SPEURTOCHT NAAR VERMISTEN

Edward Smitserie:
Deel 1: Gevecht in de rimboe
Deel 2: Speurtocht naar vermisten

Johan Hidding
Speurtocht naar vermisten - Edward Smitserie, deel 2
Oorspronkelijke uitgever: J.H. Kok, Kampen, 1961
© B.V. Uitgeverij De Banier, 2010
Omslagillustratie: Hans Borrebach
Omslagontwerp en vormgeving: Janneke Paalman
ISBN 978 90 336 09060
NUR 283, 284, 285

www.debanier.nl

Alle rechten voorbehouden.
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

JOHAN HIDDING

BANIER KLASSIEKER

… Natuurlijk gaat Edward Smit mee met zijn vriend Wielema, de piloot, naar de oerwouden van Kongo – omdat een vreemd geheim hen dwingt …

1

SCHOKKENDE ONTHULLING

Als ze met z’n beiden boven de oerwouden van Centraal-Afrika vliegen op weg naar Stanleystad, valt het Edward op dat Wielema, de piloot, vaker dan gewoonlijk naar beneden kijkt. En op de thuisvlucht is dat weer het geval. Hij vindt dat vreemd. Er is daar beneden toch maar weinig bijzonders te zien. Oerwoud waarin wat dorpen van kleurlingen liggen en waar rivieren doorheen kronkelen. Wel aardig om even naar te kijken, maar toch vrij eentonig.

Daar komt nog bij dat ze zoiets vandaag heus niet voor het eerst zien! Weliswaar hebben ze nooit boven deze gebieden gevlogen, maar verder naar het oosten liggen uitgestrekte woestenijen die ze vaak genoeg vanuit de lucht hebben bekeken: de streek waar ze hun werk verrichten, waar de indrukwekkende Bodioestuwdam gebouwd wordt in de machtige rivier. Bij de bouw van die dam geeft Edwards vader, ingenieur Smit, leiding. Edward zelf assisteert zijn vader sinds een tijdje op zijn kantoor. Hij zorgt voor de particuliere administratie. Wielema is eveneens ingeschakeld en wel bij de vliegdienst. Een actieve, humoristische kerel is het, geliefd bij iedereen, maar speciaal bevriend met Edward. Samen hebben ze dan ook al wel het nodige beleefd.

Nu zijn ze naar Stanleystad geweest met een precisie-instrument dat Edwards vader bij z’n werk gebruikt, maar dat plotseling afwijkingen vertoonde. Omdat niemand in de nederzetting bij de stuwdam in staat bleek te zijn het instrument weer normaal te laten functioneren, zagen ze zich genoodzaakt ermee naar Stanleystad te vliegen. Daar woonde iemand die het snel en vakkundig wist te repareren. Het ging dus allemaal van een leien dakje, maar Edward krijgt de indruk dat Wielema niettemin ergens over piekert. Zijn gezicht staat zo bezorgd en telkens weer tuurt hij omlaag.

‘Je kon je vulpen wel verloren hebben in die jungle, Wielema!’

Wielema lacht niet. Zijn gezicht blijft ernstig, strak. Behalve dit merkt Edward ineens dat ze lager gaan vliegen. De schrik schiet door hem heen: moeilijkheden?

‘Ha … hapert er iets aan de machine?’

Wielema schudt z’n hoofd.

‘Het is anders net of je zit te denken aan een noodlanding of zoiets.’

‘Dat doe ik ook’, zegt Wielema. ‘Maar maak je geen zorgen. Ik dacht aan een noodlanding van anderen …’ Even zwijgt hij. Edward voelt dat er iets eigenaardigs zal volgen.

‘Je zei dat daarnet zo, Edward, of ik hier soms ergens m’n vulpen had verloren … Was het maar waar. Het is veel erger. Zó erg dat ik er zelden of nooit over praat …’

Weer zwijgt hij een moment. De motoren ronken rustig, maar Edward is niet rustig meer. Er hangt plotseling een ontzaglijke spanning in de cockpit …

En dan komt Wielema’s onthulling, kort en onzegbaar somber: ‘Ik heb hier, ergens in deze rimboe, mijn moeder verloren! Negen jaar geleden … En soms denk ik: misschien leeft ze nog wel …’

Wat Edward ook verwacht had, dit niet! Hij is verbijsterd. Deze onthulling is ontzettend en hij kan de eerste ogenblikken dan ook geen woorden vinden.

Ook Wielema zwijgt nu. Zijn ogen zijn weer op de wildernis gericht.

‘Wielema … maar hoe … hoe kán dat dan? Wat is er dan eigenlijk gebeurd?’

‘Wist ik dat maar precies. Dat is het juist! Ik weet zo vreselijk weinig, Edward … Heb je vanavond tijd? Ja? Dan zal ik het je allemaal vertellen.’

Edward knikt.

Er wordt niet meer gepraat. Er is alleen het zware lied van de motoren. Nog steeds schuiven de wildernissen onder hen voorbij, maar Wielema tuurt niet meer zo naar beneden als een tijdje geleden. Ze vliegen nu weer boven bekend terrein. Ze zien de grote rivier die door valleien stroomt. Langzamerhand wordt het een reusachtig meer doordat de dam, die in de rivier gebouwd wordt, het water tegenhoudt en het opstuwt.

De dam doemt op. De dam en de nederzetting die daarbij is ontstaan, midden in het oerwoud. Er wordt druk gewerkt. De arbeiders krioelen, draglines draaien als reusachtige kompasnaalden, bulldozers wroeten … Altijd weer vindt Edward het een prachtig schouwspel zo vanuit de lucht – maar vandaag boeit het hem niet bijzonder. Hij blijft maar nadenken over Wielema’s woorden.

