Wanneer hij tijdens een verhoor onverwacht hardhandig uitvalt naar de verdachte, wordt commissario Guido Brunetti op verlof gestuurd. Er wordt hem opgedragen even rust te nemen, en zijn vrouw Paola stuurt hem naar een villa op Sant’Erasmo, een van de grotere eilanden in de Venetiaanse lagune.

Brunetti brengt er zijn dagen door in een bootje en geniet van de stilte. Alles verloopt volgens plan, tot Davide Casati, de beheerder van de villa, na een heftige storm onverwachts is verdwenen. Niemand weet waar hij is, en zelfs de vrouw die hij in het geheim bezocht, heeft hem sinds de storm niet meer gezien.

Brunetti voelt zich verplicht de verdwijning te onderzoeken, en zet zijn vakantie opzij om uit te vinden wat er gebeurd is met de man die nog maar net een vriend was geworden.

Donna Leon (1942) is grootmeesteres van de sfeervolle crime. Sinds 1981 woont ze in Venetië, de stad waaraan ze al in haar jeugd haar hart verloor. Met haar sociaal bewuste misdaadromans over commissario Brunetti heeft ze al miljoenen lezers voor zich gewonnen.

DONNA LEON BIJ UITGEVERIJ CARGO

Duister glas

Vriendendienst

Onrustig tij

Dood van een maestro

Bedrieglijke zaken

De stille elite

Kinderspel

Mijn Venetië

Dood in den vreemde

Droommeisje

Gezichtsverlies

Een kwestie van vertrouwen

De dood draagt rode schoenen

Dodelijke conclusies

Salto mortale

Acqua alta

Beestachtige zaken

Hemelse juwelen

Het onbekende kind

Tussen de regels

Ik aanbid je

Eeuwige jeugd

Donna Leon

Wat niet verdwijnt

Vertaald door
Lilian Schreuder

AMSTERDAM 2018

Cargo

Cargo is een imprint van Uitgeverij De Bezige Bij, Amsterdam

Copyright © 2017 Donna Leon en Diogenes Verlag AG Zürich

All rights reserved

Copyright Nederlandse vertaling © 2018 Lilian Schreuder

Oorspronkelijke titel Earthly Remains

Oorspronkelijke uitgever William Heinemann, Londen

Omslagontwerp Wil Immink Design

Omslagillustratie © Wil Immink Design/iStock

Verzorging e-book Ferdinand Rusch

ISBN 978 94 031 2930 3

NUR 305

uitgeverijcargo.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2018.

Dit e-book leest het best als het lettertype op de e-reader is ingesteld op ‘origineel’, ‘standaard’ of ‘default’. Verder wordt aangeraden om de volgende instellingen te kiezen: ‘niet uitvullen’ en ‘niet afbreken’.

Voor rechter Ruth Bader Ginsburg

E scenderem col fiume, e in seno accolti

il mar ci avrà pria che risorga il giorno.

We worden meegetrokken met de stroming, en de zee

zal ons nemen voordat de dag aanbreekt.

Ottone, akte 2, scène 9

Händel

1

Na een uitwisseling van beleefdheden volgde er een gesprek dat nu al een halfuur duurde, en Brunetti begon de spanning ervan te voelen. De man tegenover hem, een tweeënveertigjarige advocaat wiens vader een van de succesvolste – en dus machtigste – notarissen van de stad was, had het verzoek gekregen om die morgen naar de questura te komen. De reden daarvoor was dat twee mensen hem hadden genoemd als de man die een paar dagen geleden op een feest bij iemand thuis wat pillen had aangeboden aan een meisje.

Het meisje had die weggespoeld met een glas sinaasappelsap, dat ze eveneens zou hebben gekregen van de man die nu tegenover Brunetti zat. Kort daarna was ze in elkaar gezakt en naar de Spoedeisende Hulp van het Ospedale Civile gebracht, waar haar toestand werd omschreven als ‘riservata’.

Antonio Ruggieri was punctueel om tien uur verschenen en had, als kennelijk bewijs van zijn geloof in de professionaliteit en integriteit van de politie, niet de moeite genomen om een andere advocaat mee te nemen. Evenmin had hij geklaagd over de warmte in het vertrek waar slechts één raam was, hoewel zijn blik wel even was blijven hangen op de ventilator die in een hoek stond. Die was daar zijn best aan het doen – zonder succes – om de drukkende benauwdheid van de warmste julimaand ooit wat te verlichten.

Brunetti had zich verontschuldigd voor de warmte in de kamer, waarbij hij uitlegde dat de aanhoudende hittegolf de questura had gedwongen om de gereduceerde hoeveelheid elektriciteit te gebruiken voor de computers óf voor airconditioning, en dat er voor het eerste was gekozen. Ruggieri had er positief op gereageerd en gezegd dat hij graag zijn jasje zou willen uittrekken als dat mocht.

Brunetti, die zijn jasje had aangehouden, was begonnen met duidelijk te maken dat dit slechts een informeel gesprek was om de politie wat meer achtergrondinformatie te geven over wat er nu precies was gebeurd op dat feest.

De advocaat constateerde een slecht verborgen bewondering van deze stuntelende commissario voor de status van de familie Ruggieri, met al die bekende mensen in de stad die hun cliënten en vrienden waren, en voor de welgestelde kringen waarin Ruggieri zich rechtens bewoog. Daardoor had hij er weinig tijd voor nodig gehad om te vervallen in kalme minachting voor de oudere man.

Omdat de agent die naast commissario Brunetti zat een uniform droeg, negeerde Ruggieri hem, hoewel hij zijn zintuigen scherp hield, om er zeker van te zijn dat de jongere man op gepaste wijze reageerde op het gesprek van mensen die ouder en wijzer waren dan hij. Toen de jonge man niet adequaat reageerde op zijn rustige superioriteit, stopte de advocaat ermee om het meervoud te gebruiken als hij zich tot de twee mannen richtte.

‘Zoals ik al zei, commissario,’ ging Ruggieri verder, ‘was het een verjaardagsfeest van een vriend. We kennen elkaar al vanaf de middelbare school.’

‘Kende u veel mensen daar?’ vroeg Brunetti.

‘Bijna allemaal; de meesten van ons kennen elkaar al sinds hun jeugd.’

‘En het meisje dan?’ vroeg Brunetti met lichte verbazing.

‘Ze moet met een van de andere gasten zijn meegekomen, anders had ze nooit binnen kunnen komen.’ Toen, om Brunetti te laten merken hoe hij en zijn vrienden hun privacy beschermden, voegde hij eraan toe: ‘Een van ons houdt altijd de deur in de gaten om te zien wie er binnenkomen, gewoon voor het geval dat.’

‘Juist ja,’ zei Brunetti met een instemmende knik, en als reactie op Ruggieri’s blik voegde hij daaraan toe: ‘Dat is altijd het beste.’ Hij boog zich naar voren om de rechtopstaande microfoon wat dichter bij Ruggieri te zetten.

‘Hebt u enig idee met wie ze meegekomen kan zijn, als ik zo vrij mag zijn?’

Het duurde even voordat Ruggieri antwoordde. ‘Nee. Ik heb haar niet zien praten met iemand die ik ken.’

‘Hoe kwam het dat u met haar aan de praat raakte?’ vroeg Brunetti.

‘Ach, u weet hoe dat gaat,’ zei Ruggieri. ‘Veel mensen die dansen of rondhangen. Het ene ogenblik stond ik alleen te kijken naar de dansers, het volgende ogenblik stond ze naast me en vroeg ze hoe ik heette.’

‘Kende u haar?’ vroeg Brunetti op de toon van een ouderwetse, lichtelijk verbaasde man.

‘Nee,’ zei Ruggieri met nadruk. Toen voegde hij eraan toe: ‘Toch zei ze meteen “tu” toen ze me aansprak.’

Brunetti schudde afkeurend zijn hoofd en vroeg: ‘Waar had u het over?’

