DE SMOKKELAARS

Serie De smokkelaars van de schans
Deel 1: De smokkelaars
Deel 2: De ballingen
Deel 3: De terugkeer

Sibe van Aangium
De smokkelaars – De smokkelaars van de schans deel 1
© B.V. Uitgeverij De Banier, 2011
Omslag- en binnenillustraties: Jaap Kramer
Omslagontwerp en vormgeving: Janneke Paalman
ISBN 978 90 336 0886 5
NUR 283, 284, 285

www.debanier.nl

Alle rechten voorbehouden.
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

DIT VERHAAL IS OP HISTORISCHE
GEBEURTENISSEN GEBASEERD.

SIBE VAN AANGIUM

BANIER KLASSIEKER

1

‘Stil, jongens … Stil … Hoor je niets?’

‘Ach … jij bent ook altijd …’

‘Stil, komen daar niet een paar mannen?’

‘Welnee, het is niets.’

‘Waar blijft Lieuwe Botes toch? Hij kon allang weer terug zijn.’

‘Ja, maar hij zal wel aan de andere kant van de dijk zijn. Vannacht komt het schip vast.’

‘Nou, ik hoop het. ’t Is nogal geen hondenbaan om in deze kou hier de nacht te moeten doorbrengen.’

Dit op fluisterende toon gevoerde gesprek heeft plaats tussen twee mannen. Het zijn een zonderlinge plaats en een zonderlinge tijd die ze uitgezocht hebben. Het is een donkere, gure novembernacht. De storm jaagt uit het noordwesten. Langs de hemel vliegen zwarte wolken, voortgezweept door de noordwesterstorm. Hoor! Hu, wat loeit de wind. Spookachtig brult hij.

In een oud, vervallen schuurtje liggen de twee mannen. ’s Zomers doet het schuurtje dienst als beschutting van het vee dat in het land loopt. Nu is het verlaten. De wind heeft vrije toegang door de naden en in het scheefgezakte rieten dak zijn grote gaten. In een hoek liggen de beide mannen op een hoop hooi. Wat doen zij hier zo midden in de nacht?

‘Wat zal het water hoog worden. Uitstekend weer voor ons plan’, zo begint de ene weer.

‘Houd je toch stil’, fluistert zijn makker. ‘Wie weet of er niet een paar soldaten rondlopen.’

‘Och, ben je mal,’ zegt de eerste lachend. ‘Ze liggen vast te slapen. Die Franse pochers durven met dit weer niet buiten te komen.’

‘Luister, Klaas’, valt de ander in. ‘Wat was dat?’ Geschrokken springt hij op.

‘Och, niets. Je moet niet zo bang zijn, Jakob. ’t Is de wind.’

‘Wat, ik bang? Dat zul je terugnemen. Maar jij bent onvoorzichtig.’

‘Nou, goed dan – jij bent al te voorzichtig. Ik wilde maar dat Lieuwe kwam. Je komt bijna om van de kou. Maar …’

Geschrokken springen ze allebei op. Met een ruk wordt de deur opengeslagen. Ze houden hun adem in, maar niemand verschijnt.

‘Toe, kijk jij eens, Jakob’, fluistert Klaas.

Voorzichtig sluipt Jakob naar de deur, maar er is niemand. Dan wordt hij moediger. Hij stapt naar buiten. ‘Je kunt geen hand voor ogen zien. Wat een weer. Je zou er geen hond op uit sturen. Die Klaas heeft zeker de deur niet goed gesloten … O, ik zie het al. De kram is eruit en nu is hij opengewaaid. Die oude rommel is ook verrot’, zo besluit hij zijn alleenspraak. Hij sluit de deur zo goed mogelijk en gaat dan weer naar zijn makker terug.

‘Wat was er?’ vraagt deze angstig.

‘O’, is het antwoord, ‘de deur was opengewaaid. Hu, wat is het een weer.’

Het blijft een poos stil in het schuurtje. Maar Klaas kan niet lang stil zijn. ‘Zeg, Jakob’, begint hij weer, ‘weet Lieuwe zeker dat het vannacht komt? Ik heb er niet veel zin in om weer tevergeefs hier te liggen.’

‘Nee, het schip komt vannacht zeker. Lieuwe heeft de boodschap gekregen dat het of gisternacht of vannacht hier zou zijn.’

‘Maar wie brengt Lieuwe toch die boodschappen? Hoe weet hij altijd alles?’ ‘Dat moet je hem zelf maar vragen.’

‘Komt dit schip ook weer uit Engeland? En wat heeft het bij zich? Zeker tabak en koffie?’

‘Stil. Hoor je niets?’

‘Ja, voetstappen.’ Dichter drukken de mannen zich in de donkerste hoek. Bijna onhoorbaar komen de voetstappen nader. Slechts het geoefende oor van de smokkelaar kan ze horen. Ze houden stil bij de deur. Dan wordt er driemaal op de deur geklopt. De mannen springen overeind. Het is Lieuwe Botes. Klaas loopt naar de deur en opent die.

Een forse man staat voor hem. ‘Gauw, laat me binnen. ’t Is geen weer’, bromt hij.

Zijn makkers wachten. Ze weten uit ervaring dat, als Lieuwe Botes in zo’n stemming is, er weinig met hem aan te vangen is. En zo meteen zal hij zelf wel beginnen. Het duurt dan ook niet lang of Lieuwe neemt het woord: ‘Ik heb meer dan twee uur aan de buitenkant van de dijk gelegen, vlak op de wind, en er komt niets aan … ’t Zijn me ook een sukkels, die Engelsen.’

