Terugval in het

geestelijk leven

En hoe het

weer opleeft

Octavius Winslow

Terugval in het geestelijk leven – En hoe het weer opleeft

© Uitgeverij De Banier, Apeldoorn 2024

Oorspronkelijke titel: Personal Declension and Revival of Religion in the Soul (1841)

Vertaling: Marc van Rijswijk

Omslagontwerp: Andries Mol

Vormgeving: Albert Bloemert

ISBN 978 94 0290 9814

c-NUR 700

www.debanier.nl

Alle rechten voorbehouden.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Inhoud

Voorwoord

1. Verachtering in haar begin

2. Verachtering in de liefde

3. Verachtering in het geloof

4. Verachtering in het gebed

5. Verachtering in verband met dwalingen in de leer

6. Het bedroeven van de Geest

7. De onvruchtbare en de vruchtbare belijder

8. De Heere, de Hersteller van Zijn volk

9. De Heere, de Bewaarder van Zijn volk

Voorwoord

Dat het onderwerp van dit bescheiden boek van groot belang en zeer ontdekkend is, zal iedere ware gelovige in Jezus erkennen. De bestaande behoefte aan een dergelijk werk heeft lange tijd zwaar gewogen op het gemoed van de auteur. Waar andere en bekwamere schrijvers in de pen klimmen om de buitenposten van het christendom te verdedigen of om een sluimerende kerk aan te sporen om persoonlijk en gezamenlijk meer bezig te zijn in het grote werk van de christelijke liefdadigheid, was hij van mening dat hij met dit boekje – als het, ondanks zijn geringheid, dienstig mag zijn om het oog van de gelovige zo nu en dan af te trekken van de bekoorlijke en haast opruiende bewegingen om hem heen en het te vestigen op de toestand van zijn eigen persoonlijke godsdienst – de christelijke kerk een dienst zou bewijzen. Dit is, ook nu haar positie verhoogd en verbeterd is, niet minder noodzakelijk en belangrijk geworden.

We moeten toegeven dat de geest en de tendensen van deze tijd niet bevorderlijk zijn voor diepgaande en grondige reflectie op het verborgen geestelijke leven van de ziel. Aangezien Gods kerk zo druk in de weer is op het lichtende pad van de liefdadigheid en druk bezig is met het bedenken en uitvoeren van nieuwe en vergaande plannen om de heerschappij van de zonde te bestrijden, en genoodzaakt is om met de ene hand het zwaard van de Geest vast te houden om het geloof te verdedigen dat ze met de andere hand opbouwt, blijven er nog maar weinig krachten en tijd over om nauwgezet, trouw en regelmatig de eigen geestelijke genadestaat van de ziel na te gaan. Wanneer deze zo over het hoofd gezien en verwaarloosd wordt, kan ze in een toestand van diep en zeer droevig verval wegzakken. ‘Zij hebben mij gezet tot een hoederin der wijngaarden, maar ik heb mijn eigen wijngaard niet gehoed’ (Hoogl. 1:6, Eng. vert.).

Daarom is het de bescheiden intentie van de schrijver om met dit werk het gemoed een ogenblik af te trekken van de beschouwing van louter de uitwendigheden van het christendom en de gelovige te helpen om een antwoord te geven op de ernstige en doorzoekende vraag: ‘Wat is op dit moment de geestelijke staat van mijn ziel voor God?’ In de navolgende bladzijden wordt hij vermaand om de christelijke belijdenis die hij aanhangt, het naamplaatje van de partij dat hij draagt en de erenaam waarmee hij bij de mensen bekend is, te vergeten, om voor een ogenblik alle godsdienstige plichten, bezigheden en drukte terzijde te schuiven en deze vraag volledig en eerlijk onder ogen te komen.

Het heeft de auteur niet goedgedacht om zijn werk met menselijke wijsheid en welsprekendheid te doorspekken en te sieren; daarvoor waren de gedachten over dit onderwerp die zich aan zijn gemoed opdrongen te ernstig en te ontzaglijk. Hij voelde aan dat de grond waar hij op trad zo heilig was dat hij de schoenen van zijn voeten moest doen en alles terzijde moest leggen wat niet nauw in harmonie was met het geestelijke karakter van zijn onderwerp. Dat op iedere bladzijde de sporen van menselijke onvolmaaktheid terug te vinden zijn, daarvan is niemand zich zo bewust en daaronder is niemand zo nederig als de auteur zelf. Ja, hij was er zo diep van doordrongen dat het onderwerp maar gebrekkig behandeld is dat hij meerdere malen overwoog om zijn boek niet naar de pers te brengen, ware het niet dat het onderwerp van zo groot belang is en op alle mogelijke manieren besproken dient te worden. Moge Gods Geest de bestudering van dit boek vergezellen met Zijn kracht en zalving, dan zal Hem, evenals de Vader en de Zoon, daarvoor de eer toegebracht worden!

1. Verachtering in haar begin

De afgedwaalde van hart.Spreuken 14:14, Eng. vert.

Als er een overweging is die een geestelijk gezinde gelovige meer tot ootmoed maant dan alle andere, dan is het dat er in zijn hart, na alles wat God voor hem gedaan heeft, na al die keren dat Hij Zijn genade rijk tentoongespreid heeft, hem geduldig en zachtmoedig onderwezen heeft, hem herhaaldelijk geoefend heeft met de tucht van Zijn verbond, na al die ontvangen liefdesblijken en lessen die hij in de praktijk heeft opgedaan, nog altijd een beginsel huist dat geneigd is om stilletjes, voorgoed en gevaarlijk ver van God af te wijken. Voorwaar, deze ernstige waarheid geeft ons voldoende stof om ons zo diep als het maar kan te verootmoedigen voor Hem.

