TIJDBOM AAN BOORD?

Edward Smitserie:
Deel 1: Gevecht in de rimboe
Deel 2: Speurtocht naar vermisten
Deel 3: Raadsels om de Drakensbergen
Deel 4: Complot in Ethiopië
Deel 5: Tijdbom aan boord?

Johan Hidding
Tijdbom aan boord? – Edward Smitserie, deel 5
© B.V. Uitgeverij De Banier, 2012
Oorspronkelijke uitgever: J.H. Kok, Kampen, 1965
Omslagontwerp en vormgeving: Janneke Paalman
ISBN 978 90 336 09091
NUR 283, 284, 285

www.debanier.nl

Alle rechten voorbehouden.
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

1
DIE MAN IS NIET TE VERTROUWEN

Eerst heeft Edward Smit niet gelet op de man die schuin achter hem zit … Totdat …

Het zit er vol met mensen, hier op het terrasje in Belém, dicht bij de monding van de Amazone. Ze schuilen voor een zware regen, al een hele tijd.

Edward heeft de kaart die hij bij zich heeft nog eens bekeken. Een kaart van het Amazonegebied dat ze zullen onderzoeken. Sommige delen van deze vreselijk uitgestrekte wildernis zijn nog vrijwel onbekend. De kans bestaat dus dat er wat valt te beleven!

Zijn vriend Wielema, de piloot, die naast hem zit, neemt een krant door.

‘Nog nieuws, Wielema?’

‘Hm. ’k Zag dit daarnet.’ Wielema wijst.

Edward laat zijn ogen over het berichtje gaan. Het gaat over een transportvliegtuig dat in zee is gestort tussen Florida en Puerto Rico. De piloot heeft zich weten te redden met een rubberboot. Dit soort berichtjes leest men wel vaker, maar als je in het vak zit, zoals Wielema, heb je er natuurlijk extra belangstelling voor. Eileen Rider, die tegenover hen zit, en die daarnet ansichtkaarten heeft zitten schrijven aan haar vriendinnen in het verre Oost- Afrika, bekijkt nu de kaart die Edward heeft uitgespreid. ‘Edward, weet jij veel van Manaos, waar wij van hier naartoe gaan? Is die plaats erg klein?’

‘Het is een stad van zo’n honderdtwintigduizend inwoners.’

Ze kijkt verrast. ‘Hoe komt zo’n grote stad daar midden in de wildernis?’

‘O, door de rubber. Er staat in die oerwouden een massa wilde rubberbomen, zie je. Die rubber werd getapt − nóg wel trouwens − en daar hebben ze heel wat mee verdiend. Want ze waren indertijd zo’n beetje de enige leveranciers. En dat wilden ze blijven ook. Je hoefde niet te proberen om rubberstekjes of -zaadjes buiten het land te brengen! Daar stond een zware straf op!’ ‘Nee …’

‘Absoluut! Maar ten slotte is er toch eentje zo driest geweest. Die heeft een partijtje zaden naar het buitenland gebracht.’

‘Smókkel dus!’

Edward knikt. Ze zwijgen. Het valt niet mee om hier een gesprek te voeren. De regen klettert, de stemmen van andere bezoekers kwetteren snel en heftig en op de achtergrond is spektakel van harde radiomuziek.

Edward kijkt verlangend in de richting van de rimboe. Wielema zegt droogjes tegen Eileen: ‘Ik ben maar blij, Miss Rider, dat ik hier nog zit. Hier hoor je tenminste de radio. Maar Edward kijkt alsof het hem niet verwonderen zal als hij daarginds een transistorradio of zoiets ontdekt!’

‘Daar reken ik natuurlijk op!’ zegt Edward. Hij blijft, ondanks de grap, ernstig kijken, net als Wielema. En net als Eileen. Die heeft nog maar weer eens een kaart opgediept uit haar tas en zit weer te schrijven.

‘Nou, Eileen’, zegt Wielema, ‘die vriendinnen van jou, daar in Oost-Afrika, kunnen tevreden zijn. Ze worden door jou niet vergeten, geloof ik.’

‘Nee’, zegt ze vriendelijk. Snel beweegt ze haar balpen. ‘Kijk’, zegt ze, terwijl ze de kaart over het tafeltje schuift, ‘zo is het toch wel duidelijk, hè Edward?’

Zijn ogen vliegen over het geschrevene. Er stáát geen adres, er staat:

Schrik niet, Edward.

En kijk niet om.

Daar zit een man.

Die is niet te vertrouwen.

Natuurlijk schrikt hij wél. Maar hij laat niets merken. Hij knikt, terwijl hij zegt: ‘Ja, het is duidelijk genoeg, dunkt me. Wat denk jij, Wielema?’

Ook Wielema leest het zonderlinge bericht. Ook hij laat niets merken. Hij bekijkt zelfs schijnbaar rustig de achterzijde van de kaart, voordat hij hem teruggeeft aan Eileen. ‘Alleen de postzegel ontbreekt nog’, zegt Edward tegen haar, ook schijnbaar rustig.

Ze knikt en doet alsof ze daar wel aan gedacht heeft. Maar terwijl ze er eentje uit haar portemonneetje neemt, denkt ze: Goed, dat hij dat zei! Als ik op deze kaart géén postzegel plakte, zou die kerel nog argwaan kunnen krijgen!

Edward kijkt op z’n horloge en staat vervolgens langzaam op, om langs de rand van het terras te lopen, tot aan de hoek, waar hij even de lucht in ogenschouw neemt. Allemaal handelingen die voor de hand liggen en waar dus niemand iets achter kan zoeken.