‘Maar weet je zeker dat het vannacht komt?’ vraagt Jakob. ‘Heb je je niet vergist?’

‘Nee’, antwoordt Lieuwe, ‘het moet vannacht zijn. Maar hebben jullie niet wat te drinken?’

Klaas geeft hem de fles.

‘Ha, brandewijn, dat verwarmt’, mompelt hij, terwijl hij de fles aan zijn mond zet. ‘Zo, nu moet ik weer naar de dijk. Is de gang vrij? En alles in orde?’

‘Wees maar gerust’, is het antwoord van Klaas, ‘alles is klaar. Jan en Wijbe wachten in de kelder.’

Lieuwe is intussen naar de deur gelopen. Dan … opeens blijft hij staan. Geschrokken. Wat was dat? Hoorde hij niet iemand zacht roepen? Maar nee, het zal verbeelding geweest zijn. Want bij deze loeiende storm kun je geen mens horen. Stil, wat kraakt daar? Behoedzaam opent hij de deur, maar nauwelijks heeft hij hem op een kier of de deur vliegt hem uit handen. O, wat een storm. Nee, het is onmogelijk dat hij iets gehoord heeft, het is de wind geweest.

Ineengedoken gaat hij voorzichtig voorwaarts de dijk op. Halverwege … hoor … was daar toch iemand? Met een ruk keert hij zich om. Zijn ogen proberen de duisternis te doorboren. Och nee, wat mankeert hem vannacht toch? De Franse soldaten liggen natuurlijk te slapen. Hij klimt verder. Nu is hij boven op de dijk. Daar slaat de wind hem in het gezicht, zodat hij zowat achterover tuimelt. Languit gaat hij liggen, stevig in zijn jas gewikkeld. Voor hem ligt de Lauwerszee. Zwart, onheilspellend rollen de golven aan. En ze breken met geweld onderaan de voet van de dijk op de paalrijen. Het schuim spat in vlokken omhoog. Een grauwe massa. Geen lucht en water meer te onderscheiden.

Kijk, een ster. Nee. Half richt Lieuwe zich op. Het licht is weer verdwenen. Daar weer. Nu is het weer weg. Kijk, nog een keer. De smokkelaar springt op. Het is het afgesproken teken. Vlug naar zijn makkers!

Al snel heeft hij ze bereikt. ‘Kom, jongens, het schip is er.’

Snel haasten ze zich nu alle drie naar de dijk. ‘Waar heb je de boot, Lieuwe?’ fluistert Klaas.

‘Sst’, is het enige antwoord. ‘Kom.’ Een paar honderd meter volgen ze de dijk. Dan gaat het naar beneden, naar het water. O, ze zijn hier thuis. Over de ruwe hobbelige stenen lopen ze zonder aarzelen. Dan staan ze bij het water.

‘Maar ik zie geen boot’, bromt Klaas. Zwijgend wijst Lieuwe naar beneden. Dan bukt hij zich en na wat zoeken heeft hij een ring gevonden, bevestigd aan een steen.

‘Ik heb hem’, fluistert hij. ‘Trekken, jongens.’ Aan de ring is een ketting bevestigd. ‘Haal in, voorzichtig.’ Lang duurt het niet of een donkere massa doemt op: een roeiboot. ‘Houd vast; ik spring er eerst in, dan jullie.’ Met zijn grote laarzen aan daalt hij in het water. ‘Daar, pak aan.’ Hij heeft de rand van de boot vast. ‘Houd ’em.’

Ja, maar met deze golfslag is dat bijna onmogelijk. Maar Lieuwe laat niet los … ‘Houd de boot vast’, fluistert hij. Zo … één been over de rand, nu het andere. Gelukkig. ‘Nu jullie.’ Na veel moeite zijn ze eindelijk alle drie in de boot. ‘Maak de ketting los. Roeien, jongens. Ik stuur. Voorzichtig’, zegt Lieuwe.

Een grote golf neemt de boot op zijn rug, nu ploft hij weer in de diepte. Maar geen van deze mannen kent angst. Ze zijn aan de zee gewend. En dit is een grote en sterke boot. En daarbij, is Lieuwe Botes niet de beste zeeman in de gehele omtrek? ‘Roeien, jongens.’ Maar ze komen maar langzaam vooruit. Want ze hebben wind en stroom tegen. En als een notendopje danst het bootje op de onstuimige golven.

Eindelijk, kijk daar, een zwarte massa. Ze komen in de buurt. ‘Riem in, Klaas, aan de lijkant aanhouden.’ Zo, een ruk, een bons, het bootje botst tegen het schip aan. Touwen worden uitgeworpen en even later ligt het vast tegen zijn grote broer aangebonden. Hoor, wat fluit de wind door het want. Het klinkt spookachtig. En werd zojuist hun bootje heen en weer gegooid, ook het grote schip slingert geweldig.

Intussen is Lieuwe naar boven geklommen. Ze schijnen op zijn komst gerekend te hebben. ‘Goedenavond, Lieuwe’, klinkt het uit het duister. ‘Alles goed?’ De spreker is, aan zijn accent te horen, een Engelsman.

‘Alles in orde. En wat hebben jullie voor ons?’

‘Veertig balen tabak en dertig kisten koffie.’

‘Ai, kapitein, dat is heel wat. Met deze zee kunnen we de boot niet vol laden. Meer dan twintig stuks kunnen we niet houden. Dan worden het vier tochtjes. Nou ja, de verdienste is des te groter. Opschieten dan maar, jongens.’