De oorzaak

Als we, nu we aan het begin staan van ons onderzoek naar dit onderwerp, een oorzaak mogen aanwijzen voor het feit dat dit latente, subtiele beginsel in de ziel steeds meer ruimte krijgt om zijn macht uit te oefenen, dan wijzen we naar het feit dat de gelovige voortdurend de waarheid uit het oog verliest dat Gods genade op zichzelf hem niet voor vergaande verachtering kan bewaren. De vijandige invloeden die haar omsingelen, de felle aanslagen waaraan ze wordt blootgesteld en het zwakke verzet dat ze kan bieden zijn van dien aard dat er, als ze op haar eigen krachten is aangewezen, geen moment is waarop het proces van beginnend en heimelijk verval niet reeds in de ziel begonnen kan zijn en daar vorderingen maakt – welke klinkende overwinningen Gods genade voorheen dan ook behaald mag hebben! We zijn geneigd om de genaden van de Geest te vergoddelijken. We beschouwen geloof, liefde en dergelijke genaden vaak als dingen die van zichzelf almachtig zijn, en daarbij vergeten wij dat ze, hoewel ze zonder twijfel goddelijk van oorsprong en geestelijk van aard zijn en een heiligmakende uitwerking hebben, zichzelf niet door hun eigen kracht onderhouden, maar onderhouden worden doordat Jezus hun voortdurend verlevendigt en voedt. Zodra ze aan hun eigen kracht worden overgelaten, zullen ze zeer zeker in verval raken en verwelken.

Hierbij moeten we echter een dierbare en belangrijke waarheid in het oog houden: het wezen van ware genade is onverwoestbaar. Gods genade in de ziel kan nooit helemaal sterven; het ware geloof kan nooit volledig en voorgoed verdwijnen. We hebben het nu alleen over hun verval. Een bloem kan slap hangen maar toch in leven zijn; een plant kan kwijnen zonder evenwel dood te gaan. Hoe diep het geestelijk verval en hoe zwak de genade ook kan zijn, er is een leven dat nooit sterft. Te midden van al zijn schommelingen, de wisselingen van eb en vloed, zijn vallen en opstaan, wordt de gelovige in Jezus ‘in de kracht Gods bewaard door het geloof tot de zaligheid’ [1 Petr. 1:5].1 Hij kan niet geheel en al afvallen; hij kan niet voorgoed verloren gaan. Gods onveranderlijkheid bewaart hem, het genadeverbond bewaart hem, Jezus’ volbrachte werk bewaart hem, de inwoning van de Geest bewaart hem, en zij bewaren hem tot de eeuwige heerlijkheid. We zeggen dus dat ware genade onverwoestbaar is; het kan nooit sterven. Maar het kan wel wegzakken; en het is dit ernstige en belangrijke onderwerp waarvoor de heilige aandacht van de lezer gevraagd wordt. Ons voornemen is het onderwerp ‘verachtering van de persoonlijke godsdienst in de ziel’ te behandelen in zijn verschillende en opvallendste verschijningsvormen en fases en die middelen aan te wijzen die God verordineerd en gezegend heeft om het weer te herstellen en te verlevendigen.

Daar we geloven dat ieder kind van God dat in een toestand van inwendig verval en uitwendige achteruitgang terugvalt, daar stapje voor stapje en geleidelijk terechtkomt, en we tevens geloven dat het proces van geestelijk verval kan voortschrijden binnen in de verborgen kamers van de ziel zonder dat bij de gelovige ook maar de minste argwaan of angst oprijst, achten we het hoogst noodzakelijk om deze toestand allereerst in zijn begin te beschouwen, als hij nog verborgen is. Moge de Geest van de Heere het verstand van de schrijver en de lezer vervullen met licht en het hart met ootmoed, en moge Hij het oog van het geloof enkel en alleen naar Jezus opheffen en op Hem richten als we een onderwerp gaan ontvouwen dat zo puur geestelijk en hartdoorzoekend is!

Het leven van God in de ziel

We beginnen met een korte uitleg van het leerstuk dat als de grondslag van ons onderwerp gezien moet worden, namelijk: Het leven van God in de ziel van de mens. De gelovige in Jezus is de goddelijke natuur deelachtig (2 Petr. 1:4). Hij is ‘uit de Geest geboren’; Christus woont in hem door het geloof; en dit maakt zijn nieuwe en geestelijke leven uit. Deze ene maar nadrukkelijke uitspraak van de apostel ontvouwt dit leerstuk en bevestigt het feit: ‘Christus in u’ (Kol. 1:27, Eng. vert.). Het is niet zozeer zo dat de gelovige leeft, maar meer dat Christus in hem leeft. Zo drukt de apostel het uit: ‘Ik ben met Christus gekruisigd, en ik leef, doch niet meer ik, maar Christus leeft in mij’ [Gal. 2:20]. Zullen we eens kijken naar Paulus’ levensverhaal ter illustratie van dit leerstuk? Ziehier het grote geheim van zijn bovennatuurlijke leven. Hij leefde onvoorwaardelijk voor Christus; en de bron hiervan was dat Christus geestelijk in hem leefde. Dit was het wat hem die diepe wijsheid, rijke kennis, vrijmoedigheid in het preken, onverschrokken ijver, onvermoeibaarheid in zware omstandigheden, geduld in het lijden en succes in zijn werkzaamheden gaf: Christus leefde in hem. En dit maakt het verheven en heilige leven van ieder kind van God uit: ‘Christus, Die ons Leven is.’ Het was Hem als Verbondshoofd en Middelaar van Zijn volk gegeven om het leven te hebben in Zichzelf, opdat Hij het eeuwige leven zou schenken aan al degenen die de Vader Hem gegeven had. Christus heeft dit leven (Joh. 5:26), Christus geeft het door (Joh. 5:25), Christus onderhoudt het (Joh. 6:57) en Christus bekroont het met eeuwige heerlijkheid (Joh. 17:24).