Als hij terugwandelt naar de plaats waar hij zat, heeft hij alle gelegenheid om rond te kijken. Er zitten enkele mannen in de directe omgeving van het tafeltje, maar niemand die zich opvallend gedraagt. Er is er ook niet een bij die door zijn uiterlijk de aandacht trekt. Allemaal zijn het mensen zoals je ze hier overal tegenkomt.

Als hij dit alles heeft geconstateerd, voelt hij zich niet alleen vrijwel gerustgesteld, maar ook wat teléúrgesteld. Want Eileens geheimzinnige boodschap mag hem dan het eerste ogenblik een flinke schrik hebben bezorgd, meteen volgde toch ook de spanning: Wat gaat er gebeuren?

Het is hem nu wel duidelijk dat er níéts gebeuren gaat!

Wat geërgerd kijkt hij dan ook naar Eileen, die hem deze kool gestoofd heeft. Zij is een dappere meid, dat weet hij uit ervaring, maar soms ziet ze goudvissen voor haaien aan. Dat is daarnet gebleken!

Ze doet trouwens nog wel haar best: ze seint met haar ogen, ze wijst ermee naar een bepaald persoon die schuin achter Wielema zit.

Zo, dat zou dus de bewuste man moeten zijn. Hij is klein en zit stil aan een tafeltje, met zijn rug half naar Wielema gekeerd. Er zitten aan dat tafeltje nog meer mensen, maar dat zijn kennelijk vreemden voor hem, want ze betrekken hem niet in het gesprek, nemen zelfs niet de minste notitie van hem.

Wielema speelt intussen uitstekend zijn rol van argeloze. Schijnbaar lusteloos vanwege de regen hangt hij op zijn stoel, waarna hij ineens, met een achterwaartse ruk, zich omdraait:

‘Hoe lijkt het, Edward. Is het eind van de bui in zicht of dreigt er nog meer?’

Onmiskenbaar is het een dubbelzinnige vraag. Edward heeft er grote waardering voor. ‘Kijk zelf maar eens’, zegt hij. ‘Jij hebt meer buien meegemaakt dan ik.’

Wielema staat lachend op en voegt zich bij hen. Edward wijst naar het westen en vervolgens naar het oosten, terwijl hij mompelt: ‘Daarginds is het wat donkerder, de rest is gezichtsbedrog, geloof ik.’

Wielema knikt begrijpend. ‘Dacht ik wel.’ En dan, wat spottend ineens: ‘Het zou toch te gek zijn, niemand kent ons hier.’

Edward, die zich voor alle zekerheid in bedekte termen heeft uitgelaten, ergert zich een beetje aan de laatste woorden van Wielema. Zolang Eileen nog niet heeft kunnen uitleggen waarom ze argwaan kreeg, staat het immers niet voor de volle honderd procent vast dat ze er naast zat!

Maar Wielema is al verder geslenterd, helemaal tot aan het uiterste puntje van het terras, waar hij gaat staan balanceren op zijn tenen. Uit alles blijkt dat hij zich geen ogenblik meer in het geval verdiept.

Edward keert zich om en schrikt. De onbekende man staat nu naast hun tafeltje en heeft Eileen aangesproken … Hij schijnt iets uit te leggen en vraagt vervolgens iets. Eileen glimlacht, knikt, pakt haar tas en … neemt er enkele ansichtkaarten uit, die zij de man overhandigt. De man, die een lenige, watervlugge indruk maakt, laat niettemin een van de kaarten vallen. Terwijl hij zich bukt onder de tafel om hem weer op te rapen, bekijkt hij razendsnel de achterzijde van de kaarten die hij nog in zijn hand heeft, vervolgens met dezelfde snelheid die van het gevallen exemplaar en rijst dan, met enkele verontschuldigende woorden tegen Eileen weer overeind, waarna hij met een geïnteresseerd gezicht de eigenlijke afbeelding op de kaarten bekijkt. Min of meer enthousiast wijst hij op een paar gebouwen en vraagt dan of hij ook die vijfde kaart nog even zien mag … Edward is intussen dicht genoeg genaderd om dat laatste te verstaan. Hij ziet Eileens verlegenheid … Het is immers duidelijk dat het de kaart met de boodschap betreft …

‘Eileen’, zegt hij schijnbaar rustig, ‘Wielema staat al bijna buiten, zullen we gaan?’

‘Ja!’

Eileen wil om het tafeltje heen lopen. Tegelijkertijd echter schiet de onbekende als een jaguar met z’n bovenlichaam over het tafeltje heen en als een klauw schiet zijn rechterhand op haar tas af, zo snel dat Eileen overrompeld is. De man rukt aan de tas, maar zij heeft zich al hersteld en laat niet los. De man stoot woedende klanken uit, terwijl hij blijft rukken. Maar niet lang. Edward is al tussenbeide gekomen. Hij grijpt de pols van de kerel, draait eraan alsof het een waterkraan is en trekt hem gelijktijdig met de andere hand aan z’n broek achteruit. De man schreeuwt en mensen komen toegesneld. De man ziet zich genoodzaakt de tas weer los te laten. Daardoor wordt zijn achterwaartse snelheid aanmerkelijk opgevoerd. Edward sleurt hem terug, nog steeds de broek als handvat gebruikend. De man glijdt over het gladde tafelblad, languit met z’n rug naar het plafond en Wielema, die verbluft staat te kijken, moet onwillekeurig denken aan een vliegtuig dat een buiklanding maakt, maar dan in de verkeerde richting … Zó stevig is de greep van Edward, dat hij de broek nog vasthoudt als de kerel de rand van het tafelblad bereikt heeft en aan een duikvlucht begint, richting de vloer. Zodoende scheurt zijn broek.

