Bevrijd uit list en geweld

Deze uitgave verschijnt ter gelegenheid van de honderdste geboortedag van ds. Ferenc Visky, predikant van de Hongaarse Gereformeerde Kerk in Roemenië.

Bevrijd uit list en geweld
Ds. Ferenc Visky en J.J. Schipaanboord
© B.V. Uitgeverij De Banier, Apeldoorn 2018
Vertaling meditaties: ds. Istvan Lőrincz
Oorspronkelijke titel (meditaties): Eszter (uitg. Koinónia, Cluj-Napoca, Roemenië)
Omslagontwerp en vormgeving: Albert Bloemert
ISBN 978 90 8718 1000
NUR 700

www.debanier.nl

Alle rechten voorbehouden.
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Bevrijd

uit list en geweld

Ds. Ferenc Visky

Vertaling: ds. Istvan Lőrincz

Overdenkingen over
het Bijbelboek Esther H

Met levensschets door J. Blom-Visky
en J.J. Schipaanboord

Ds. Ferenc Visky was een vurig prediker.

Inhoud

Voorwoord

Overdenkingen over het Bijbelboek Esther

1. Hij vertoonde zich – Esther 1:1-8

2. Ook de koningin – Esther 1:9-22

3. Een jonge, schone dochter – Esther 2

4. Mordechais woorden beproefd – Esther 3

5. Strijd om de bevrijding – Esther 4

6. Wat is uw verzoek? – Esther 5

7. Wat zal men met die man doen? – Esther 6

8. Men geve mij mijn volk – Esther 7

9. Want het schrift is niet te wederroepen – Esther 8:1-8

10. De koning liet toe – Esther 8:9-17

11. Zo is het omgekeerd – Esther 9:1-10

12. Men late de Joden ook morgen – Esther 9:11-19

13. Het feest van de bevrijden – Esther 9:20-32

14. De heerlijkheid van Mordechai – Esther 10:1-3

Bevrijd uit list en geweld: Levensschets ds. Ferenc Visky

Zijn leven in beeld

Voorwoord

Op 1 juli 2018 was het 100 jaar geleden dat ds. Ferenc Visky werd geboren. Ter herinnering aan deze markante Hongaarse prediker en zijn veelbewogen leven verschijnt dit boek.

Het bevat overdenkingen van ds. Visky over het Bijbelboek Esther. De overdenkingen zijn een vertaling van de tweede druk van de Hongaarse uitgave, Eszter, in 1996 door Koinónia, Cluj Napoca, Roemenië. Tevens is een schets van de levensloop van ds. Visky opgenomen.

De titel van deze uitgave (ontleend aan Psalm 72:14a) verwijst enerzijds naar de geschiedenis van het Joodse volk ten tijde van koning Ahasveros en anderzijds naar de moeilijke omstandigheden waarin het gezin Visky leefde, met name tijdens het communistische regime in Roemenië.

Voor beide geschiedenissen geldt, zoals ds. Visky het verwoordde, in navolging van Psalm 126: ‘De HEERE heeft grote dingen bij ons gedaan; dies zijn wij verblijd.’ Hieruit spreekt de trouw van God. Ter illustratie is een aantal foto’s uit het bewogen leven van de familie Visky opgenomen.

Dank

De familie Visky, die een aantal foto’s uit het familiearchief ter beschikking stelde, dank ik hartelijk.

Mevr. Judit Blom-Visky, kleindochter van ds. Ferenc Visky, verleende spontaan haar medewerking door meer dan eens informatie aan te leveren over de geschiedenis van haar grootvader. Hiervoor heel hartelijk dank.

Ten slotte een woord van dank aan ds. Istvan Lőrincz uit Tirgu Mures, Roemenië, die het boek Eszter van ds. Ferenc Visky uit het Hongaars vertaalde.

Geve de Heere Zijn zegen over deze uitgave.

