Gods openbaring

Dr. A. de Reuver
Gods openbaring
En de ervaring van geloof, hoop en liefde
Serie: Driestarreeks Studium Generale
© B.V. Uitgeverij De Banier, Apeldoorn 2018
Omslagontwerp en vormgeving: José van der Meer
ISBN 978 90 871 81192
NUR 700

www.debanier.nl
www.driestar-educatief.nl

Alle rechten voorbehouden.
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Dr. A. de Reuver

Gods
openbaring

En de ervaring van geloof, hoop en liefde

Inhoud

Inleiding

1. Wat betekent openbaring?

Algemene openbaring

Bijzondere openbaring

2. God openbaart Zich in Christus

3. De openbaring schept relatie

4. De rol van de Heilige Geest

De Geest van Christus in het Woord

Wat beneden wordt gezegd komt van Boven

5. De ervaring van het geloof

Tweevoudig patroon

Geloofservaring versus ervaringsgeloof

6. De ervaring van de liefde

De binnenzijde van de liefde

De buitenzijde van de liefde

7. De ervaring van de hoop

De ambivalentie van de hoop

Verlangen, de hartslag van de hoop

Inleiding

Onze tijd lijdt aan tal van kwalen. De ernstigste van alle zou weleens het wijdverbreide gebrek aan Godservaring kunnen zijn. In brede lagen van de West-Europese bevolking wordt dit gemis niet eens als zodanig onderkend. Men vaart er wél bij en koestert de afwezigheid van God juist als een bevrijdende ruimte waarin de autonome, geëmancipeerde mens naar eigen believen zichzelf kan ontplooien.

Overigens moet ik wel aantekenen dat niet iedereen deze afwezigheid van God zo onbekommerd begroet. Je ontmoet ook mensen die met spijt betuigen dat God in de huidige cultuur verdwenen lijkt. Maar hoe beduidend het mentaliteitsverschil tussen beide categorieën ook is, zowel de eerste als de tweede reactie geeft blijk van de diepe crisis waarin wij inzake de ervaring van Gods aanwezigheid terechtgekomen zijn. Wellicht hebben we hier te maken met de ingrijpendste crisis die kerk en christenheid ooit overkwam. Op heel het complex van oorzaken ervan kan ik bij deze gelegenheid niet ingaan. Het gaat me veeleer om de vraag waar de genezing is te vinden voor dit euvel. Op zijn kortst geformuleerd: die is te vinden in Gods openbaring.

De teloorgang van Godservaring is ten diepste te wijten aan veronachtzaming van Gods openbaring. En omgekeerd: waar een mens het oor mag lenen aan Gods openbaring, daar zal hij Zijn aanwezigheid ervaren. Dan kan men Hem weliswaar ervaren in Zijn verborgenheid, als Hij Zijn gunst laat schuilgaan achter ongenoegen, Zijn zegen achter beproeving, Zijn belofte achter bedreiging, maar afwezig is Hij niet. Om de eenvoudige reden dat Hij Zich óók in Zijn verberging openbaart. ‘God moves in a mysterious way’, zong William Cowper, – Hij gaat niet zelden ondoorgrondelijk te werk. De profeet Jesaja wist ervan! Echter, God was voor hem allerminst absent, maar als verborgene present: ‘Voorwaar, Gij zijt een God Die Zich verborgen houdt, de God van Israël, de Heiland’ (Jes. 45:15). God was hem geopenbaard!

1

Wat betekent openbaring?

Allereerst dient zich nu de vraag aan wat daarmee gezegd is: Gods openbaring. De Bijbel kent er diverse uitdrukkingen voor die gezamenlijk wijzen in de richting van: zich onthullen, tevoorschijn komen, verschijnen, van zich laten horen. Dat God Zich openbaart wil zeggen dat Hij er het zwijgen niet toe doet, maar dat Hij Zich te kennen geeft, kennis met ons maakt en ons Zijn daden toont en zelfs Zijn hart verklaart. Van dit wondervolle gebeuren is Hijzelf altijd en overal de auteur. Wij openbaren Hem niet, Hij openbaart Zichzelf. Maar wat betekent dit grondbegrip van de christelijke theologie nu in de concrete werkelijkheid van ons bestaan? Waar, wanneer en hoe geeft God Zich dan te kennen? Kan een sterveling God ontwaren, kan een mens Hem voelen en ontmoeten, en met Hem omgaan?

Laten we alvorens de Bijbel op te slaan eens luisteren naar het antwoord van een rabbi uit de vroege Oudheid. Jehoshua ben Chananja heette hij (ca. 70 na Chr.). Het verhaal gaat dat hij op een dag werd ontboden door de keizer. Die had hem wat te vragen. ‘Toon me jouw God. Waar kan ik Hem in het gelaat zien?’ De rabbi reageerde: ‘Maar dat is onmogelijk. Geen sterveling kan ooit Gods fonkelende schittering aanschouwen!’

‘Wat!’ – viel de keizer uit – ‘onmogelijk? Voor een Romeinse keizer is niks onmogelijk. Ik wil jouw God frank en vrij in het gelaat zien.’ ‘Vergezelt u mij dan maar’, zuchtte rabbi Jehoshua, ‘dan wandelen we naar een rustige plek; daar zal ik u mijn God laten zien.’

De keizer stemde daarmee in en samen liepen ze naar een wijde vlakte. Het was precies op het moment dat het zonlicht naar alle kanten spatte. In het midden van de vlakte aangeland wees de rabbi naar de fel stralende middagzon en hij vroeg zijn vorstelijke heer pal in de zon te kijken. ‘Ben je nou helemaal mal!’ protesteerde de keizer, ‘als ik dat doe word ik blind! Dat kunnen mijn ogen nooit verdragen.’ ‘Sire’, zei Jehoshua daarop, ‘als dit zonnetje, dat enkel maar een dienaar van mijn grote Meester is, uw ogen al verblindt, hoe zou u dan ooit de Heilige, Die de Bron is van het licht, recht in het gelaat kunnen zien?’

Een vondst. En een les! God zie je niet met het blote oog en letterlijk. Je ziet iets van Zijn daden, Zijn sporen, Zijn vingerafdruk: de lichtval van Zijn aanschijn, de werken van Zijn handen. Die zie je in dat ‘schone boek’¹ dat wij ‘natuur’ noemen, Gods schepping en onderhouding. Daar gaat een sprake van uit die openbaringsgehalte heeft: van de flora en de fauna, van hun kleuren en hun geuren, van bergen en rivieren, van sterrenpracht en dageraad, van de wolken en de bliksem, van de warmte en de regen. Het zijn evenzovele signalen van Gods werkelijkheid en werkzaamheid. In de dogmatiek worden deze tekenen van Gods sprake in de schepping doorgaans gerekend tot Gods ‘algemene’ openbaring.

Algemene openbaring

Hoe rijk en imponerend deze zogenoemde algemene openbaring ook is, hierbij doet zich evenwel een storende hindernis voor, en wel op twee manieren.