Op een bevel van de man die door Lieuwe als kapitein aangesproken werd, worden de kleden weggenomen die de smokkelwaren tegen de regen beschermen en brengen de matrozen de waren naar de boot. ‘Aanpakken, jongens.’ Al snel is het vaartuigje vol. Een kleed erover tegen de regen en het zeewater. ‘Daar aan die ring vastmaken. Zo.’

Lieuwe heeft aan het roer plaatsgenomen. ‘Los maar.’

Hoewel zwaar geladen, gaat het nu veel beter en vlugger. Al snel bereiken ze de dijk. ‘Nu voorzichtig. Pas op je riem. Houd af.’ De wind drijft hen juist naar de dijk toe. ‘Afhouden. Zo, pak die haak. Trek aan. Zo.’ En ondanks de grillige bewegingen ligt de boot al snel vast aan de palen, aan de voet van de dijk. Twee mannen staan bijna tot aan hun middel in het water.

‘O, gelukkig’, zegt Lieuwe, ‘daar heb je Jeroen en Gerrit ook.’

‘Ja, op Jeroen kun je aan.’

‘Zijn de anderen er ook?’ vraagt Lieuwe zacht. ‘Dan maar lossen, jongens. Sst, zachtjes. ’t Is hier oppassen. De kleden los!’

Snel worden de pakken en kisten uitgeladen. ‘Voorzichtig hoor.’ Lieuwe houdt toezicht over alles. ‘Voorzichtig. Er mag geen water bij komen.’ Achter Jeroen en Gerrit staan twee andere mannen, daarachter weer anderen. Ze vormen een keten tot halverwege de dijk. Niet veel later is de boot leeg. ‘Brengen jullie het in de kelder’, fluistert Lieuwe. ‘Wij gaan de tweede vracht halen.’

‘Hoeveel tochten doen jullie?’ vraagt Jeroen.

‘Vier’, is het antwoord.

‘Nou, doe voorzichtig.’

De boot stoot af. Opnieuw begint de moeilijke tocht. Maar het gaat goed. En na een paar uur is hij voor de vierde maal bij het schip. ‘Hallo’, klinkt het zacht. ‘O, zijn jullie daar weer? Opschieten, baas, de ouwe wil weg’, zegt een van de matrozen, die een Hollander schijnt te zijn, tegen Lieuwe.

‘Opschieten’, bromt Lieuwe. ‘Man, we werken wat we kunnen. En alles is veilig.’

‘Nou, ik weet niet’, antwoordt de matroos. ‘We hebben daar zopas licht zien flikkeren.’ Hij wijst naar het zuiden. ‘Liggen daar niet de schans en het kruitmagazijn die Napoleon een poosje geleden heeft laten bouwen?’

‘Wat? Waar? Ja, daar ligt de schans. Maar nee, in deze stormnacht komen de soldaten er niet uit. Kom.’

Maar Lieuwe is toch niet meer op zijn gemak. ‘Vlug, jongens, voortmaken’, wendt hij zich tot zijn makkers. Even later is de boot geladen. ‘Nu vlug. Nog een ogenblikje en het gevaar is voorbij. Daar is de dijk. Snel de boot vast.’

Gelukkig, Jeroen en Gerrit staan gereed. ‘Pak aan, jongens. Opschieten. Er is haast bij.’

‘Haast?’ Jeroens stem klinkt gejaagd. ‘Er is toch geen gevaar?’

‘Nee’, stelt Lieuwe hem gerust. ‘Maar je weet het toch niet. Zo, deze kist nog. Gaan jullie maar. Ik leg de boot vast.’

Lieuwe duwt de boot af. Hij moet maar stevig voor anker, anders slaat hij stuk tegen de paalglooiing. Hij roeit tot een eind van de dijk af. Zo, hier het anker uitgooien … Opgepast, Lieuwe, voorzichtig. Langzaam laat hij een zwaar anker overboord glijden. Het mag geen plons geven. Zo, even eraan getrokken, ja, het houdt de boot wel. Dan springt hij overboord. Hu, het water is koud. Je moet al wat wagen. Maar het is een goede nacht geweest met een goede winst. En ze hebben de Fransen prachtig beetgenomen.

Het water reikt hem tot zijn schouders, maar al snel wordt het minder diep. Daar is de palenrij. De anderen hebben de buit nu binnen. Gelukkig, het gevaar is voorbij. Hij legt zijn hand op de palenrij en wil uit het water klimmen. Dan, een hand op zijn schouder … ‘Gij zijt mijn gevangene’, klinkt het in gebroken Hollands.

Wat was er gebeurd? Toen Lieuwe het deurtje van de schuur wilde sluiten, dacht hij dat hij iets hoorde. Maar het was snel verstomd en daarom had hij er niet meer op gelet. Had hij echter de moeite genomen nauwkeurig het terrein af te zoeken, dan had hij op enige afstand van het schuurtje vijf mannen kunnen vinden, gekleed in het uniform van het leger van Napoleon. Het waren vier soldaten, onder aanvoering van een korporaal. Ze behoorden tot de bezetting van de schans die in Oostmahorn aangelegd was ter bewaking van de kust, tegen de door Napoleon zo gevreesde smokkelaars. Napoleon wilde Engelands macht vernietigen, maar alle plannen mislukten. Engeland bleef de machtigste op zee. Nu zou Napoleon het anders proberen. Met een besluit, in Berlijn door hem uitgevaardigd, werd alle handel en correspondentie met Engeland verboden. Engeland ondervond hiervan natuurlijk ontzaglijke schade. En de inwoners van het vasteland van Europa, waar Napoleon oppermachtig was, hadden er veel last van. Engeland probeerde nu zijn schade te verminderen door een uitgebreide smokkelhandel. En natuurlijk waren er op het vasteland genoeg die een helpende hand wilden bieden. De smokkelhandel bloeide geweldig, vooral in Nederland. Zo werden vanuit Helgoland enorme hoeveelheden over de wadden binnengesmokkeld.

