Homo in
de biblebelt

Homo in
de biblebelt

Uit de kast gekomen, in de kerk gebleven

Christine Stam en Ineke de Jong

© 2022 Christine Stam en Ineke de Jong
© 2022 Brevier uitgeverij - Kampen
www.brevieruitgeverij.nl

Omslagontwerp: Brainstorm
Opmaak binnenwerk: Gewoon Geertje
Fotografie: Sjaak Verboom

ISBN 9789492433909
ISBN e-book 9789493291034
NUR 740/401

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Inhoudsopgave

Voorwoord

1Soms voel ik me Gods lievelingetje

Anna (ca. 1950)

2Het beste komt nog

Herman v an Wijngaar den (1963)

3Bewaard voor de afgrond

Dustin Burggraaf (1980)

4God heeft een plaats voor mij voorbereid

Pieter Kieviet (1981)

5Geen geluk zonder God

Anton de Bruijn (1982)

6Soms ben ik dankbaar dat ik homo ben

Gerrit van den Berg (1988)

7Ik hoef me geen zorgen te maken voor de toekomst

Peter Stolker (1988)

8Waarom ben ik zo, Heere?

Cornelis Verboom (1989)

9Een inloopkast met heel veel deuren

Saúl de Boer (1989)

10Medelijden is echt niet nodig

Jaap den Ouden (1990)

11Ik hoef niet mijn eigen geluk te zoeken

Hilbert de Vos (1992)

12We mogen ons kruis vrolijk dragen

Henry Bax (1996)

13Homovrienden helpen ons om het single-zijn aan te kunnen

Jaco Boer (1988) / Gerrit van den Berg (1988) / Jaap den Ouden (1990)

Voorwoord

Dietrich Bonhoeffer, een bekende Duitse theoloog en verzetsstrijder ten tijde van Hitlers regime, schreef in de gevangenis van Berlijn-Tegel een lang gedicht: ‘Wie ben ik?’ Hierin beschrijft hij hoe zijn omgeving hem ziet: een rustige en blije gevangene, die altijd hoffelijk en vriendelijk met zijn bewakers omgaat. Maar is dat de echte Dietrich Bonhoeffer?

‘Ben ik werkelijk
wat anderen van me zeggen?
Of ben ik alleen wat ik weet van mezelf:
onrustig, vol heimwee, ziek als een gekooide vogel, snakkend naar levensadem…’

‘Wie ben ik?’ is een beroemd gedicht geworden, omdat het zoveel herkenning oproept. In ieder mens leeft de vraag wie hij of zij is, op weg naar de volwassenheid, en misschien wel een leven lang. Vrijwel ieder mens ervaart ook een contrast tussen zijn binnen- en buitenkant, waar alleen hijzelf weet van heeft.

Als je homo bent, komt de vraag ‘Wie ben ik?’ misschien wel des te sterker op je af. Er komt in elk geval nog een dimensie bij. Alleen het feit al dat je homo bent (en dit met je omgeving gedeeld hebt), maakt dat mensen een mening over je hebben. Al voordat je überhaupt zichtbaar bent, vinden ze iets van je, of je nu in een totaal onkerkelijke omgeving leeft of in de biblebelt.

Voor homo’s in de kerk komt er nog een vraag bij: hoe ziet God mij en hoe wil Hij dat ik mijn leven vormgeef? Sommigen van hen kiezen er op grond van de Bijbel voor om geen partnerrelatie aan te gaan met iemand van hetzelfde geslacht. Over hen gaat dit boek.

Wie jij bent als (christen-)homo, lees je in kerkelijke bladen en standpunten, beluister je in felle discussies op radio en televisie, krijg je te horen in terloopse opmerkingen of scheldwoorden. Soms - als homoseksualiteit weer eens een hot item is in de samenleving omdat kerk en wereld met elkaar botsen – word je even in de spotlights gezet en mag je een stukje van jezelf laten zien. Je mag je mening geven, maar daarna is het weer voorbij.

Ondertussen gaat de beeldvorming door. Sommige mensen vinden dat je jezelf ernstig tekortdoet door ervoor te kiezen om single te blijven. Dat is toch geen leven? Niemand kan zonder seks; die bom gaat eenmaal toch barsten. Andere mensen vinden dat je als christen te veel toegeeft aan je homoseksuele verlangens omdat homoseksualiteit per definitie zondig is. Je moet een leuk meisje zien te vinden, trouwen, een gezin stichten. Waar het woord homoseksualiteit klinkt, ontstaan forse meningen. Elke keer dat je als homo zo’n mening hoort, komt die vraag weer als een bal boven water: wie ben ik nu echt? Kent íemand wel het complete plaatje? Mag ik er zijn zoals ik ben, inclusief mijn homo-zijn?

Ook wij, Christine en Ineke, hebben vragen. Wij zijn twee heteroseksuele christenen, die allebei lid zijn van een reformatorische kerkelijke gemeente met meer dan duizend leden. Maar de homo’s in de kerk zijn bijna onzichtbaar. Het lijkt soms alsof ze er niet zijn. Wie zijn ze? Waar zijn ze, en wat hebben ze nodig om zich gezien te voelen? Wat is het complete plaatje? We vatten het plan op om een bundel met interviews te schrijven, om homo’s binnen de kerk meer zichtbaar te maken. We hopen dat dit boek gaat bijdragen aan openheid en begrip voor deze groep mensen, die zo vaak klem lijkt te zitten tussen kerk en maatschappij. Het lezen van persoonlijke verhalen kan belangrijke handvatten bieden aan kerken, scholen en organisaties, als zij zoeken naar manieren om homoseksualiteit bespreekbaar te maken.

We hopen dat dit boek ook niet-kerkelijke lezers een interessant inkijkje zal geven in de leef- en denkwereld van christen-homo’s. En dat lezers deze mensen zullen respecteren in de keuzes die ze maken.