‘Ze zei dat ze niet veel mensen kende en niet wist hoe ze aan een drankje moest komen,’ zei Ruggieri. Toen Brunetti geen commentaar gaf, ging hij door: ‘Dus moest ik wel vragen of ik iets voor haar kon halen. Uiteindelijk hoort een heer dat aan te bieden, nietwaar?’ Brunetti bleef zwijgen, waarop Ruggieri haastig zei: ‘Het leek niet zo beleefd om haar te vragen hoe het kwam dat ze daar niemand kende. Maar het kwam wel even in me op.’

‘Natuurlijk,’ stemde Brunetti in, alsof het een situatie was waarin hijzelf ook vaak verkeerde. Hij trok een opmerkzaam gezicht en wachtte.

‘Ze wilde een wodka met jus en ik vroeg haar toen of ze wel oud genoeg was om dat te mogen drinken.’

Brunetti toverde een glimlach tevoorschijn. ‘En wat zei ze?’ vroeg hij.

‘Dat ze achttien was, en als ik haar niet geloofde, dan zou ze wel iemand anders zoeken die het voor haar wilde halen.’

Brunetti imiteerde een uitdrukking die hij vaak had gezien op het gezicht van zijn moeders tante Anna als ze haar lippen samenperste tot een afkeurend pruilmondje. Naast hem schoof Pucetti heen en weer op zijn stoel.

‘Een tamelijk onfatsoenlijke reactie,’ zei Brunetti pedant.

Ruggieri ging met een hand door zijn donkere haar en haalde vermoeid zijn schouders op. ‘Zo gaat dat tegenwoordig, ben ik bang. Al zijn ze oud genoeg om te mogen stemmen en drinken, dat betekent nog niet dat ze ook weten hoe ze zich moeten gedragen.’

Brunetti vond het interessant dat Ruggieri opnieuw refereerde aan haar leeftijd.

‘Avvocato,’ begon Brunetti met duidelijke tegenzin, ‘de reden waarom ik u heb gevraagd hier te komen om met ons te praten, is omdat er wordt gezegd dat u haar wat pillen hebt gegeven.’

‘Pardon?’ zei Ruggieri op verbaasde toon. Toen liet hij een ontspannen glimlach zien, bedoeld om Brunetti erbij te betrekken, en zei: ‘Er wordt zoveel over mij beweerd.’

Brunetti glimlachte op zijn beurt nerveus en ging verder: ‘Het meisje – dat zult u wel hebben gelezen – werd naar het ziekenhuis gebracht. De carabinieri hebben een aantal mensen ondervraagd en die zeiden dat u met een meisje in een groene jurk hebt gesproken.’

‘Wie waren die mensen?’ zei Ruggieri fel.

Brunetti stak beide handen omhoog in een gebaar dat hulpeloosheid moest weergeven. ‘Ik ben bang dat ik niet de vrijheid heb om u dat te vertellen, avvocato.’

‘Dus mensen mogen gewoon over mij liegen en ik kan mezelf daar niet eens tegen verdedigen?’

‘Ik weet zeker dat daar nog wel een gelegenheid voor zal komen, signore,’ zei Brunetti, die het aan de advocaat overliet om te bedenken wanneer dat zou kunnen zijn.

Ruggieri negeerde Brunetti’s antwoord en vroeg: ‘Wat hebben ze nog meer gezegd?’

Brunetti verschoof op zijn stoel en sloeg zijn benen over elkaar. ‘Ik heb evenmin de vrijheid om daar iets over te zeggen, signore.’

Ruggieri keek weg en bestudeerde de muur, alsof daarachter misschien iemand verborgen zou kunnen zitten. ‘Ik hoop dat ze ook iets over het meisje hebben gezegd.’

‘Wat zou dat kunnen zijn?’

‘De manier waarop ze zich aan mij opdrong,’ zei Ruggieri boos, de eerste duidelijke emotie die hij toonde sinds ze de kamer waren binnengegaan.

‘Nou, iemand heeft inderdaad gezegd dat haar gedrag tamelijk, eh, onbeschaamd was,’ antwoordde Brunetti, die dat woord hakkelend uitsprak.

‘Dat is nog mild uitgedrukt,’ zei Ruggieri, die rechter op zijn stoel zitten. ‘Ze hing tegen me aan. Dat was nadat ik iets te drinken voor haar had gehaald. Toen begon ze op de muziek te bewegen, tegen mijn been aan. Ze zette het glas – dat was beslagen door het ijs – tussen haar borsten. Die hingen bijna uit haar jurk.’ Ruggieri klonk verontwaardigd over de onbeschaamdheid van de jeugd.

‘Juist ja,’ zei Brunetti. Hij was zich bewust van de toenemende spanning bij Pucetti naast hem. De agent had onlangs een jonge man ondervraagd die werd beschuldigd van mishandeling van zijn vriendin. Hij had daar een rapport van gemaakt dat professioneel en neutraal was.

‘Heeft ze nog iets tegen u gezegd, signore?”

Ruggieri dacht hierover na, wilde iets gaan zeggen, stopte en ging toen toch verder. ‘Ze vertelde me dat ze geil was door mij.’ Hij pauzeerde om dit goed tot de andere mannen te laten doordringen. ‘Toen vroeg ze of ik een plek wist waar we heen zouden kunnen gaan, alleen wij tweeën.’

‘Goeie hemel,’ zei een verbaasde Brunetti. ‘Wat zei u tegen haar?’

‘Dat ik geen interesse had. Dat heb ik tegen haar gezegd. Ik vind er niets aan als ik een vrouw helemaal niet hoef te versieren.’ Toen de advocaat Brunetti’s instemmende knik zag, ging hij door: ‘En wat die mensen ook gezegd mogen hebben, ik weet niets van pillen.’

‘Droeg het meisje met wie u sprak een groene jurk?’ vroeg Brunetti.

Uiteindelijk verscheen er een jongensachtige glimlach op het gezicht van de advocaat en hij antwoordde: ‘Dat zou kunnen. Ik keek naar haar tieten, niet naar de jurk.’

Brunetti voelde Pucetti’s reactie. Om het diep inademen van de jonge man te camoufleren sloeg hij zijn hand voor zijn mond, maar hij slaagde er niet in om een waarderend gegrinnik te onderdrukken.

Ruggieri glimlachte breed en misschien hierdoor aangemoedigd zei hij: ‘Ik denk dat ik haar wel ergens mee naartoe had kunnen nemen, maar het was nauwelijks de moeite waard. Aardige tieten, maar het was een domme doos.’

Brunetti en Pucetti hadden een uur voor het gesprek gehoord dat het meisje eerder die morgen in het ziekenhuis was overleden. De directe doodsoorzaak was een astma-aanval, maar de aanwezigheid van ecstasy in haar bloed stond daar niet los van. Naast hem hoorde Brunetti het ruwe schrapen van de poten van Pucetti’s stoel over de betonnen vloer van de verhoorkamer. Vanuit zijn linkerooghoek zag hij hoe Pucetti’s voeten naar achteren schoven, alsof de jonge man overeind wilde komen.

Angst voor wat er zou kunnen gebeuren sloeg Brunetti om het hart, en zijn linkerarm schoot omhoog terwijl hij een laag gebrom liet horen. Dit veranderde in een scherp gekerm dat langzaam luider werd, alsof het voortkwam uit pijn. Brunetti kwam krom overeind, snakkend naar adem, waarbij er nog een gekwelde kreun volgde.

De twee andere mannen bevroren van schrik en staarden naar hem. Brunetti tolde naar links, gedreven door een kracht die zijn hele lichaam in beweging zette. Met zijn arm nog boven zijn hoofd geheven viel hij tegen Pucetti aan, waarbij zijn arm op Pucetti’s schouder klapte terwijl de jonge agent omhoogkwam van zijn stoel.

Misschien uit zelfbescherming greep Brunetti’s hand naar Pucetti’s kraag en rukte hem naar zich toe. Pucetti steunde automatisch met zijn linkerhand vlak op de tafel, arm gestrekt, elleboog klemgezet, en ving Brunetti’s gewicht op terwijl dat op hem neerkwam. Hij draaide zich daarna snel om en sloeg zijn rechterarm om de borst van de commissario, stabiliseerde hem en liet hem daarna langzaam naar de grond zakken, terwijl hij zijn eigen gevoel van paniek onderdrukte.