Het besluit van Berlijn werd veranderd, omdat de invoer van koloniale waren onder zeer beperkende bepalingen werd toegestaan. Maar de invoerrechten waren zo hoog, dat de smokkelhandel eerder toe- dan afnam. Na de inlijving van Nederland door Napoleon in 1810 werd het toezicht verscherpt. Overal waren er aan de kust Franse douanes en soldaten te zien. Zo werd ook in Oostmahorn een schans en in 1810 een kruithuis gebouwd en een bezetting gelegd. Want vooral in de buurt van Oostmahorn bloeide de smokkelhandel.

Het was de bende van Lieuwe Botes, die het de douanes van Napoleon heel lastig maakte. Men wist zeker dat er door hem gesmokkeld werd, maar ondanks alle pogingen van douanes en soldaten was het tot nog toe niet gelukt Lieuwe Botes of een van zijn makkers te betrappen. Telkens kwamen ze te laat. O, het was om tureluurs te worden.

Luitenant Robesville beet zich op zijn snor. Zou hij een mooie carrière moeten missen en dat door een ellendige smokkelaar? Al strenger werden de orders van hogerhand. Telkens werden zendingen ontdekt, vooral koffie en suiker, die ingevoerd moesten zijn in zijn district. En wat moest hij doen? Zijn beste spionnen lagen dag en nacht op de loer. Maar ja, word eens wat gewaar als de bevolking tegenwerkt. Want iedereen haat de Franse bezetting. O, die boeren! Ze hielden zich dom, ze hielpen ijverig mee, maar in zijn hart was hij ervan overtuigd dat ze hem uitlachten. Hem, luitenant bij de keizerlijke troepen. Een grote premie had hij al uitgeloofd, maar het hielp allemaal niets.

Op de ochtend die aan de stormachtige nacht voorafgaat, staat luitenant Robesville in gedachten verzonken in zijn kantoor. Driftig loopt hij heen en weer. Zojuist heeft hij het rapport ontvangen over de afgelopen nacht. Weer hebben zijn mannen vergeefs de hele nacht op de loer gelegen. En toch moet er een smokkelschip in de buurt zijn. Korporaal Pierre Longchamps, de beste speurder van zijn manschappen, heeft het hem verzekerd. En zijn inlichtingen zijn gewoonlijk goed. Maar waar en hoe vindt dan het lossen plaats? O, de boeren die bij de schans wonen, weten er meer van, al houden zij zich nog zo dom. Hij kent ze wel! Hoe langer hoe meer windt hij zich op. Een stoel die in de weg staat, moet het ontgelden. Hij schopt hem aan de kant. Ja, kon hij dat maar met de boeren doen. Maar wacht, hij zal ze wel krijgen. Hij zal …

Daar wordt op de deur getikt en op het ‘ja’ komt zijn bediende binnen. ‘Luitenant, hier is korporaal Longchamps.’

Het gezicht van luitenant Robesville wordt zo mogelijk nog onvriendelijker. ‘Laat hem hier komen’, zegt hij nors. ‘Zo, korporaal’, klinkt het schamper uit luitenant Robesvilles mond, als korporaal Longchamps binnentreedt, ‘wilde u nog wat aan uw rapport toevoegen? Of hebt u misschien weer zulke betrouwbare inlichtingen als de vorige dag? Waar is uw schip gebleven?’

Korporaal Longchamps voelt de steek. Maar uiterlijk kalm antwoordt hij: ‘Mijn inlichtingen waren goed.’

‘Zo’, stuift de luitenant op, ‘wilde je dan de schuld op mijn mannen werpen, die door onjuiste inlichtingen de hele nacht in de modder hebben gelegen?’ Korporaal Longchamps blijft kalm, althans uiterlijk. ‘Luitenant’, zegt hij, ‘mijn inlichtingen waren juist. Er was en is in de buurt een smokkelschip. Ik heb zekere inlichtingen …’

‘En we hebben vannacht vergeefs gewacht.’

‘Ja, wij hebben gisteren verkeerd gelezen. Een bericht dat wij onderschepten en dat zeker afkomstig was van de Engelsman, luidde: 11/12/11. Wij hebben gelezen: in de nacht van van 11 op 12 van de 11de maand. Dat zou dus de afgelopen nacht zijn. Maar het kan ook zijn 11 of 12 november.’

Het gezicht van de luitenant klaart op. Die Pierre Longchamps is toch een onbetaalbare spion. ‘Het kan zijn’, zegt hij, ‘dat je gelijk hebt.’

Korporaal Longchamps merkt de gunstige verandering in de stemming van de luitenant. En nu wordt hij vrijer. ‘Ik wilde u een verzoek doen, luitenant. Mag ik er vannacht met vier man op uit gaan? U kunt dan de kust laten bewaken, overal waar u nodig oordeelt. Maar mag ik vrij zijn in mijn bewegingen?’