Rhenen, 4 juli 2018

J.J. Schipaanboord

Overdenkingen over het Bijbelboek Esther

Hij vertoonde zich

Esther 1:1-8

Uit het boek Esther putten wij zelden stof voor de prediking. Het Bijbelboek bevat een geschiedenis uit de tijd van de Perzische koning Ahasveros. Het gaat om de redding van een volk, dat in gevangenschap zat, door een vrouw, die ook gevangen was. Dat volk was bestemd voor een totale uitroeiing, verdelging. De naam van de vrouw is Esther. Het bijzondere van dit boek is dat de Naam van God hierin niet voorkomt. Maar dit betekent niet, dat Hij Zelf ontbreekt in dit boek. Integendeel! Wij zullen het zien: God Zelf is het, Die de redding van Zijn volk volbrengt.

Het boek Esther begint met het feest van Ahasveros. In de Bijbel vinden we vele geschiedenissen die samenhangen met een feest, met een maaltijd. Jozef maakt zich in Egypte tijdens een feestmaaltijd bekend aan zijn broers, die hem verkocht hebben. Op de feestmaaltijd van Belsazar – lees het boek Daniël – schrijft een onzichtbare hand met vurige letters op de muur. Jezus vertelt ook meerdere gelijkenissen, waarin het gaat om een feestmaaltijd. Het laatste boek van de Bijbel noemt zalig degenen die geroepen zijn tot het avondmaal van de bruiloft des Lams.

Het Woord van God beschrijft een paar karakteristieke trekken van de feestmaaltijd van Ahasveros.

‘Als hij vertoonde de rijkdom der heerlijkheid zijns rijks en de kostelijkheid des sieraads zijner grootheid …’

De machtigen van deze wereld willen hun macht en heerlijkheid tonen, doen schitteren. De geneigdheid om zichzelf te vertonen zit diep in de natuur van elk mens. Wij vormen daar geen uitzonderingen op. Hoe vaak komt de verzoeker en zegt: Laat je schoonheid, laat je bekwaamheid, je verstand, je talenten zien, wees er trots op. Jezus werd ook verzocht, toen Hij in de woestijn vastte. Maar Hij wees de aanbidding van de duivel af, want Hij was niet gekomen om Zichzelf te tonen, maar om de Vader te tonen. Hij kon zeggen: ‘Ik heb U verheerlijkt op de aarde, Ik heb voleindigd het werk, dat Gij Mij gegeven hebt om te doen.’

In tegenstelling tot Ahasveros, die zichzelf toonde, hebben wij een Koning, Die voortdurend de Vader laat zien en op Hem wijst. Wij zijn ook op deze aarde om te wijzen op onze Vader, Wiens kinderen wij mogen zijn door genade, in Jezus Christus. Tegen Petrus zei Jezus: ‘Of meent gij dat Ik Mijn Vader nu niet kan bidden, en Hij zal Mij meer dan twaalf legioenen engelen bijzetten? Hoe zouden dan de Schriften vervuld worden?’ (Matth. 26:53-54a). De Schrift is vervuld, omdat Jezus de Vader liet zien. ‘Die Mij gezien heeft, die heeft de Vader gezien’ (Joh. 14:9). O, mocht Christus in elk van Zijn kinderen Zich zo uitbeelden, dat de mensen Zijn aangezicht in ons konden herkennen.

‘… dat zij doen zouden naar de wil van een iegelijk.’

De maaltijd van de koning bestond uit twee delen: het eerste duurde honderdtachtig dagen, daar mochten alleen maar de zeer aanzienlijken aan deelnemen. Maar zo was de zelfvertoning van de koning nog niet volledig. Aan de feestmaaltijd werden nog zeven dagen toegevoegd. Dat feest vond plaats in de voorhof van de hof van het koninklijke paleis; hieraan mocht de bevolking van de hele stad deelnemen, kleinen en groten, in het eten en drinken. Je mocht niemand dwingen, maar je moest de gunst van elk mens zoeken.