Pucetti schreeuwde tegen Ruggieri: ‘Ga hulp halen!’ Vanaf zijn plaats boven Brunetti voelde Pucetti diens pols en zag hij de benen en voeten van de andere man onder de tafel; die bewogen niet.

‘Maar er is niets…’ begon Ruggieri, maar Pucetti onderbrak hem en schreeuwde opnieuw: ‘Ga hulp halen!’ Hij kwam in beweging; de deur werd geopend en weer gesloten.

Pucetti boog zich over zijn superieur, die op zijn rug lag, ogen gesloten, maar normaal ademhalend. ‘Commissario, commissario, kunt u mij horen? Wat mankeert u? Wat is er gebeurd?’

Brunetti’s ogen gingen meteen open en hij keek Pucetti recht aan.

‘Gaat het, commissario?’ vroeg Pucetti, die zijn best deed om rustig te blijven.

Op een volkomen normale toon, alsof hij een opmerking maakte over de juiste procedure, vroeg Brunetti: ‘Weet je wel wat er met jouw carrière zou zijn gebeurd als jij hem zou hebben aangevallen?’

2

Pucetti zette een stap achteruit, bij de op zijn rug liggende man vandaan. ‘Wat bedoelt u?’ vroeg hij.

‘Je stond op het punt om hem te grijpen, of niet soms?’ vroeg Brunetti, die geen poging deed om zijn verwijt te matigen.

Pucetti zweeg, zijn blik nog steeds gevestigd op een volkomen ontspannen Brunetti. Hij zocht naar woorden, maar het duurde even voordat hij die had gevonden. ‘Het meisje is dood, en hij praat op die manier over haar,’ sputterde hij uiteindelijk. ‘Dat kan hij niet maken. Het is onfatsoenlijk. Iemand moet hem een klap op zijn bek geven.’

‘Maar jij niet, Pucetti,’ zei Brunetti scherp, terwijl hij zichzelf overeind duwde op zijn elleboog. ‘Het is niet jouw taak om hem manieren te leren. Jij moet hem met respect behandelen omdat hij een burger is en formeel niet is beschuldigd van een misdrijf.’ Brunetti dacht even na en corrigeerde zichzelf. ‘En zelfs al was hij al beschuldigd van een misdrijf.’ Pucetti’s gezicht stond strak. Brunetti wist niet of dat nu kwam door wrok of gêne, maar dat interesseerde hem niet. ‘Begrijp je dat, Pucetti?’

‘Sí, signore,’ zei de jongere man terwijl hij overeind kwam.

‘Niet zo snel,’ weerhield Brunetti hem; hij had het geluid van naderende stemmen gehoord. Toen hij Pucetti’s verwarring zag, voegde hij eraan toe: ‘Je hebt gehoord wat hij zei toen hij wegging, nietwaar, dat er niets met me aan de hand was.’

‘Nee, meneer,’ antwoordde Pucetti.

‘Dat wilde hij net gaan zeggen, voordat jij weer tegen hem begon te schreeuwen.’ De stemmen kwamen dichterbij. ‘Buig je voorover, leg je handen op mijn borst en reanimeer me in godsnaam.’

Met een wezenloze blik deed Pucetti wat hem werd opgedragen door naast Brunetti te knielen, die nu met gesloten ogen op zijn rug lag. Pucetti legde een hand op Brunetti’s borst, zijn andere hand erbovenop, en begon te duwen, waarbij hij het aantal borstcompressies met zachte stem telde.

‘Hij is hier,’ zei Ruggieri vanaf de gang.

Brunetti opende zijn ogen tot spleetjes en zag twee paar geüniformeerde benen door de deur binnenkomen, met vlak daarachter de donkergrijze broek van Ruggieri’s pak. ‘Wat is hier aan de hand?’ klonk de stem van hoofdinspecteur Scarpa.

Pucetti stopte even met het tellen van de borstcompressies, maar ging er wel gewoon mee door terwijl hij antwoordde: ‘Ik denk dat het zijn hart is, hoofdinspecteur,’ en daarna ging hij weer verder met tellen.

‘De ambulance komt eraan,’ zei Scarpa. Brunetti zag het andere paar geüniformeerde benen opzij stappen toen Scarpa zei: ‘Ga naar beneden en wacht die op. Breng ze dan hierheen.’ De benen draaiden zich om en verlieten de kamer.

‘Wat is er gebeurd?’ vroeg Scarpa.

‘Ik dacht dat hij me ging aanvallen,’ begon Ruggieri, ‘maar toen stond hij op en viel tegen hem aan.’ Brunetti realiseerde zich dat dit verwarrende gebruik van persoonlijke voornaamwoorden het er niet duidelijker op zou maken voor de hoofdinspecteur, dus sloot hij zijn ogen en begon zacht te hijgen op het ritme van de druk van Pucetti’s handen.

Brunetti hoorde voetstappen naar het einde van de tafel lopen en toen dichterbij komen. ‘Heeft hij eerder hartproblemen gehad?’ vroeg de hoofdinspecteur.

‘Dat weet ik niet, hoofdinspecteur. Misschien dat Vianello dat weet.’

Na een lange stilte zei Scarpa: ‘Wil je dat ik het overneem?’ Brunetti was blij dat zijn ogen waren gesloten. Hij bleef doorgaan met hijgen.

‘Nee, meneer. Ik heb het ritme er nu in.’

‘Goed.’

De nadering van de tweetonige ambulancesirene drong door tot Brunetti’s bewustzijn. Goeie god, wat had hij gedaan? Hij had gehoopt voor een tijdelijke afleiding te kunnen zorgen om te voorkomen dat Pucetti de man zou aanvallen. Alleen was alles nu volledig uit de hand gelopen en lag hij hier op de grond met Pucetti die deed of hij aan het reanimeren was, terwijl hoofdinspecteur Scarpa zijn hulp aanbood.

Zouden ze proberen om Vianello te vinden? Of Paola te bellen? Ze sliep nog toen hij die morgen van huis was gegaan, dus ze hadden elkaar vandaag nog niet gesproken.

Hij had de gevolgen van zijn gedrag niet overwogen, had het eerste het beste gedaan waarvan hij dacht dat het Pucetti kon redden. Hij had het kunnen gooien op het feit dat hij de afgelopen nacht niet had geslapen, of te lang had geslapen, op wat hij had gegeten of juist niet had gegeten. Te veel koffie, geen koffie. Maar hij was te ver gegaan door zich tegen Pucetti te laten vallen. En zo was de situatie nu, en daar had je het ambulancepersoneel.

Voetstappen, lawaai, Pucetti die zich verwijderde, andere handen, masker over zijn neus en mond, handen onder zijn enkels en schouders, stretcher, ambulance, sirene, het kalmerende deinen op het water, het langzame aanmeren van de boot, het gehannes, het optillen naar een harder oppervlak, het geluid van wielen op marmeren vloeren terwijl hij door het ziekenhuis werd gerold. Hij gluurde met bijna gesloten ogen en zag de automatische deuren en het enorm grote rode kruis van Pronto Soccorso.

Binnen werd hij snel langs de receptie geduwd en tegen de muur op een gang geparkeerd. Na enige tijd hoorde hij voetstappen naderen. Iemand stopte een kussen onder zijn hoofd, terwijl een andere persoon iets om zijn pols deed. Er werd een deken over hem gelegd die tot aan zijn middel werd opgetrokken, en daarna verwijderden de voetstappen zich weer.

