijd een grote weg bereiken’, zegt hij, ‘die moeten we volgen.’

Het loopt tegen de avond. De temperatuur wordt mild en daardoor heel geschikt om verder te gaan. Het landschap is nu golvend en bijna kaal. Slechts een enkele smalle strook kreupelhout strekt zich aan hun linkerkant uit, maar verderop gaat die strook over in hogere bomen. Daar hebben zich grote bossen op de heuvels uitgestrekt.

Kiho geniet nog steeds van het onbekende gebied. ‘Ik zie de weg nog steeds niet’, zegt hij luchtig.