Hier wordt ons het geheim van de vorst van de wereld ontdekt: hij wil bereiken dat iedereen zich uitleeft en iedereen zou doen naar zijn of haar eigen wil. Dit is de maaltijd van de wereldvorst. Wij bedenken het misschien niet eens dat wij deelnemen aan de maaltijd van de duivel als wij naar onze wil en ons goeddunken handelen, en dat we in dienst van zijn heerlijkheid staan. Hoe vaak hebben we de begeerte van onze ogen, mond en gedachten bevredigd. En het is ons goed bevallen, als we deelnamen aan zo’n feestmaaltijd! Maar hoeveel ellende kwam uit deze deelname voort. De bevrediging van onze wil beschadigt altijd een ander mens. Egoïst te zijn betekent, dat ik iets van een ander mens wegneem, wat niet aan mij behoort. Voor mijn eigen genot neem ik de kuisheid van een ander mens weg. Door mijn uitrusten eis ik de rust en de vrede van een ander mens op. De bevrediging van onze eigen wil doet altijd pijn bij een ander mens.

De apostel Jakobus zegt dit zo: ‘Vanwaar komen krijgen en vechterijen onder u? Komen zij niet hiervan, namelijk uit uw wellusten, die in uw leden strijd voeren? Gij begeert, en hebt niet; gij benijdt en ijvert naar dingen, en kunt ze niet verkrijgen; gij vecht en voert krijg, doch gij hebt niet, omdat gij niet bidt’ (Jak. 4:1-2). Zo is de mens niet alleen vijand van God, maar wordt hij ook vijand van zijn naaste. Op de feestmaaltijd van onze zelfzucht vloeit bloed.

Geprezen zij God, dat Hij voor ons een andere maaltijd maakte. In Jesaja 25:6-8 lezen we: ‘En de HEERE der heirscharen zal op deze berg alle volken een vette maaltijd maken, een maaltijd van reine wijn, van vet vol merg, van reine wijnen die gezuiverd zijn. En Hij zal op deze berg verslinden het bewindsel des aangezichts waarmede alle volken bewonden zijn, en het deksel waarmede alle natiën bedekt zijn. Hij zal de dood verslinden tot overwinning, en de Heere HEERE zal de tranen van alle aangezichten afwissen; en Hij zal de smaadheid van Zijn volk van de ganse aarde wegnemen, want de HEERE heeft het gesproken.’ Dit is het avondmaal van de bruiloft des Lams. Dit heeft God in het offer van Zijn Zoon op de berg van Golgotha getoond. Wij zijn uitgenodigd op deze maaltijd. Het geheim van Jezus’ maaltijd is, dat Hij niet kwam om Zijn eigen wil te doen, maar de wil van Zijn Vader. Op de maaltijd van onze eigen wil blijven wij ongelukkig, en maken we ook anderen ongelukkig. Als iemand gelukkig wil zijn, moet hij zijn eigen wil verloochenen, want we kunnen het ware geluk alleen in een geloofsdaad vinden, die in tegenstelling is met onze wil.

Een meisje dat een longziekte had, heeft haar vakantie doorgebracht door te helpen bij een moeder met veel kinderen. Ze leerde daar het geheim van de ware rust: ‘Dit is de rust, geeft de moede rust, en dit is de verkwikking’ (Jes. 28:12). Vele gelegenheden worden ons thuis en buitenshuis gegeven. Als wij in de kleinste dingen kunnen afzien van ons gelijk of van onze begeerte, dan verloochenen we onszelf. Dan nemen wij deel aan Gods maaltijd, wij veroorzaken vreugde voor anderen en nog meer voor onszelf.

Jezus zegt tegen Petrus: ‘Een ander zal u gorden, en brengen waar gij niet wilt’ (Joh. 21:18). Dit is de maaltijd van Jezus.

Welk doel beoogt de mens? Hij wil altijd zichzelf bedoelen. Op mijn eigen maaltijd eet ik het leven van anderen.