Luisteren en schrijven

Tijdens onze interviews stelden we die ene vraag in vele vormen: Wie ben jij, single levende homo of lesbienne? Wie was je als kind? Hoe groeide je op? Hoe ontwikkelde je je als puber? Welke mensen hebben je gevormd, begeleid, geliefkoosd? Door wie ben je wellicht beschadigd? Wat vind je het zwaarste aan het alleen-zijn? Wat hebben single christenhomo’s in de kerk en samenleving nodig? Welke dingen wil je zelf nog heel graag kwijt?

Na uren luisteren reden we vermoeid en voldaan huiswaarts, verwonderd over het vertrouwen dat ons geschonken werd, over persoonlijke verhalen die altijd weer origineler en kleurrijker zijn dan waar een mens zich een voorstelling van kan maken. Daarna begon het uitwerken. Met woorden probeerden we een eerste beeld te boetseren. Deze ruwe versie ging terug naar de geïnterviewden zelf: ze mochten bijschaven, weghalen of toevoegen wat ze wilden. Sommige verhalen gingen vijf, zes keer heen en weer. We waren pas tevreden als iedereen blij was met zijn eigen verhaal. Zo kwam deze bundel met dertien interviews in een jaar tijd tot stand.

We luisterden zonder oordeel. De verhalen zijn zo opgeschreven dat de lezer als het ware tegenover de geïnterviewde komt te zitten. Dit is hun verhaal, zo hebben zij het beleefd, en zo hebben wij het opgeschreven. Hoor en wederhoor hebben we niet toegepast. Dat visies op mensen en gebeurtenissen gekleurd zijn weergeven, is daarbij onvermijdelijk. Ieder die meewerkte, deed dit op persoonlijke titel, en is ook op geen enkele manier verantwoordelijk voor de verhalen van zijn of haar mede-geïnterviewden. Elk portret spreekt voor zichzelf.

Fotoportretten

Om het plaatje letterlijk zo compleet mogelijk te maken, vroegen we de geïnterviewden om een mooie foto van zichzelf, die in het boek opgenomen kon worden. Maar toen fotojournalist Sjaak Verboom (die ook een belangrijke bijdrage leverde aan de tentoonstelling ‘Bij ons in de biblebelt’ in 2019) lucht kreeg van dit project, wilde hij hier heel graag aan meewerken. Sjaak heeft de prachtige portretten gemaakt die op de cover en in het binnenwerk van dit boek staan. Toen we zijn serie voor het eerst onder ogen kregen, waren we verrast en zelfs wat ontroerd. Dat Sjaak al ‘deze mooie mensen’ (zijn eigen woorden) zo treffend en ontspannen heeft weten te vangen in wie zij zijn, maakt ons blij.

Geen dwarsdoorsnede

De titel ‘Homo in de biblebelt’ kan de verwachting oproepen dat we deze groep representatief in beeld brengen, of althans een dwarsdoorsnede daarvan tonen. Dat is niet het geval. Om mee te werken aan een boek als dit moet je enigszins vaste grond onder de voeten hebben, en weten wat je wel en niet met de buitenwereld wilt delen. Juist als je verhaal kwetsbaar is, moet je stevig in je schoenen staan om publicatie daarvan aan te kunnen. De dertien mensen uit dit boek hebben allen een behoorlijke ontwikkeling doorgemaakt. Maar een groot aantal homo’s in de biblebelt zit daar nog middenin. Zij hebben nog maar net hun coming-out gehad, of zelfs dat nog niet eens. Veel homojongeren worstelen op dit moment wellicht nog in hun eentje met de grote vraag van Dietrich Bonhoeffer. Juist voor hen hopen we dat dit boek een steun en inspiratiebron zal zijn, zoals we ook hopen dat het hun achterban inzicht en toerusting zal bieden om met hen en hun vragen om te gaan.

Alleen al het feit dat we slechts één vrouw interviewden laat zien dat het beeld niet volledig is. Voor medewerking aan dit boek was het veel moeilijker om vrouwen te vinden dan mannen. Op de vraag hoe dit komt, hebben we vooralsnog geen goed antwoord. Anna (schuilnaam), de enige vrouw die wel bereid was mee te werken, is tegelijk de oudste. Zij heeft al een heel leven achter zich, waarin ze voor het grootste gedeelte haar lesbisch-zijn als een geheim met zich meedroeg. Ook nu wilde ze alleen anoniem meedoen. Hoewel dit inging tegen de principes van dit boek – wie meedeed, moest dit doen met naam en foto – hebben we voor haar toch een uitzondering gemaakt. Juist omdat het voor deze generatie homo’s zo symbolisch is om onder de radar te blijven. We hopen dat Anna’s verhaal speciaal voor hen een steun zal zijn.

Mensen van het moment

Het verbindende thema in dit boek is ‘single leven als homo en christen’. We interviewden homo’s die er vanwege hun levensovertuiging voor kiezen om single te blijven. Maar overtuigingen liggen zelden van de wieg tot het graf helemaal vast. Mensen en visies zijn veranderlijk. Ook dat hebben we gezien tijdens het maakproces van dit boek. Sommige meningen moesten aan het einde van de rit al herzien en herschreven worden. Het laat zien hoe kwetsbaar een boek als dit is. En het laat vooral zien dat misschien wel niemand zichzelf helemaal kent; dat zelfs deze verhalen maar een deel van de werkelijkheid zijn. Het dwingt respect af dat niemand afzag van publicatie, al hebben we die ruimte geboden en was het hele proces voor sommigen confronterend en energievretend.

Bij het lezen van dit boek is het goed te bedenken dat wij allemaal mensen van het moment zijn, die net als Dietrich Bonhoeffer de ene dag blij en zeker voor de dag komen, en de andere dag diep in put kunnen zitten om iets kleins. De meningen die in de interviews gegeven worden, zijn dan ook niet bedoeld om medemensen mee om de oren te slaan: zo moet je leven. Het zijn wegwijzers, stapstenen die anderen onderweg kunnen helpen hun pad te vinden of hun mening te vormen.