Verborgen voor de wereld

Een bijzondere eigenschap van het leven van God in de ziel is dat het verborgen is. ‘Uw leven is met Christus verborgen in God’ (Kol. 3:3). Het is een verborgen leven. De aard, bron, handelingen en onderhoudsmiddelen van dit leven zijn bedekt voor de zintuigen van de mensen. ‘De wereld kent ons niet’ [1 Joh. 3:1]. Ze kende Jezus niet toen Hij in het vlees verkeerde, anders zou ze de Heere des levens en der heerlijkheid niet gekruisigd hebben. Is het dan vreemd dat ze Hem niet kent zoals Hij woont in de harten van Zijn leden, waar Hij nog veel dieper verborgen is? Ze heeft Christus in Zijn eigen Persoon gekruisigd, ze heeft Hem gekruisigd in de personen van Zijn heiligen, en als ze de macht kreeg zou ze Hem zo weer kruisigen. En toch zit er iets in het goddelijke leven van de gelovige wat de verwondering wekt van de wereld, die Christus verwerpt. Dat de gelovige onbekend en toch welbekend is, sterft en toch leeft, gekastijd en toch niet gedood wordt, bedroefd en toch altijd blij is, arm is en toch velen rijk maakt, niets heeft en toch alles bezit, dat is inderdaad een raadsel, een paradox voor het vleselijke verstand. Ja, er zijn momenten dat de gelovige een raadsel voor zichzelf is. Hoe kan het dat het goddelijke leven in zijn ziel onderhouden wordt te midden van zoveel wat verzwakt, in leven gehouden wordt te midden van zoveel wat doodt, dat de flakkerende vonk te midden van de golven wel verduisterd wordt maar niet uitdooft! Of zonder beeldspraak: hoe kan het dat zijn ziel erop vooruitgaat bij de meeste tegenstand, opstijgt onder de zwaarste lasten, zich verblijdt in de grootste verdrukkingen en het mooist en hardst zingt wanneer het kruis het zwaarst drukt en de doorn het diepst steekt? Dat mag hem wel tot de uitroep brengen: ‘Ik ben een wonder voor anderen, maar een nog groter wonder voor mezelf!’ Maar hoewel de aard en de onderhoudsmiddelen van het goddelijke leven in de ziel verborgen zijn, geldt dat niet voor de uitwerkingen ervan, die de aanwezigheid en de echtheid van dit leven aantonen. De wereld houdt de gelovige nauwlettend in het oog. Ze let op iedere stap die hij zet, speurt iedere gang van hem na en onderzoekt en analyseert nauwgezet zijn verborgen motieven. Geen enkele fout, afwijking of compromis ontsnapt aan haar aandacht of kritiek: ze verwacht – en dat mag ze ook verwachten – perfecte harmonie van leer en leven en ze bestraft – terecht – iedere tegenstrijdigheid die ze tussen beide opmerkt. De uitwerkingen van het leven van God in de ziel van de gelovige worden dus waargenomen door een goddeloze wereld. Er is iets in de eerlijke en oprechte wandel van een kind van God wat de aandacht en verwondering van mensen afdwingt en opwekt. Hoewel ze hem haten en verachten, kunnen ze niet anders dan dit bewonderen en zich hierover verbazen.

Veilig bij God

Een andere eigenschap van het goddelijke leven in de ziel is dat het geborgen is. ‘Uw leven is met Christus verborgen in God’ (Kol. 3:3). Daar kan niemand erbij komen; geen macht kan het vernietigen. Het is ‘verborgen met Christus’, de geliefde Zoon van de Vader, de vreugde, de heerlijkheid, de rijkste en kostbaarste schat van Jehova; meer nog, het is ‘met Christus verborgen in God’, in de hand, in het hart, in de algenoegzaamheid, ja, in de eeuwigheid van God. O, die volkomen geborgenheid van het geestelijke leven van de gelovige! Geen aardse of helse macht kan het aanroeren. Het kan door de satan bestormd, door de verdorvenheid belaagd, door mensen bespot, en in tijden van ongeloof en diepe beproevingen door de gelovige zelf betwijfeld worden, en toch is het er, veilig ondergebracht bij de eeuwigheid van God, opgebonden in het hart en het Wezen van Jehova, en geen enkele vijand kan het tenietdoen. ‘De satan’, zegt Charnock, ‘zou evengoed God uit de hemel kunnen trekken, Christus’ geborgenheid kunnen ondermijnen en Hem van de boezem van de Vader kunnen afrukken als de gelovige van zijn geestelijk leven beroven of dat genadebeginsel tenietdoen dat God in hem geplant heeft.’ Maar Iemand Die meerder is dan Charnock heeft gezegd: ‘Ik geef hun het eeuwige leven, en zij zullen niet verloren gaan in der eeuwigheid, en niemand zal hen uit Mijn hand rukken’ (Joh. 10:28). Laten de schapen en de lammeren van het ‘kleine kuddeken’ zich verblijden omdat de Herder leeft en zij daarom ook zullen leven. Maar we gaan nu ertoe over om het verval van dit leven in de ziel te bezien.

Definitie

Met een toestand van beginnend verval bedoelen we die verachtering van het geestelijk leven en de genade in de gelovige die kenmerkend is voor het allereerste en meer verborgen stadium. Hier is het nog latent en verborgen, en daarom het minst verdacht en het meest gevaarlijk. Het droevige proces van geestelijke verachtering kan in de ziel zo heimelijk, zo stilletjes en zo onopgemerkt voortschrijden dat degene die het betreft wellicht reeds veel terrein, genaden en levenskracht verloren heeft en in een zorgwekkende toestand van geestelijke doodsheid en verval is meegevoerd, nog voordat er zelfs maar een vermoeden van zijn werkelijke toestand in zijn boezem is opgerezen. Evenals Simson kan zo iemand ontwaken uit zijn slaap en zeggen: ‘Ik zal ditmaal uitgaan, als op andere malen, en mij uitschudden; want hij wist niet, dat de Heere van hem geweken was’ (Richt. 16:20). Of hij lijkt op Efraïm, van wie staat opgetekend: ‘Vreemden verteren zijn kracht, en hij merkt het niet; ook is de grauwigheid op hem verspreid, en hij merkt het niet’ (Hos. 7:9). Dit is de toestand van de ziel die we nu hebben te onderzoeken; een toestand die niet zozeer zichtbaar is voor de uitwendige waarneming van mensen, maar vooral en directer voor een heilig en hartdoorzoekend God. Wanneer we de toestand van een afkerige van hart onder de loep nemen, zullen we in de eerste plaats laten zien welke dingen niet gepaard hoeven te gaan met de beginfase van een toestand van verachte-ring.