Ze cirkelen boven het vliegveld, ze dalen en stappen uit.

‘Tot vanavond dan’, zegt Edward. Hij begeeft zich naar het hoofdgebouw van de directie waar zijn vader en hij hun kamers hebben. Hij wordt opgewacht door Kama, de jonge kleurling die allerlei karweitjes voor hem doet. Breed lachend staat hij bij de deur.

‘Dag, Kama. Stond je al uit te kijken?’

‘Ja, mister Edward. Ik wachtte.’

Edward gaat naar binnen, loopt de gang door, brengt het precisie- instrument naar zijn vader en gaat terug. Hij heeft dorst. De tropenzon staat te gloeien.

‘Kama, wil je Coca-Cola halen?’

Kama verdwijnt en is in een ommezien terug met het gevraagde. Edward drinkt gretig.

‘Laten we hier eventjes gaan zitten’, stelt Wielema voor.

Ze nemen plaats aan de rivier op vrij grote afstand van de dam, stroomafwaarts. Wielema staart naar het ontzaglijke bouwwerk dat door de ondergaande zon beschenen wordt en rossig oprijst uit de stroom.

‘Ja’, zegt hij peinzend, ‘het is nu negen jaar geleden dat het gebeurde. We woonden in Den Haag, mijn moeder en ik. Vader leefde niet meer. Hij was piloot en is verongelukt …’

‘Neergestort?’ vraagt Edward.

Wielema lacht even bitter. ‘Dat denkt men automatisch, hè? Nee, Edward. Hij werd overreden op een onbewaakte overweg. Dat kan ook.’

Even is het stil. Dan gaat Wielema verder: ‘Zelf was ik toen nog op de hbs. Maar mijn plannen stonden intussen al vast. Ik zou piloot worden, net als vader. Toen ging moeder op reis. Ze wilde een bezoek brengen aan haar zus die in Zuid-Afrika woonde en die ze in jaren niet gezien had. Maar ze is er nooit gearriveerd. Voordat haar vliegtuig daar kon landen, is het verdwenen. Waarschijnlijk neergestort. Waar precies? Niemand wist het. Ergens in de rimboe van Centraal-Afrika. De radiotelegrafist had voor het laatst hun positie doorgegeven toen hij meldde dat er moeilijkheden waren ontstaan … Dat was het laatste bericht. Er is natuurlijk ijverig gezocht, maar tevergeefs. Ten slotte werd het opsporingswerk gestaakt. Toen ik dat hoorde … Rázend was ik, Edward. Eerlijk. Ik snapte het niet. Waarom bleven ze niet zoeken? Dan moesten en zouden ze toch ongetwijfeld resultaten zien? Ik kon me daar in Nederland, als jongen, gewoon geen voorstelling maken van de Afrikaanse jungle … Ik was wanhopig. Moeder was zoek. Vader was dood. Wie kon er nu nog op zoek gaan naar moeder? Ik. Alle anderen hadden het opgegeven. Ik dacht er niet lang over na. Ik scheepte me in als verstekeling op een vrachtvaarder die een paar Oost-Afrikaanse havens zou aandoen. Vandaar wilde ik dan het binnenland in. Hoe? Dat wist ik nog niet, ik had nog geen vastomlijnd plan. Het hoefde ook niet. Nog voordat we de Nieuwe Waterweg uit waren, werd ik al ontdekt. En daarmee was het uit …’

Even valt er een stilte. Ook de avond valt. Een wazig licht wordt over alle dingen uitgespreid: over oerwoud, steppe, dam en stroom. Wielema zucht.

‘Ik gaf het zomaar niet op. Nog tweemaal heb ik het geprobeerd. Het lukte niet. Ze begonnen op me te letten, hielden me in het oog. Ik kreeg een minder goede reputatie. In bepaalde kringen noemden ze me ‘de verstokte verstekeling’. M’n vrienden benijdden me om die titel! Het klonk hen zeker nogal avontuurlijk in de oren. Mij deed dat alles niets. Het ging me immers niet om avonturen, hoewel ik daar overigens altijd voor te vinden ben geweest, net als jij. Je kent dat gevoel. Maar in dit geval was het iets heel anders wat me dreef. Hoe dan ook, zoals ik al zei, werd er voor die drift een stokje gestoken. Ik kon alleen maar de kaart van Afrika bekijken … Op de plaats die het laatst door de marconist was opgegeven, had ik een gaatje geprikt met een speld. Daar ergens moest het zijn … Misschien was daar ook wel werkelijk een gaatje, een kleine oneffenheid in de bodem, veroorzaakt door het vliegtuig toen het de aarde raakte. Wie wist het? Nooit werd ook maar iets meer van het voorval vernomen. Ik moest dus wel aannemen dat alle inzittenden omgekomen waren. Dat zou een logische gedachte zijn geweest. Maar als jongen wil je daar toch niet aan. Ik dacht: stel je nu toch eens voor dat het toestel nog vrij zacht met de grond in aanraking is gekomen. Stel dat er dus nog overlevenden waren. Misschien maar een. Maar dat zou moeder kunnen zijn … Misschien was ze wel gewond. Misschien is ze na verloop van tijd weer opgeknapt en heeft ze geprobeerd de bewoonde wereld weer te bereiken. Misschien waren er zelfs nog wel meer overlevenden …’

‘Ja, maar Wielema, dan … dan hadden ze toch allang de bewoonde wereld bereikt moeten hebben?’

‘Zeker. En dat hebben ze niet.’

‘Maar dan is het toch ook uitgesloten, dat ze nog eh …’

‘Je mag het gerust zeggen, jongen. Je bedoelt dat ze wel dood móéten zijn. Datzelfde heb ik mezelf al wel duizenden keren voorgehouden. Duizenden keren … Wat zegt jou dat?’