Wielema zegt: ‘Beste mensen, zullen we maar gaan?’

‘Graag’, zegt Eileen. Ze is heel bleek.

‘Edward’, commandeert de piloot. Edward komt wat traag, wat grommend ook. Achter hem tiert de ansichtkaartenkijker. Het publiek kijkt naar zijn broek. Wankelend komt de man overeind, strompelend doet hij nog een paar passen in de richting van degenen die vertrekken, dan gaat hij op een stoel zitten, grimassen makend en een liedje zingend, waarna hij uitbarst in gesnik.

‘Zo’, zegt Wielema, ‘dat verklaart alles. Te veel gedronken.’ Edward zwijgt onthutst. Het regent nog. Maar plotseling wordt het droog.

Eileen zegt: ‘Ja, nu begrijp ik alles wel. Hij was dronken. Maar dat had ik niet door. Ik vond hem vreemd en ik dacht: Hij luistert steeds naar wat er gezegd wordt door ons. Praatten jullie samen, dan scheen hij niets te verstaan. Wellicht omdat het Hollands was. Maar praatten jullie tegen mij, dus Engels, dan was het alsof hij wél iets verstond.’

‘Best mogelijk’, bromt Wielema. ‘Maar wat dan nog, Eileen?

Wat mij betreft had het hele gezelschap mee mogen luisteren. Iets geheimzinnigs was er heus niet bij toch, Edward?’

‘Nee. Eh …’

‘Het was’, verdedigt Eileen zich nog even, ‘alsof hij het belangrijk vond. Wel zéér belangrijk.’

‘Allicht. Dat kun je nu net verwachten van mensen die te diep in ’t glaasje hebben gekeken. Die weten zelf niet meer wat belangrijk is. Anders zouden ze bijvoorbeeld ook zo’n gláásje niet zo belangrijk vinden! Waar loop jij toch over te piekeren, Edward. Over die broek?’

‘Nee, over iets anders. Dat hebben jullie blijkbaar niet gezien.’ Hij liet een van die kaarten vallen, hè? En toen heeft hij onder de tafel vliegensvlug gekeken wat er achter op al die kaarten stond …! Alsof hij dacht: Op één ervan staat iets geheimzinnigs.’

Eileen kijkt ontsteld. ‘Tóch?’ roept ze.

‘Sst …!’ waarschuwt Edward, terwijl hij om zich heen kijkt.

‘Hij meent dat hij weer onraad ruikt, hoor!’ zegt Wielema schamper. ‘Man, die kerel is in geen velden of wegen te zien.’

‘Zoveel te beter’, moppert Edward beledigd. ‘Wat ik daarnet vertelde, is waar! Of mag ik soms niet vertellen wat ik zie?’

‘Natuurlijk wel, jongen’, zegt Wielema goedmoedig ineens.

‘Als ik maar vertellen mag, wat ik níét zie. Want werkelijk, ik zie die kerel niet!’ Even moet Edward lachen. De herinnering aan de vreemde gebeurtenis doet die lach snel weer verdwijnen. ‘En toen die greep naar de tas van Eileen’, voert hij aan. ‘Hij moest en zou die laatste kaart óók zien! Dat geeft toch wel te denken, vind ik. Wat zei hij eerst tegen jou, Eileen?’

‘Het scheen uiterst onschuldig te zijn, Edward en Mr. Wielema.

Hij zei dat hij ook een paar kaarten wilde versturen en hij vroeg waar ze te krijgen waren. Ook vroeg hij: “Zijn ze mooi? Hoe ziet de afbeelding eruit?” Ik durfde niet te weigeren, omdat dit wellicht zijn argwaan wekken zou. Ik toonde hem dus alle kaarten, met uitzondering van die ene.’

Wielema kijkt wat nors, alsof hij zeggen wil: Hou er toch over op.

‘Ik vind het toch wel sterk’, zegt Edward.

‘Ik ook’, valt Wielema hem bij. ‘Dat jullie van een mug per se een olifant willen maken. Die kerel was dronken. Wie laat er gemakkelijk een ansichtkaart vallen? Iemand die dronken is. Zo iemand valt immers zelf zomaar! Wie kijkt wat er achter op de kaarten van een wildvreemd iemand staat? Dat kun je toch alleen maar verwachten van kinderen en dronken lui? Maar alleen iemand die dronken is, komt er toe om zulke absurde dingen te doen als deze grapjas deed: grissen naar een tas waar een kaart in zit die hij óók nog bekijken wil!’

‘Sprak hij ook nog Engels tegen jou, Eileen?’

‘Nee, alleen Portugees. Ik had, je weet het, nog zó mijn best gedaan om er wat van te leren, voordat we hierheen reisden. Nu dacht ik: Had ik het maar níét geleerd!’

Edward knikt. Hij weet dat Eileen zich terdege op deze reis heeft voorbereid. Hijzelf trouwens niet minder. Een tijd geleden kreeg zijn vader het verzoek om een studie te maken van dit onafzienbare stroomgebied. Ingenieur Smit stond nu eenmaal bekend als iemand die enorm veel verstand had van rivieren. Hij was de bouwer van de ontzaglijke Bodioe-stuwdam in Oost-Afrika en door dat project was hij wereldberoemd geworden. Vandaar dat men prijs stelde op zijn mening over de Amazone. Telkens kwamen er grote gebieden blank te staan. Het was een chaos waar men moeilijk wonen kon, en toch was de bodem vruchtbaar. Bestond er een mogelijkheid om deze monsterrivier enigszins onder controle te krijgen? Edwards vader voelde er eerst niet veel voor om te gaan. Hij had er het een en ander over gelezen. De grootste rivier die er op aarde te vinden was, en die stroomde door een oerwoud dat ook het grootste was op aarde. Maar ten slotte heeft men toch kans gezien om hem over te halen en Edward vergezelt hem als tolk. Die weet behoorlijk wat van Spaans, maar niet van Portugees. Hij heeft daarom eerst intensief op die taal gestudeerd, onder leiding van iemand die jarenlang gewerkt had in Portugees Oost-Afrika, in Mozambique.