Wat niet gepaard gaat met verachtering

Ten eerste: het brengt geen verandering in het wezen van de goddelijke genade met zich mee, maar een heimelijke achteruitgang van de welstand, levenskracht en beoefening van die genade in de ziel. Zoals het hart in het lichamelijk gestel niets van zijn natuurlijke functie verliest wanneer het door een ziekte slechts een flauwe en zwakke hartslag door het vaatstelsel heen stuurt, zo kan de goddelijke genade in het geestelijk gestel van de gelovige ziek, zwak en inactief zijn en toch haar aard en eigenschappen behouden. De hartslag kan zwak zijn, maar toch klopt hij nog; het kan zijn dat het zaad geen vrucht draagt, en toch ‘leeft en blijft het voor eeuwig’; de goddelijke natuur kan kwijnen, en toch kan ze nooit samengaan of versmelten met een andere natuur en zal ze haar goddelijkheid altijd onbevlekt en onveranderd bewaren. Dat neemt niet weg dat de goddelijke genade wat haar kracht en oefening betreft gevaarlijk diep weg kan zakken, ook al verandert haar natuur niet. Ze kan ziek, traag en nabij de dood zijn; ze kan als gevolg van haar verval zo uitgeteerd zijn dat ze geen verzet weet te bieden aan de sterke verleidingen van de verdorvenheid; ze kan zo laag terneer liggen dat de vijand naar hartenlust eroverheen kan walsen; ze kan zo inactief en toegeeflijk zijn dat luiheid, wereldsgezindheid, trots, vleselijkheid en dergelijke ondeugden vrij spel hebben.

Deze verachtering van de genade kan ook vorderingen maken zonder dat het oordeelsvermogen enig teken van bederf vertoont in zijn beschouwing van de schoonheid en gepastheid van geestelijke waarheden. Niet het gebrek aan een geestelijke beschouwing van de lieflijkheid en harmonie van de waarheid, maar het gebrek aan geestelijk genot is het symptoom dat de ware toestand van de ziel aan het licht brengt. Het oordeelsvermogen zal niets van zijn licht verliezen, maar het hart wel veel van zijn vurigheid; de geopenbaarde waarheden, in het bijzonder de genadeleerstukken, zullen wat hun waarde en schoonheid betreft dezelfde vooraanstaande plek behouden, maar hun invloed zal amper merkbaar zijn. De gelovige zal nog steeds met Gods Woord instemmen, maar een haast volslagen vreemdeling zijn van het Woord als middel tot heiligmaking, verootmoediging en voeding; ja, het kan ook niet anders zolang dit proces van heimelijk verval in zijn ziel doorzet.

Deze beginnende toestand van verval hoeft niet te betekenen dat de lat van de heiligheid lager gelegd wordt, maar houdt wel in dat het hart niet opstijgt en dat het gemoed zich niet erop toelegt om zich in de praktijk aan dat heilige richtsnoer te houden. Het oordeelsvermogen zal erkennen dat Gods wet, zoals die in het leven van Christus belichaamd werd, de leefregel is voor de gelovige, en toch kan de levende godzaligheid zo ver weggezakt zijn in de ziel dat er geen verlangen is om Christus gelijkvormig te worden, geen hunkering naar heiligheid, geen ‘tegenstand ten bloede toe in de strijd tegen de zonde’ [vgl. Hebr. 12:4]. O, een christen verkeert in een zorgwekkende toestand als het hart het oordeelsvermogen tegenspreekt en het leven de belijdenis logenstraft! Als er meer kennis is van de waarheid dan ondervinding van de kracht ervan, meer licht in het verstand dan genade in de genegenheden, meer pretenties in de belijdenis dan heiligheid en geestelijkheid in de levenswandel! En toch is het mogelijk dat een christelijke belijder tot deze droevige en naargeestige toestand vervalt. Wat zou dit een mens die niet meer heeft dan lege beschouwingen, credo’s, verwaande pretenties en een koude en levenloze rechtzinnigheid ertoe moeten aanzetten om stil te staan, zijn hart te doorzoeken, zijn geweten te onderzoeken en de ware staat van zijn ziel voor God te weten te komen!

Uitwendig stipt, maar zonder hart

Nog eens: deze toestand van heimelijke afkering van God kan samengaan met een uitwendige en stipte betrachting van de genademiddelen, maar er wordt dan geen geestelijk nut of genot in de middelen ervaren. En mogelijk is dat hetgeen waardoor zijn ziel in slaap gesust wordt. Doordat hij door een puur vormelijke godsdienst in slaap gewiegd is, verkeert de gelovige in de waan dat zijn hart recht is en dat het naar Gods oordeel wel is met zijn ziel. Ja, sterker nog, een tanende gelovige kan zo diep weggezonken zijn in een vormelijke toestand dat hij de nauwe en verborgen omgang met God inruilt voor de uitwendige en algemene genademiddelen. Het kan zijn dat hij zijn intrek heeft genomen in de buitenste delen van de tempel en slechts in het voorhof van het heiligdom vertoeft. Het kan zijn dat regelmatige of zelfs onregelmatige afzondering voor meditatie, zelfonderzoek, het lezen van Gods Woord en het gebed in het verborgene het veld moet ruimen voor een uitwendige vorm van godzaligheid met veel poespas. Openbare vergaderingen en bijeenkomsten van religieuze genootschappen, het zakenleven en beroepsactiviteiten met een religieus karakter, die weliswaar ondergeschikt maar niettemin belangrijk zijn, kunnen God uit de ziel wegstoten en Christus buiten het hart sluiten. Als een gelovige er tevreden mee is om ‘op dit armzalige rantsoen te leven’2 en genoeg heeft aan het rumoer en de poespas van de uitwendige godsdienst, is dat een van de meest tastbare en zorgwekkende symptomen dat het leven van God in zijn ziel tanende is. Maar laten we nu een aantal meer positieve kenmerken opsommen van een toestand van beginnend en heimelijk geestelijk verval.