‘Toen nu die dagen vervuld waren …’

Eens komt elke maaltijd ten einde. Hoewel de feestmaaltijd van Ahasveros een halfjaar duurde, kwam er toch een eind aan. En wat kwam daarna? In de burcht Susan kwamen de alledaagse zaken terug: het zware juk, de leegte, onverschilligheid, ziekte en dood. Het gebeurde eens dat een klein meisje een stuk chocola at en intussen rolden de tranen uit haar ogen. ‘Waarom huil je?’ vroeg iemand die voorbijging. ‘Omdat het bijna op is!’ antwoordde zij. Zo is de wereld: haar vreugde, haar begeerte, haar heerlijkheid, zelfs de wereld is bijna op. Je hebt het amper gesmaakt, en je voelt de bittere smaak van haar vergankelijkheid al in je mond. ‘En de wereld gaat voorbij en haar begeerlijkheid’ (1 Joh. 2:17). Alleen datgene blijft, wat naar Gods wil is. ‘Want wat baat het een mens, zo hij de gehele wereld gewint?’ (Matth. 16:26). Het is een maaltijd, die amper begon en al aan het eind is! Kan de mens gelukkig zijn op zo’n maaltijd, op zo’n feest?

Er was een verschrikkelijke koning. Hij organiseerde een maaltijd. Een van de gasten heette Damocles. De koning dekte een rijke tafel en nodigde zijn hoofdmannen en ambtenaren uit. Maar niemand van de gasten had trek, want de koning hing boven het hoofd van Damocles een scherp zwaard aan een paardenhaar. Wie kon trek hebben tijdens zo’n maaltijd, waarbij iedereen rekening moest houden met het feit, dat de haar elk moment kon breken en het zwaard Damocles zou doden? Ons leven is ook een haar, die zo snel breekt.

Er staat: toen nu die dagen vervuld waren. Zijn in uw leven al de dagen van uw eigen wil, van de wereldvorst afgelopen? Wenst u dat ze voorbijgaan? De wereld gaat niet vanzelf voorbij, ze wordt door vuur verteerd. Wij zijn niet in staat de dagen van onze verdorven oude mens voorbij te laten gaan.

De Bijbel laat ons zien hoe we onze eigen wil kunnen opgeven. Johannes de Doper wijst op Jezus. Hij is het, Die doopt met de Heilige Geest en met vuur. Onze verdorven oude mens moet sterven. De mens moet door de doop begraven worden en door de Heilige Geest worden wedergeboren. Het vuur symboliseert de Heilige Geest, Die ons wederbaart. Jezus maakt een eind aan de oude maaltijd, maar we moeten dit aan Hem vragen: ‘Heere Jezus, ik wil mijn maaltijd niet, maar ik ben niet in staat om er een eind aan te maken. Maakt U mij deelachtig aan de tweede schepping, door Uw Heilige Geest.’

Wij kunnen in dit leven al aan Gods maaltijd deelachtig zijn. De voorsmaak van de hemelse maaltijd kunnen we nu al proeven. ‘Zo dan, indien iemand in Christus is, die is een nieuw schepsel; het oude is voorbijgegaan, zie, het is alles nieuw geworden’ (2 Kor. 5:17).

Ook de koningin

Esther 1:9-22

Het feest van de koning verliep blijkbaar zonder bijzondere problemen. De wil van de mensen was niet in strijd met de wil van de koning. Maar de geschiedenis gaat met een andere maaltijd verder: ook de koningin maakte een maaltijd. De koning nodigde de mannen uit, de koningin de vrouwen. Toen de koning de koningin riep, dat zij op zijn feest zou verschijnen, weigerde Vasthi te gehoorzamen. Zij ging niet, zij wilde haar eigen maaltijd niet verlaten. De heerlijkheid en de wil van de koning waren daardoor zo gekwetst dat zijn vreugde veranderde in toorn. Zie, hoe snel gaan de dagen van de maaltijd van de wereld voorbij!

