MENSENVLEES

De Paepe & Depuydt

Mensenvlees

© 2015 – De Paepe & Depuydt & Uitgeverij Vrijdag
Jodenstraat 16, 2000 Antwerpen
www.uitgeverijvrijdag.be

Omslag Mulder van Meurs
Foto omslag © Colin Anderson, Getty Images
Zetwerk Intertext, Antwerpen

NUR 330
ISBN 978 94 6001 332 4
D/2010/4765/54

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means, without written permission of the publisher.

I’ve seen the devil of violence, and the devil of greed, and the devil of hot desire; but, by all the stars! these were strong, lusty, red-eyed devils, that swayed and drove men – men, I tell you.

JOSEPH CONRAD
Heart of Darkness

Proloog

Geruisloos glijdt de mokoro door het riet. De zon staat loodrecht boven de Delta, zodat zelfs de lucht vloeibaar lijkt. Maggie voelt haar huid knisperen door het scherpe licht dat door het dunne zweetlaagje heen haar poriën geselt. Ze zal vanavond weer zo rood zien als een kreeft, maar daar kan ze zich op dit moment geen zorgen over maken. Daarvoor voelt ze zich te euforisch. Kleurrijke waterlelies dansen rond de uitgeholde boomstam waarin ze zit. Het is volmaakt stil, op wat schrille vogelkreten, gezoem van insecten en het regelmatige, lome geklots van haar poler in het water na.

Jackson heet de man, een zwijgzame oude neger met een wollen muts scheef over zijn grijze krullen getrokken. Hij staat rechtop, achteraan op de mokoro, en duwt de prauw met trage, vakkundige halen behendig door het moeras. Maggie schat dat hij drie woorden Engels kent: ‘stop’, ‘go’ en ‘picture’. Wat ze prima vindt, want ze wil deze mokorosafari in de Okavango Delta van Botswana het liefst met niemand delen. Ze wil totaal opgaan in dit laatste stukje Aards Paradijs, en dat is haar prima aan het lukken. Met een diepe, gelukzalige zucht laat ze zich achterover zakken in haar stoeltje en legt haar blote voeten op de rand. Niemand weet waar ze is, niemand weet wat ze nu doet, heerlijk.

Ze voelt hoe de prauw een extra krachtige stoot voorwaarts krijgt en vervolgens tot stilstand komt in een bosje wuivende papyrusplanten. Ze kijkt achter zich, wat niet meevalt, want de smalle, sigaarvormige mokoro begint al vervaarlijk te wiebelen als je nog maar een muskiet van je neus wil vegen. Jackson heeft zijn muts afgenomen en veegt breed glimlachend het zweet van zijn voorhoofd. Hij gaat zwijgend op zijn hurken zitten, kraakt een rietstengel af en houdt hem onder Maggies neus. Ze neemt de stengel aan en ziet het kikkertje zitten aan de onderkant van een langwerpig blad. Het is niet groter dan een duimnagel, bijna fluorescerend groen, met kleine, dieprode speldenkopjes als ogen. Het diertje houdt zich muisstil. Maggie kijkt er een poosje gefascineerd naar, en probeert opnieuw achter zich te kijken om Jackson een woordje uitleg te vragen. Ze draait zich voorzichtig om, maar ziet de oude poler niet meteen. Die mokoro’s zijn perfect gebouwd om door het moeras te glijden, maar ze zijn verdomd onhandig als je achter je wil kijken. Ze probeert langs de andere kant, maar ziet ook daar niets.

‘Jackson?’

Er komt geen antwoord.

‘Jackson?!’ vraagt ze iets luider. Ze spant haar nekspieren tot het uiterste om achter zich te kijken. Waar is die man naartoe? Maggie legt de twijg met het kikkertje voorzichtig naast zich in het water, houdt zich vast aan de twee randen van de prauw en trekt langzaam haar benen onder haar lichaam. Het is een heuse evenwichtsoefening: de uitgeholde boomstam wiebelt van links naar rechts en ze voelt haar armspieren trillen van de inspanning. Ze slaagt erin op haar knieën te gaan zitten, zodat ze zich makkelijker kan omdraaien. Verdomme, Jackson is weg. Hoe komt het dat ze hem niet eens van het bootje heeft horen stappen?