Een ding hebben alle geïnterviewden gemeen: ze weten zich een schepsel van God. Zij zijn door Hem gemaakt en gewild. Hij kent hen helemaal, en weet welke weg goed voor hen is, ook als iedereen om hen heen die zou weerspreken. En ook al zadelt Hij hen soms op met grote levensvragen, zonder Hem zou hun leven leeg en glansloos zijn.

‘Wie ik ook ben, U kent mij,
ik ben van U, o God!’

Christine Stam en Ineke de Jong

Soms voel ik me
Gods lievelingetje

Anna¹ (ca. 1950)

Een paar maanden geleden heb ik in onze gemeente verteld hoe het is om als lesbienne door het leven te gaan. Er werd een avond georganiseerd over homoseksualiteit. De jongeren die er waren, jammer genoeg niet erg veel, luisterden geïnteresseerd. Niet omdat ik net zo oud ben als zij, maar juist omdat ik al een heel leven achter de rug heb. Toen ik jong was, heb ik een paar jaar in het geheim een relatie gehad met een vriendin. Het heeft me heel veel gedaan toen die relatie verbroken werd. Ik geloof dat God op deze manier heeft ingegrepen in mijn leven. En ik kan niet anders zeggen dan dat Hij er op een fantastische manier voor gezorgd heeft dat ik nu toch een gelukkig leven leid. Daarover vertel ik in dit verhaal meer.

Alcohol

Mijn ouders hoorden wel bij een kerk, maar ze deden zelf nergens aan. Dus ik ben niet christelijk opgevoed. Er mocht thuis absoluut niet over het geloof gepraat worden, want dan werd het ruzie. Ik was de jongste. Boven mij had ik drie zussen. Mijn vader was alcoholist. Om elf uur ’s morgens begon hij aan de fles jenever. Omdat hij vaak dronken was, wist je nooit hoe hij thuiskwam. Daardoor was de sfeer in het gezin gespannen. Ik was dus niet graag thuis. Liever zat ik bij de buren en verder leefde ik ook veel op straat met vriendinnen. In de zomer was ik altijd in het zwembad te vinden, waar we een abonnement op hadden. In de winter schaatste ik zodra het maar kon. Nu lijkt het misschien alsof ik een stoer buitenkind was, maar ik was absoluut niet stoer. Ik was juist een heel bang kind. Mijn moeder zei altijd: ‘Je kroop steevast achter de gordijnen als er ruzie was.’ Ik maakte mezelf het liefst onzichtbaar.

Mijn vader is niet oud geworden. Op een gegeven moment ben ik naar zijn graf gegaan en voelde ik dat de Heer van me vroeg dat ik hem vergaf voor wie hij was geweest. Hij was niet een vader zoals ik me voorstel dat een vader is. Hij kwam zelf ook niet uit een liefdevol gezin. Daar waren ze allemaal alcoholist. Hij kwam uit De Pijp in Amsterdam. Dat was bepaald niet de beste buurt om op te groeien. Mijn vader zei altijd: ‘Van brood alleen kan een mens niet leven.’ Dat is een Bijbeltekst waarin Jezus op het belang van een relatie met God wees, maar mijn vader bedoelde er de alcohol mee. Gelukkig heb ik zelf nooit de behoefte gevoeld om te vluchten in de drank. Elke avond om tien uur neem ik een glaasje wijn, soms twee. Daar heb ik echt geen moeite mee. Maar ik zal niet te veel drinken.

Bekering

Toen ik zestien was, kwam ik van de ulo af. Dat is wat nu de mavo is. Ik wilde graag verloskunde gaan studeren, maar daarvoor moest je achttien zijn. Om die periode te overbruggen heb ik allerlei hand- en spandiensten gedaan in bejaardentehuizen, in gezinnen en bij een tandarts. Want ik moest wat doen om die tijd door te komen en er moest ook geld verdiend worden. Ik wilde deze opleiding echt heel graag gaan volgen, ik weet niet precies waarom. Want ik was de jongste thuis en ik had nog nooit een bevalling van dichtbij meegemaakt. Toen ik achttien was, ging ik dus studeren in Amsterdam. Ook ging ik intern wonen bij de opleiding, want dat was verplicht.

Toen ik negentien was, werd ik ziek. Ik kreeg allerlei psychische en psychisch-somatische klachten. Dat had met de thuissituatie te maken. Ik mocht toen naar een opvangcentrum van de Open Vergadering van Gelovigen in Ede, dat de Hooge Paaschberg heette. Daar heb ik een half jaar gewoond. Het was eigenlijk een conferentieoord, maar ze vingen er ook mensen op die het moeilijk hadden. Ze waren daar heel actief met evangeliseren. Er liep een man rond die eigenlijk alleen maar zei: ‘Er is Iemand die onvoorwaardelijk van je houdt.’ Elke keer herhaalde hij dat en het bleef bij mij haken. Dat zijn eigenlijk de enige woorden waardoor ik tot bekering ben gekomen. Daarvoor had ik echt helemaal niets met de Bijbel. Maar toen voelde ik Gods liefde in mijn hart komen.

Mijn familie was – zachtjes uitgedrukt - niet blij met deze verandering. Toen ze het hoorden, zeiden ze: ‘Je komt nu direct thuis en anders kom je er niet meer in!’ Maar ik ging niet naar huis, want daar lagen de problemen. Ik mocht dus niet meer thuiskomen. Uiteindelijk heeft de voorganger een goed gesprek met mijn moeder gevoerd om ervoor te zorgen dat ik weer thuis mocht komen. Eerst mocht ik een kopje thee komen drinken. En van lieverlee mocht ik weer gewoon over de vloer komen. Maar het geloof is altijd een moeilijk gespreksterrein gebleven. Daarin heb ik zelf ook fouten gemaakt. Want ik wilde hun zo graag laten zien wat Gods liefde was, maar mijn familie zag er totaal het belang niet van in. Dat gaf een enorme weerstand. Ik moest mijn mond houden. Toen ik anderhalf jaar later gedoopt werd, is mijn familie de kerk uitgelopen. Ze wilden er niks mee te maken hebben. Alleen mijn moeder is blijven zitten. Een van mijn zussen is op latere leeftijd wel kerkelijk betrokken geraakt, maar mijn andere twee zussen hebben niet altijd goed op het geloof gereageerd. Toen een zus op sterven lag, ben ik een paar weken bij haar in huis geweest. Ze wilde graag dat ik kwam. Maar ze zei ook: ‘Zodra je over het geloof begint, is daar het gat van de deur.’ Zo scherp lag het. Toen heb ik besloten om erover te zwijgen. Ik dacht: ‘Ik wil bij je blijven. Ik wil er gewoon voor je zijn. Wie weet wat de Heer nog gaat doen.’ Ik hoopte dat ze zo zonder woorden toch iets zou ervaren van Gods liefde.