Doordringend kijkt de piloot zijn vriend in de ogen.

‘Je begrijpt me wel, Edward. Dat ik ook duizenden keren getwijfeld heb! Die twijfel raakte ik niet kwijt, al verstreken de jaren. Daarom heb ik uiteindelijk geprobeerd om hier een aanstelling te krijgen. Toen dat lukte was ik dolblij. Ik dacht: nu ben ik straks toch min of meer in de buurt … Maar toen ik hier arriveerde, werd het me wel duidelijk dat het een vrijwel hopeloze onderneming moest zijn. Trouwens, was het niet zinloos ook, na al die jaren? En toch, Edward, ik voelde me niet rustig. De twijfel bleef. Nu zijn we vandaag over de jungle gevlogen waarin het toestel hoogstwaarschijnlijk verdwenen is. Meer dan ooit ben ik ervan doordrongen dat een expeditie in die richting vrijwel vruchteloos moet zijn. Maar toch voel ik me de laatste uren onrustiger dan ooit … Begrijp je dat?’

‘Heel goed’, zegt Edward. Weet hij niet zelf hoe erg het is als je geen moeder meer hebt? Zijn moeder is gestorven. Wielema’s moeder waarschijnlijk ook. Zekerheid heeft Wielema niet. Steeds weer komt de vraag: wat is er met mijn moeder gebeurd?

‘Wielema, als je een expeditie organiseert, ga ik mee, hoor!’

Langzaam draait de piloot z’n hoofd om. Hij kijkt z’n vriend aan en zegt: ‘Ik zou heel graag willen dat je meeging, Edward! We weten wat we aan elkaar hebben. Maar zal het kunnen … Zal ik zo lang vrijaf kunnen krijgen? En kan je vader jou wekenlang missen? Dit is niet iets wat in een verloren uurtje kan worden afgedaan.’

‘Nee, dat begrijp ik best. Er zou iets op gevonden moeten worden …’

Ze wandelen langzaam terug en blijven vervolgens weer staan, starend naar het donkere woud. Daarboven hangt de lichtgloed van de vulkaan Blundu. Ineens heeft Edward een idee. De Blundu doet hem denken aan Eileen Rider. Het meisje heeft haar eindexamen achter de rug! Ze zou dit werk misschien wel kunnen doen … Jawel! Ze is pienter!

‘Wielema, moet je morgen naar Sawoesie?’

‘Dat zei je vader, ja.’

‘Met de helikopter?’

‘Ja. Hoezo? Wilde je soms mee?’

‘Ja, ik wil vader een voorstel doen. Ik …’

Edward komt niet verder. Er doemt iets op uit het hoge oevergewas. Automatisch grijpen ze naar hun revolvers. Maar dan zien ze al wie het is die daar nadert: Turoeboe, hun inheemse vriend. Hij lacht vrolijk, maar Edward kan niet meedoen nu hij net het trieste verhaal van Wielema gehoord heeft. Als ze weer alleen zijn, zegt hij: ‘We zouden Turoeboe mee moeten nemen.’

‘Als voorman van het zwarte karavaanpersoneel … Ja! Een goed idee. Als je nu ook nog een blanke kracht voor me wist …’

‘Eh … Josafat!’

Josafat Bermoen, de jonge Israëliër die in Delft waterbouwkunde heeft gestudeerd en nu hier in Afrika studie maakt van de praktijk en die van plan is later naar Palestina te gaan. Daar hoopt hij zijn kennis goed te kunnen gebruiken bij de bovenloop van de Jordaan of in de Negev.

Wielema knikt. Josafat is hun beider vriend.

‘Als hij maar wil, Edward.’

‘Vast wel!’

‘Hm. Maar zijn we nu niet een beetje erg voorbarig? Ik zal toch eerst met je vader moeten praten! Zou ik hem nu nog eventjes te pakken kunnen krijgen, wat denk je?’

‘We zullen het in ieder geval proberen!’

Dezelfde avond nog krijgt Wielema toestemming van de directie. Men is het er over eens dat dit een heel bijzonder geval is en dat Wielema alle mogelijke medewerking moet worden verleend. Zijn collega’s zullen voor hem invallen. Zelf zal hij zes weken mogen wegblijven. Josafat mag mee. Ook mag Wielema proberen onder het personeel een aantal inheemse mensen in dienst te nemen. En wat Edward betreft … Ingenieur Smit denkt er ernstig over na. Hij kijkt naar het verre woudgebied waar Wielema wil gaan zoeken. Er komen uit die richting feitelijk nooit berichten over inlanders die de blanken vijandig gezind zijn. Maar zonder gevaar zal een tocht door die streken toch ook weer niet zijn! Edward is echter een flinke, dappere jongen. Dat heeft hij bewezen. En hij popelt natuurlijk om mee te gaan … Ik was als jongen toch net zo! denkt ingenieur Smit.

‘Edward, je krijgt mijn toestemming, mits er iemand komt die jou vervangt.’

‘Ik weet er misschien wel eentje, vader!’

Eileen Rider zit op de veranda van buurman Westport. Sinds hun eigen huis verwoest werd, logeren ze hier. Ze vindt het maar vervelend, want ze heeft erg weinig te doen.

In de lucht klinkt geronk. Ze kijkt omhoog en ziet een helikopter. Hé, kijk: hij daalt … Hij daalt op de weide van Westport, niet ver van de veranda en de eerste die uitstapt is Edward Smit! Hij wordt gevolgd door de piloot en dat is ook al een bekende! Verrast loopt ze de mannen tegemoet.

‘Hallo, Eileen! Zat je te slapen?’

‘Dag, Edward. Slapen? Ach, welnee! Ik zag heel goed de helikopter komen! Dag, mister Wielema! Wat leuk dat u hier landde!’