Wat wel gepaard gaat met verachtering

Wanneer een belijder kan leven met zijn gebruikelijke godsdienstplichten en ze strikt, regelmatig en vormelijk naleeft zonder dat hij daarin vreugde in God, kinderlijke nabijheid, verbrokenheid en tederheid en een zoete terugkeer naar God ervaart, mag hij ervan uitgaan dat zijn ziel heimelijk van God begint af te wijken. Als hij zijn ziel kan verzadigen en voeden – als het al ‘voeden’ genoemd mag worden – met een vorm zonder leven, welk duidelijker symptoom van zijn werkelijke toestand heeft hij dan nog nodig? Wil de godsdienst in de ziel gedijen en groeien, dan heeft ze voor haar voeding en ondersteuning meer nodig dan dit. Een gelovige die hijgt naar God, hongert en dorst naar de gerechtigheid, genade die welig tiert, een hart dat sterk betrokken is bij geestelijke plichten, levendig, veel in het gebed, nederig en teer is en een hemelse gesteldheid en hemelse verlangens heeft – dat zijn kenmerken die niet verbonden kunnen worden aan een levenloze en geesteloze betrachting van godsdienstplichten. Zulke godsdienstplichten zijn slechts bolsters voor de welstand van het leven van God in de ziel. De ziel heeft meer nodig. Ze hongert en dorst, haar geestelijke begeerte moet en zal verzadigd worden. Niets anders dan het leven uit Christus, het Brood en het Water des levens, kan de ziel bevredigen en verzadigen. ‘Ik ben het Brood des levens’ [Joh. 6:48]. ‘Zo iemand dorst, die kome tot Mij en drinke’ [Joh. 7:37]. ‘Want Mijn vlees is waarlijk spijs, en Mijn bloed is waarlijk drank’ [Joh. 6:55]. De belijder die het heel zijn leven zonder dit voedsel kan doen en zo zijn ziel laat verhongeren, mag wel uitroepen: ‘Ik word mager, ik word mager!’ [Jes. 24:16]. O, hoe ernstig zijn de woorden van onze Heere aan zulke mensen: ‘Voorwaar, voorwaar zeg Ik ulieden, tenzij dat gij het vlees van de Zoon des mensen eet en Zijn bloed drinkt, zo hebt gij geen leven in uzelf’ [Joh. 6:53].

Nog eens: Als een belijder zijn Bijbel kan lezen zonder geestelijke smaak, of hem onderzoekt, niet met een oprecht verlangen om de zin van de Geest te weten te komen om zo in heiligheid en gehoorzaamheid te kunnen wandelen, maar uit pure nieuwsgierigheid of vanwege het literaire gehalte ervan, dan is dat een duidelijk bewijs dat zijn ziel achteruitgaat in de ware geestelijke godsdienst. Er is misschien wel niets wat meer licht werpt op de geestelijke toestand van een gelovige dan de wijze waarop hij tegen de Schrift aankijkt. Het kan zijn dat hij haar leest, maar dan zoals hij ieder ander boek leest, zonder de diepe en ernstige overtuiging dat ‘al de Schrift van God is ingegeven en nuttig is tot lering, tot wederlegging, tot verbetering, tot onderwijzing die in de rechtvaardigheid is, opdat de mens Gods volmaakt zij, tot alle goed werk volmaaktelijk toegerust’ (2 Tim. 3:16-17). Het kan zijn dat hij haar leest zonder geestelijk genot, zonder haar in een gebed om te zetten, zonder dat hij haar heilige geboden, dierbare beloften, zoete vertroostingen, getrouwe waarschuwingen, liefdevolle vermaningen en tedere berispingen in zijn hart opbergt en ze dagelijks in praktijk brengt. Als hij haar zo leest, hoe kan de gelovige dan verwachten dat hij dat profijt van de Schrift trekt dat de Schrift had moeten opleveren en waarvoor ze bedoeld is?

Wanneer een belijdend christen kan bidden en tegelijk moet erkennen dat hij niet dicht bij de troon kan komen, de gouden scepter niet aan kan raken, geen omgang met God heeft, Hem ‘Vader’ noemt zonder het besef dat hij tot kind is aangenomen, de zonden in het algemeen belijdt zonder via het kruis tot God op te zien, het gevoel heeft dat Gods oor en hart voor hem gesloten zijn, dan is dat een duidelijk bewijs dat de godsdienst in de ziel in verval is. En als hij geen zoetheid kan vinden in een geestelijke bediening, rusteloos en ontevreden neerzit onder een ontdekkende en praktijkgerichte verklaring van de waarheid, liever de leerstukken heeft dan de voorschriften, liever de beloften dan de geboden, liever de vertroostingen van het Evangelie dan de vermaningen ervan, is dat een teken van beginnend verval.

Wat dunkt u van de Christus?

Wanneer de gelovige maar weinig omgang met Christus kent, zelden tot Zijn bloed de toevlucht neemt, weinig uit Zijn volheid leeft, het zelden over Zijn liefde en heerlijkheid heeft, dan zijn dat tastbare symptomen dat het achteruitgaat met de ziel. Dit is misschien wel het beste criterium om de toestand van de ziel aan te toetsen. We zouden de aard en de groei van de godsdienst van ieder mens graag willen toetsen door hem deze vraag te laten beantwoorden: ‘Wat dunkt u van de Christus?’ [Matth. 22:42]. Wordt de wortel van uw belijdenis dagelijks bevochtigd door Zijn bloed? Is het Zijn gerechtigheid waardoor u boven uzelf uitgetild wordt en dagelijks een vrije en nabije omgang met God mag hebben? Is Zijn zoete liefde veel in uw hart en neemt u Zijn welriekende naam vaak op de lippen? Brengt u uw verdorvenheden dagelijks bij Zijn genade, uw schuld bij Zijn bloed, uw beproevingen bij Zijn hart? In één woord: is Jezus de essentie van uw leven, de bron van uw heiligmaking, het enige heerlijke voorwerp waarop uw oog steevast ligt te staren, het doelwit waarop u altijd gericht bent? Neem het ons niet kwalijk, lezer, als we zeggen dat een belijder goed van Christus kan spreken, Zijn Naam kan eren, Zijn zaak kan voorstaan en Zijn Koninkrijk kan bevorderen en toch Christus in zijn hart, de Hoop der heerlijkheid, kan missen. Het praten over godsdienst, predikanten, kerken of een uitwendige ijver voor hun welstand maakt nog geen werkelijk geestelijk mens en is nog geen kenmerk van zo iemand. Hoeveel van deze dingen gaan in onze tijd echter door voor het leven van God in de ziel? O, dat er onder Gods dierbare heiligen minder over predikanten en meer over Jezus gesproken werd, minder over preken en meer over de kracht van de waarheid in hun ziel, minder ‘ik ben van Paulus’ en ‘ik ben van Apollos’ en meer ‘ik ben van Christus’.