Evangeliseren op het Rembrandtplein

Toen ik genoeg hersteld was, verliet ik het opvangcentrum en vervolgde de studie verloskunde. Vanaf dat moment ging ik ook naar de kerk. Eerst naar een baptistengemeente aan de gracht en later naar een pinkstergemeente. Daar werden elke woensdagavond heel goede Bijbelstudies gegeven waar ik ontzettend veel van heb geleerd. Vanuit deze gemeente werd er volop geëvangeliseerd op het Rembrandtplein en daar raakte ik ook bij betrokken. Het bange kind van vroeger was ik niet meer. Ik werd heldhaftiger, want ik dacht: ‘Iedereen moet dit weten. Die liefde die ik van God gekregen heb, heeft een ander net zo hard nodig.’

Ik wist toen zelf nog niet dat ik lesbisch was. Homoseksualiteit was in de hele samenleving nog niet bespreekbaar, maar in Amsterdam lag dat toch iets anders. Vooral in de opleiding. Daar waren meerdere lesbische vrouwen. Er was een vriendengroep waarmee ik veel optrok. Deze vrienden kwamen allemaal uit dezelfde regio. Zij stelden voor dat ik bij hen in de buurt zou komen wonen en daar ook een baan zou zoeken. Een vrouw uit onze kerkelijke gemeente was tegelijkertijd ook onze meesteres-vroedvrouw, en zodoende kende ze deze groep. Ze was een ontzettend wijze vrouw die heel dicht bij God leefde. Ze waarschuwde me om niet met deze groep mee te gaan. Ik denk dat ze die boodschap rechtstreeks van God had gekregen. Had ze misschien door dat ik lesbisch was terwijl ik het zelf nog niet wist? Had ze in de gaten dat er in deze vriendengroep meerdere lesbiennes zaten? Of was ze bang dat ze me op een andere manier bij God vandaan zouden trekken? Ik weet het niet.

Inmiddels was mijn vader ziek, dus na het afronden van de opleiding moest ik direct thuiskomen om mee te helpen in het bedrijf. Zo ging dat vroeger. Daar had je zelf weinig over te zeggen. Ik was de jongste en niet getrouwd, dus ik was de aangewezen persoon om te komen helpen. Uiteindelijk hebben mijn ouders het bedrijf verkocht. Toen kon ik weer zelf kiezen wat ik wilde gaan doen. En ik was eigenwijs, dus toen ben ik alsnog met die vriendengroep meegegaan en bij hen in de buurt gaan wonen. Maar God kent je, dus Hij weet dat je gaat. Hij heeft alweer een plan klaarliggen, zonder dat je het weet.

Bidden in een ziekenhuis

Uiteindelijk heb ik van verloskunde nooit mijn werk gemaakt. Want dat is een beroep waarin je nooit weet waar je aan toe bent – baby’s komen nu eenmaal onaangekondigd. Daar kon ik niet goed tegen. Ik ging in een ziekenhuis werken als verpleegkundige. Daar heb ik niet zo heel lang gewerkt, want de leiding had er moeite mee dat ik met mensen over het geloof sprak. Als er een vrouwtje was dat ’s nachts niet kon slapen omdat ze over haar gezin inzat, ging ik voor dat gezin bidden. Op zo’n moment zeg ik niet: ‘Morgen zal ik de dominee voor u roepen.’ Op een gegeven moment lag er een man al drie dagen op sterven. Zijn vrouw was ten einde raad. Toen zei ik tegen haar: ‘Maar u kunt ook voor hem bidden.’ Ze zei: ‘Dat kan ik niet meer.’ Toen zei ik: ‘Dan zal ik voor hem bidden.’ Ik bad of hij vrede mocht vinden en of hij zeker mocht weten dat God zijn zonden vergeven had. Daarna was mijn dienst voorbij en ging ik naar huis. Toen ik de volgende morgen in het ziekenhuis kwam, hoorde ik dat hij nog geen half uur later was overleden. Ik geloof dat die man door dit gebed rust vond en eindelijk heen kon gaan. Zijn vrouw was zo dankbaar dat ze een andere zuster ervoor bedankte dat ik voor haar man gebeden had. Die vertelde het aan de directie, dus toen werd ik op het matje geroepen: ‘U mag hier niet preken. Daar is de dominee voor. U hebt euthanasie gepleegd.’ Ik zei: ‘Dan houdt het hier op. Want ik kan niet zwijgen. U kunt me niet verbieden dat ik tegen mensen iets over God zeg of met hen bid als ze dat nodig hebben en zelf graag willen.’

Dat heeft me mijn baan gekost. Ik kwam thuis te zitten met een werkloosheidsuitkering. Totdat ik op een dag bij de huisarts binnenliep. Zijn assistente had net die dag haar baan opgezegd. Ik mocht daar komen werken. Die man werd voor mij een vader, meer dan mijn eigen vader ooit geweest was. Naast het werk in de huisartsenpraktijk deed ik allerlei evangelisatiewerk, onder andere in een evangelische boekwinkel. Uiteindelijk waren het niet mijn onkerkelijke vrienden die me in de verleiding brachten om bij God vandaan te gaan, maar een vrouw uit mijn eigen kerkelijke gemeente op wie ik intens verliefd werd.