Luitenant Robesville kent de eerzucht van Pierre Longchamps. Hij wil Botes betrappen. Luitenant Robesville is zelf ook eerzuchtig. Maar hij veracht toch de manier waarop deze korporaal werkt. Altijd werkt hij stiekem, met verklikkers. O, de luitenant gruwt ervan. Maar … hij zucht, hij moet korporaal Longchamps wel gebruiken. Want ook hem is er alles aan gelegen dat de smokkelaarsbende opgepakt wordt. Van hogerhand is hem al verweten dat hij te slap optreedt. Hij wendt zich weer tot de korporaal. Hij heeft niets gemerkt van de valse glimlach die er om diens mond speelde. ‘Wie wilde je dan meenemen?’ vraagt hij. Korporaal Longchamps noemt vier namen op.

‘Het is goed’, zegt de luitenant, ‘van vanavond vijf uur tot morgenochtend zeven uur zijn jullie vrij. Maar denk erom dat jullie keizerlijke soldaten zijn. Dat jullie je uniform niet onteren.’

‘Maakt u zich daar maar geen zorgen over, luitenant’, is het antwoord. ‘Ik dank u voor uw toestemming.’ De korporaal salueert en vertrekt.

Buiten de deur blijft hij een ogenblik staan. Hij balt zijn vuist in de richting van de deur. ‘O, jij schijnheilige’, fluistert hij. ‘Dat je het uniform niet onteert! Wacht maar, mijn tijd zal komen.’

Tegen een uur of negen ’s avonds vertrekt korporaal Longchamps met zijn mannen, van top tot teen gewapend. Behalve geweren en een gevulde kruithoorn, hebben ze allemaal nog een pistool. Ze trekken lange, dichte regenjassen aan en ieder neemt twee dekens op zijn rug. Een van de mannen draagt een lantaarn onder zijn jas.

‘Geen licht maken, jongens’, waarschuwt de korporaal. ‘Ik heb tonder, een stukje linnen, en vuurslag en zwavelhoutjes. Als het nodig is, steken we de lantaarn aan. Denk erom, geen woord zeggen. Niets doen voor ik wat zeg.’

Zo gaan ze op stap. Zwijgend lopen ze achter elkaar, aan de binnenkant van de dijk, korporaal Longchamps voorop. De wind jaagt de regenvlagen voor zich uit. Gelukkig worden zij nog een beetje beschermd door de dijk.

Na een kwartier houdt de korporaal stil. Dan slaat hij linksaf het weiland in. ‘Nu aan het werk, jongens’, fluistert hij. ‘Jullie hebben allemaal een schop meegenomen. Wij moeten hier een kuil graven waarin wij ons kunnen verbergen. De modder uitspreiden. Er mag geen donkere hoop gezien worden.’

Zwijgend werken ze voort. Na een uur is een kuil ontstaan, zo groot dat alle vijf er gemakkelijk een plaats in vinden. Nu de dekens erin. Brr, wat een modderpoel.

‘Een deken leg je op de bodem, in de andere kunnen jullie je wikkelen. Zo. Nu allemaal op de bodem. Stil, niet praten, goed luisteren. Dat schuurtje ginds is een plaats van samenkomst van de smokkelaars. Ze kunnen ons onmogelijk zien. ’t Is bovendien pikdonker.’

Uur na uur verloopt. Ze hebben de Anjumer torenklok tien uur horen slaan, daarna elf, daarna twaalf … ‘Zou er niets gebeuren, korporaal?’ fluistert een van de soldaten.

‘Stil’, is het antwoord, ‘er móét hier vannacht iets gebeuren.’

Maar toch, ook korporaal Longchamps wordt onrustig. Nee, hij heeft de luitenant niet alles gezegd. Immers, hij weet zeker dat hier vanavond de smokkelaars zullen samenkomen. Maar waar blijven ze nu? Voor negenen komen ze niet en sinds negen uur is er geen smokkelaar gekomen. Dat is onmogelijk. Dan moest hij het gemerkt hebben.

Maar hoor, een slag. Een van de mannen springt op. De korporaal trekt hem naar beneden. De deur is opengewaaid. Maar wat is dat? Hij luistert scherp. Daar sluit iemand de deur. Zijn er dan toch smokkelaars in de hut?

Langzaam komt de korporaal overeind. ‘Hier blijven, op mij wachten. Ik ga op verkenning uit’, fluistert hij. Op handen en voeten kruipt hij naar het schuurtje. ‘Voorzichtig, aan de achterkant blijven’, mompelt hij in zichzelf. Daar hoort hij voetstappen. Het is Lieuwe Botes die bij zijn makkers komt. De korporaal drukt zich dicht tegen het muurtje aan. Scherp luistert hij. O, het is bijna onmogelijk om bij zulk weer en zo’n geweldige wind iets te verstaan. Maar … ja, hij hoort stemmen. Nee, hij kan ze niet verstaan. Er wordt gepraat in het schuurtje. Maar dan moeten er toch smokkelaars zijn.

Voorzichtig sluipt hij naar zijn mannen terug. ‘Ze zijn er’, fluistert hij. ‘Nu gaat het erop los, jongens. Wij zullen de hele bende verrassen. De premie die uitgeloofd is, is voor ons.’ O, wie weet, misschien wordt hij, korporaal Longchamps, bevorderd. Het klinkt veel mooier: sergeant Longchamps! En voor hem is in elk geval de eer. Dan zal die luitenant Robesville zijn mond kunnen houden. Maar kom, er is nu geen tijd om van al deze dingen te dromen.