Wielema lacht. ‘Het was een noodlanding, miss Rider.’

‘Ach, nee! U maakt een grapje!’

‘Toch niet! Wij daalden noodgedwongen! Edward, vertel maar meteen wat de bedoeling is.’

‘Ga toch zitten’, nodigt ze hen vriendelijk uit. ‘En mag ik jullie dan een moment alleen laten om iets voor jullie te halen? Er is ongetwijfeld iets te drinken, want mevrouw Westport is heel gastvrij. Wij ervaren het elke dag.’

Ze verdwijnt in het huis. Wat praat ze toch wonderlijk leuk, denkt Edward. Maar zou dat ook een bezwaar kunnen zijn als ze voor vader brieven schrijft? Och, maar de belangrijkste worden immers toch door vader gedicteerd. En voor de rest … wat geeft het ook? ’t Is juist wel leuk!

Tien minuten later weet Eileen waarvoor de heren zijn gekomen. Ze is blij verrast. Dit werk lokt haar wel en al zou ze er niet zo erg veel voor voelen dan deed ze het natuurlijk nog! Ze kan er Edward immers een groot plezier mee doen. En ze wil hem graag een dienst bewijzen, want heeft hij haar niet eens uit een gevecht gesleept?

‘Maar zal ik het kunnen?’ vraagt ze.

‘Vast wel. Bovendien word je door mij ingewerkt.’

‘O … ja! Dan zal het zeker gaan! En wanneer moet ik dan beginnen?’

‘Hoe eerder hoe liever.’

‘Uiterlijk morgen!’ zegt Wielema plagend.

‘Oh’, zegt ze rustig, ‘maar daartegen heb ik geen bezwaar, mister Wielema. Ik zal het moeder meteen vragen!’

Weg is ze al.

‘We nemen haar mee, Wielema! Wat ik je brom!’

Een uurtje later heeft Eileen haar koffers gepakt en een betere jurk aangetrokken. Ze neemt afscheid van haar moeder en van mevrouw Westport. Wielema neemt de ene koffer, Edward de andere. Eileen stapt al voor hen uit naar het toestel, haar tasje in de hand. Opgewekt neemt ze plaats. Vrolijk wuift ze.

‘Je komt er vlug op deze manier’, zegt Edward. ‘Als je over enkele dagen zou zijn gekomen, hadden we je waarschijnlijk met een auto gehaald.’

Ze lacht ondeugend. ‘Dat vermoedde ik al. En vliegen leek me leuker! Vandaar dat ik zo snel besloten heb.’

Wielema knijpt z’n ogen tot spleetjes. ‘Miss Rider … in Nederland zouden we zeggen: u bent een nest!’

‘Ach …’, zegt ze. ‘Leuk! Is dat het Nederlandse woord voor secretaresse?’

Als je nu haar gezicht niet zag, denkt Edward, zou je zowaar nog denken dat ze het meende!

Enfin, dat ze zo vlug bij de dam arriveert, kan hem alleen maar plezier doen. Des te vlugger is ze ook ingewerkt en dan kan hij de rimboe in.

De helikopter daalt. Edwards vader staat z’n nieuwe assistente lachend op te wachten. ‘Bravo, Eileen! Jij houdt van opschieten. Kom binnen, meid!’

Hij toont haar het kantoor. ‘Dit wordt jouw plekje.’

Eileen straalt.

‘En ginds is jouw kamer. Die had ik je eigenlijk eerst moeten laten zien!’

‘En dit is Kama’, zegt Edward, terwijl hij op z’n bediende wijst. ‘Die zorgt voor alle karweitjes. Als er iets uit de kantine moet komen, vraag je het hem maar. Zo is het hier altijd al geweest.’

Ja, maar het schijnt nu niet lang meer zo te zullen blijven. Want als Kama hoort dat Edward binnenkort op reis zal gaan, zegt hij onmiddellijk dat hij dan ook vertrekt. Eerst denkt Edward nog dat de jongen met hem mee wil, maar dat blijkt niet het geval te zijn. Kama zegt dat hij naar huis wil. Naar zijn dorp in het oerwoud.

Ai! Nu wordt het Edward duidelijk. Al een paar keer heeft hij vermoed dat Kama heimwee had. De jongen kon soms zo zitten staren en z’n ogen stonden vaak zo triest. Kama heeft zich echter tegen dat verlangen verzet, hij wilde zijn werk doen voor mister Edward. Maar nu zal dat straks niet meer nodig zijn. Welnu, dan vertrekt hij. En nu hij eenmaal dat besluit genomen heeft, kan hij zelfs niet meer het geduld opbrengen om te wachten tot Edward vertrokken is. De dag nadat Eileen gearriveerd is, neemt hij al afscheid. Het verlangen naar zijn dorp en zijn volk wordt hem te machtig. Edward glimlacht en vraagt hem of hij terugkomt. Maar dat weet Kama niet. Edward drukt hem de hand. Kama vertrekt. Edward kijkt hem nog even na door het raam van het kantoor. Kama is belast en beladen. Tijdens zijn verblijf hier heeft hij zijn loon goed besteed. Hij heeft verschillende nuttige dingen aangeschaft: een bijl, visnetten en een fluitketeltje. Dat keteltje was het eerste voorwerp dat hij hier gekocht heeft. Als het ding begon te piepen en te fluiten, riep Kama geestdriftig: ‘De watervogel! Mister Edward! Hij zingt!’

Edward glimlacht. Als hij Kama niet meer zien kan, keert hij zich om en zegt tegen Eileen: ‘Ik hoop niet dat jij straks ook ineens naar huis wil, want dan wordt het erger!’