‘Hey Jackson, where are you?’

Geen antwoord. Maggie lacht nerveus. Zelfs half rechtop op haar knieën kan ze op deze plaats maar een meter ver kijken, want het riet en de papyruswaaiers rondom haar zijn minstens twee meter hoog. Ze blijft even onbeweeglijk zitten en luistert. Volmaakte stilte, alleen gekruid door verre vogels en insecten dichtbij.

‘Jackson, this is not funny. Come back please!’

Ze probeert zich nu helemaal om te draaien om te kijken waar de kerel is gebleven. Hij kan toch op zijn minst eens antwoorden, ook al begrijpt hij niet wat ze vraagt. Ze probeert haar rechterbeen over de rand van de prauw te hijsen en aan de andere kant weer neer te zetten. Daarbij maakt ze echter de fout met beide handen aan dezelfde kant op de rand te steunen. De mokoro kapseist met een vloeiende, soepele beweging en Maggie is plots helemaal omgeven door groenig water en witte luchtbellen. In paniek schopt ze wild om zich heen en molenwiekt met haar armen zo hard als ze kan. Al snel krijgt ze besef van onder en boven en realiseert ze zich dat het water hoogstens een meter diep is. Haar voeten vinden houvast en proestend komt ze boven. Het water reikt niet eens tot boven haar shorts, en druipend staat ze een halve minuut uit te hijgen, terwijl ze haar lange natte haarslierten, die nu vol groene algen hangen, uit haar ogen veegt. Ze kijkt om zich heen, maar ziet alleen maar rietstengels. Ze doet een stap achteruit, voelt iets slijmerigs langs haar enkel glijden, schrikt, slaakt een gil en verliest opnieuw haar evenwicht, waarbij ze achterover in het water terechtkomt en voor de tweede keer wordt ingesloten door een nat deken van groen en wit. Ze krijgt een gulp water naar binnen, komt weer boven, verslikt zich en barst los in een hoestbui. Kokhalzend en rochelend klautert ze rechtop. Als ze weer lucht heeft, probeert ze zichzelf te kalmeren. Ze trilt als een parkinsonpatiënt, en staat wijdbeens en krampachtig in het warme water. Weer voelt ze allerhande glibberigs om haar benen en voeten wriemelen. Waarom heeft ze haar wandelschoenen achtergelaten op de motorboot? Beverig hijgend kijkt ze om zich heen. Waar is de mokoro? Die kan toch niet gezonken zijn, een boomstam blijft toch drijven? Gejaagd draait ze haar hoofd naar alle kanten. Water, algen, lelies, riet en papyrus. Ze hoort alleen het zuigende geluid van het water in haar linkeroor, dat van het trommelvlies los komt en kriebelend uit haar gehoorgang loopt. Ze is helemaal alleen in de onmetelijke rietvlakte van de Okavango Delta. Dat kan toch helemaal niet?

Ze roept: ‘Jackson!’, maar meer dan een schor gepiep komt er niet uit haar keel. Haar ogen puilen steeds meer uit wanneer ze met ongecontroleerde bewegingen door het water begint te waden.

‘Jackson? Please?’

Tranen wellen op terwijl ze struikelend vooruitbeent door het moeras. Ze haalt haar voeten open aan wat op de bodem ligt of leeft, haar armen vol prikkende schrammen van het scherpe riet. Bij elke stap die ze zet, ziet ze meer van hetzelfde: meer water, meer papyrus, meer lelies. Die verdomde, klamme lelies met hun lange, glibberige, ondergedompelde stengels waarin je verstrikt geraakt. Snikkend klotst Maggie verder de Delta in, schreeuwend zonder geluid, schichtig rondkijkend, tot ze voor de zoveelste keer struikelt, onder water terechtkomt en ten slotte radeloos op haar knieën blijft zitten, haar hoofd net boven de waterlijn.