‘Volg mij, jongens. Achter elkaar aan. Voorzichtig hoor, kruipen. Als ik stilhoud, dan links en rechts ombuigen om de hut heen.’

Ze sluipen naar het schuurtje. Maar hoor, weer een slag. Het is de deur die uit Lieuwes hand geslagen wordt. De korporaal houdt halt. De mannen achter hem kruipen links en rechts. Och, die uilskuikens. Ze zijn immers nog niet bij het schuurtje. ‘Achterblijven, jongens, we zijn er nog niet’, fluistert hij.

Dat is het fluisteren dat Lieuwe Botes dacht te horen. ’t Blijft een ogenblik stil. Daar … Beweegt zich daar iemand naar de dijk? Ja. Wat nu te doen? ‘Terug, jongens’, zegt de korporaal.

Weldra zijn ze weer in de kuil. Hè, ze liggen hier toch even beter beschut. Maar het is een hondenbaan. Ging het niet om de extra beloning, ze zouden liever …

‘Jongens’, zegt de korporaal, ‘we moeten krijgsraad houden. We hebben met zeer sluwe smokkelaars te doen. Maar ze zullen merken dat zij te doen hebben met keizerlijke soldaten en met mij, korporaal Longchamps.’

De korporaal voelt zich alsof hij de generaal is. ‘Zoals jullie weten’, begint hij weer, ‘waren wij hier om ongeveer negen uur. Voor die tijd zijn ze hier niet gekomen. Een van mijn spionnen heeft de hele avond de deur in het oog gehouden. En zolang wij hier zijn, is er niemand binnengegaan behalve die ene die zojuist het schuurtje weer heeft verlaten. En toch heb ik stemmen gehoord. Nu had ik eerst gedacht het schuurtje te omsingelen en terwijl een van ons versterking haalde, zouden wij anderen de deur bewaken. Maar ik heb dat plan laten varen. Want toen wij net halverwege waren, heeft een van de smokkelaars het schuurtje verlaten. En ik vermoed dat hij de aanvoerder van de bende is. Hem moeten we ook hebben.’ De korporaal voelt zich heel belangrijk.

‘Maar korporaal’, waagt een van zijn mannen op te merken.

‘Wat wil je, Jean?’ klinkt het neerbuigend.

‘Wel, korporaal, al nemen wij ze nu gevangen, hebben we dan het bewijs dat het smokkelaars zijn?’

‘Wat bewijs? Wat doen ze hier middenin de nacht, in dit gure weer?’

‘Diezelfde vraag zou men ons ook kunnen stellen, korporaal.’

‘Nou, maar zij komen hier om te smokkelen.’

‘Ja, korporaal, maar u kent de luitenant. Hij is heel formeel.’

‘Ja, ik weet het’, bromt de korporaal. ‘Hij is veel te goed voor die schooiers hier. Maar ja, de luitenant zal bewijs vragen. Weet je wat, jongens? We zullen wachten tot de smokkelwaren zijn gelost. Dan nemen wij ze gevangen. En we hebben meteen de gesmokkelde waar ook! Jij, Jean, blijft het schuurtje bewaken. Louis en Alphonse blijven bij jou. Jacques, jij gaat met mij naar de dijk. Zijn de goederen gelost, dan zullen zij ze wel direct in het schuurtje brengen om ze niet nat te laten worden. Is de hele partij binnen, dan waarschuw je ons door te fluiten. Nu opgepast. Hebben wij hulp nodig, dan geven wij een sein.’

Daar horen ze iemand naderen. Het is Lieuwe Botes, die zijn makkers haalt.

‘Volg mij, Jacques’, fluistert de korporaal. Onhoorbaar sluipen ze achter de smokkelaars aan. Gelukkig dat het donker is, ze kunnen geen hand voor ogen zien.

Lieuwe en de zijnen gaan naar het smokkelschip. ‘Nu afwachten, Jacques. Wij zullen deze drie voor onze rekening nemen. Maar eerst moeten ze alle goederen aan land hebben.’

Intussen zijn Jean, Louis en Alphonse naar het schuurtje gelopen. ‘Bah, wat een land, dat Friesland’, mompelt Alphonse.

‘Stil.’ Jean legt hem de hand op de mond.

‘Ach’, fluistert Alphonse, ‘jij bent altijd zo overdreven voor zichtig. De smokkelaars zijn immers aan de buitenkant van de dijk.’

‘Stil toch, er kunnen er meer zijn. Kijk.’ Zo dicht mogelijk drukt Jean zich tegen het schuurtje. Zijn makkers volgen meteen zijn voorbeeld. De deur gaat namelijk open. ‘Een, twee, drie, nog zeven man’, telt Jean. Jongens, denkt hij, dat begint er slecht uit te zien. Drie zijn er al aan de buiten kant van de dijk en nog zeven, dat is tien. En wij zijn met ons vij ven. Maar we moeten nu doorgaan. O, hij heeft net de kor poraal gewaarschuwd om meer mannen mee te nemen, maar deze heeft gelachen. Nu moeten ze maar doorgaan.

Daar komen de smokkelaars terug; ze dragen allemaal een kist op de rug. Er zijn er vijf. O, die anderen zijn ter bewaking op de dijk gebleven. Nu maar afwachten.

‘Korporaal’, fluistert Jacques, ‘daar komen …’

‘Wat? De boot alweer?’

‘Nee, korporaal. Hoor, van de dijk af, voetstappen. Luister, ze zijn beneden op de stenen. Ze gaan in het water.’