Brunetti bleef een paar minuten stil liggen, ogen stijf dicht, totdat hij zich herinnerde dat hij een manier moest zien te bedenken om hier een eind aan te maken. Hij kon niet overeind springen en doen alsof hij Lazarus was, en evenmin kon hij de deken opzij gooien. Hij bleef stil liggen wachten. Hij zakte weg in wat op slaap leek en werd gewekt door beweging. Hij opende zijn ogen en zag dat hij in een kleine onderzoekkamer lag, terwijl een verpleegkundige in een wit uniform de zijkanten van zijn ziekenhuisbed omlaag klapte. Voordat hij haar iets kon vragen, had ze de ruimte al verlaten.

Heel kort hierna kwam een vrouw in een wit jasje de kamer binnen. Ze liep op zijn bed af zonder iets te zeggen. Ze keken elkaar aan en ze knikte. Hij merkte op dat ze een plastic map vasthield. Ze stak haar hand uit en raakte de zijne aan, draaide die om en voelde zijn pols. Ze keek op haar horloge, maakte een aantekening in het dossier, trok toen zijn onderste ooglid omlaag, maar zei nog steeds niets. Hij staarde voor zich uit.

‘Kunt u mij horen?’ vroeg ze.

Brunetti dacht dat het verstandiger was om te knikken dan om te praten.

‘Voelt u ergens pijn?’

Hij keek op naar de vrouw, zag haar badge, maar de hoek waarin hij lag, verhinderde dat hij de naam erop kon lezen.

‘Een beetje,’ fluisterde hij.

Ze was ongeveer van zijn leeftijd en donkerharig. Haar huid was droog en haar ogen stonden vermoeid en bezorgd.

‘Waar?’

‘Mijn arm,’ zei hij, omdat hij zich vaag herinnerde dat een teken van een hartaanval pijn in een van je armen was; de linker, dacht hij.

De vrouw maakte nog een aantekening. Even later wendde ze zich van hem af en schoof de map in een doorzichtige plastic houder die aan de bovenste stang van zijn bed was bevestigd.

‘Kunt u mij vertellen wat er is gebeurd, dottoressa?’ vroeg hij, terwijl hij bedacht dat dit het soort vragen was dat iemand zou stellen als die in een ambulance naar het ziekenhuis zou zijn vervoerd.

Ze draaide zich weer naar hem toe en toen zag hij haar naam: dottoressa Sanmartini. Haar uitdrukking was nu zo neutraal dat Brunetti zich afvroeg of ze wel wist dat ze stond te praten tegen een mens. ‘De stoornissen van uw vitale functies,’ begon ze, waarbij ze wees op de status die aan het bed hing, ‘kunnen van alles betekenen.’ Ze sloot even haar ogen en haalde diep adem.

Toen keek ze naar hem, waarbij ze hem deze keer wél leek op te merken. ‘Wat voor werk doet u?’

‘Ik ben politiecommissaris,’ antwoordde hij.

‘Aha,’ ontsnapte er aan haar lippen. Ze haalde de status tevoorschijn, opende die en schreef iets op het bovenste blad.

‘Ik voel me al beter, geloof ik,’ zei Brunetti nerveus, die bedacht dat het tijd werd om hier een eind aan te maken en te zorgen dat hij hier wegkwam.

‘We moeten nog wel een paar onderzoeken doen,’ onderbrak ze hem. Toen, misschien als reactie op zijn uitdrukking, voegde ze eraan toe: ‘Maakt u zich geen zorgen, signor…’ ze keek op zijn status ‘… Brunetti. We gaan een paar dingen na, gewoon om te weten wat er aan de hand is.’

‘Ik geloof niet dat er iets aan de hand is,’ zei hij rustig, in de hoop dat de stelligheid in zijn stem haar zou kunnen overtuigen.

‘Misschien is het beter als u die conclusie aan ons overlaat, signore,’ zei ze tamelijk vriendelijk, waardoor Brunetti ervan overtuigd raakte dat hij zou moeten boeten voor zijn onbezonnenheid.

Brunetti sloot berustend zijn ogen. Hij had dit zelf in beweging gezet; nu kon hij niets anders doen dan erin meegaan tot het einde.

Op resolute en professionele toon ging ze verder: ‘We gaan bloed afnemen en nog een paar onderzoeken doen. Ik wil graag wat mogelijkheden uitsluiten.’

Het kwam in hem op om te vragen wat ze wilde uitsluiten, maar hij realiseerde zich dat het verstandiger was om geen weerstand te bieden. ‘Goed,’ dwong hij zichzelf te zeggen.

Er naderden nieuwe voetstappen. Een mannenstem zei: ‘Elena vroeg me of ik hierheen wilde komen, dottoressa.’

Brunetti keek in de richting van de stem en zag een reus van een kerel met een witte baard die een klein metalen blad droeg. De man plaatste dat op een kastje naast het bed, rolde Brunetti’s linkermouw omhoog en bevestigde een elastische band strak om zijn bovenarm. Hij pakte een naald van het blad en trok de plastic verpakking eraf. Zijn enorme hand maakte de naald met minutieuze bewegingen gereed, waardoor het op de een of andere manier juist bedreigender leek. Met een uitgestreken gezicht zei hij: ‘Ik hoop dat dit geen pijn zal doen, signore.’

Brunetti sloot zijn ogen. Hij voelde de hand van de man op zijn pols, toen de lichte aanraking van de koude naald op de binnenkant van zijn arm, toen helemaal niets terwijl hij wachtte tot er iets zou gebeuren. Hij was zich bewust van wat druk, hoorde wat tingelende geluiden, maar hield afwachtend zijn ogen gesloten.

Een plotselinge beweging aan zijn arm zorgde ervoor dat hij zijn ogen weer opende en hij zag hoe de man de elastische band losmaakte. Drie glazen buisjes met bloed stonden rechtop in een kunststof rek op het blad.

De dokter legde er een vel papier overheen en zei: ‘Deze allemaal, Teo. En ik wil graag dat ze de enzymen meteen doen.’

‘Natuurlijk, dottoressa.’ Hij pakte het blad en draaide zich om. Brunetti luisterde hoe zijn voetstappen verdwenen in de richting van de gang. Wat heb ik gedaan? Wat heb ik gedaan?

‘Ik wil graag mijn vrouw bellen,’ zei hij.

‘Het spijt me, maar telefonini werken niet in de onderzoekkamers. Er is hier geen ontvangst,’ verklaarde dottoressa Sanmartini.

Brunetti strekte zijn net vrijgekomen hand uit naar de rand van de deken en begon die weg te duwen. ‘Niet zo snel, signore,’ zei de dottoressa. ‘We moeten nog een elektrocardiogram maken. Daarna kunt u haar bellen. Een verpleegkundige zal u naar een plek brengen waar u kunt bellen.’ Alsof ze was opgeroepen door de woorden van de dokter verscheen er ineens een verpleegster, die aan het voeteneind van het bed ging staan.

De dokter stapte opzij terwijl de verpleegster hem de kamer uitduwde. Ze reed Brunetti door het grote atrium voor de Pronto Soccorso en vandaar rechtstreeks naar de Eerste Harthulp. Maar toen hij daar eenmaal binnen was, ging alles weer wat rustiger. De een of andere verwarring over schema’s zorgde ervoor dat hij moest wachten, omdat er eerst nog drie andere mensen moesten worden onderzocht.

Toen Brunetti eenmaal aan Paola moest denken, raakte hij geagiteerd bij het idee dat zij niet wist wat er allemaal gaande was. Hij keek op zijn horloge en zag dat het iets over twaalven was; het zou nog ongeveer een uur duren voordat ze zich zorgen zou gaan maken.

Uiteindelijk deed een andere dokter het elektrocardiogram, waarna Brunetti naar weer een andere kamer werd gereden, waar dezelfde man wat koude gel op zijn borst uitkneep om hem klaar te maken voor een echo. De dokter zei tegen Brunetti dat hij samen met hem naar de monitor kon kijken, maar Brunetti sloeg die mogelijkheid af.