‘Je hoeft niet bezorgd te zijn’, zegt ze vrolijk. ‘Ik blijf hier tot jullie terug zijn van de verre tocht. Ik houd het hier wel uit. Ik vind het hier bijzonder mooi!’

‘Afgesproken. Dan zal ik je wegwijs maken en dan ga ik verder Wielema helpen bij de voorbereidingen voor onze tocht.’

2

OP MARS

Met transportwagens is de expeditie Wielema-Smit een eind op weg geholpen. In een vallei stappen ze uit. De wagens zijn zo ver gereden als maar mogelijk was. Hier stuiten ze op een warrige wildernis. Wegen ontbreken. Die zullen hier ook nooit worden aangelegd, want deze laagte zal langzamerhand volstromen met water. Het wordt een deel van het grote stuwmeer dat Edwards vader en zijn assistenten laten ontstaan.

De wagens keren. De oersterke motoren ronken zwaar. Geroep over en weer klinkt tussen het geboomte. De bestuurders hangen met hun ene schouder buiten de cabine en zwaaien met hun blote, behaarde armen. Ze lachen, maar Edward ziet ook iets in hun ogen van bewondering, bij sommigen zelfs iets van jaloersheid. Ze lijken hem te benijden! Hij kan zich dat voorstellen. Is hij niet overgelukkig dat hij mee kan gaan?

De laatste wagen keert in de richting van de stuwdam en de bestuurder brult zijn afscheidsgroet: ‘Wielema, succes man! Edward, kerel, doe je best! Goodbye, Bermoen! Turoeboe, houd je taai!’

Turoeboes tanden glinsteren Zijn ogen stralen en zijn hand omklemt de speer. Zijn volksgenoten grinniken. Als dragers en als houwers zullen zij straks de anderen behulpzaam zijn. Voorgelicht door Turoeboe hebben Wielema en Edward hen aangesteld voor deze expeditie. Turoeboe wist welke mannen het geschiktst waren, hij had een uitstekende kijk op zijn volksgenoten.

Wat stil staan ze bij elkaar onder een grijze hemel. Een broeierige warmte hangt over de vallei. Een enigszins onheilspellende stilte ook. Als het dreunen van een onweersbui klinkt het geronk van de transportmotoren. De wagens zijn nu duidelijk zichtbaar, ze duiken op uit het struikgewas en beklimmen statig als een kamelenkaravaan de hogere rand waarover ze in de richting van de stuwdam koersen. Even nog klinkt een afscheidsconcert van de claxons en onwillekeurig denkt Edward een moment aan zijn vaderland, waar in de nacht van oud op nieuw de bootsirenes loeien. Hij vindt het wel toepasselijk. Ook nu begint hij immers aan iets nieuws! Weliswaar geen nieuw jaar, maar wel zeker een nieuw avontuur!

De colonne verdwijnt uit het gezicht. Nu staan ze hier alleen. Alleen met de stilte die steeds onheilspellender schijnt te worden … De inlanders zijn neergehurkt naast de bagage. Wielema en Josafat Bermoen kijken onderzoekend om zich heen. Edward staat een stukje bij hen vandaan en bekijkt de kaart. Ineens schrikt hij op van geritsel. Met een schok draait hij zich om.

‘Wat heb je?’ vraagt Wielema met een lach, terwijl hij langzaam met grote stappen op hem af komt, gevolgd door Josafat.

Edward ziet iets van spot in Wielema’s lachje en het is hem ook al wel duidelijk dat zijn schrikgebaar inderdaad een beetje lachwekkend was.

‘Och, ik hoorde geritsel daar’, mompelt hij op nonchalante toon. Hij glimlacht even.

‘Ja, da’s wel verdacht’, plaagt Wielema. ‘Ik stel me zo voor dat alles wat poten heeft, de poten genomen heeft voor het spektakel van de motoren.’

‘Allicht’, geeft Edward toe.

‘Schaam je maar niet, jongen’, zegt Wielema trouwhartig. ‘Het was niet eerlijk van me om de draak te steken met die schrikbeweging van jou! Voorzichtigheid is nu eenmaal geboden op een expeditie als deze. En al dreigt er nu nog geen gevaar, het is goed dat je er alvast op ingesteld bent!’

Josafat knikt. ‘Het is trouwens zo’, zegt hij, ‘dat men in deze streken niet gauw op de hoogte is van alles wat er zich ophoudt. Er kan bijvoorbeeld ook iets zijn dat zich niet op poten voortbeweegt.’

‘Slangen’, zegt Wielema.

‘Bijvoorbeeld.’

‘Hm. Je hebt gelijk, Josafat. Uitkijken is de boodschap. Kom, ik stel voor dat we nu eerst maar eens ons plan onder de loep nemen. Turoeboe, kom je bij ons zitten?’

Turoeboe die te midden van zijn stamgenoten was neergehurkt, komt overeind en voegt zich bij zijn blanke vrienden. De kaart ligt uitgespreid op het gras.

‘Kijk’, zegt Wielema enigszins plechtig met stemverheffing, ‘hier zitten we. En daar moeten we zijn …’ Hij wijst het punt aan op de kaart en kijkt daarna zijn medewerkers aan. Zijn ogen staan diep ernstig. En met zware stem herhaalt hij de woorden en getallen die hij sinds zijn jongensjaren als een verborgen doelwit heeft gekend en die nu klinken als een geheimzinnige formule. Zoveel graden... zoveel graden ...

De tochtgenoten knikken.

‘Om en nabij’, voltooit de piloot.

En weer knikken ze allen.

Wielema wijst zwijgend naar het bewuste punt dat hij met een rood potlood heeft aangegeven. ‘Precies is het natuurlijk niet te zeggen. Maar daar gaan we in ieder geval zoeken. We nemen onze route via de Kabu, dan langs de Okapirots en vandaar pal naar het westen. De eerste dagen trekken we dus nog door het valleigebied dat binnenkort onder water komt te …’ Hij breekt af en kijkt met een felle blik naar het struikgewas. Ook de anderen kijken.