Dag 1

1

Maun Airport, 20 maart 2009, 7.03 uur

Het is hier verdomme al even duur als op Zaventem, dacht Zion Apinsa terwijl hij een slok nam van het flesje cola waarvoor hij zopas 4 US dollar had betaald. Hij veegde het zweet van onder zijn zwarte krullen, zette het volume van zijn iPod wat hoger en slenterde door de vertrekhal. Als alles in Botswana zo peperduur was, zou hij vlug door zijn geld heen zitten. Maar goed, dat waren zorgen voor later. Geld, een job, een huis, een tuin, een vrouw en een worp kindjes, daar was nog tijd genoeg voor. Zion was pas 25, dus ‘Relax’. Eerst de Delta in, weg van de beschaving, op zoek naar Eden. Welcome to the Pleasuredome!

Zion was bijna twee meter lang, zodat hij een mooi overzicht had van de bescheiden vertrekhal in Maun Airport. Het was pas zeven uur in de ochtend, toch was het hier al bloedheet. Even verderop zat een oogverblindend blond meisje zichzelf koelte toe te wuiven met een tijdschrift. Wat voor een taal was dat op de cover? Zweeds? Deens? Alleszins iets Scandinavisch. Zion nam de beduimelde deelnemerslijst uit het borstzakje van zijn safarihemd. Acht personen uit zeven landen, plus een Deense reisbegeleidster, hadden zich ingeschreven voor ‘Heart of Eden’. ‘Heart of Eden’ was een tiendaagse safari naar het hart van de Okavango Delta, het ongerepte natuurgebied in Botswana waar de Okavangorivier zich vertakt tot een ondoordringbaar, immens moeras, en uiteindelijk verdampt in de Kalahariwoestijn. Zion had er zijn laatste spaarcenten aan gespendeerd, hij verwachtte er verdomd veel van.

Acht personen dus. Hij keek op het papier. Die blondine móest gewoon Anna Lindqvist zijn, de Zweedse op de lijst. Zion stapte op haar af, trok de luidsprekertjes uit zijn oren, bleef staan en wees op het blad met het logo van de reisorganisatie.

‘Ben jij Anna?’

Het blonde meisje glimlachte breed en stak haar hand uit. ‘Absoluut! En jij bent?’

Zion nam haar hand en lachte zijn witte tanden bloot die glimmend afstaken tegen zijn mokkabruine huid. ‘Zion. Zion Apinsa uit België. Het ziet ernaar uit dat we samen op safari gaan. Mag ik?’ Hij wees naar een leeg stoeltje en ging naast haar zitten.

Anna stootte hem lichtjes aan met haar elleboog. ‘Zie je dat koppeltje daar zitten? Die zaten daarnet bij mij in de taxi.’ Zion zag een echtpaar van middelbare leeftijd met een kopje thee in de hand. De man had een vilten hoed op zijn hoofd en droeg een dikke tweedjas met lederen ellebooglappen. Zijn gezette echtgenote was nauwelijks groter dan anderhalve meter en verdronk in een schreeuwerige bloemetjesjurk.

Zion zei: ‘Zeg niet dat die ook bij de groep horen? Die lijken wel klaar om naar Benidorm te vertrekken.’

Anna lachte. ‘Toch wel,’ antwoordde ze. ‘Het is een echtpaar uit Dublin, Seamus en Mary, en ze hebben nog nooit één stap buiten Ierland gezet. Twee maanden geleden hebben ze de Lotto gewonnen, en aangezien Seamus altijd al eens een olifant in het wild had willen zien, hebben ze meteen een safari naar Afrika geboekt.’

‘Dat belooft,’ gromde Zion. ‘Heb je nog meer medereizigers gespot?’

Anna wees met een hoofdknik schuin achter zich: ‘Er staat ook een vrouw alleen op de lijst. Anet, een 43-jarige Nederlandse. Volgens mij staat die daar linksachter tegen de pilaar.’

Zion draaide zijn hoofd om en keek bijna recht in de ogen van een stronk van een vrouw, kort en gedrongen, met spieren als staalkabels. Ze droeg legerbottines, een kaki afritsbroek en een haltertopje met de tekst ‘DON’T!’ erop gedrukt. Haar armen stonden vol zwarte tatoeages. Op haar hoofd priemde een spierwitte bros recht omhoog en uit haar onderlip stak een spijker naar buiten.

‘Charmant,’ fluisterde Zion, en hij nam opnieuw zijn lijst bij de hand. ‘Dan blijft er nog een 37-jarige Amerikaanse vrouw over, Tiffany. En Helmut, een Duitser. O ja, en ook nog een Brit: de heer Dick Grant, 52 jaar jong.’