De dokter smeerde de gel uit over Brunetti’s borst en begon toen met een zender over zijn borst te schuiven. Af en toe tikte hij op een computerscherm en maakte hij vanuit diverse hoeken opnamen zonder dat hij een woord zei. Toen hij klaar was, trok hij een lang stuk papier van een enorme rol en overhandigde dat aan Brunetti. Die wreef zijn borst schoon met de papieren handdoek en liet die daarna in een grote plastic afvalbak naast het bed vallen, nog steeds niets wijzer dan voordat de onderzoeken waren begonnen.

‘Hm,’ was het enige wat de dokter zich liet ontvallen, toen Brunetti hem vroeg of er iets niet goed was.

Omdat hij zich realiseerde dat dit het enige antwoord was dat hij zou krijgen, vroeg Brunetti: ‘Mag ik nu naar huis?’

De dokter kon zijn verbazing niet verbergen. ‘Naar huis?’

‘Ja.’

‘Dat is niet een beslissing die ik kan nemen, signore. Ik ga daar niet over.’ Toen, nadat hij nog een blik had geworpen op het scherm, voegde hij eraan toe: ‘Ik denk dat het verstandiger is als u hier nog even blijft.’

Voordat Brunetti nog iets kon zeggen, hoorden ze enige commotie op de gang. Een vrouwenstem verhief zich in luid protest en toen nog een, zelfs nog luider. Plotseling ging de deur open en verscheen Paola.

Brunetti duwde zich overeind op een elleboog en stak zijn andere arm naar haar uit. ‘Paola, maak je geen zorgen. Ik mankeer niets,’ zei hij, in de hoop haar ongerustheid weg te nemen door haar te verzekeren dat er niets met hem aan de hand was.

Ze liep snel op het bed af en hij keek even naar de dokter, in de hoop dat die hem zou steunen.

Paola boog zich omlaag en toen ze er zeker van was dat ze zijn aandacht had, zei ze, met een stem die gespannen was van met moeite ingehouden boosheid: ‘Wat heb je nu weer gedaan?’

3

De dokter, duidelijk geschokt door de woorden van de vrouw, om niet te spreken over de toon waarop ze die had gezegd, vroeg: ‘Wie bent u, signora?’

‘Ik ben de vrouw van deze man, dottore,’ zei Paola op een toon die erin slaagde kalm te blijven. ‘Ik zou u heel dankbaar zijn als ik een paar minuten alleen zou kunnen zijn met mijn man.’

Brunetti volgde de reactie van de dokter. Die bewoog zijn hoofd naar achteren, alsof de afstand hem een beter zicht op deze twee mensen zou kunnen geven, hief toen zijn kin naar de ene kant en daarna naar de andere kant, vervolgens omhoog, zoals een nieuwsgierige vogel doet. Hij zette het apparaat uit en het licht in de kamer werd zwakker. Hij vertrok zwijgend en sloot de deur heel zacht achter zich.

‘Zoiets heb ik nog nooit meegemaakt,’ merkte Brunetti op.

‘Wat?’ vroeg zijn afgeleide vrouw.

‘Dat iemand een dokter uit zijn eigen onderzoekkamer gooit.’

Brunetti hoorde hoe Paola een paar keer diep ademhaalde. Hij vroeg zich af welke vorm haar boosheid zou gaan aannemen. Hij had erop moeten staan dat hij haar mocht bellen, had gewoon op moeten springen om een werkende telefoon te zoeken, zijn politielegitimatie moeten gebruiken om er een op te eisen bij een zusterpost. Maar dat had hij niet gedaan; hij had zich volkomen overgegeven aan de passiviteit waar ziekenhuizen hun patiënten graag van doordringen.

Ze zei zo lang niets dat Brunetti begon te vrezen dat haar stilte een voorbode was van de consequenties van zijn gedachteloosheid.

‘Wie heeft het je verteld?’ vroeg hij uiteindelijk.

Plotseling was haar rechterhand boven haar ogen, de linker weggestopt onder de andere elleboog. Brunetti zei haar naam, maar ze wendde zich van hem af. ‘Paola. Vertel het me,’ zei hij, waarbij het hem moeite kostte om zijn toon rustig te houden.

Hij duwde de deken weg, zwaaide zijn benen over de rand van het bed en ging rechtop zitten. Plotseling werd hij licht in zijn hoofd en duizelde het hem. Hij greep met beide handen de rand van de matras vast, haalde twee keer diep adem en liet zijn voeten op de grond zakken; toen ging hij staan.

Paola had hem zeker gehoord, want ze haalde de hand voor haar ogen weg en keek naar hem. ‘Pucetti kwam naar de universiteit. Hij verscheen achter in de zaal waar ik college gaf. In zijn uniform. Met een onthutste uitdrukking op zijn gezicht.’

Ach, die loyale, plichtsgetrouwe Pucetti, die probeerde het weer goed te maken door het echte nieuws, het goede nieuws, naar de vrouw van zijn baas te brengen. Brunetti kon zich de situatie wel voorstellen: de bleke agent in de deuropening, de stress die af te lezen viel van zijn gezicht.

‘Het spijt me,’ zei hij.

‘Ik dacht echt dat je dood was, Guido,’ zei Paola met aangedane stem. ‘Ik dacht dat hij daarvoor was gekomen, om me te vertellen dat je vermoord was. Door iemand die een bank probeerde te beroven, of door een idioot die een gijzelaar had. Ik zag hem, en ik dacht echt even dat je dood was.’ Haar stem was hees, en haar woorden klonken rauw, alsof ze urenlang had lopen huilen.

Maar Paola had niet gehuild, zag hij. Er waren geen sporen daarvan rond haar ogen. Ze was een vrouw die in haar verbeelding leefde, die alles wat ze zag meteen omzette in verhalen, die de uitdrukking van iemand opving en bedacht wat er gebeurd kon zijn, en ze geloofde in tragedie. Ze had een gelukkig leven, maar haar visie op het leven was tragisch.

‘En wat gebeurde er toen?’ vroeg hij, nog steeds op zijn hoede.

‘Toen glimlachte hij en stak zijn duim omhoog, om aan te geven dat alles in orde was. Ik wist nog steeds niet wat er was gebeurd, maar hij vertelde me dat ik me geen zorgen hoefde te maken.’ Paola stopte en haalde een paar keer diep adem.

Brunetti wachtte.

‘Ik keek om naar mijn studenten. Een paar van hen hadden zich intussen omgedraaid en sloegen Pucetti gade; de anderen begonnen met elkaar te praten.’ Ze hief haar rechterhand in een gebaar dat van alles zou kunnen betekenen. ‘Dus vertelde ik hun dat het college afgelopen was.’

Brunetti knikte. Het was begrijpelijk dat ze hen had weggestuurd en niet deed alsof ze zich hierna nog zou kunnen concentreren.

‘Je zou denken dat ze nog nooit een agent hadden gezien,’ zei ze op een toon die weer in de buurt kwam van haar normale stem.

Brunetti keek omlaag en zag dat hij blote voeten had. Waar waren zijn schoenen gebleven? Hij wilde ze nu aan, wilde weer gewoon grapjes kunnen maken met zijn vrouw, op het bureau zitten en zich vervelen.

‘Toen ze weg waren, kwam Pucetti naar mijn katheder en vertelde me dat het allemaal toneelspel was geweest, opgevoerd om hem te beschermen. Ik had geen idee waar hij het over had, en ik begrijp het nog steeds niet.’

Brunetti liep naar de stoel die tegen de muur stond en bracht die naar haar toe. Hij raakte haar aan, waarbij hij haar schouders beroerde en haar naar de stoel begeleidde alsof ze een oude vrouw was die hulp nodig had.

‘Vertel me nu wat je hebt gedaan, alsjeblieft,’ zei ze – ongeveer hetzelfde verzoek dat haar dramatische binnenkomst in de kamer had vergezeld, maar nu totaal anders geuit.

‘Ik was een verdachte aan het ondervragen, samen met Pucetti. Plotseling verloor Pucetti zijn zelfbeheersing. Ik dacht dat hij die kerel bij de strot wilde grijpen. Dus sprong ik overeind om hem te blokkeren en verwarring te veroorzaken – ik dacht er niet echt over na – en een paar minuten later lag ik op de grond, terwijl Pucetti me reanimeerde en Scarpa op me neerkeek.’