Liefdeloosheid naar medechristenen

De genade in de ziel staat op een laag pitje als er in de levenswandel liefdeloosheid richting andere christenen aan de dag treedt. Hoe meer het hart bezet is met de liefde van Christus, hoe minder ruimte er zal zijn voor liefdeloosheid richting Zijn heiligen. Omdat er zo weinig liefde tot Jezus is, is er zo weinig liefde tot Zijn volgelingen. Hoe geestelijker het gemoed is, hoe meer het over verschillende partijen en namen heen kijkt; het laat zijn bekrompen en uitsluitende opvattingen varen, werpt zijn vooroordelen tegen andere afsplitsingen van de ene Kerk weg en omhelst uit hartelijke christelijke liefde al degenen die ‘de Heere Jezus Christus in oprechtheid liefhebben’ [vgl. Ef. 6:24]. Wanneer we pleiten voor een breder draagvlak voor christelijke liefde, bedoelen we geenszins dat we ‘de waarheid moeten verkopen’, onze principes op het spel moeten zetten of ons geweten moeten opofferen op het altaar van het ongelovige liberalisme. Waar we voor pleiten is meer van die christelijke liefde, teerhartigheid, vriendelijkheid en liefdadigheid die een ieder het recht gunt om een eigen oordeel te vormen, gewetensvol aan de waarheid blijft vasthouden en anderen dezelfde voorrechten toestaat die ze voor zichzelf opeist. Het kan niet anders dan dat veel van Gods heiligen over bepaalde dingen anders denken; is dat dan een noodzakelijke reden om een eind te maken aan hun onderlinge liefde en een wig tussen hen te drijven? Verre daarvan, zo denken wij. Er zijn raakvlakken waarop alle christenen die het Hoofd behouden kunnen staan. Er zijn waarheden waarover we het allemaal eens kunnen zijn en waarin we één van geest kunnen zijn. Waarom zouden we dan op een afstand van het ene lichaam blijven staan en roepen: ‘Des Heeren tempel, des Heeren tempel zijn wij?’ [vgl. Jer. 7:4]. Waarom zouden we weigeren om het beeld van Vader in het gezicht van de kinderen te erkennen en ze behandelen als vreemde mensen die wat hun geest en taal betreft ver van ons af staan, omdat ze Gods Woord niet op alle punten hetzelfde interpreteren als wij? Waarom zou niet ‘alle bitterheid, en toornigheid, en gramschap, en geroep, en lastering geweerd worden, met alle boosheid’ [vgl. Ef. 4:31]? Waarom zouden we niet ‘jegens elkander goedertieren en barmhartig zijn, vergevende elkander, gelijkerwijs ook God in Christus ons vergeven heeft’ [vers 32], aangezien de Kerk en het huisgezin slechts één zijn en de ware gelovigen allen ‘één zijn in Christus Jezus’ [Gal. 3:28]? Dit zal het geval zijn waar de geestelijke godsdienst zich verdiept. Als dit er niet is, is dat een teken dat de genade in verval is en het leven van God in de ziel achteruitgaat.

Zelfonderzoek

Zo hebben we dan geprobeerd een aantal van de opvallendste kenmerken van een toestand van beginnend verval van het leven Gods in de gelovige onder het oog te brengen. U zult wel gezien hebben dat we alleen die kenmerken hebben genoemd die wijzen op de heimelijke afwijking van het hart van God; die toestand is zo verborgen, zo bedekt voor het oog en aan de buitenkant zo schoonschijnend dat ieder vermoeden van het bestaan ervan in slaap gewiegd wordt en de ziel gesust wordt met het waanidee dat alles goed met haar is. Geliefde lezer, is dat uw toestand? Heeft dit boek tot dusver in u een heimelijke terugval, verborgen afwijking en afkering van het hart blootgelegd? Heeft het u laten zien – doordat Gods Geest erdoor sprak – dat uw ziel in een ondeugdelijke toestand verkeert en dat het leven van God in u kwijnt? Sluit uw ogen niet toe voor deze ontdekking, hoe pijnlijk ze ook is. Zie uw toestand volledig en eerlijk onder ogen. Als u de toestand van een zieke wilt verbeteren, helpt het niet om de ergste symptomen van die toestand voor het oog te verhullen. Het is een teken van ware wijsheid en bekwaamheid als iemand de ernst van de ziekte weet vast te stellen en de diepte van de wond kan peilen. En hoewel zo’n methode pijn kan doen bij de patiënt, is het essentieel om hem volledig te laten herstellen. Geliefde lezer, het is belangrijk dat u de exacte toestand van uw ziel voor God te weten komt. En als u oprecht bent in die smeekbede die vaak van uw lippen gekomen is: ‘Doorgrond mij, o God! en ken mijn hart; beproef mij, en ken mijn gedachten. En zie, of bij mij een schadelijke weg zij’ [Ps. 139:23-24], dan zult u Hem danken voor iedere vriendelijke en trouwe vermaning die u aanzet tot het grote werk van zelfonderzoek. Dr. Owen zegt:

Het is betamelijk om alle soorten belijders aan deze dingen te herinneren; want we zien dat niet weinigen van hen zichtbaar achteruitgaan, zonder dat ze zich ernstig inspannen voor hun herstel, en zich toch vleien met de gedachte dat de wortel der zaak in hen gevonden wordt. Als liefde tot de wereld, gelijkvormigheid daaraan, nalatigheid in heilige plichten en koudheid in geestelijke liefde een bewijs zijn van zulke achteruitgang, dan gaat het inderdaad achteruit met hen. Maar laat niemand zijn eigen ziel bedriegen; overal waar een zaligmakend beginsel van genade gevonden wordt, daar zal het gedijen en toenemen tot het einde toe. En wanneer het tegengestaan wordt en daardoor tijdelijk terugvalt, zal het de ziel waarin het gevonden wordt geen rust gunnen, maar zal het constant werkzaam zijn om zich te herstellen. Vrede in een toestand van geestelijk verval is een zielsverwoestende gerustheid; u kunt beter verschrikt zijn omdat u door een bepaalde zonde overvallen bent dan gerust zijn terwijl uw geestelijk leven duidelijke tekenen van verval vertoont.