Ze zijn in het Amazonegebied gearriveerd met Wielema, de goeie vriend, die hier onmisbaar zal zijn. Want hoe zal men een beter overzicht krijgen dan vanuit de lucht?

Eileen en haar vader zijn meegereisd vanuit Oost-Afrika, waar Eileen opgegroeid is op de plantages van haar ouders, te midden van de inheemse bevolking. Aan de manier waarop ze praat − een bijzonder aardige manier − is dat nog altijd te merken. De plantages, gelegen op de helling van een vulkaan, zijn een tijd geleden grotendeels vernield door een eruptie en nog steeds is de berg onbetrouwbaar. Nu zoekt haar vader een ander gebied; hij heeft zich aangesloten bij de groep van Edwards vader om hier eens rond te speuren, ook namens andere kolonisten, want hij heeft veel ervaring als pionier. Eileen mocht mee om hem te helpen bij het samenstellen van zijn rapporten, maar ze zal wel vaak in de dorpjes aan de kust moeten blijven. De rimboe is te woest. Wat ze echter hier, in deze stad zojuist beleefde, kan ze ook niet bepaald leuk vinden.

Ze blijven er nog even over praten. Alleen Wielema zwijgt. Dat Eileen zich wat zorgen maakte daarnet, kan hij zich wel zo’n beetje voorstellen. Het meisje heeft daarginds in Oost-Afrika ongeregeldheden meegemaakt en zoiets kan een mens huiverig maken; dan zie je eerder spoken dan een ander. Maar het wordt er niet beter op wanneer iemand als Edward Smit serieus op die fantasieën ingaat! Edward is een flinke kerel, hij heeft meer dan eens getoond dat hij een behoorlijke dosis dapperheid bezit, maar er is weinig dapperheid voor nodig om een meisje als Eileen de stuipen op het lijf te jagen. Want dat doet hij met zijn diepzinnig gepraat! ‘Ik geloof’, zegt Wielema, ‘dat we er nu wel een punt achter kunnen zetten.’

‘Dat mag best’, zegt Edward, ‘maar ik plaats een vráágteken.’

Wielema wordt nijdig. ‘Jongetje, waar heb je je verstand? Vrijwel geen mens die ons hier kent, en zéker is er geen mens die een hekel aan ons heeft. Waarom zouden ze? Bovendien, en dat doet de deur wel helemaal potdicht: die man was dronken! Uit! Ik zeg niet: en nou jij weer. Je kunt me niets meer vertellen. Dat jij zo gebrand bent op avonturen, is jouw zaak, maar je moet ze niet zoeken waar ze niet zijn!’

Zonder er nog iets over te zeggen, bereiken ze hun hotel, waar in de tuin ingenieur Smit en de vader van Eileen genoeglijk staan te praten met een oude tuinman die hun trots de schildpaddencollectie laat zien.

‘Dat zou iets zijn voor oom Theodoor’, zegt Edward.

‘Ja.’ Zijn vader lacht.

Edward vertelt de tuinman van zijn oom, die in verschillende werelddelen foto’s en films maakt van de dieren die daar voorkomen. ‘Z’n nieuwste boek heb ik bij me. Het staat vol met kleurenfoto’s van onze reis door Ethiopië. U mag het wel eens zien.’

‘Graag’, zegt de oude man verheugd.

Edward gaat het meteen halen.

Eileen gaat naar haar kamer om nieuwe kaarten te schrijven aan haar vriendinnen in Oost-Afrika. De andere zijn verfomfaaid achtergebleven in de handen van de dronken kerel. Ja, dronken was hij vast en zeker! Anders doe je niet zo gek. Ze twijfelt er niet meer aan.

Edward nog wel.

Als hij deze middag een wandeling maakt met zijn vader, loopt hij er aldoor aan te denken.

Ingenieur Smit denkt aan de onderneming die ze voor de boeg hebben. Er moet nog het een en ander geregeld worden; daar wordt nog op gewacht. Als het maar niet te lang zal duren, is het niet erg. Ze hebben nu een mooie gelegenheid om rustig de stad te bekijken.

Na een tijdje begint Edward over de ontmoeting op dat terras. Hij kan het niet laten. ‘We hebben vandaag iets geks beleefd, vader. Met een kerel. Nogal geheimzinnig.’

‘Hè?’ Ingenieur Smit schrikt op uit zijn gedachten. ‘Iets geheimzinnigs? Wie en wie?’

‘Nou, Wielema en Eileen en ik.’

‘O. Ik heb ze er niet over gehoord.’

‘Dat geloof ik. Wielema vond het niet de moeite waard en toen is Eileen dat ten slotte ook gaan denken.’ Edward zegt het wat geërgerd. De houding van die twee zit hem nog steeds een beetje dwars. Zijn vader glimlacht en zegt: ‘Dan is Eileen verstandiger dan jij. Wielema zal heus wel weten wat de moeite waard is.’

‘Ja vader, maar ik geloof toch vast dat hij zich nu heeft laten beetnemen!’