‘Denk je dat Scarpa doorhad wat er aan de hand was?’ vroeg ze.

‘God mag het weten,’ antwoordde Brunetti. ‘Ik lag op de grond terwijl Pucetti mijn hart een flinke massage gaf, dus ik had geen duidelijk beeld van wat er om me heen gebeurde.’ Brunetti liet zijn gedachten nog eens over het gedrag van de hoofdinspecteur gaan en zei: ‘Hij was bezorgd, alleen weet ik niet waarover.’ Het was moeilijk te bedenken dat de hoofdinspecteur zich zorgen zou maken om hem. Misschien zou Pucetti dat weten; die had uiteindelijk het gezicht van Scarpa gezien en met hem gesproken.

‘Straks gaat Patta je nog bloemen sturen.’

‘Ik denk dat ik hem gewoon zijn gang zal laten gaan,’ zei Brunetti.

‘Wat?’ vroeg ze.

‘Ik denk dat ik dit blijf vasthouden.’

‘Wat blijf je vasthouden?’ vroeg ze, omdat ze het duidelijk niet begreep.

‘Dit gedoe. Instorting. Ziekte. Een hartaanval. Wat het ook was.’

‘Of niet was,’ corrigeerde Paola hem.

Brunetti glimlachte. Het leven was weer goed: zijn vrouw kon weer grapjes met hem maken.

‘Ik kan er niet meer tegen, met te doen wat ik nu doe,’ verraste Brunetti zichzelf. ‘Ik moest een toneelstukje opvoeren en eindig dan hier in het ziekenhuis met dokters die van alles met me doen, alleen omdat ik mensen moet beschermen met wie ik werk, die verkeerd reageren op het werk dat ze doen.’ Hij had dit soort dingen nooit hardop gezegd, het nooit eerder op deze manier bedacht.

Hij leunde tegen de matras, blij dat hij die als ruggensteuntje had. Brunetti wilde niets meer hoeven uitleggen, ook al sprak hij nu tegen de enige persoon die hij zonder enige reserve vertrouwde. Hij was moe van het hele gedoe.

‘Het klinkt alsof je weg wil lopen,’ zei ze, waarmee ze probeerde het te laten klinken als een grap.

Brunetti knikte.

Ze keek naar hem op dezelfde manier zoals de dokter had gedaan, hield zelfs haar hoofd schuin in dezelfde hoek om hem te bestuderen. Hij zag zijn eigen reactie weerspiegeld op haar gezicht. Haar ogen werden groter en ze keek een andere kant op. Haar lippen werden strak zoals soms gebeurde als ze een moeilijke tekst las. De ervaring had hem geleerd dat hij geen andere optie had dan haar de tijd te geven om de tekst te bestuderen, en af te wachten wat ze zou gaan zeggen.

De deur ging open, maar geen van beiden nam de moeite om te zien wie het was. Stilte. De persoon trok zich terug en de deur werd gesloten.

Ze bestudeerde zijn gezicht een hele tijd voordat ze vroeg: ‘Weet je dat zeker?’ Toen, alsof ze zeker wilde zijn dat ze over hetzelfde spraken, voegde ze eraan toe: ‘Weglopen van huis?’

Zijn ziel wist dat zij zijn thuis was. ‘In zekere zin,’ gaf hij toe, geschrokken over hoe dat in haar oren moest klinken. ‘Niet bij jou weg. Niet bij de kinderen weg. Maar wel bij de rest.’ Om het verschil duidelijk te maken zwaaide hij om zich heen in de kamer waarin ze zich bevonden, alsof hij haar wilde vragen om dat als bewijs te zien van alles waarover hij sprak.

‘Ik denk hier al een hele tijd over na,’ vervolgde Brunetti, die de waarheid daarin ontdekte terwijl hij erover sprak. ‘Ik moet dit werk een poos niet hoeven doen. Er niet over nadenken en het niet doen, en niet in een ziekenhuis eindigen omdat een verdachte iets aanstootgevends zei over een meisje.’

‘Wat voor meisje?’ vroeg Paola.

‘Een meisje dat pillen had gekregen op een feest en dat hier gisteravond is overleden,’ zei hij, terwijl hij bedacht waar dat meisje nu moest zijn.

Paola liet er wat tijd overheen gaan, zoals mensen wel doen als ze horen over de dood van een onbekende persoon. Uiteindelijk zei ze: ‘Als je Patta had neergeschoten vanwege alle aanstootgevende dingen die hij ooit heeft gezegd, dan zou hij er nu uitzien als Zwitserse kaas.’ Ze glimlachte; Brunetti’s leven werd beter en nam weer zijn normale loop.

‘Pucetti is jong,’ verklaarde hij.

‘Het is al een poosje geleden sinds hij die intelligente jonge nieuweling was, Guido. Hij is inmiddels in de dertig.’ Brunetti vroeg zich af of ze haar conclusies zou trekken, en dat deed ze. ‘Hij zou in staat moeten zijn zich te beheersen, Guido. Hij draagt verdorie een wapen.’

Brunetti wilde net gaan uitleggen dat Pucetti die ochtend zijn pistool niet had gedragen, maar hij realiseerde zich dat dit geen verschil maakte. Pucetti had zijn zelfbeheersing verloren, of zou dat hebben gedaan. Dat vroeg om een officiële berisping, maar Brunetti’s optreden had die mogelijkheid tenietgedaan. Was wat hij had gedaan om Pucetti te redden geen verdraaiing van de waarheid? Was het iets anders dan een wapen dichter naar het gevallen lichaam van een aanvaller toe te schoppen die misschien op het punt had gestaan om het te gebruiken? Of zeggen dat de verdachte zich had verzet tegen zijn arrestatie en daarom opgesloten moest worden?

‘Je hebt gelijk,’ zei Brunetti. ‘Ik heb niet nagedacht. Het enige wat ik wilde doen, was hem tegenhouden voordat hij geweld kon gebruiken.’

‘Je bent zijn baas, Guido, niet zijn vader.’

‘Zou jij hetzelfde doen om een van je studenten te weerhouden zijn carrière te verpesten?’ vroeg hij, hoewel hij wist dat dit iets totaal anders was.

‘Waarschijnlijk wel,’ zei ze en ze kwam overeind.

Haar antwoord veranderde niet veel, realiseerde hij zich. Hij had het nu eenmaal gedaan en zou het opnieuw doen. Waar zou hij een andere Pucetti kunnen vinden?

‘En dus?’ vroeg hij.

Ze wachtte even voordat ze zei: ‘We hadden het erover dat je weg wilde lopen.’

‘Je laat het klinken alsof ik een kind ben,’ zei hij kregelig.

‘Helemaal niet, Guido. Ik heb je de afgelopen paar maanden gadegeslagen, en ik ben het met je eens dat je niet langer moet wachten op de volgende vreselijke zaak waaraan je zult moeten werken.’

In al die jaren had ze nooit kritiek gehad op het werk dat hij deed; ze was altijd de belangstellende, steunende echtgenote geweest die naar hem luisterde als hij de ellende beschreef die hij had meegemaakt, evenals de consequenties van het geweld dat zo dicht onder het oppervlak van het menselijk gedrag lag. Ze had geluisterd naar zijn verslagen van moord, verkrachting, brandstichting, geweld, en had hem daarover vragen gesteld. Ze had ook vaak nieuwe manieren voorgesteld om naar mensen en gebeurtenissen te kijken.

En hoeveel belangstelling had hij op zijn beurt gehad, vroeg hij zich nu af, voor het werk dat net zozeer deel uitmaakte van haar leven? Hij had van haar passie voor het proza van Henry James een steeds terugkerende grap gemaakt en had geweigerd om meer dan een paar van zijn boeken te lezen. Moord was voor echte mannen en boeken waren voor meisjes. En nu kon hij er niet meer tegen, en moedigde zij hem aan om ervoor weg te lopen.

‘Ik heb net vakantie gehad,’ herinnerde hij haar eraan.