‘Daar hoorde ik net ook al geritsel’, zegt Edward.

Turoeboe staat al en wil meteen gaan onderzoeken wat het is, maar Wielema verzoekt hem weer te gaan zitten.

‘Als we alle slangen en hagedissen eerst willen opsporen, komen we niet waar we wezen moeten’, zegt hij en de anderen zijn het roerend met hem eens.

Ze gaan dus verder met het uitstippelen van de route. En kort daarop begeven ze zich op weg. Omdat Wielema graag wil zien hoe de dragers zich gedurende de eerste tijd gedragen, blijft hij in de achterhoede. Edward gaat aan de spits, vergezeld van Turoeboe. Josafat loopt ergens halverwege.

Ze wringen zich min of meer door het kreupelhout heen. Een pad is nergens te zien. Als er al te grote belemmeringen blijken te zijn, zwaait Edward zijn bijl, trouw bijgestaan door Turoeboe.

‘Kijk’, zegt die ineens, terwijl hij vooruit wijst. Edward knikt tevreden. Achter de struiken schemert een lichte plek. Ze naderen open terrein.

Nog voor ze het betreden hebben, staan ze met een schok stil. Door die onverwachte beweging komt de volgende, een drager, met Edward in botsing. Dat wil zeggen: de bagage die de man vervoert, raakt vrij onzacht Edwards hoofd. Intussen draaft er een kudde gazellen over de vlakte die ze bijna hebben bereikt. Het zijn deze dieren die hen de pas even deden inhouden. Turoeboe glimlacht. Edward heeft zich omgedraaid naar de drager die hem verontschuldigend en bijna berouwvol aankijkt, alsof hij aansprakelijk is voor de botsing. Edward klopt hem bemoedigend op de schouder, terwijl hij verzekert dat de schuld bij hem, Edward, lag. Intussen betreden ze de vlakte.

De gazellen zijn al niet meer te zien. Edward strijkt zich voorzichtig over het achterhoofd waar de botsing heeft plaatsgehad. Er schijnt een buil te ontstaan. Wat verstrooid luistert hij naar Turoeboe die het over de gazellen heeft. Waarom praat die jongen met zo’n gedempte stem over die dieren? Die hebben zich immers allang weten te verbergen!

Maar dan dringt het tot hem door dat Turoeboe een diepzinnige beschouwing geeft: de kudde vluchtte blijkbaar niet voor hen! De dieren kruisten zelfs hun baan. Dat wijst er volgens Turoeboe op dat ze op de vlucht zijn geslagen voor …

‘Voor iets anders’, zegt Edward. ‘Het een of andere dier natuurlijk. Je hebt gelijk. Maar is dat van veel belang?’ Turoeboe maakt een weifelend gebaar. Edward, die nog steeds geplaagd wordt door een felle pijn vanwege de botsing, vindt dit geheimzinnige gedoe van Turoeboe tamelijk overdreven. Terwijl ze de vlakte betreden, strijkt hij geërgerd over zijn achterhoofd.

Maar Turoeboe zaagt maar door over het onderwerp. Hij zegt dat de dieren ook gevlucht kunnen zijn voor een mens.

Edward herinnert zich nu ineens weer dat hij Turoeboe bij het betreden van de vlakte speurend naar links heeft zien kijken, alsof hij daar ergens tussen de struiken iets belangwekkends hoopte te ontdekken.

‘Ja, wie weet’, zegt hij ongeïnteresseerd. ‘Het laat me tamelijk koud wat de oorzaak was dat die kudde vluchtte.’ Turoeboe kijkt wat teleurgesteld. Maar hij zwijgt verder over het voorval.

Geleidelijk is nu de hele karavaan uit het bos tevoorschijn gekomen. Rustig steken ze de vlakte over. Alleen Wielema versnelt zijn pas, zodat hij de anderen passeert. Opeens ziet Edward hem naast zich.

‘Ik wou net zeggen’, bromt Wielema, ‘het loopt lekker, of niet? Maar toen zag ik jou zo pijnlijk over je achterhoofd wrijven.’ Hij lacht en Edward doet maar mee.

‘Nou ja’, zegt hij, ‘ik heb me daarnet wat gestoten. ’t Is de moeite niet.’

‘Oh. Nog iets bijzonders opgemerkt?’

‘Nee. Dat is te zeggen … een kudde gazellen. Ik voor mij kan daar niet veel bijzonders in zien, maar Turoeboe bekeek het geval nogal diepzinnig.’ En snel vertelt Edward wat Turoeboe gezegd heeft.

Wielema vindt het al even onbelangrijk als hijzelf. Het is misschien niet uitgesloten dat de gazellen gevlucht zijn voor een mens. Weliswaar is de bevolking van het gebied dat onder water zal komen te staan naar andere gebieden verplaatst, maar zolang er nog droge gedeelten bestaan, zal er wel eens een voetganger zijn die er nog gebruik van maakt: de een of andere inlander uit het grensgebied.

Edward knikt.

Wielema begint te lachen en zegt dat het wel te merken is dat ze nog maar pas op reis zijn. Dan is een mens geneigd om alle onbenulligheden belangrijk te vinden. ‘Als we vroeger een uitstapje maakten met de klas was het precies zo. Als we nog maar net in de bus zaten ’s ochtends dan wezen we elkaar op ieder veulen en elk eendenkuiken dat we maar in het vizier kregen. Maar als we dan een rondvaart door een haven hadden gemaakt of een vliegveld hadden bezichtigd, hadden we geen oog meer voor zulke kleinigheden.’