‘De koningin Vasthi maakte ook …’

In dezelfde burcht waren twee maaltijden. Als er maar één was, dan was er geen gevaar geweest. Als overal één wil geldig is, dan is er geen oorlog, geen twist, geen toorn. Maar hoeveel mensen, met zoveel willen, proberen hún feest te organiseren. Iedereen wil zijn of haar wil laten gelden. De maaltijd van de koningin is een tegenmaaltijd. Daaruit bestaat de wereld ook: het gezinsleven, de band tussen twee mensen, zelfs in ons eigen leven zijn er twee maaltijden te zien. Ieder mens is in zichzelf een burcht Susan, waarin tegelijkertijd twee maaltijden plaatsvinden. Twee krachten, twee willen, twee begeerten die zich niet richten op dezelfde zaak; maar ze zijn altijd in tegenstelling, in strijd met elkaar. Paulus drukt dit zo uit: ‘Want het vlees begeert tegen de Geest, en de Geest tegen het vlees; en deze staan tegen elkander, alzo dat gij niet doet hetgeen gij wildet’ (Gal. 5:17). Paulus herkende in zichzelf deze twee richtingen, deze twee tegenstrijdige krachten: ‘Want ik heb een vermaak in de wet Gods naar de inwendige mens, maar ik zie een andere wet in mijn leden’ (Rom. 7:22-23a). Beide zijn wetten: de aantrekking van de zonden én de begeerte naar Gods nabijheid. Deze twee zijn in de mens, ja, overal in ons leven aanwezig, en maken ons leven zo ellendig. ‘O, ik ellendig mens’, zuchtte ook Paulus.

Degenen die op de maaltijd van de wereld zijn, net als Ahasveros, herkennen deze innerlijke tegenstrijdigheid in zichzelf niet. De wereld, in zijn blindheid, ziet niet tussen welke tegenstrijdigheden zij zit, en daarom blijft het ‘wereld’. Wij kunnen, door Gods genade, erkennen dat wij tegenover God staan, en ook tegenover onszelf. Door Hem kunnen wij onszelf zien als een veld vol tegenstrijdige krachten, als een stad van tegenmaaltijden, waar iedereen wil vervuld worden met de bevrediging van zijn of haar eigen wil. Ik ben niet alleen met God in strijd, maar ook met mijzelf, en ik ben dubbel verplicht om te roepen: ‘O, ik ellendig mens!’ Dank God, als u deze tegenstrijdigheden, deze gespletenheid in u, al hebt herkend.

‘Doch de koningin Vasthi weigerde te komen.’

De koningin moet hebben geweten wat de prijs van haar weigering zou zijn. Waarom weigerde zij toch aan de wil van de koning te gehoorzamen? In het boek Esther vinden wij geen verklaring, maar door de Heilige Geest kunnen we toch de oorzaak van haar weigering vinden.

Ahasveros wilde de schoonheid van de koningin aan de volken en de vorsten tonen. Hij wilde met Vasthi zijn heerlijkheid aanvullen, vervolmaken. Zie, de koningin is alleen maar een middel naast de koning, niet een echtgenoot, maar een soort speeltuig. De koning houdt niet van haar persoon, maar van haar schoonheid. In werkelijkheid houdt hij van haar schoonheid, en zo houdt hij eigenlijk van zichzelf. Zou hij haar ook dan willen tonen, als ze niet mooi en schoon zou zijn? Vasthi voelt aan, dat ze niet uit liefde is geroepen. Daarom weigert zij te gaan.

De houding van de koningin geeft inzicht in de diepte van het menselijke hart. De mens heeft boven alles niet het koningschap, macht of goud nodig, maar heeft behoefte geliefd te worden. Hij of zij wil niet worden bekeken als een middel, een bevrediger of bevredigster van anderen. We vernederen de mens als wij zo met hem of haar omgaan. De waardigheid van de mens bestaat in het feit dat hij of zij om wie hij is wordt geliefd.

In Vasthi zien we een vrouw in opstand, die in liefde geëmancipeerd wil worden. De gelijkheid met haar man kan zij niet met strijd bereiken, want liefde kun je niet afdwingen, afpersen.