‘Dat was twee maanden geleden, en je vond er niets aan.’

‘Het regende constant,’ zei hij, toen hij zich herinnerde hoe hij chagrijnig door Londen, Dublin en Edinburgh had gelopen, klagend over de regen en de waardeloze koffie, zonder zich er iets van aan te trekken dat zijn humeur net zo erg een domper zette op het plezier van zijn gezin als het slechte weer.

‘We kunnen hier verder over praten als je naar huis mag,’ zei ze. ‘Hebben ze je al verteld wanneer dat zal zijn?’

‘Nee. Alleen dat ze nog wat meer onderzoeken willen doen,’ zei hij, waarbij hij nonchalant probeerde te klinken.

‘Houdt dat in dat ze iets gevonden hebben?’ vroeg Paola, die allesbehalve nonchalant klonk.

De deur ging open en dottoressa Sanmartini kwam binnen. ‘Goedemiddag, signora,’ zei ze koel. ‘Mag ik u verzoeken om mij alleen te laten met mijn patiënt?’

Normaal gesproken zou Paola hebben gereageerd op het mogelijke sarcasme dat achter die woorden schuilging, maar dat deed ze niet. Dit was simpelweg een verzoek van de ene beleefde persoon aan de andere. Ze zei: ‘Natuurlijk, dottoressa,’ en verliet de kamer.

‘Wilt u misschien op het bed zitten, signor Brunetti?’ vroeg de dokter.

Brunetti bleef zitten wachten tot ze door zou gaan, nieuwsgierig naar wat een burger van zijn werk zou vinden.

Toen ze begreep dat hij niet van plan was om haar aan te sporen of vragen te gaan stellen, ging ze verder: ‘U zult regelmatig te maken hebben met afschuwelijke mensen die vreselijke dingen hebben gedaan, zonder dat ze in staat zijn om dat als zodanig te zien.’ Had iemand haar soms de opname van het gesprek met Ruggieri laten horen? vroeg hij zich verbluft af.

‘U zult ongetwijfeld de resultaten hebben gezien van wat mensen elkaar kunnen aandoen,’ voegde ze eraan toe.

‘U zult hetzelfde hebben gezien, dottoressa, neem ik aan,’ zei hij.

‘Ja, maar mijn verantwoordelijkheid eindigt als ik het slachtoffer heb genezen van haar verwondingen.’ Interessant, dacht Brunetti, dat ze automatisch ‘haar’ zei. ‘Ik hoef niet te luisteren naar de persoon die het heeft gedaan, om die te horen ontkennen wat hij heeft gedaan, of te horen zeggen dat hij het recht had om het te doen.’

‘En u denkt dat dit zou kunnen leiden tot wat mij mankeert?’ vroeg Brunetti.

Ze legde de papieren neer en richtte haar blik strak op hem. ‘Signor Brunetti, mag ik openhartig zijn?’

‘Als u mijn dokter bent, hebt u dan niet die plicht?’ vroeg hij.

Ze maakte een geluid, iets tussen gesnuif en een lach in. ‘Niet per se.’

‘Weest u dan alstublieft openhartig.’

Ze wees op de status. ‘Ik denk dat de uitslagen hierin weinig te maken hebben met wat er mis is met u.’

Brunetti haalde zijn schouders op en wachtte totdat ze door zou gaan. Toen ze dat niet deed, vroeg hij: ‘Wat dan wel?’

‘Uw werk. De behoefte om iets te doen terwijl u niets kunt doen.’

Ze keek omlaag, waarbij ze óf een studie maakte van haar antwoord óf van haar voeten. Met haar blik nog naar beneden gericht zei ze: ‘Door de grenzen die er aan uw bevoegdheden zijn gesteld, kunt u alleen mensen arresteren en ondervragen van wie u denkt dat die schuldig zijn aan een misdrijf. U kunt niets daadwerkelijk doen met hen, en de kans is klein dat u hen kunt laten inzien wat ze hebben gedaan.’

Ze sloeg haar ogen op en keek naar hem. ‘Dat is de reden waarom ik “behoefte” zei, signore. Ik heb het over een gevoel van ethische verplichting. Omdat u zichzelf machteloos acht, bent u hier geëindigd.’

‘U laat het klinken als een erg simpele conclusie, dottoressa,’ zei Brunetti tamelijk minzaam.

‘Als ik kijk naar de uitslagen van uw onderzoeken, dan ís het ook simpel,’ antwoordde ze. ‘Wilt u weten waarom?’

‘Ja.’

Ze pakte het dossier, opende dat en zei toen: ‘Ik heb een tijdje naar deze resultaten gekeken en ik zie geen tekenen dat u een hartaanval hebt gehad, en evenmin aantoonbare problemen met uw hart. Het elektrocardiogram en de echo zijn normaal, en niets wijst op problemen met uw bloedenzymen.’

Brunetti toonde een korte glimlach van opluchting en sloot even zijn ogen. ‘Dat is een hele verademing,’ zei hij, waarbij hij zich niet op zijn gemak voelde omdat hij zijn toneelspel als bezorgde patiënt moest voortzetten.

‘Maar uw bloeddruk is wel erg hoog: 180 over 110.’

Brunetti deed geen poging om zijn nervositeit te onderdrukken.

‘In uw geval, aangezien er geen tekenen van schade aan het hartweefsel zijn, van welke soort dan ook, is stress de overgebleven factor.’

Brunetti onderbrak haar door te vragen: ‘Is dat beter of slechter, dottoressa?’

‘Niet beter en niet slechter, signore.’ Ze gaf hem tijd om dit te verwerken en zei toen: ‘Ik heb kopieën van uw resultaten gemaakt. Die kunt u aan uw huisarts laten zien. Mijn diagnose is dat u risico loopt vanwege die stress, en dat u er iets aan moet doen om die te verminderen.’

‘Ik ben te oud om nog ander werk te zoeken, dottoressa,’ zei hij.

Eindelijk glimlachte ze. ‘En te jong om met pensioen te gaan, vermoed ik.’

‘Ik ben bang van wel.’

‘Niettemin, en ongeacht uw leeftijd, denk ik dat wat u nodig hebt, signor Brunetti, is dat u een poosje weg bent van de omstandigheden die uw stress veroorzaken. Ik heb dat aangegeven in mijn rapport, waarin staat dat u lijdt aan uitputting, teweeggebracht door uw werk, wat schadelijke gevolgen kan hebben voor uw hart.’

‘Betekent dit wat ik denk dat het betekent?’ vroeg hij.

‘Ik heb een brief geschreven waarin ik twee weken – eventueel drie weken – weg van de werkplek adviseer. Er mag geen contact met u worden opgenomen voor wat dan ook wat met uw normale taken te maken heeft. Alleen in noodgevallen.’ Hierbij keek ze hem recht aan, en hij merkte op dat haar neus iets naar links afweek, alsof een oude verwonding niet op de juiste wijze was behandeld. ‘Wat die noodgevallen ook mogen zijn. En u mag niet worden lastiggevallen voor normale bureaucratische problemen.’

Hij waagde het om te zeggen: ‘U klinkt als iemand die in een bureaucratie heeft gewerkt, dottoressa.’

‘Voor mijn straf,’ zei ze. En toen glimlachte ze weer.

‘En wanneer mag ik naar huis?’

‘Als uw vrouw met u meegaat, mag u nu weg.’

‘Dat is heel vriendelijk van u, dottoressa,’ zei hij, terwijl hij probeerde zijn opluchting te maskeren.

Ze knikte maar zei: ‘Het is ook heel pragmatisch van mij.’

‘Pardon?’

‘We hebben het bed nodig.’

4

Brunetti trof Paola buiten de kamer aan, terwijl hij zijn schoenen op de gang vond waar hij had liggen wachten op een dokter. Enige tijd later verschenen ze arm in arm buiten in het felle licht en de nog ergere hitte van een namiddag in midden juli. Komend vanuit de koelte van de enorme hal van het Ospedale had Brunetti het gevoel alsof iemand hem in een elektrische deken had gewikkeld, nadat die eerst een emmer warm water over zijn hoofd had gegooid. In de verhoorkamer waar hij zogenaamd in elkaar was gezakt, was het warm geweest, maar dat was niet te vergelijken met dit.