Wielema klopt Turoeboe eens op de schouder en zegt dan: ‘Toch ben ik blij dat je zo oplettend bent, Turoeboe! Een mens kan ook te zorgeloos zijn. Even geleden sloeg Edward bijna alarm toen er iets ritselde in de struiken. Nu ging jij je afvragen waarvoor die dieren gevlucht zijn. In beide gevallen had het natuurlijk niets te betekenen. En toch zeg ik volmondig: bravo jongelui! Zulke kerels kan ik gebruiken. Ik ben blij dat jullie me niet in m’n eentje hebben laten gaan!’

Turoeboe lacht geluidloos, maar gul. Lang niet alles van wat Wielema zei, heeft hij kunnen begrijpen, maar het voornaamste toch wel!

Zwijgend gaan ze voort.

‘Langzaam gaat het, hè?’ zegt de piloot uiteindelijk. ‘Ik moet er echt aan wennen, Edward. Ik ben het zo heel anders gewend.’ En alsof hij zijn ongeduld niet meer bedwingen kan, gaat hij vlugger lopen zodat er steeds grotere afstand ontstaat tussen hem en hen die volgen.

Zoveel graden … zoveel graden … Op het ritme van die woorden en getallen gaan zijn voeten. Peinzend kijkt Edward naar de piloot, naar de man die in de jungle naar zijn verdwenen moeder zoekt …

3

WADENDE KARAVAAN

Door uitgestrekte wouden trekken ze deze eerste dag voort.

‘Het valt niet mee om je hier te oriënteren’, zegt Wielema tegen Edward, en die neemt dat onmiddellijk aan.

Hij werpt een blik op zijn kompas en zegt: ‘We zijn nu ...’ Hij breekt af. Voor hem klinkt geluid en op hetzelfde moment ziet hij een kleurling die met een gebaar van schrik tegenover de karavaan blijft staan. Een moment later lacht de man en langzaam komt hij op de blanken af. Hij begint te praten en dan wordt het hun langzamerhand duidelijk. De man raadt hen af om in die richting voort te gaan, want het water heeft daar al de grond bedekt. Wie daar zijn weg meent te kunnen vinden, vindt de dood. Zijn gezicht staat heel ernstig en bezorgd.

‘De brave kerel maakt zich zorgen dat we zijn tijding in de wind zullen slaan’, mompelt Wielema. ‘Nou, daar hoeft-ie niet bang voor te zijn.’

De man kijkt vragend. Hij is neergehurkt. Wielema bedankt hem hartelijk voor zijn advies. De man glimlacht wat verlegen. Hij zegt dat hij de valleien heel goed kent en hij vertelt dat hij de blanken behulpzaam is geweest toen er overlegd moest worden met de inheemse bewoners van deze valleien over het ontruimen van de gebieden, omdat ze onder water zouden komen te staan. Een gedeelte is al overstroomd. Ook daar staat het water al. En zijn hand beweegt nogmaals in de richting die Wielema had willen nemen.

Wielema overlegt met zijn collega’s. Hij heeft de kaart uitgespreid. Hier ergens bevinden ze zich. Precies is het niet aan te geven.

Maar even later weten ze het wel precies. De vriendelijke inlander wijst met een glimlach een punt aan op de kaart. Ze kijken verbaasd, verrast. Ze zijn vlugger opgeschoten dan ze hebben gedacht, ze zijn al verder dan ze veronderstelden.

De inlander lacht en geeft ze nog een goede raad: Als ze nu vervolgens die richting nemen – en hij wijst: zo en zo – zullen ze droogvoets verder kunnen gaan, althans dat vermoedt hij. Veel water kan daar in ieder geval nog niet staan.

Wielema bedankt hem hartelijk, ook voor die tweede tip. Tegen Edward en Josafat zegt hij: ‘Die man moesten we bij ons kunnen houden. Die is goud waard! Hoe denken jullie daarover?’

Ze denken er precies zo over als hij.

Wielema wendt zich weer tot de inlander en doet hem het voorstel dienst te nemen in de karavaan. De man denkt na en vraagt dan wat het doel is van de tocht. Een heel logische vraag, waaruit ze alweer opmaken dat hij iemand is die zijn hersens gebruikt.

Wielema noemt dat doel, dat wil zeggen: hij wijst een plaats aan op de kaart. Zijn gebaar is wat vaag en moet dat ook wel zijn, omdat hij noch een ander weet waar ze precies moeten zoeken. Maar hij verwacht dat deze vaagheid voor de ander geen bezwaar zal blijken te zijn.

Of is het dat toch wel? De man kijkt nadenkend en zwijgt. De anderen wachten in een zekere spanning zwijgend af. Edward en Josafat kijken elkaar aan. Ik hoop maar dat hij het doet, zeggen hun blikken. Op het gezicht van Wielema zien ze dezelfde hoop.

Dan begint de pas aangekomene eindelijk weer te spreken. Zijn woorden komen wat aarzelend en hij glimlacht een beetje verlegen. Wat daar te zien is, vraagt hij. Het onnauwkeurige van Wielema’s aanwijzing heeft hem blijkbaar voorzichtig gemaakt. Hij wil weten waar hij aan toe is. Wielema kan dat wel begrijpen, want zelf zou hij dezelfde vraag hebben gesteld als hij in de plaats van deze kleurling stond. Maar in dit geval vindt hij het toch wel wat pijnlijk om ronduit te zeggen: ‘Ik ga er mijn moeder zoeken.’ Dat zeg je niet.

De ander merkt dat het een geheim zal blijven. Na een korte stilte staat hij op en met een korte groet verdwijnt hij in de wildernis.