Verachtering in het boek Hooglied

We zien enkele duidelijke kenmerken van de toestand van verachtering van het hart die we overdacht hebben zo treffend terug bij de Kerk, zoals de Heilige Geest dat beschrijft in het vijfde hoofdstuk van het Hooglied van Salomo, dat we de ernstige aandacht van de lezer zouden willen vragen voor dit gedeelte, dat aansluit op dit gedeelte van ons werk.

In het tweede vers erkent de Kerk haar slaperige, hoewel niet volledig ongevoelige toestand: ‘Ik sliep, maar mijn hart waakte.’ Hier blijkt dat er goddelijk leven in de ziel was, maar dat leven was op zijn retour. Ze wist dat ze in een zorgeloze en sluimerende toestand was verzonken, dat het werk van genade in haar ziel kwijnde, dat een geest van diepe slaap over haar gekomen was; maar het ergste teken was dat ze tevreden was met deze toestand. Ze hoorde haar Liefste kloppen, maar ze kon het zo goed vinden met haar geesteloze toestand dat ze er geen acht op sloeg en niet voor Hem opendeed. ‘Ik sliep, maar mijn hart waakte; de stem mijns Liefsten, Die klopte, was: Doe Mij open, Mijn zuster, Mijn vriendin, Mijn duive, Mijn volmaakte; want Mijn hoofd is vervuld met dauw, Mijn haarlokken met nachtdruppen’ [Hoogl. 5:2]. Als ze zo wordt aangesproken, had ze meteen uit haar slaap moeten opstaan en haar Heere binnen moeten laten. Een gelovige kan wel tot een geesteloze zielstoestand vervallen, maar niet in die mate dat hij volledig doof is voor de stem van zijn Liefste, Die tot hem spreekt door middel van zijn geweten, het Woord en voorzienige beschikkingen. Wel kan zijn genade zo ver weggezakt, zijn liefde zo bekoeld en hijzelf zo hard geworden zijn als gevolg van zijn verachtering dat hij tevreden is met deze toestand. O, het is een zorgwekkend symptoom dat het achteruitgaat met de ziel als men liever toegeeft aan luiheid en het eigen ik dan dat men een bezoek van Jezus krijgt!

Merk op dat Christus Zich teruggetrokken had toen ze opstond. ‘Ik deed mijn Liefste open, maar mijn Liefste was geweken, Hij was doorgegaan; mijn ziel ging uit vanwege Zijn spreken; ik zocht Hem, maar ik vond Hem niet, ik riep Hem, doch Hij antwoordde mij niet’ (vers 6). Moe van het lange wachten, bedroefd vanwege de ontdekking van haar vergaande verachtering en verwond door haar koele weigering onttrok Hij Zijn gevoelige, liefdevolle tegenwoordigheid en liet Hij haar over aan de gevolgen van haar droevige afkering. De Heere verbergt Zich nooit vrijwillig voor Zijn volk; nooit wordt Hij aangestuurd door een willekeurige impuls in Zijn wil. Zijn blijdschap in Zijn volk, Zijn liefde tot hen en de vreugde die Hij ontleent aan de omgang met hen zijn van dien aard dat Hij wel de hele dag met hen zou willen wandelen en hen bestralen met het onbewolkte licht van Zijn aangezicht. Maar als Hij Zich voor een ogenblik verbergt, dan wordt Hij daartoe gedreven door de lauwheid van hun hart en doordat ze Zijn liefde onvriendelijk tegenstaan. Daar Hij Zelf teder van hart is, voelt Zijn hart de pijn als Hij ook maar enige onverschilligheid in Zijn kind bespeurt; daar Hij Zelf een oceaan van liefde is, geeft de minste lauwheid in de liefde van Zijn volk Hem reeds aanleiding om Zich terug te trekken. En toch is deze kortstondige terugtrekking geen rechterlijke, maar een vaderlijke, liefdevolle kastijding om hen te brengen tot de kennis en belijdenis van hun toestand: ‘Ik zal heengaan en keren weder tot Mijn plaats, totdat zij zichzelf schuldig kennen en Mijn aangezicht zoeken; als hun bange zal zijn, zullen zij Mij vroeg zoeken’ (Hos. 5:15).

Afdwalen door zelfvoldaanheid

Het is opmerkenswaardig dat de bruid terugviel in deze toestand van verachtering onmiddellijk nadat ze een bijzondere openbaring van Christus’ liefde aan haar ziel ontvangen had. We lezen dat ze haar Liefste als volgt uitnodigde: ‘Ontwaak, Noordenwind, en kom, Gij Zuidenwind, doorwaai mijn hof, dat zijn specerijen uitvloeien. O, dat mijn Liefste tot Zijn hof kwame, en ate zijn edele vruchten!’ [Hoogl. 4:16]. Hij gaat genadig op de uitnodiging in: ‘Ik ben in Mijn hof gekomen, o Mijn zuster, o bruid. Ik heb Mijn mirre geplukt, met Mijn specerij; Ik heb Mijn honingraten met Mijn honing gegeten; Ik heb Mijn wijn mitsgaders Mijn melk gedronken. Eet, vrienden, drinkt, en wordt dronken, o liefsten’ [Hoogl. 5:1]. Aan haar terugval ging dus een nauwe en bijzondere gemeenschap met haar Heere vooraf. En hoevelen van het volk des Heeren kunnen getuigenis geven aan dezelfde ernstige waarheid, dat hun droevigste afdwalingen soms onmiddellijk volgden op tijden waarin ze de meest lieflijke en heilige omgang met hun God en Vader mochten beoefenen! Het is na zulke tijden dat de gelovige het meest op moet passen voor een geest van zelfvoldaanheid. Als hij zijn hart niet nauwgezet bewaakt, gaat het eigen ik met de eer strijken na het genadige en liefderijke bezoek dat Jezus aan de ziel gebracht heeft en zoekt het in zichzelf naar een verborgen oorzaak waarom het deze genade ontvangen heeft. Wanneer de Heere een zegening geeft, hebben we bijzondere genade nodig om te verhoeden dat we door diezelfde zegening ten val zullen komen. Het geval van de discipelen geeft hiervan een gedenkwaardige illustratie. De gelegenheid waarbij de omstandigheid waarover we het dadelijk zullen hebben zich afspeelde, was buitengewoon plechtig en aangrijpend; het was het tafereel dat onmiddellijk voorafging aan de kruisiging van Jezus. Lukas heeft het als volgt opgetekend: ‘En Hij nam brood, en als Hij gedankt had, brak Hij het en gaf het hun, zeggende: Dat is Mijn lichaam, hetwelk voor u gegeven wordt; doet dat tot Mijn gedachtenis. Desgelijks ook de drinkbeker na het Avondmaal, zeggende: Deze drinkbeker is het Nieuwe Testament in Mijn bloed, hetwelk voor u vergoten wordt’ (Luk. 22:19-20). Welk tijdstip had heiliger kunnen zijn dan dit? Welke gelegenheid had plechtiger en gewijder kunnen zijn? Hier mochten de discipelen gemeenschap hebben met hun aanbiddelijke Immanuel in de ontzaglijke verborgenheid van Zijn lijden! Maar wat lezen we onmiddellijk nadat deze heilige bediening is afgesloten? ‘En er werd ook twisting onder hen, wie van hen scheen de meeste te zijn’ (vers 24). Hier zien we de ergste uitingsvormen van de gevallen natuur: hartstocht, haat, afgunst, wrok in het hart, en dat op een moment waarop de tekenen van de stervende liefde van hun Zaligmaker nog op hun lippen waren! O, wat een leerzame les is dit voor ons! Vertrouw niet op gestaltes en gevoelens, bid zonder ophouden en ‘waak in de gebeden’, vooral wanneer u zo-even nog bijzonder nabije omgang met God mocht hebben of bijzondere genaden uit Zijn handen ontvangen hebt. Traill merkt wijselijk op:

Bijzondere geestelijke genietingen zijn gevaarlijk en maken de helpende genade van God zeer noodzakelijk voor een mens. Ze brengen bijzondere verzoekingen met zich mee en kunnen speciale verdorven neigingen losmaken, zoals geestelijke hoogmoed, tevredenheid met de huidige toestand van voorspoed en een flauw verlangen naar een betere toestand. Als de Heere singuliere openbaringen van Zichzelf geeft, weet dan dat dat een tijd is dat u bijzondere genade nodig hebt om daar een juist gebruik van te maken. Ze zouden vaker terugkomen, hoger reiken en langer duren als u er een beter gebruik van maakte. Hoe groter de zegening, hoe moeilijker het is om er goed mee om te gaan en hoe moeilijker het werk, hoe harder we Gods genade nodig hebben en hoe vaker en vuriger we aan de genadetroon moeten smeken om die noodzakelijke en helpende genade.

Zoek Hem met heel uw hart

Merk verder op dat herhaaldelijke verachtering in het geval van de Kerk een verhardende uitwerking had. In hoofdstuk 3:1 uit ze een zeker verlangen naar Christus, hoewel haar houding wijst op een luie geest: ‘Ik zocht des nachts op mijn leger Hem Die mijn ziel liefheeft.’ Meteen daarop klopt Christus aan, maar ze was zo diep weggedommeld dat ze niet opstond om Hem binnen te laten. Ga de stappen maar na en let op de geestdodende aard van verachtering in de genade. Eerst neemt ze een luie houding aan en kort daarna horen we haar zeggen: ‘Ik slaap’ (Eng. vert.). Hoe komt het dat velen die Christus lijken te zoeken buiten Hem rust vinden? In de meeste gevallen is het niet moeilijk om de ware oorzaak vast te stellen. Het is deze: ze zoeken Hem in een sluimerende gestalte, op hun bed. Hun verlangens zijn zo zwak, hun geestesgesteldheid zo doods en hun harten zo koud dat de manier waarop ze Hem zoeken hun verlangens als het ware onoprecht laat voorkomen en pleit voor een afwijzing van hun verzoek. Kijk nog eens goed naar haar bekentenis. O, is het niet de bekentenis van velen? ‘Ik zocht des nachts op mijn leger Hem Die mijn ziel liefheeft; Ik zocht Hem, maar ik vond Hem niet.’ En de reden waarom ze Hem niet vond, was de logge gestalte en de versufte geest waarmee ze Hem zocht! Pas ervoor op dat u Jezus niet met een logge geest zoekt. Als u zo gesteld bent, kan een teleurstelling niet uitblijven. Maar zoek Hem met heel uw hart, met al uw verlangen, met heel de gezindheid van uw ziel. Zoek Hem als uw hoogste en enige goed. Zoek Hem als Degene Die het gebrek aan alle andere goederen kan opvullen en zonder Wie niets u goed zal doen. Zoek Hem als de zegening die elke bittere beker zoet kan maken, elke donkere wolk kan doen opklaren, elk kruis in een weldaad kan veranderen en die spijze uit de eter en honing uit de rots voort kan brengen. O, wat een deel heeft die ziel die Jezus tot haar deel heeft! ‘De Heere is mijn Deel, zegt mijn ziel, daarom zal ik op Hem hopen’ [Klaagl. 3:24]. Maar Hij moet gezocht worden met alle krachten van de ziel, met het vurigste verlangen en met de grootst mogelijke doelgerichtheid om Hem te kunnen vinden. En Hij is het zeker waardig om zo gezocht te worden. Hij is de parel die de ijverige zoeker zal belonen. Hij zal een ieder die oprecht en nederig tot Hem komt, ruimschoots vergelden. Geen behoefte waarin Hij niet zal voorzien, geen wond die Hij niet zal helen, geen nood die Hij niet zal verzachten, geen zonde die Hij niet zal vergeven, geen verdorvenheid die Hij niet ten onder zal brengen. Maar zoek Hem doelgericht met uw hele ziel en u zult Hem vinden. ‘Mijn hart zegt tot U: Gij zegt: Zoekt Mijn aangezicht; ik zoek Uw aangezicht, o Heere’ (Ps. 27:8). ‘De ziel des luiaards is begerig, doch er is niets; maar de ziel der vlijtigen zal vet gemaakt worden’ (Spr. 13:4).

Altijd toch nog een teken van leven