‘Kom nou …’

‘Echt, vader! Het was niet pluis! Niet voor niets stuurde Eileen ons een geheim bericht dwars over het tafeltje: Schrik niet en kijk niet om. Daar zit een man, die is niet te vertrouwen. Dat schreef ze op een ansichtkaart. Ik vond het een knappe stunt van haar. Wielema lachte om het hele geval. Maar voor zo’n stunt is hij te stom!’

‘Ho, ho, ho! Wielema is nu eenmaal geen stuntvlieger.’

Ondanks alles moet Edward even lachen om de woordspeling van zijn vader. Die zegt: ‘Maar het geheel is me nog niet duidelijk. Het schijnt je nogal bezig te houden. Ik zou zeggen: Vertel het eens. Wacht, laten we daarginds gaan zitten. Ik voel m’n benen. Het is hier warmer dan warm.’

Ze nemen plaats op een bank, die vrijwel helemaal aan het oog wordt onttrokken door metershoog struikgewas. De kruinen van een paar grote manggabomen zorgen ervoor dat ze lekker in de schaduw zitten. Ingenieur Smit steekt er zijn pijp bij op. Inwendig heeft hij schik. Dit is nu weer typerend voor Edward, denkt hij. Die meent weer wat ontdekt te hebben. ‘Vertel nu maar eens precies wat er aan de hand was, jongen.’

‘Als er maar niet wat aan de hand is, vader!’

‘Je maakt me nieuwsgierig. Begin bij het begin. Ik luister.’

Goed. Edward vertelt. Hij zorgt ervoor dat hij niet overdrijft, hij geeft de feiten weer, meer niet. Die zijn immers belangrijk genoeg?

‘Dat was het, vader. Voor zover ik het weet. Wat erop volgen zal, weet ik niet.’

‘Dat klinkt onheilspellend. Maar nu nog iets: je zou bij het begin beginnen. Misschien kun je nog een stapje terug. Verscheen die man daar op dat terras na jullie of zat hij er al? Weet je dat nog?’

‘Hij eh … ja, hij zat er al. Want toen we gingen zitten, keek ik meteen waar die muziek vandaan kwam, en toen moest ik mijn hoofd wat opzij bewegen, anders keek ik net tegen dat van hem aan.’

‘Mooi. Nu moet je eens even logisch denken.’

Edward kijkt zijn vader aan: de ingenieur, die is gewend logisch te denken. Maar denkt hijzelf dan ónlogisch? O wacht, ja.

‘Ik begrijp wat u bedoelt. Als die man er al zat, was het niet iemand die ons gevolgd was.’

‘Precies. Een tien. En verder?’

‘Wij hebben geen ruzie met hem gemaakt.’

‘Dus die man was dronken. Misschien ook wat agressief. De mensen hier zijn een tikje levendiger dan bij ons. Hij zat daar in z’n eentje, zei je. Niemand die met hem praatte. Hij had dus niets te doen. Hij keek. Hij zag jullie. Jullie vielen waarschijnlijk wel wat uit de toon tussen al die zuiderlingen. Vandaar dat kijken, waar Eileen iets achter zocht. Ik ben het volkomen eens met Wielema: het had niets te betekenen. Temeer omdat de man jullie niet achterna ging.’

‘Mm.’ Edward aarzelt.

Zijn vader lacht en zegt: ‘We kunnen elkaar nog niet helemaal overtuigen, geloof ik. Is het niet zo?’

‘Ik geloof het wel.’ Peinzend kijkt Edward door een kleine opening in het groen. Hij heeft alles verteld. Ook dat die man de achterzijde van de kaarten bekeek en dat hij dat verbluffend snel deed. Maar je moet het gezien hebben om je te kunnen afvragen: Was dat nu werkelijk wel het gedrag van iemand die te veel gedronken heeft? Vader heeft het niet gezien …

‘We zitten hier goed, hè?’ zegt die. ‘Koel en rustig.’

Dat is zo.

‘Ik ga straks nog een paar foto’s maken’, zegt Edward. ‘Voor oom Theodoor. Kan hij zien dat we hier gearriveerd zijn.’

‘Je doet maar. Ik stel voor dat we straks met de bus teruggaan naar ons hotel.’

‘Ja. Best.’

‘Je had het daar over oom Theodoor, Edward. Dat boek van hem, vergeet niet dat je dat tijdig terugvraagt van die tuinman.’

‘Nee nee, vader. Dat is sterk: daar komt ’ie …’

‘Die tuinman?’

‘Nee, nee, sst … Die kerel! Dáár. Met dat bruine gezicht. Hij draagt nu een andere broek …’

‘O.’ Ingenieur Smit neemt de naderende man aandachtig op, voorzover dat mogelijk is vanwege het groen. De opwinding die Edward toont, is een bewijs dat de jongen zich er wel heel intens mee bezighoudt en om hem van die onrust af te helpen besluit zijn vader de bewuste man maar eens aan te spreken. Kalm verlaat hij de beschaduwde plaats en wacht met een glimlach de ander op. Als die hem genaderd is, vraagt hij hem in het Engels of hij hem misschien zeggen kan wat de kortste weg is naar het paleis van de gouverneur. De man staart hem even aan en begint dan te praten in het Spaans. Edward verstaat vrijwel alles. De man legt uit dat hij Spaans spreekt en hij vraagt waarmee hij van dienst kan zijn.

Edwards vader is wel niet erg bedreven in deze taal, maar slaagt er toch in zich verstaanbaar te maken. De ander toont zich ontegenzeglijk zeer welwillend. Hij ratelt als een gazonmaaimachientje en de snelheid van zijn gebaren doet denken aan een hagedis. Met een beleefde groet loopt hij verder, nadat ingenieur Smit hem bedankt heeft en nadat hij een onderzoekende blik heeft geworpen op het bladergroen waarachter Edward zich schuilhoudt …

‘Zo.’ Meneer Smit komt terug bij de bank. ‘Dat weten we dus!’