De grondwet voor iedereen is de liefde. Als wij de liefde moeten missen, dan lijden wij. De liefdeloosheid – als ons iedereen verlaat – en het gevoel overbodig te zijn, is een actuele, voortdurende ziekte. Vasthi wil niet gaan. Wij moeten ons niet verwonderen als onze uitnodiging op tegenstand stuit. Instinctief kan worden gevoeld, dat de uitnodiger belangrijker is dan de uitgenodigde. Alles wat is gebaseerd op belang, zoals vriendschap, huwelijk, familieband, gemeenschap en kerkelijke band, draagt een oordeel. Het betekent voor Vasthi dat haar uren zijn geteld.

Het is goed, dat Vasthi niet tot de koning gaat. Er is een andere Koning, een andere maaltijd, en een andere uitnodiging. Maar als wij niet gehoorzaam zijn aan die uitnodiging van dé Koning, doen wij het dan goed? God, de Koning der koningen, roept ons. Met een heilige roeping, zoals Paulus zegt: ‘Die ons heeft zalig gemaakt, en geroepen met een heilige roeping, niet naar onze werken, maar naar Zijn eigen voornemen en genade, die ons gegeven is in Christus Jezus vóór de tijden der eeuwen’ (2 Tim. 1:9). God roept ons, niet egoïstisch, niet uit eigen belang, zoals Ahasveros. ‘Want alzo lief heeft God de wereld gehad …’ (Joh. 3:16). Hij roept ons niet omdat wij Zijn liefde waardig zouden zijn, en ook niet omdat Hij door ons Zijn heerlijkheid wilde tonen. Hij houdt van ons met een belangeloze liefde. Dit is de agapè, liefde zonder belang, de goddelijke liefde.

Zijn roeping gebeurt uit liefde. Hij roep ons uit onze maaltijd, om op de maaltijd van Zijn liefde te komen en deze deelachtig te zijn. Als koningin Vasthi zou zijn gegaan tot de koning, zou zij niet aan een bétere maaltijd hebben deelgenomen. Maar als wij luisteren naar Gods roeping, als wij onze feestmaaltijd verlaten, dan kiezen wij onberouwelijk de beste maaltijd.

Vasthi heeft alleen een aards koningschap verloren, omdat ze niet voor de koning wilde verschijnen. Maar als u de uitnodiging voor de feestmaaltijd van de Zoon van God niet aanneemt, dan verliest u een eeuwig koningschap. Want alleen die is gelukkig en zalig, die brood eet in Zijn koninkrijk (Luk. 14:15). Stel niet uit, kom nog vandaag!

‘De koningin Vasthi heeft niet alleen tegen de koning misdaan …’

De ongehoorzaamheid van de koningin mocht niet onbestraft blijven. De koning riep de wijzen samen, die de tijden verstonden, en hij wilde de mening weten van al degenen die de wet en het recht kenden. Deze hebben het gevaar ontdekt, dat het voorbeeld van de koningin besmettelijk kon zijn: de vrouwen krijgen moed, ze zullen hun mannen verachten en daaruit zal veel verachting en toorn komen. Ze hebben besloten dat de koningin haar koningschap aan een ander moet geven, aan een vrouw die beter is dan Vasthi. De wijzen, die de tijden verstonden, hebben alleen hun eigen maaltijd als geloofwaardig geacht. Alleen hún heerschappij was geldig. De wijzen, die de tijden verstonden, zijn de wijzen van deze wereld. Hoe konden ze anders doen?

Maar naast de meetbare tijd (Hong. vert.) is er ook een andere tijd; die kun je niet opmeten. Die heeft ook zijn van God geleerde wijzen. Zie de twee groepen van wijzen! Bij wie horen wij thuis? De wijzen van Ahasveros werden door de aardse tijd geleid. Ze wilden die verzekeren voor zichzelf. Ze wilden hun heerschappij in deze tijd bevestigen. Ze wisten niet eens van het bestaan van een andere tijd. Ze hebben alleen waargenomen, wat hun voor ogen was. Ze ijverden zeer voor de bevestiging van hun macht!