Het zijn Jeroen en Gerrit die naar de palenrij gaan om de boot af te wachten.

Er zijn er dus nog meer, denkt de korporaal. Nu, wij zullen ze opsluiten in het schuurtje. Zo blijven ze wachten, onderaan tegen de stenen glooiing liggend. Zo plat mogelijk. Gelukkig liggen er losse stenen genoeg waar ze achter kunnen liggen zodat ze niet gezien worden. Hun ogen zijn lang zamerhand aan de duisternis gewend en ze zien nu hoe de goederen gelost worden en door mannen tegen de dijk op gedragen. En telkens als de boot een nieuwe tocht onderneemt, dragen de mannen de kisten en pakken naar het schuurtje.

Eindelijk is de laatste tocht gedaan. ‘Moeten we nu … korporaal?’

‘Sst, wacht totdat ik opsta’, is het fluisterend gegeven ant woord. ‘Nu!’ Maar de boot gaat weg met één man erin.

‘Wij zullen hem pakken’, zegt de korporaal. ‘Het zal de aan voerder wel zijn.’ En terwijl de andere smokkelaars met de laatste goederen over de dijk verdwijnen, treden zij Lieuwe Botes tegemoet.

Hevig schrikt Lieuwe als hij deze woorden hoort: ‘Gij zijt mijn gevangene.’ Met een ruk richt hij zich op. Hij staat nog half in het water en dat belemmert zijn bewegingen. Maar hij ziet dat er maar twee soldaten zijn.

‘Geef u over’, klinkt het.

‘Ja, u hebt het gewonnen’, zegt Lieuwe. ‘Ik ben uw ge vangene.’ Schijnbaar gewillig komt Lieuwe nader. ‘Och, help mij een handje’, vraagt hij. ‘Ik kan met m’n zware laarzen aan moeilijk tegen de dijk op komen.’

‘Hier, Jacques’, zegt de korporaal. ‘Houd jij mij vast. Ik steek je m’n hand toe’, zegt hij tegen Lieuwe. ‘Pak aan!’

Dat is precies wat Lieuwe wil. Snel pakt hij de pols van de kor poraal beet, een ruk, een plons en voorover ligt de korporaal in het water. En op hetzelfde moment heeft Jacques een stoot in de maagsteek, zodat hij achterover tuimelt. ‘Ziezo’, zegt Lieuwe, ‘die zegt de eerste minuten niets. Nu even de korporaal helpen.’

De korporaal is proestend boven water gekomen. Gelukkig is het water ondiep. Hij ligt op zijn knieën, zijn hoofd nog boven water. Gehinderd door zijn lange jas, probeert hij tevergeefs overeind te komen. Wacht, zijn fluit. Hij zal zijn makkers waarschu wen. Hij zoekt, ja, daar is hij.

Op hetzelfde moment keert Lieuwe zich om. ‘Ha’, spot hij, ‘wilde jij je makkers waarschuwen? Daar’, en hij slaat de korporaal het fluitje uit handen, ‘blaas nu maar. Als je een kik geeft, loopt het slecht met je af.’

‘Och man’, smeekt de korporaal, ‘spaar mijn leven.’

‘Dat is andere taal dan wij gewend zijn van een keizerlijk soldaat’, spot Lieuwe. ‘Maar misschien dat ik je spaar. Laat ik je eerst eens naast je makker zetten, dan kan ik jullie beter in het oog houden.’ Lieuwe steekt hem zijn hand toe. ‘Vlug, hup!’ Met een zwaai trekt hij de korporaal omhoog. ‘Zo, ga daar zitten, naast je kameraad.’

Deze doet net zijn ogen open, maar is nog half versuft. Vlug springt Lieuwe toe en pakt pistolen, geweren en kruithoorns. ‘Zo’, zegt hij, ‘nu kunnen we praten. Maar als jullie lawaai maken, schiet ik jullie neer. Jij, natte snoek, geef antwoord. Met hoeveel zijn jullie?’

‘Met vijf man.’

‘Vijf man? Je liegt. Geen praatjes verkopen.’ Lieuwe doet alsof hij het pistool op de korporaal richt.

Deze klappertandt van angst. ‘O, schiet niet. Ik spreek de waarheid.’

‘Nou, hoeveel zijn er dan?’ vraagt Lieuwe.

‘Er zijn er maar vijf.’ O, hoe verwenst de korporaal zijn dwaas heid, dat hij zo roekeloos geweest is.

‘Zo’, zegt Lieuwe, ‘dat schijnt waar te zijn. En waar zijn de andere drie?’ ‘Ginds, aan de overzijde van de dijk, bij het schuurtje.’

‘En wat waren jullie van plan? Wat moeten die daar?’

‘Zij zouden het schuurtje bewaken.’

‘Ah! En als wij er waren, dan hulp halen en ons gevangen nemen. Nee, maar die is goed. Zo, nu weet ik genoeg. Wat moet ik nu met jullie? Ha, jullie gaan mee naar het schuurtje. Maar nu mogen jullie kameraden dat niet merken. Wacht, jullie sjako af, de lange jas uit. Vlug alles in een bundeltje bij elkaar. Neem jij dat op je nek’, zegt hij tegen de korporaal. ‘En jij’, wendt hij zich tot Jacques, ‘neemt deze bos touw. Nu vooruit. De dijk over naar het schuurtje. Maar o wee, als je een kik geeft. Ik schiet je neer.’