‘Sst … stil toch, vader! Hij hoeft niet te weten dat u niet alleen was …’

‘Ach jongen, wat geeft het allemaal. Die man gedroeg zich netjes, dat zul je moeten toegeven.’

‘Maar nu sprak hij Spaans. En tegen Eileen Portugees. En Engels verstond hij nu niet.’

‘Dan verstond hij het enkele uren geleden ook niet. Zo vlug verlies je dat soort kennis niet, zou ik zeggen.’

‘Maar Eileen had toch de indruk dat hij het verstond, vader.’

‘Doordat hij dronken was, zal hij wat eigenaardig gekeken hebben, Edward.’

‘Hm … Er staat iemand op hem te wachten, ginds op de hoek aan het eind van de straat.’

‘Hoe weet je dat die op hem wacht?’

‘Voordat u hem aansprak, zwaaide hij naar die ander. Zo van: Ik kom eraan, hoor! En die ander stak toen even zijn hand op, alsof hij zeggen wou: Ik zie je, mooi zo!’

‘O’, zegt ingenieur Smit laconiek. ‘Nou, mooi zo. Ik kan me er echt niet langer in verdiepen, jongen.’

‘Maar hoe vindt u het dan, vader, dat onze man ineens linksaf slaat? Daar verdwijnt hij in een zijstraat. Hij heeft geen moment meer naar die ander gekeken. En die verdwijnt ook ineens van zijn post daar op die hoek, zonder nog even te kijken. Hij schijnt helemaal niet verbaasd te zijn.’

‘Zo!’ Ingenieur Smit klopt zijn pijp uit. ‘Ik heb er evenmin behoefte aan om me te verbazen, Edward. Dus dat laat ik dan maar aan jou over.’

Edward zwijgt, teleurgesteld. En verontrust. Zijn vader stopt opnieuw zijn pijp, alsof hij te kennen wil geven dat hij hier niet gekomen is om denkbééldige problemen te bestuderen, maar bestaande, namelijk die welke verband houden met de Amazone en de zijrivieren.

Volgens afspraak rijden ze met de bus terug in de richting van het hotel. Als ze instappen, ontdekt Edward meteen weer de man van het terras … De man op zijn beurt schijnt hem niet te herkennen. Herkent hij hem werkelijk niet meer? Doordat hij de eerste keer inderdaad dronken was? Of − probeert hij op deze manier te suggeréren dat hij dronken was?

Edward stoot zijn vader aan. ‘Daar vader, ziet u hem?’

‘Hm?’

‘Die man …’

‘O, ja ja. Ja, ik had hem al gezien.’

Het klinkt volkomen interesseloos. Het is ontmoedigend. Toch denkt Edward er niet aan om dezelfde houding aan te nemen als zijn vader en als Wielema!

2
VLIEGTUIG NAAR MANAOS

Gedurende de rest van de tijd die ze in Belém doorbrengen, houdt het hem steeds bezig. De anderen laten hem z’n gang gaan; ze zeggen er niets meer van. Wel zegt Wielema’s gezicht af en toe duidelijk dat hij hem beschouwt als een onverbeterlijk geval.

Edward stoort zich er niet aan.

Hij zwerft door de stad. Misschien doet hij een ontdekking die hem verder helpt.

Het gelukt hem niet. Soms vergeet hij bijna wat zijn bedoeling is, zo veel merkwaardigs is er te zien, vooral bij de haven en op de markt. Hij koopt er wat vruchten. Ze zien er zo heerlijk uit. Ze zijn prachtig rood. Datzelfde rood zit ook in de veren van een stelletje papegaaien, waar hij een tijdje naar staat te kijken. Vogels, zó kleurig en bont, dat ze stuk voor stuk op een bloementuintje lijken! Als hij er toch eens eentje van kocht …

Duur zijn ze absoluut niet!

Hij ziet ervan af. Het wordt veel te lastig om zo’n dier telkens mee te nemen op de reis. Toch jammer …

Een hangmat! Die koopt hij wel! Z’n vader moet nog hangmatten inslaan voor de expeditie; hij zal even laten zien dat er hier prachtexemplaren te krijgen zijn! Felgele en rode kleuren zijn door elkaar geweven. Langs de randen lopen diepblauwe banen, met hier en daar een witte ster. Voor weinig geld wordt hij de eigenaar van dit exotische geval. Goedkoper krijg je ze nergens.

Met een lachje rolt hij zijn aanwinst op. Rondom hem heen ratelen de stemmen van de marktbezoekers. Achter hem ontstaat een hevig tumult: de papegaaienverkoper, een klein mannetje met een grauw gezicht en sluwe ogen als die van een poema, gaat met snerpende stem tekeer tegen een zwaarlijvig iemand, blijkbaar degene die hem regelmatig van vogels voorziet.

Deze man gedraagt zich veel minder heftig. Hij maakt verontschuldigende gebaren, probeert de ander te overtuigen, maar tevergeefs.

Het schijnt dat de verkoper op een grotere hoeveelheid vogels had gerekend en ook dat het niet voor het eerst is. Toen en toen en toen was het ook al mis. Wel vijftien oude koeien worden er uit de sloot gehaald. Het kleine mannetje is razend van woede, zijn ogen flikkeren gemeen.

‘Je krijgt geen vogels meer van mij’, zegt de leverancier ten slotte. Hij kijkt schuw om zich heen, probeert niettemin nog op waardige wijze zich te verwijderen.

Maar de verkoper is nu helemaal woest. ‘Waag het niet ze aan een ander te leveren, Purosso!’ schreeuwt hij.