Een geheime relatie

Toen ik zestien was, kreeg ik verkering met een jongen. Die relatie heeft twee jaar geduurd. Hij was een heel lieve en aardige jongen en we hadden een leuke tijd samen. Maar dat vrijen en zoenen vond ik echt helemaal niks. Als ik eraan terugdenk, kan ik nog rillingen krijgen. Op een gegeven moment dacht ik: ik moet stoppen, want dit wordt niks. Toen heb ik het uitgemaakt. Ik had nog niet in de gaten dat ik lesbisch was. Maar toen ik die ene vrouw in de kerk leerde kennen, werd ik op slag verliefd en was het meteen duidelijk voor mij. Ze was een heel knappe vrouw. Ik woonde in een flat en ze kwam bij me wonen. Dat vond niemand verdacht of raar, want het gebeurde wel vaker dat vrijgezelle vrouwen samen in een huis woonden.

Al snel werd onze relatie meer dan een gewone vriendschap. We wisten heel goed dat we op seksueel gebied niet Bijbels bezig waren, maar we hielden van elkaar. We hoopten dat God het toch goed zou vinden, want het is toch iets moois als je van elkaar houdt? Daar hadden we het regelmatig over. Zo zochten we onze weg. Als het mis gegaan was op seksueel gebied baden we om vergeving. Zo vroom waren we ook wel weer. We woonden een paar jaar samen. Als ik aan die periode terugdenk krijg ik geen vlinders, maar ik zie er wel met warme gevoelens op terug. Het was een fijne tijd.

Een ander

Als God niet had ingegrepen, waren we nooit los van elkaar gekomen. Ik heb nooit zeker geweten of die vriendin zelf ook lesbisch was of dat ze misschien meer biseksueel was, al kende ik dat hele woord toen nog niet. Op een dag schreef een jongen haar een brief, omdat hij haar beter wilde leren kennen. Ze kregen een relatie en al vrij snel verloofden ze zich en trouwden ze. In mijn ogen ging dat natuurlijk helemaal niet goed. Ik was uitgenodigd op de verloving, maar voelde me boos en kon er echt niet mee overweg. Ze heeft twee kinderen gekregen.

Zo bleef ik dus alleen achter. Gelukkig gaf God me een aantal geweldige vrienden. Die wisten van de relatie af, ook al heb ik dat nooit met zoveel woorden gezegd. Vroeger deed je gewoon heel veel stiekem. Maar zij voelden de situatie wel aan. Het was een heel ingrijpende periode. Ik zag mijn vroegere vriendin naar mijn idee overal lopen. Dan dacht ik: ‘O, daar loopt ze.’ Maar dan was ze het niet. Het was een vreselijke tijd. Ik heb hierna ook nooit meer gevoelens gehad voor een andere vrouw. Ik hield van háár, ik hoefde niet een ander. Zij was de ware voor mij. Toen mijn vriendin trouwde, maakten mijn vrienden zich zorgen om mij en dachten: ‘Dit komt niet goed met haar. Die springt van de flat af.’ Dat dachten ze echt en dat zou ook best gebeurd kunnen zijn, want het leven hoefde voor mij niet meer. Een vriend kwam bij me en zei: ‘Je gaat met me mee. Je komt bij ons.’ Ik zei: ‘Ik dacht het niet.’ Hij zei: ‘Ik dacht het wel! Ik ga niet zonder jou hier weg.’ Ik heb toen een paar maanden bij hem en zijn vrouw gewoond, totdat ik een andere woning aangeboden kreeg.

Kiezen voor God

Mijn relatie met God stond jarenlang onder spanning. Ik was boos, verdrietig en opstandig. Waarom kon God onze relatie nou niet goed vinden, terwijl het zo mooi was? Hoe kon God dat nu doen? Dit veranderde pas toen ik jaren later bij een doopdienst aanwezig was. Ik was toen vijfendertig jaar. Daar sprak een vrouw een profetie uit die ze van God ontving. Vanaf het eerste woord daarvan voelde ik me op het matje geroepen bij God. Het is een heel lang verhaal, maar het kwam uiteindelijk hierop neer: ‘Je staat op een kruispunt. Kies de rechte weg.’

Toen ik thuiskwam, heb ik eerst aan mensen gevraagd hoe je kunt weten of een woord van God echt voor jou bestemd is. Ze zeiden: ‘Dan komen de eerste woorden al direct op je af. Als dat gebeurt is het een boodschap voor jou.’ Toen dacht ik: dan vraagt God dus een beslissing van me. Toen is het besluit gevallen om alleen te blijven. Want een man hoefde ik niet en een relatie met een vrouw is in mijn ogen niet Bijbels.

Die bewuste vriendin kwam nog iedere maand bij me langs. Maar toen ik die beslissing had genomen, heb ik haar een brief geschreven: ik wil je niet meer zien. Ik zal het wel iets vriendelijker hebben opgeschreven, maar dat was wel de boodschap. Toen is ze ook niet meer geweest. Het contact met haar kon voor mij niet samengaan met de keuze die ik voor God gemaakt had. Want de verleiding om seksueel weer over de schreef te gaan was voor mij heel groot. Haar man wist van onze relatie af en mag me nog steeds niet. Ik ben nooit bij hen thuis geweest. Ik heb het contact ook verbroken omdat ik niet wilde dat door mijn toedoen haar huwelijk mogelijk zou stuklopen. Inmiddels kan ik haar rustig zien hoor, en ik mag haar nog steeds heel graag. Maar de verleiding om weer te ver met elkaar te gaan is er gelukkig niet meer.