Anna schoot in een lach. ‘Dick Grant. Grant Dick!’ Ze kneep haar neus toe en zei met een luchthavenstem: ‘Mister Grant Dick wordt aan de incheckbalie gevraagd! Het lijkt wel een naam uit The Simpsons!’

Een diepgebruinde man in een zijden Hawaïhemd die drie stoelen verder zat, boog zich glimlachend naar hen toe, stak zijn hand uit en sprak met een Brits accent: ‘Dick Grant, how do you do?’

Anna sloeg haar handen voor haar mond, werd vuurrood en giechelde gedempt, terwijl Zion zichzelf geen houding wist te geven.

‘Sorry makker,’ zei hij ten slotte en schudde Dick ietwat onzeker de hand.

‘Geen probleem,’ zei die. ‘Het is niet de eerste keer dat mijn naam voor hilariteit zorgt. Dus jullie gaan ook mee met de ‘Heart of Eden’-reis? Splendid. Ik was al bang dat het allemaal knarren van mijn leeftijd zouden zijn.’ Hij leunde weer achterover, vouwde een krant open en begon te lezen.

Zion en Anna keken elkaar in stilte aan. Hij zag dat er tegelijk pretlichtjes en tranen in haar ogen stonden, en haar rode wangen stonden bol van de ingehouden lach. Ze kneep even in zijn bovenbeen. Zion was meteen op zijn gemak en voelde een blije opwinding ergens onder zijn ribben. De vakantie was begonnen. Relax!

Ondanks alles was Paprika Nielsen toch weer zenuwachtig. Dit was al haar dertiende reis voor Eden Tours, en toch voelde ze vlinders in haar buik als was het de eerste keer. Ze ademde diep in en uit, schudde met haar dikke bos rosse vlechtjes en sloeg een paar keer met haar handpalmen tegen haar wangen. Ze snoerde de riempjes van haar sandalen wat vaster, keek even naar haar gelakte tenen, sprong op en neer en floepte de pancarte van achter haar rug tevoorschijn. Er stond een olifant op die zichzelf natspoot met zijn slurf, met in grote letters ‘Heart of Eden’ erboven. Het was zover. Vanaf nu was Paprika Nielsen uit Kopenhagen niet langer een anoniem meisje in een hoek van de luchthaven, maar de reisbegeleidster van een internationale groep safaritoeristen. Laat ze maar komen!

De eerste die kwam, was Helmut Müller, de Duitser, die haar nota bene in het Duits aansprak.

‘Do you mind if we speak English for the rest of the trip?’ vroeg Paprika terwijl ze hem een hand gaf. ‘Ik kom uit Denemarken en heb wel een paar woorden Duits geleerd op school, maar dat is alweer een tijdje geleden. Engels is handiger, ze spreken het hier overal, en de rest van de groep kan ons dan ook begrijpen. Jij heet Helmut, zei je? Even op mijn lijst kijken. Helmut Müller? Welkom bij Eden Tours. Ik heet Paprika. Ja, zoals de groente, maar met de nadruk op de tweede lettergreep. Pap-RI-ka. Da’s een heel gewone naam in Denemarken. Heb je in Duitsland ook Paprika’s?’

Dat had ze nou altijd aan het begin van een reis: van pure nervositeit begon ze meteen uitgebreid te kwekken. Stom wicht. Hou je mond. Heb je dan niet gezien dat er al een rijtje andere medereizigers staat te schuifelen achter die Helmut?

‘Hallo! Hallo! Ik ben Paprika. Pap-RI-ka.’

Paprika’s wilde haardos danste op en neer terwijl ze handen vastgreep, in bovenarmen kneep en op schouders klopte. Die zwarte jongen heette Zion, en hij bleek al te hebben kennisgemaakt met de Zweedse Anna. Tiffany was de Amerikaanse, die had ze meteen herkend aan het feit dat ze juwelen en een veel te duur polshorloge droeg. Daar moest ze haar maar eens apart over nemen, maar daar was nog tijd genoeg voor.

‘Hallo! Pap-RI-ka is de naam. Welkom in Botswana!’