De leverancier zegt: ‘Taca, ik heb altijd mijn best gedaan. Maar jij beledigt mij. Daarom, Taca, ga ik mijn gang!’

De ander krijst, trillend van woede: ‘Purosso, dan ga ik ook mijn gang! Je zult het merken!’

Het klinkt onmiskenbaar dreigend. Edward ziet dat de steviggebouwde Purosso zich niet helemaal rustig voelt. Schichtig verwijdert hij zich. Met zijn rechterhand maakt hij onbewust een afwerend gebaar. De zware gouden ringen aan zijn vingers fonkelen in de zon.

Edward loopt met zijn hangmat terug naar het hotel. Hij heeft dorst gekregen. Aan de bedoeling die hij met zijn wandelingen had, heeft hij een tijdlang helemaal niet meer gedacht. Waarom sloof ik mij eigenlijk ook nog uit? denkt hij ineens wat schamper. Er wordt hier heus wel vaker herrie en spektakel gemaakt, dat is daarnet nog duidelijk gebleken! De mensen hier zijn heethoofdig! Dat moet men niet vergeten.

Als hij zijn hangmat aan Wielema laat zien, begint die daverend te lachen. ‘Man, die kleuren houden je uit de slaap!’

‘In het donker?’

‘Ze schreeuwen!’

Maar Eileen, die er ook bij komt, is verrukt. ‘Edward, hij moet wel kostbaar zijn!’

‘Dan kun je hem misschien wel weer met winst van de hand doen, jongen’, zegt Wielema. ‘Jouw vader heeft zojuist al het benodigde aantal laten aanrukken.’

‘Ach’, zucht Eileen, ‘ze zijn wel stevig, die je vader kocht, maar, Edward, grauw als muizen.’

‘Ik houd deze voor reserve’, besluit Edward een beetje geërgerd. Er is nu lang genoeg over gezanikt. ‘Ik had ook nog bijna een papegaai aangeschaft’, zegt hij.

‘Had dát maar gedaan, jongen’, bromt Wielema. ‘Als je dan ging slapen in die vurige mat, had hij je welterusten gewenst.’

Welterusten − ja ja! Deze avond ligt Edward tóch weer te denken aan dat geval op dat terras. Ze mogen ervan zeggen wat ze willen, één onderdeeltje kan hij nog altijd niet verklaren: die razendsnelle blik die de man onder de tafel op de adressen wierp! Die blik was absoluut welbewust, geraffinéérd welbewust! Hij kan het niet anders zien. En dat maakt dat hij de andere dag, de laatste van hun verblijf in Belém, toch nog weer op onderzoek uitgaat. Het neemt hem zo in beslag, dat hij nog vergeten zou hebben het kostbare boek van oom Theodoor terug te halen bij de tuinman, als Eileen niet zo attent was geweest om hem er aan te herinneren.

‘Heb je nog iets ontdekt over de vreemde man?’ vraagt ze als ze in het watervliegtuig zitten dat hen met andere passagiers naar Manaos brengen zal.

‘Nee. Niets meer.’

Even ziet hij plagende lichtjes in haar ogen. Als ze hem niet net een goeie dienst had bewezen door hem te herinneren aan dat boek, zou hij nijdig zijn geworden. Is het belachelijk dat hij zich zo uitgesloofd heeft om tijdig duidelijkheid te brengen in een mysterieus geval?

Ze gaat er trouwens niet op door. Ze zegt: ‘Ik ben blij dat we verder reizen. Ik heb me urenlang verveeld daar in die havenstad.’

Nou, hij in ieder geval niet, al heeft hij dan helaas niet ontdekt wat hij weten wilde.

Eileen, die voor hem zit, heeft zich weer omgedraaid. Ze haalt een boek over de Portugese taal uit haar tas en gaat zich erin verdiepen.

Haar vader, naast haar, kijkt, evenals zijn vader, naar beneden, waar de geweldige grauwgele watermassa’s door het groen van het oerwoud stromen. Wielema, die eerst een praatje heeft gemaakt met de piloot, zit wat te soezen. Die schijnt al uitgekeken te zijn op het panorama. Het is ontegenzeglijk wat eentonig, al is het daarnaast toch wel bijzonder indrukwekkend. Bovendien is het een sensationeel idee, te vliegen boven de grootste rivier die er op aarde bestaat! Edward heeft niet kunnen dromen dat hem dit ooit nog een keer overkomen zou!

De ontzaglijke Amazone maakt hier en daar een erg grillige indruk, doordat hij zich splitst in verschillende evenwijdig lopende rivieren, die door stroken oerwoud van elkaar gescheiden worden.

Er zijn nu al meer passagiers die een slaperige indruk maken.

Degene die schuin tegenover hem zit, schijnt echter nog lang niet zo ver te zijn: die gedraagt zich bepaald onrustig. Nu eens haalt hij een tijdschrift uit zijn tas, waar hij gedachteloos in bladert, dan weer zit hij te draaien aan zijn horloge of spelen zijn vingers zenuwachtig met een gouden vulpotlood.

Hij ziet er verzorgd uit.

Een paar keer al heeft Edward zich afgevraagd of het de man kan zijn met wie de magere papegaaienverkoper op de markt in Belém ruzie had. Het gezicht ziet hij maar gedeeltelijk, maar dat gedeelte lijkt er wel op. Verder is hij ook stevig gebouwd en glinsteren er aan zijn rusteloze vingers verschillende monumentale ringen van goud.