De boekwinkel

Toen we nog een geheime relatie hadden, werd me gevraagd of ik de leiding over de evangelische boekwinkel over wilde nemen. Dat geeft dus wel aan dat mensen in mijn omgeving totaal geen vermoedens hadden dat ik lesbienne zou zijn. Anders zouden ze het nooit gevraagd hebben. Hun aanbod heb ik aangenomen. Ik heb de genen van mijn moeder geërfd. Zij was een echte zakenvrouw. In de boekwinkel kon ik mijn handelsgeest combineren met het brengen van het evangelie. Zo voorzag God in de baan die ik precies nodig had in de jaren erna. Want het werk was zo druk, dat ik geen tijd had om veel te piekeren of om me erg alleen te voelen. Ik had een heel team van vrijwilligers, die ik allemaal zelf moest inwerken. En eens in de paar jaar organiseerden we een grote actie in de regio. Eén keer hebben we huis aan huis Nieuwe Testamenten uitgedeeld. Ik heb in totaal bijna veertig jaar in de boekwinkel gewerkt. Ik ben God echt heel dankbaar geweest dat Hij zo’n goede invulling voor mijn leven heeft gegeven.

Mensen in de gemeente vonden het niet vreemd dat ik niet getrouwd was. Dus dat was niet zo’n ding. Ik geloof niet dat daar door mensen veel over nagedacht werd. Ik had gewoon die roeping in de boekwinkel. Tegenwoordig krijgen alleenstaande dertigers gerust de vraag: ‘Ben je lesbisch?’ Die vraag heb ik echt nooit gehad. In mijn tijd vroeg je zulke dingen niet. Wel kreeg ik vragen als: ‘Heb je verkering? Ben je nog niet getrouwd?’ Daar werd ik mee bekogeld. Ik heb dat van christenen altijd de verkeerde vragen gevonden. God heeft met iedereen een plan. Je roeping kan in een gezin liggen, maar je kunt ook een heel andere roeping krijgen. De ene is niet van hogere waarde dan de andere.

Geweldige vrienden

In al die jaren heb ik een aantal geweldige vrienden gehad. Dat is ook iets waar God al in had voorzien voordat die relatie verbroken werd. Als ik terugzie op die moeilijk periode, zijn het eigenlijk niet de eenzaamheid en het verdriet die me zijn bijgebleven, maar vooral de vriendschap van de mensen die er toen voor me waren. Dat voert echt de boventoon.

Op een gegeven moment vertelde ik aan een bevriend echtpaar waar ik logeerde, dat ik lesbisch ben. De volgende morgen kwam die vriendin mijn slaapkamer binnen met een ontbijtje. Ze kwam naast me in bed zitten. Dat was zo’n stuk acceptatie. Daarmee straalde ze uit: ‘Ik neem geen afstand van je.’ Dat zijn vrienden!

Er zijn natuurlijk heel veel mensen die geen relatie hebben en die vanuit hun werk in een leeg huis thuiskomen. Daar hoef je niet lesbisch voor te zijn. Het enige verschil is dat een ‘normale’ single misschien de hoop blijft houden ooit nog een relatie te krijgen. Die was er bij mij natuurlijk niet meer. Ik wist dat ik alleen zou blijven. Daar had ik eigenlijk niet zo heel veel moeite mee. Wat ik veel moeilijker vond, is dat ik nooit zwanger zou worden en geen kinderen zou krijgen. Maar juist hierin hebben vrienden echt om me heen gestaan. Hun kinderen kwamen bij me logeren. In de tijd dat ik al in de overgang was, werd er bij vrienden nog een kleintje geboren. Ik zag er erg tegenop om op bezoek te gaan en dacht: moet ik hier echt naar toe? Toen ik binnenkwam, kreeg ik een luier en een fles in mijn handen gestopt. Mijn vriendin duwde me de babykamer in en zei: ‘Veel plezier.’ En de deur ging dicht. Dat baby’tje was een uurtje van mij. Langer durfde ik niet weg te blijven. Maar dat ene uurtje is erg belangrijk voor me geweest.

Gods lievelingetje

Ik heb in mijn leven steeds weer ervaren dat God een Beloner is van degenen die Hem ernstig zoeken (Hebreeën 11:6). Als je in het geloof de stap zet om God te volgen, word je daarin niet beschaamd. God heeft zo vaak tot me gesproken. Veel mensen zouden willen dat God één keer zo duidelijk sprak in hun leven, maar mij overkwam het keer op keer. Vroeger bezocht ik altijd de pinksterconferenties in Vierhouten. Dan zaten er wel vijfduizend mensen bij elkaar. Maar ik werd er tussenuit gehaald door iemand die zei: ‘U moet naar die man toegaan, want hij heeft een woord van God voor u.’ Terwijl ik die hele man niet kende en hij mij niet. Soms heb ik het gevoel Gods lievelingetje te zijn. Op het moment dat je het nodig hebt, is God er. Dat zeg ik niet om op te scheppen, maar omdat God op deze manier vreugde gaf om Hem dag in dag uit te dienen. Als christenen kijken we uit naar het eeuwige leven, maar voor Gods kinderen begint die eeuwigheid al tijdens dit leven. Als je leeft met God is de eeuwigheid al begonnen.

Tijdens pinksterconferenties heb ik meerdere malen meegemaakt dat God iemand op een bijzondere manier genas. Maar ook in mijn eigen leven gaf God herstel. Hij genas me van psychische problemen toen ik negentien was en jaren later van een tumor in mijn borst. God geneest iemand lang niet altijd, ook al kan Hij het wel en is het voor Hem zelfs een kleinigheid. Veel kankerpatiënten die bidden om genezing, overlijden toch. Vele homo’s bidden misschien om een andere geaardheid, maar God verandert die geaardheid lang niet altijd. Ook niet als ze tot geloof gekomen zijn. Het is eigenlijk nooit in me opgekomen om tot God te bidden of hij mijn geaardheid zou willen veranderen. Ik dacht: dit hoort bij me. Dit ben ik blijkbaar. Ik zie het niet als een ziekte. Het is een geaardheid. Maar ergens is er wel iets misgegaan. Was dat bij de geboorte? Of later door misvorming? Heel veel dingen in het leven blijven een raadsel. Dat geldt voor genezingen, maar ook als het om een homoseksuele geaardheid gaat.