Wielema is teleurgesteld. Edward ziet het aan zijn gezicht en hij kan het zich wel voorstellen ook. Zelf vindt hij het ook erg jammer dat ze de man niet hebben kunnen overhalen, jammer vooral voor Wielema die een hoop nut van deze man gehad zou kunnen hebben.

‘Je had je wat positiever moeten uitdrukken’, zegt Josafat. ‘Je had kunnen zeggen dat we blanken zochten die met een vliegtuig waren neergekomen in het oerwoud. Dat heeft Turoeboe ook gezegd tegen het andere personeel. Wie die blanken waren, doet er immers niet toe?’

‘Je hebt gelijk’, verzucht Wielema. ‘Het was een stommiteit van me, jongens. ’t Spijt me meer dan ik zeggen kan. Ik geloof dat die knaap daarnet z’n hersens beter gebruikte dan ik. Hij dacht natuurlijk: dat is geen zuivere koffie, daar trap ik niet in. En vanuit zijn standpunt bezien, was dat heel verstandig … Tja, ’t is jammer. Maar het advies dat hij gegeven heeft, zullen we in ieder geval opvolgen.’

‘Ja’, zegt Josafat, ‘helemaal waardeloos is deze ontmoeting ook weer niet geweest. Komaan, Edward, we gaan maar weer. In ieder geval zijn we al verder dan we dachten en dat doet me plezier!’

‘En anders mij wel!’ bromt Wielema, die hardnekkige pogingen schijnt te doen om z’n goeie humeur terug te krijgen.

Ze trekken verder in de richting die de inheemse man hun gewezen heeft. Overal groeit struikgewas. Edward vindt dat niet prettig. Je kunt maar enkele meters voor je uit zien en soms nog minder. Uitkijken is de boodschap. Je weet nooit wat er op de loer ligt.

Gaandeweg wordt de bodem een beetje drassig. Dat kan kloppen. Maar veel water zou hier in ieder geval nog niet staan, heeft de man gezegd en ook dat klopt.

Ze koersen recht op een nevelige hoogte aan die zich boven het struikgewas verheft en die niet al te ver weg schijnt te zijn. Dat is trouwens wel gewenst ook, want de zon daalt al behoorlijk. Ze zullen daar straks hun bivak moeten opslaan.

Edward begint er voor vandaag ook genoeg van te krijgen. Het terrein dat ze nu doorkruisen, is allesbehalve aanlokkelijk! Hun voeten zakken steeds weg in de modderige bodem. Struikgewas belemmert het uitzicht. Maar Wielema denkt zeker te weten dat ze al spoedig een hoger bodemniveau zullen bereiken.

Edward ziet hem speurend en wat driftig vooruitgaan aan de spits van de karavaan.

‘Nou, Edward’, mompelt Josafat glimlachend, ‘dat is eens iets anders hè?’

Dat is het ongetwijfeld. Mensen nog aan toe, ze baggeren maar door de modder en waden maar door het water dat roerloos tussen de struiken ligt. En hoe lang lopen ze nu al zo … Het zal straks toch heus een keer tijd worden dat ze een rustplaats bereiken. Stel je voor dat ze zo de nacht moeten doorbrengen? Dat zou niet best zijn!

Maar dat zal wel niet nodig zijn ook. Kijk maar. Wielema staat daarginds nou toch eindelijk op een plaats die beter naar zijn zin schijnt te zijn. Zijn bovenlichaam is net zichtbaar boven het lage struikgewas en zoals hij daar met zijn armen staat te zwaaien, lijkt hij een spookachtige verschijning.

‘Net een helikopter die gaat starten’, zegt Josafat vrolijk.

Edward lacht mee. Voor zijn gevoel lijkt Wielema meer op een rossigbeschenen moerasvogel die vruchteloos met z’n vleugels wiekt om los te komen. Even klinkt zijn stem. Edward versnelt z’n pas en Josafat volgt hem op de voet.

Waarom Wielema zo vrolijk kijkt, is hun niet duidelijk, want hij staat nog steeds in het water en van een droge plaats is ook geen spoor te ontdekken. Dat wil zeggen: niet op korte afstand. Wel zien ze verderop de beboste helling, maar het is nog maar de vraag of ze die nog voor het invallen van het duister kunnen bereiken.

‘De bodem wordt hier vaster, jongens!’ roept Wielema. ‘En het zou me niet verwonderen als we daarginds straks de vaste wal weer te pakken hebben.’

Hij wijst naar het bos in de verte. De anderen kijken in die richting en helpen het hem hopen. Ze hebben geen kaart in de hand zoals Wielema en ze vertrouwen er dus op dat hij beter met de situatie op de hoogte is dan zij.

‘Het lopen gaat hier in ieder geval al stukken beter’, zegt de piloot optimistisch. Dat is waar. Ze hoeven hun voeten nu niet meer los te trekken uit de modder. Na verloop van tijd wordt de bodem bepaald rotsachtig. Hier en daar steekt het gesteente in langgerekte lila richels als verstarde golven uit de watervlakte op. Struikgewas zien ze alleen nog maar aan hun rechterhand en dan nog schaars. Recht voor hen uit ligt het bos dat als baken en bivakterrein moet dienen. Wielema kijkt nog eens op de kaart en zegt: ‘Als ik me niet vergis, begint daar absoluut het hogere plateau.’

Hij keert zich om en kijkt goedkeurend naar de karavaan. En om de mannen op de hoogte te brengen van de stand van zaken blijft hij even staan, terwijl de dragers voorbijtrekken. Josafat gaat nu aan de spits, op de voet gevolgd door Edward. Hun voeten plonzen door het water dat soms bijna tot hun knieën reikt.

Achter hen ploeteren de anderen. De wadende karavaan veroorzaakt een lichte golving in het stille water. De zon kleurt die rimpelingen met een laag, rood licht.