‘Hertmans’ gedichten zijn subtiele samenballingen, ze zijn intiem en ontroerend. Ze tarten ook. Ze zijn filosofisch en zintuiglijk tegelijkertijd.’ Juryrapport VSB Poëzieprijs

Onder een koperen hemel is een meeslepende bundel waarin veel registers en toonhoogtes worden bespeeld. De gedichten zweven tussen twee polen – vormbewuste verleiding en scherp poëtisch bewustzijn. Ze ademen tijdloosheid en actualiteit. Stefan Hertmans heeft een unieke, intieme stem, die klinkt in zijn onbeschroomde keuze voor schoonheid in troebele tijden.

‘Onder een koperen hemel bevestigt dat Hertmans terecht in de hoogste regionen van het Nederlandstalige literaire firmament wordt gesitueerd.’ Bart Vervaeck, Poëziekrant

Stefan Hertmans (1951) schrijft romans, verhalenbundels, essays en gedichten. Zijn werk is bekroond met onder meer de Multatuliprijs, de F. Bordewijk-prijs, de AKO Literatuurprijs en de E. du Perronprijs en hij werd genomineerd voor de Man Booker International Prize 2017. Van zijn roman Oorlog en terpentijn werden ruim 250.000 exemplaren verkocht. Zijn meest recente en alom geprezen roman De bekeerlinge verscheen in 2016. In 2017 schreef hij de theatertekst Antigone in Molenbeek.

poëzie van stefan hertmans

Muziek voor de overtocht. Gedichten 1975-2005 (2006)

De val van vrije dagen (2010)

Neem en lees (Poëziegeschenk 2016)

Een beeld van jou. Gedichten over de liefde (2016)

Stefan Hertmans

Onder een koperen hemel

Gedichten

2018

DE BEZIGE BIJ

AMSTERDAM

Deze uitgave is mede tot stand gekomen met steun van Schrijversvereniging ‘De Bezige Bij’.

Copyright © 2018 Stefan Hertmans

All rights reserved

Omslagontwerp Brigitte Slangen

Omslagbeeld Giotto, Cappella degli Scrovegni, Padua

Verzorging e-book Ferdinand Rusch | Formaat

isbn 978 94 031 3040 8

nur 306

debezigebij.nl

stefanhertmans.be

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2018.

Dit e-book leest het best als het lettertype op de e-reader is ingesteld op ‘origineel’, ‘standaard’ of ‘default’. Verder wordt aangeraden om de volgende instellingen te kiezen: ‘niet uitvullen’ en ‘niet afbreken’.

Ook zal de hemel boven uw hoofd van koper zijn

En de aarde onder u van ijzer.

Deuteronomium 28:23

Schoonheid is tyranniek gezind

en zelfgerecht en voert bewind.

J.H. Leopold

Open de deur van het gedicht

Open de deur van het gedicht:

het huis is leeg.

Je zult zelf meubels moeten maken,

een kast voor onbeslapen lakens

en wat planken voor verhalen

die geen hond nog wil.

Je zult het uitzicht met je leven

moeten kleden en vuur tekenen

in gaten in de muur.

Er gaat geen uur voorbij

of er komt honger bij.

De klok is van grafiet

en niemand wil je dagen lenen.

De helft van wat je maakt

is ongemerkt verdwenen.

Er is geen voordeur meer,

de achterdeur slaat open.

Je hoort de wind.

Het moet iets donkers zijn geweest

Het moet iets donkers zijn geweest,

het eerste woord,

dik op de tong en pril,

iets tussen zucht en schreeuw

dat zich de dag in stootte

en meteen verdween.

Pas de herhaling is een wonder,

dat wat terugkeert zonder

dat je erom vraagt

maar dat ons draagt.

De eerste is altijd de tweede,

maar voor het eerst begrepen

in de keer.

Ik zweer je, ik zeg het nooit,

de grot klinkt ruw en warm in ons,

het is een tekening op je tong,

kun je het voelen, ja zo,

oer-sprong,

je snapt het en je rolt

lachend het bed uit

en de prehistorie in.

Ze zaten in stromende

Ze zaten in stromende

regen, spraken met trage

gebaren het orakel tegen.