Een grote boog

Ik heb altijd de drang gehad om met mensen over Jezus te spreken, maar nooit de behoefte om homoseksualiteit bespreekbaar te maken. Dat moest vooral niemand weten. Ooit heb ik er tijdens een pastorale bijeenkomst in de gemeente wel iets over verteld. Maar vanaf toen liepen sommige mensen met een grote boog om me heen. Alsof ik lepra had. Dat was dus geen veilige plek om mijn verhaal te delen. Pas veel later dacht ik: als je zo met mensen omgaat, hoor je helemaal niet in het pastoraat thuis. Zeker als ik zie hoe lief en betrokken de pastoraal werker die we nu hebben, reageert. Ze wilden destijds wel een keer een avond gaan organiseren over homoseksualiteit, maar dat is er nooit van gekomen. Het kwam er eigenlijk op neer dat homoseksualiteit gewoon niet bespreekbaar was. In de kerk werd er nooit over gesproken en ik schaamde me ervoor dat ik lesbisch was.

In 1997 kwam het boek Eenzame strijd van Anne van Golen uit. In deze roman wordt ontzettend goed de strijd beschreven die je als homoseksueel christen hebt te voeren. Aan dat boek heb ik veel gehad. Ik herkende mezelf hierin. Maar in de media werd het verguisd. Dat is een van de redenen waarom ik mijn eigen verhaal liever voor mezelf hield. Ik had er echt geen zin in om zelf die troep over me heen te krijgen. Ik heb er geen moeite mee als iemand het niet met me eens is. Mijn buurvrouw weet dat ik lesbisch ben, maar vindt het echt onzin dat ik ervoor kies om geen relatie aan te gaan. Dat vind ik niet erg. Maar ik trek het me wel aan als mensen elkaar gaan verketteren en zwartmaken. Daarom wil ik mijn verhaal echt alleen vertellen zonder naam en zonder foto.

Stuur ons iemand

Het afgelopen jaar had ik wel behoefte aan het delen van ervaringen met andere gemeenteleden die ook homo zijn. Ergens had ik opgevangen dat er voor hen een Bijbelstudiekring was. Dus trok ik de stoute schoenen aan en ging het vragen aan mijn pastoraal werker. Ik zei: ‘Er moet ergens een kring zijn voor homoseksuele mensen.’ Hij zei: ‘Die was er drie jaar geleden, maar deze kring is opgeheven. Maar waarom vraag je dat?’ Nou, daar zat ik dus. ‘Ik ben lesbisch,’ zei ik. Hij keek me aan en zei: ‘Die kring is er niet meer, maar ik heb wel een andere uitdaging voor je. Gisteravond zijn wij als gemeenteleiders bij elkaar geweest om erover na te denken hoe we jongeren die midden in onze samenleving opgroeien een Bijbels fundament kunnen geven. Het ging ons daarbij specifiek om homoseksualiteit en seksuele diversiteit. We vroegen ons af welke ervaringskundige we zouden kunnen vragen om ons hierbij te helpen. Maar we wisten echt niemand. Er zijn wel een paar mensen van wie we weten dat ze een andere geaardheid hebben, maar die zijn zoekend. Zij zijn er echt nog niet aan toe om hun verhaal te vertellen. Toen hebben we met elkaar gebeden: “Heer, geef ons iemand die een levende getuige kan zijn.” Nog geen dag later sta jij voor mijn bureau. Zou je hierover na willen denken?’

Ik zei: ‘Daar moet ik inderdaad over nadenken. Want dan zitten er wel wat meer mensen in de zaal dan alleen de leden van een kring.’ We hebben namelijk een heel grote gemeente. Uiteindelijk heb ik besloten om het wel te doen. Ik ging ervanuit dat er alleen mensen zouden komen die ook echt in het onderwerp geïnteresseerd waren. Uiteindelijk kwamen er wel vijfhonderd mensen naar die avond toe. Ik denk dat hooguit vijftien aanwezigen vooraf wisten dat ik lesbisch ben. Dus dat vond ik heel erg spannend om te doen. Maar ik deel de zorg van de gemeenteleiders en daarom heb ik het toch gedaan. Mensen waardeerden het juist dat ik geen dertig meer ben. Ik weet wat voor consequenties het voor je leven heeft als je een andere geaardheid hebt en ervoor kiest om alleen te blijven. Ik weet ook hoe God daarin voorziet. Als je dertig bent, weet je dat allemaal nog niet. Dan moet je nog zoveel keuzes maken.

Jongeren in deze tijd

Op scholen wordt jongeren het diversiteitsdenken opgedrongen. Ze moeten nadenken over de vraag of ze homo of hetero zijn. Soms krijg je het gevoel dat minstens de helft van de mensen anders geaard moet zijn. In ieder geval krijgt homoseksualiteit soms zoveel aandacht dat bij mij de indruk wordt gewekt dat je niet meer gewoon hetero mag zijn. Ik heb iemand gesproken die in het onderwijs zit en die zei: ‘Ik vind het zo erg. Jongeren worden heen en weer geslingerd door alles om hen heen. Het is een vreselijk moeilijke tijd waar ze doorheen gaan.’

Wel heb ik altijd de indruk gehad dat er veel minder lesbiennes dan homo’s zijn, in ieder geval in mijn omgeving. Maar ook op TV lijken er altijd veel meer homo’s te zijn. De lesbische vrouwen die ik ken, zijn geen van allen christen. Misschien dat christelijke lesbische vrouwen toch nog liever onder de radar blijven. Ik ken een jonge vrouw die net als ik jarenlang in het geheim een relatie had, maar die er nu voor gekozen heeft om deze relatie te verbreken omdat ze gelooft dat God dit van haar vraagt. Zij gaat nu door een moeilijke periode heen. Maar dit weet eigenlijk niemand van haar, omdat ze het nog niet aandurft om het met meer mensen te delen.