Hij wendde zich tot Paola en zei: ‘Ik had een retourtje met de ambulance moeten regelen.’

‘En teruggaan naar de questura?’ vroeg ze, terwijl ze haar tas opende om haar zonnebril te zoeken. Toen ze die niet meteen vond, trok ze zich terug in de schaduw totdat ze hem had en verscheen daarna met de bril op haar neus.

‘Laten we naar huis gaan,’ zei Brunetti. ‘Dit is niet te doen.’

Ze liepen langzaam en kozen de kortste weg, doelbewust afstekend via de Campo della Fava om de mensenmassa’s in de Calle della Bissa te vermijden. Toen ze aan de voet van de Rialtobrug waren gekomen, keken ze ontzet omhoog. Mierenhoop, termieten, wespen. Ze negeerden deze gedachten, gaven elkaar een arm en begonnen omhoog te lopen, ogen gericht op hun voeten en de grond vlak voor hen. Omhoog, omhoog, omhoog, terwijl voeten in hun richting naar beneden kwamen, maar ze negeerden die en stopten niet. Omhoog, omhoog, omhoog tot boven op de brug, zich voetje voor voetje een weg banend door de bewegingloze menigte, doof voor de uitroepen van bewondering. Daarna omlaag, omlaag, omlaag, waarbij de stuwkracht van hun afdaling hen imposanter leek te maken. Ze zagen hoe de voeten van de mensen die de trap op kwamen in hun richting, opzij gingen bij hun nadering. Ze trokken zich niets aan van hun protesten en baanden zich een weg naar beneden. Daarna naar links en de onderdoorgang in, waar ze stopten. Brunetti’s hart ging tekeer en Paola leunde hulpeloos op zijn arm.

‘Ik kan er niet meer tegen,’ zei Paola, en ze drukte haar voorhoofd tegen zijn schouder. ‘Ik wil dat Il Gazzettino in een grote kop laat weten dat er cholera heerst in de stad. Of de pest.’

Brunetti kuste haar op haar kruin. ‘Zal ik bidden om een tsunami?’ vroeg hij.

Hij voelde de beweging van haar gegiechel. Ze maakte zich van hem los en zei op haar kalmste toon: ‘Nee, ik wil niet iets wat de gebouwen kan beschadigen.’

Tegen de tijd dat ze bij hun voordeur waren gekomen, was zowel Brunetti’s overhemd als zijn jasje nat van het zweet, en vielen er bij Paola slierten vochtig haar over haar voorhoofd. Ze beklommen de trappen zonder iets te zeggen, wilden alleen naar boven zien te komen en in de luchtstroom gaan staan die van de ene naar de andere kant van hun appartement ging.

Binnen trok Brunetti zijn jasje uit, ervan overtuigd dat hij kon horen hoe het zich zuigend losmaakte van zijn overhemd. Hij ging in de zitkamer staan in het windje van voornamelijk warme lucht die van noord naar zuid waaide. Hij maakte de knoopjes van zijn overhemd los en flapperde met de open kanten in de bries. Toen hij zich naar Paola omkeerde, ging ze met haar vingers door haar haar om het in diezelfde bries omhoog te houden.

Zonder erbij na te denken zei hij:

‘la pastorella alpestra et cruda

posa a bagnar un leggiadretto velom,

ch’a l’aura il vago et biondo capel chiuda.’

Paola liet haar haar op haar schouders vallen en glimlachte naar hem. ‘Als je kunt toekijken hoe de herderin de sluier wast die haar haar beschermt tegen de wind, dan hoop ik dat een verliefde huiver de brandende hitte van deze dag voor jou zal verlichten,’ zei ze, waarmee ze het gedicht afmaakte.

‘Kan ik ooit iets citeren wat jij niet herkent?’ kreunde Brunetti.

‘Dan zal je iets moeten proberen wat onbekender is dan Petrarca,’ antwoordde ze vrolijk en toen voegde ze eraan toe: ‘Waarom ga je niet eerst douchen? Uiteindelijk ben je de hele morgen in het ziekenhuis geweest.’

‘Mijn eigen stomme schuld,’ zei hij en hij ging naar hun slaapkamer om schone kleren te zoeken.

Een andere man kwam tevoorschijn uit de douche, een die kort onder een stroom water had gestaan die zo heet was als hij maar kon verdragen, en toen was overgegaan op koud water en daar stoïcijns, hoewel veel korter, onder had gestaan. Het was deze man die zijn vrouw uitgestrekt op de bank zag liggen, nippend aan een glas bleek vocht dat, gezien de condens aan de buitenkant van het glas, wel koud moest zijn. In stilte prees hij zijn eigen observatievermogen en merkte een tweede glas op het blad voor de bank op.

‘Voor mij?’ vroeg hij.

Te moe, of te warm om een humoristisch antwoord te geven, stelde Paola zich tevreden met een knik. Hij ging naast haar zitten en pakte het glas op. Meteen na de eerste slok zette hij het al neer. ‘Is dit citroenlimonade?’ vroeg hij, waarbij hij zijn best deed om niet te klinken als een politieman.

‘Niet lekker?’ vroeg ze. ‘Ik moet er niet aan denken om nu iets anders te drinken.’

Brunetti nam nog een slok. ‘Misschien heb je wel gelijk. Ik vroeg het alleen omdat ik verbaasd was.’

‘Dat het geen wijn is?’ vroeg Paola.

De vraag maakte dat hij zich niet op zijn gemak voelde, alsof ze had gesuggereerd dat hij niet iets wilde drinken waar geen alcohol in zat. ‘Het is goed,’ zei Brunetti en hij nam nog een slok. Maar een spritz was het nu eenmaal niet.

Toen Paola haar limonade had opgedronken, zette ze het glas neer en vroeg: ‘Nou?’

Brunetti dacht even na over haar vraag. ‘Ik heb twee of drie weken volledige rust voorgeschreven gekregen,’ zei hij ten slotte.

‘En neem je die ook?’

‘Ja,’ antwoordde hij zonder enige aarzeling. ‘Ja.’

‘Mooi,’ bevestigde zij. ‘Die heb je ook nodig.’

‘Al was het maar om mij ervan te weerhouden domme dingen te doen?’ informeerde hij.

‘Wat jij hebt gedaan, was niet dom, Guido, absoluut niet,’ zei Paola. ‘Onnadenkend misschien, of impulsief, maar zeker niet dom.’

Brunetti vroeg zich af of de kinderen op dezelfde manier reageerden op haar goedkeuring; of ook bij hen onzekerheid of schuldgevoel verdween zodra zij zei dat wat ze hadden gedaan goed was. ‘Ik ben blij dat je dat denkt,’ zei hij, waarbij hij het niet kon helpen dat het er nogal stuntelig uitkwam.

Ze negeerde zijn opmerking en vroeg: ‘Wat wil je gaan doen met die twee of drie weken?’

Brunetti realiseerde zich dat hij daar nog helemaal niet over had nagedacht, behalve dan dat hij wist dat hij die tijd aan zichzelf wilde besteden. Hij schopte zijn schoenen uit en legde zijn voeten op het tafeltje voor hen. Wat zou een spritz nu lekker zijn, dacht hij opnieuw, terwijl hij ging liggen op de bank. ‘Ik zou graag ergens heen willen om naar het water te kijken,’ zei hij.

‘Hier in Venetië of ergens anders?’ vroeg ze, alsof zijn opmerking volkomen vanzelfsprekend was.

‘Hier,’ zei hij, en hij verraste zichzelf toen door eraan toe te voegen: ‘Ik zou graag willen roeien’ – een idee dat net bij hem naar boven was gekomen, net zozeer het resultaat van een impuls als zijn eerdere reactie op Pucetti’s actie.

‘In deze hitte?’ vroeg ze.