De man is intussen toch verdiept geraakt in het tijdschrift. Edward rekt zijn hals en constateert dat het bewuste artikel over vogels handelt. Dat wijst toch wel in een bepaalde richting. Op het gezicht van degene die Purosso zou kunnen zijn, is nu iets van rust en van een glimlach, alsof hij, genietend, al het andere vergeet. Maar als achter in het toestel door een andere passagier nogal luidruchtig wordt geniesd, gaat er een schok door hem heen. Met een ruk draait hij zich om en tuurt geschrokken in de richting waar het geluid geklonken heeft en waar het vervolgens nog enkele malen wordt herhaald. Hij kijkt dan trouwens alweer in het blad, maar zijn handen trillen en het artikel schijnt hem niet meer te boeien.

Edward, die nu dankzij de energieke niezer het gezicht een moment volledig heeft gezien, is er vanaf dit ogenblik wel bijna van overtuigd dat hij inderdaad in het gezelschap reist van de vogelleverancier. Hij overweegt of hij hem zal aanspreken. Hij zou eigenlijk graag het een en ander willen weten over papegaaien en het vervoer ervan. Want als hij er aan het eind van hun onderzoekingstocht de kans voor krijgt, neemt hij zo’n kleurig en schrander geval zeker mee als souvenir. En deze man is, wanneer hij tenminste de bewuste leverancier zal blijken te zijn, ongetwijfeld een deskundige op papegaaiengebied.

Er is naast de man een plaats leeg. Edward aarzelt niet langer, hij doet een stap naar voren, buigt zich naar de lezende man en vraagt of hij even naast hem mag komen zitten.

De man schrikt opnieuw, neemt hem gejaagd en wantrouwig op en geeft dan, met een gedwongen lachje, toestemming. Edward neemt dus plaats, vertelt wie hij is en vraagt of hij misschien veel ervaring heeft op het gebied van vogels en het transporteren ervan.

De ander knikt, nauwelijks merkbaar. Hij blijft gereserveerd. ‘Maakt u dit op uit mijn lectuur?’ vraagt hij.

‘Niet alleen daaruit.’ Edward glimlacht verontschuldigend. ‘Ik meende u te herkennen van de markt in Belém. Ziet u, ik was daar gisteren getuige van een woordenwisseling waarbij u, als ik mij niet vergis … eh … betrokken was.’

De man kijkt schuw, weifelt en knikt dan toch. Vlak daarop zegt hij vanuit de hoogte: ‘Dat u er ook bij was, kan ik mij trouwens niet herinneren.’

‘Neemt u mij niet kwalijk’, zegt Edward haastig. ‘De kwestie zelf interesseerde mij niet in het minst. Begrijpt u mij goed. Maar daardoor werd ik gewaar eh … dat u een expert bent op het gebied van vogels. En dat feit nu heeft wél mijn interesse.’

De waardige wijze waarop de leverancier zich tegenover de scheldende man gedroeg, en zijn uiterlijk dat hem doet kennen als een heer, heeft Edward als vanzelf tot een enigszins plechtstatige wijze van spreken gebracht.

De heer Purosso schijnt deze toon te waarderen. Hij wordt nu snel toeschietelijker. Al spoedig is hij bezig een brede uiteenzetting te geven over tropische vogels, speciaal papegaaien, hun gewoonten, het voer, het vervoeren en de verdere verzorging. Hij raakt enthousiast. Ja, hij oefent dit beroep al vele jaren uit. En met bevredigende resultaten. Hij glimlacht voldaan. Zijn ogen en zijn ringen glanzen. Hij heeft zijn personeel dat hem van vogels voorziet. Hoewel, de hoeveelheid is kleiner de laatste tijd. En ach …

Zijn gezicht wordt triest en in zijn ogen is ineens weer iets van onrust. ‘De handelaar die ze van mij betrekt, verwijt mij sinds vele weken onwelwillendheid. Volkomen ten onrechte.’

Edward knikt. Waarom zal hij deze man niet geloven? Intussen: een beetje een kinderlijke man is het wel, anders zou hij dit toch niet vertellen?

‘De laatste tijd uit hij zelfs dreigementen’, vervolgt de heer Purosso, blijkbaar blij dat hij iemand gevonden heeft tegen wie hij zich kan uitspreken.

‘Ik was er, zoals ik zei, getuige van’, zegt Edward.

‘Ach ja.’ De heer Purosso knikt.

Een tijdlang is er geen ander geluid dan dat van de motoren. Edward is juist van plan terug te gaan naar zijn eigen plaats, als de papegaaienexpert naar beneden wijst. Daar vaart een boot, een nogal ouderwets geval: een raderboot!

Edward knikt verrast. Het lijkt hem interessant om op zo’n schip als passagier mee te reizen, interessanter nog dan per vliegtuig, want dat doet hij vandaag heus niet voor het eerst. Wel schiet je met zo’n oud gevaarte heel wat minder vlug op, maar daar staat tegenover dat je allicht het een en ander beleeft! In zo’n vliegtuig beleef je niets! Een saaie boel, zo langzamerhand.

‘Met zo’n boot ben ik naar Belém gereisd’, vertelt de heer Purosso.

‘Het moet erg avontuurlijk zijn!’ zegt Edward enthousiast. ‘Ik zou het ook zeker hebben gedaan in uw plaats. En ik zou er ook zeker mee terug zijn gegaan! Dat u terug vliegt, begrijp ik niet.’

Het lachje van de heer Purosso heeft iets pijnlijks, alsof hij zich geneert. ‘Het gaat vlugger’, verklaart hij. ‘Het eh … brengt mij dus vlugger uit de buurt van de heer Taca …’

Dat hij dit zegt, is voor Edward een bewijs dat de heer Purosso een eerlijk iemand is.