Als jongeren zichzelf afvragen of ze een andere geaardheid hebben, zou ik hun willen vragen: ‘Wordt deze vraag je opgedrongen door de media of heb je daadwerkelijk langdurige en intense gevoelens voor iemand van hetzelfde geslacht?’ Want ik geloof zelf wel dat dit een vraag is die jongeren vanuit een werelds denken wordt opgedrongen. Ze zouden moeten beginnen met het meest normale. Tegen een meisje dat pas tegen me zei dat ze misschien wel lesbische gevoelens heeft, heb ik gezegd: ‘Waarom vraag je niet aan God: “Geef mij een leuke vriend?” Je mag er toch in eerste instantie van uitgaan dat je hetero bent? En dat God ergens een vriend voor je heeft? Dat is je startpunt. Natuurlijk kunnen vragen over je geaardheid wel in je leven opkomen. Dat is bij mij ook gebeurd. Maar ga dan eerst met je vragen naar de Heer en vraag aan Hem hoe het zit.’

Ik geloof echt dat je startpunt de Bijbelse weg van een relatie tussen een man en een vrouw moet zijn. Dat is het prachtige grondpatroon dat God ons heeft gegeven. In de Bijbel gebruikt Hij niet voor niets het voorbeeld van de gemeente als bruid en Jezus als Bruidegom. Daar wordt met geen woord gerept over de optie dat het ook om twee mensen van hetzelfde geslacht kan gaan. Nee, het gaat om een man en een vrouw. Dat is het geweldige voorbeeld dat we gekregen hebben van Jezus en de gelovigen, die een geestelijk huwelijk aangaan.

Pas mailde een vrouw uit de gemeente me met de vraag hoe ze om moest gaan met haar zoon die aan het daten was met andere jongens. Ik heb teruggeschreven: ‘Ik snap de strijd. Die heb ik ook gehad. Ik dacht ook: een relatie moet kunnen, het moet toch mooi zijn? Toch hoop ik dat je zoon de juiste weg kiest. Want er is geen tekst in de Bijbel die homoseksuele relaties goedkeurt. Gods Woord biedt er echt geen ruimte voor. Gods Woord is overal hetzelfde. Je kunt wel een andere kerkelijke gemeente opzoeken, maar daarmee verandert de inhoud van de Bijbel niet.’ Ik geloof zelf ook echt niet dat je kunt zeggen dat je een partner van hetzelfde geslacht uit Gods hand krijgt. Dat wil je natuurlijk wel graag, en dat kun je jezelf ook heel lang wijsmaken. Dat is mij ook tweeënhalf jaar gelukt. Ik zei ook tegen mijn vriendin dat ik haar uit Gods hand gekregen had. Maar wees eens eerlijk. Kun jij een Bijbeltekst aanwijzen waarin God zegt: ‘Ja hoor, ga gerust je gang. Mannen mogen met mannen en vrouwen met vrouwen?’

God geeft ons bepaalde richtlijnen in het leven en daar horen homoseksuele relaties niet bij. Zo zijn er ook andere dingen die Hij simpelweg verbiedt. Ik kom uit een gezin waarin aan astrologie gedaan werd. Er is voor mij een geboortehoroscoop gemaakt. Ik heb hem verscheurd. Ik wil er helemaal niks mee te maken hebben. Terwijl er op het eerste gezicht niets op tegen lijkt te zijn. Het is pure wiskunde. Maar God zegt dat het niet mag. En God hoeft zich hierin niet voor ons te verantwoorden. Wij kunnen God niet op het matje roepen, ook al begrijpen we Hem soms niet. Maar wat ik het mooie vind, is dat God op een fantastische manier toch een gelukkig leven kan geven, ondanks beperkingen.

Vertrouw op de Heer en kijk wat Hij voor je gaat doen. Het begint bij je relatie met de Heer. Als die relatie stevig en goed is, kun je met je vragen bij Hem terecht en kun je ook verder. Maar als die relatie met God er niet is, dan wordt het een heel moeilijk verhaal. Zeker als je ook nog eens worstelt met een andere geaardheid. Maar als je je leven met alles wat daarin is aan God geeft, zal Hij ook voor je zorgen. Bij mijn doop kreeg ik deze tekst mee: ‘Strijd de goede strijd des geloofs, grijp naar het eeuwige leven, waartoe gij geroepen zijt en de goede belijdenis afgelegd hebt voor vele getuigen.’ (1 Timotheüs 6:12) En op mijn rouwkaart komt te staan: ‘Ik heb de goede strijd gestreden, ik heb mijn loop ten einde gebracht, ik heb het geloof behouden.’ (2 Timotheüs 4:7)

1Schuilnaam

Het beste komt nog

Herman van Wijngaarden (1963)

Toen Christine met het plan kwam om dit boek te schrijven, dacht ik: wat een goed idee om een bundel met portretten van homo’s uit te geven. Waarom ben ik daar zelf nooit op gekomen? Zowel in mijn werk bij de jongerenorganisatie HGJB als in mijn bezigheden voor stichting Hart van Homo’s merk ik dat er veel behoefte is aan praktische verhalen. Hoe geef je je dagelijkse leven als single christen-homo vorm? Kan dat überhaupt? Ik hoop dan ook dat dit boek veel mensen gaat helpen om met God te leven. Op dit moment is er in de samenleving veel aandacht voor homoseksualiteit, maar toen ik opgroeide, hoorde ik er echt nooit wat over.

Meisjes spannend?

Mijn zus vertelde dat ze me als kind altijd een beetje eenzaam vond overkomen. Dat beleefde ik zelf niet zo. Wel was ik erg op mezelf. Als ik tussen de middag thuiskwam uit school, ging ik nog snel even naar boven om op mijn bed in Snuf de Hond te lezen. Ik had twee broers boven mij en drie zusjes onder mij. Mijn ouders moesten hard werken om het hoofd boven water te houden. Ze hadden een kleine supermarkt in Langbroek. Als kind al moest ik vrij veel in de winkel helpen.