Hadden een klank voor

beuling en voor nacht,

voor neolithisch zwanger zijn

en huilen in de schemer.

Hun vingers zijn doorschijnend

als ze zingen; het tegenlicht

is hun bekend van horen blaffen

en verzinnen.

Maar in de verte is

beweging voelbaar, dat

wat de tijd wegvreet.

Zij zijn de laatsten.

Je ziet het gloeien in

de holte van hun ogen,

leeg en donker

als het vuur.

Ik zal een van hun vrouwen

roven, geheimen lispelen

in haar neanderthaleroren en

haar vertellen over de leugen

en de duur.

Plots regent het ijspijltjes

Plots regent het ijspijltjes

in het lome hart van zomer,

zesduizend jaar geleden.

De bloedhond heeft een gans gepakt,

de boskat drentelt al om

ingewanden en de vrouw

heeft nu het plukken ingezet.

De veren dwarrelen of steken,

zijn puntig en weer zacht,

alsof een nieuwe vacht

haar heeft omhuld.

Het water in het teiltje is inktzwart.

De gans is kaal en leeggehaald,

smeulende as wordt opgepookt,

de steen is wit en heet.

De mooiste veer tussen haar vingers

drijvend in het nat en opgevist

alsof ze zich vergist een streep

op steen en zij, die ziet wat ze

nog lang niet weet,

de eerste pen,

ze schrijft zomaar een

inktzwart teken

dat een wereld opent

eindeloos en zonder haar

en gooit de pluim dan

in de haard.

De blauwe vinvis, wit gebraden

De blauwe vinvis, wit gebraden,

lag sissend in de hete as; de

oude goden hadden de wereld net

verknald, zonder die goed te kennen.

Er was iets mis met de getijden,

ook leken eeuwen steeds meer

op het heen en weer van dagen.

Ze maakten ruzie, het ene oog

etterend dichtgeknepen tegen

wat niet meer te loochenen viel.

Ze maakten er een potje van,

heet en verslingerd aan elkaar.

De lippen warm, Olympisch geil,

het uitspansel van koper,

maar alles liever dan Neptunus’ diepzee

met die peilloos koele netten.

Ze haalden de laatste sirene op;

die huilde zonder letters,

blind en niet meer te redden.

Er is een gaatje in de hemel

Er is een gaatje in de hemel

en de wereld vloeit erin

als modder in een putje;

de handen van de scribent

zijn jong, maar de woorden

oud, niets dwingt hem tot

dit ritme van de ziel

dat hem uitvreet en dronken

maakt: er is een gaatje in

de hemel, het heet God,

en alles wat ooit waarheid

is geweest vloeit altijd naar

het lagere, het punt waar het,

omwille van zijn duisternis,

verdwijnt in iets dat ruimer

is dan hemel, nochtans klein

en gorgelend, een ondergrond,

iets dat de jeugd vreet en de

liefde, geen Dante kent

het pad,

maar vloeien doet het,

het enige wat ons omarmt

en draagt, doorheen

de ongeschreven nacht.

Zij spraken over plooien in het spreken

Zij spraken over plooien in het spreken,

lichtende kieren in de ademgang,

ze stonden in het waaien van de wereld,

deinend en luisterend

of niet in hen een zang begon,

iets wat hun wankelen kon tegengaan.

Maar schommelend in twijfel wisten zij

het zeker: niet onder hen trilde het

waar zij met oren aan de grond

genageld waren, maar op een ander

continent dat bromde, diep in hen.

Woorden die ze niet gesproken hadden

namen het over van hun aanzet tot de dans.

Buiten aan ramen wordt geschreeuwd

en wij, voorzichtig schuifelend,

elk op zijn eigen wereldbol,

wij spreken niet maar staren

met open monden naar de branding

van die uitgestoken handen,

ontelbaar, licht zwevend in de schemer.

Het is de smaak van aarde

Het is de smaak van aarde,

van mens en duivelszwam,

van as en engelvleugel,

het gravend graf dat zich

in humus bijt en zinkt –

tegen de zilvervliezen van oktoberlucht

ontvouwt zich het scenario:

jij aan een kruis van glas gehangen,

je andere gedachten.

Daar is de tijdgeest weer, hij springt over de jaren

als een zalm in een rivier van tegenstroom vergeten.