De Fransen moeten beiden gehoorzamen. Jacques heeft veel zin om te weigeren en wil zich wel graag op de smokkelaar werpen. Lieuwe merkt dit en houdt zijn wapen klaar. Daarop keert Jacques zich onwillig om. De korporaal staat al klaar, bevend, de bundel op zijn nek.

‘Bah’, mompelt Jacques, ‘wat een lafaard.’

‘Voorwaarts’, gebiedt Lieuwe. ‘Pas op jij, als je een kik geeft …’ waarschuwt hij Jacques nog.

O, inwendig kookt Jacques. Zo moet hij vlak langs zijn mak kers en hij kan geen waarschuwing laten horen.

Al snel zijn ze bij het schuurtje. De deur staat op een kier. Binnen zijn de andere smokkelaars met de gesmokkelde waren. Ze wachten op Lieuwe. Maar nu komen er drie binnen. ‘Wie heb je daar, Lieuwe?’ klinkt het van verschillende kanten.

‘Sst’, is het antwoord. ‘We worden bespioneerd. Hier Jakob, houd jij een oogje op deze beide dappere soldaten. Wij moeten samen overleggen.’

Met de andere zes smokkelaars begeeft Lieuwe zich naar een hoek van het schuurtje. Een fluisterend gesprek ontstaat. De korporaal spant zich tevergeefs in om een woord te verstaan. Niet veel later merkt hij wat besloten is. Een paar mannen komen op hen af. Ze nemen de bos touw die Jacques heeft meegenomen. Deze kijkt hen met onverschrokken blik aan. Nee, hij zal deze smokkelaars geen angst laten zien. De korporaal daar entegen wringt zich de handen van wanhoop. ‘O, spaar mij’, smeekt hij.

‘Houd je mond, lafaard’, snauwt een van de mannen hem toe. ‘Stil.’

‘Hier, Jeroen, bind jij ze goed. Zo. Nu een prop in de mond en een blinddoek voor de ogen. Zo kunnen ze niets beginnen. Bind ze nu aan elkaar.’

‘Zo.’ Met welgevallen bekijkt Jeroen zijn werk. ‘Die komen uit zichzelf niet los’, zegt hij met trots. ‘Gerrit, pak aan; we gooien ze in de hoek.’

2

‘Louis!’ Zacht wordt deze naam geroepen. ‘Louis, zijn ze allemaal in de hut?’

‘Sst, voorzichtig. Niet zo hard’, is het antwoord. ‘Er moet er nog één komen. Kijk’, en hij stoot zijn makker aan, ‘daar komt de laatste over de dijk. Maar … wat! Er zijn er meer. Nog drie. Tjonge, dat zijn er twaalf. Een goeie vangst. Nu even wachten. De laatste man draagt niets meer. Dan zijn ze er dus allemaal.’

‘Louis en Alphonse, nu naar de deur. Ze zitten in de val. Kom hier, naar de deur. Hier, ik heb een zwaar hangslot meegenomen. Daar moeten een paar krammen zitten. Sst, voorzichtig. Zie jij ze?’

‘Het is hier zo donker’, bromt Louis. Hij betast de deur. ‘Wacht, hier zit een kram. O, en daar in het kozijn de andere. Geef mij het slot. Zo. Op de knip.’

‘Zijn er geen ramen in het schuurtje?’

‘Nee, geen enkel. Ze moeten door deze deur. Blijf hier. Als je onraad merkt, schiet je. Maar ik wou dat de korporaal en Jacques terugkwamen. Want iemand moet noodzakelijk naar de schans om versterking. Sst, luister.’

‘Ik kan niets verstaan’, antwoordt Louis.

‘Hoor’, zegt Alphonse, ‘ze stapelen de kisten zeker op elkaar. Wat maken ze een lawaai.’

‘O, des te beter’, valt Jean in, ‘dan merken ze ons niet op. Maar waar blijven de korporaal en Jacques toch zo lang?’

‘Ze hebben toch niet gefloten?’

‘O nee’, antwoordt Louis, ‘dan hadden we het zeker moeten horen.’

‘Dan zullen we ze maar een sein geven. Ik ga naar de dijk, dan horen ze het misschien in het schuurtje niet.’

Voorzichtig sluipt hij naar boven. Niets is er te zien. Dan fluit hij. Maar slechts het geluid van de wind is het antwoord. ‘Vreemd’, mompelt hij. ‘Waar zijn ze toch gebleven? Mis schien dat er nog meer helpers waren. Twee ervan hebben we gezien. Zij zullen wel door anderen gevolgd zijn. We moeten eerst afwachten.’

Hij keert naar zijn makkers terug. ‘Is er niets gebeurd, jongens?’

‘Niets bijzonders’, antwoordt Jean. ‘Ze hebben het daar binnen druk. Heb je de korporaal en Jacques gezien? Komen ze?’

‘Nee’, is het antwoord, ‘ik heb niets gemerkt. Maar ze zullen wel zodadelijk komen. Kom, laten we het ons gemakkelijk maken. We gaan hier zitten, met de rug tegen de deur. Jullie pistolen gereedhouden.’

Ze gaan zitten. Een tijd lang is het buiten stil. Binnen lijken ze ook tot rust te zijn gekomen. Maar wat is dat? Jean richt zich op. ‘Louis, hoorde je dat?’

‘Wat? Ik hoor niets.’

‘Nee, nu is het weer stil.’ Na enige ogenblikken roept Jean: ‘Daar heb je ’t weer, een zacht krabben en schuren.’

‘Och, misschien een kat’, spot Alphonse. ‘Jullie verbeelden je altijd wat.’