Het Ierse echtpaar Donelley zag er heel lief uit, maar het was hun eerste keer in Afrika, dat zag je zo. Die zou ze de komende tien dagen echt álles moeten uitleggen. De Engelsman had dan weer wel een bereisd voorkomen. Dick Grant. Hij was na de Donelleys de oudste van het gezelschap, had ze op haar lijst gezien, maar hij zag er eigenlijk nauwelijks ouder uit dan de Duitser, en die was 45. Goed, dan mankeert er maar eentje meer…

‘Hoi, ik ben Anet. Moest nog even naar het toilet.’

Paprika bekeek de stoere Anet Piersma, grijnsde breed en was oprecht blij dat ze toch niet op elke vrouw tijdens deze reis zou moeten babysitten. Die Hollandse zou zich wel redden.

‘Dan zijn we compleet!’ riep Paprika. ‘Moet er nog iemand naar het toilet? Nee? Volgen jullie me dan maar naar de gate. We hebben het vliegtuigje vandaag helemaal voor ons alleen.’

Nog wat onwennig, als een klasje tienjarigen op de eerste schooldag, slalomde het groepje van Eden Tours op één rij door de vertrekhal, terwijl buiten de Afrikaanse zon langzaam haar schroeiende klim boven de Delta voortzette.

Jimmy nipte van zijn koffie. Het was al zijn vijfde die ochtend. In de loop der jaren waren zijn katers milder geworden en overgegaan in een soort constante staat van wazigheid. Toch was hij deze morgen opgestaan met een snerpende koppijn, die hij nu met de speciale dubbelsterke koffies van Robocop probeerde te temperen. Gisteravond toch één Klipdrift te veel gedronken, blijkbaar.

Robocop, een boom van een neger, was de vaste barman in de cafetaria van Maun Airport. Zijn echte naam was Robert, maar de vaste klanten noemden hem Robocop, omdat hij een metalen been had, een souvenir van toen hij als kind op een mijn was gelopen in Angola.

‘Wat is het vrachtje vandaag, Jimmy?’ vroeg Robocop.

Jimmy keek even zuur in het zwart van zijn koffie en nam een lange trek van zijn sigaret. ‘Acht safariklanten van de houseboat van Eden Tours. En dat rosse mormel, niet te vergeten.’

Robocop trok zijn gitzwarte wenkbrauwen op. ‘Paprika? Duikt die nu alweer de Delta in?’

‘Blijkbaar,’ antwoordde Jimmy schouderophalend. Hij keek kreunend over zijn schouder. ‘Staat ze daar nog niet te huppelen? Nee, nog niet. Nog even respijt.’ Hij nam nog een slok van zijn koffie.

‘Waar ligt de houseboat momenteel, bij Buffalo Camp?’ vroeg Robocop terwijl hij een paar glazen begon uit te spoelen.

‘Nee, dat was vorige maand. De rivier is inmiddels te veel gezakt om daar te blijven liggen. Stroomafwaarts ging ook niet, want daar hebben Russen een stuk van veertig hectare gecharterd.’ Jimmy lachte even. ‘Weet je dat ik zelfs niet over grote stukken van ng26 en ng29 mag vliegen? Die verdomde diamanthandelaars van de Zwarte Zee. Het gerucht gaat dat ze daar iets hebben uitgezet, weet je wel?’ Met zijn wijsvinger haalde Jimmy een denkbeeldige trekker over.

Robocops wenkbrauwen gingen nog meer de hoogte in. ‘No shit, Jimmy! Je meent het! Tembo?’

Jimmy trok zijn mondhoeken naar beneden. ‘Dat lijkt me sterk,’ zei hij. ‘Een olifant smokkel je niet zomaar ongezien de Delta binnen. Maar ik hoor inderdaad dat er afgedankt Russisch circuswild zou zijn losgelaten ten zuidwesten van Buffalo. Leeuwen? Olifanten? Niets is onmogelijk met die Russen. Misschien wel Siberische tijgers?’

Robocop liet zijn bulderlach door het kleine zaaltje rollen. ‘Tijgers in de Delta! Je bent me d’r eentje, Jimmy.’ Hij schudde zijn kop terwijl hij hinkend naar het fornuis liep waar de koffiekan stond te pruttelen. ‘Nog een kopje?’

Jimmy keek nog eens over zijn schouder. Hij zag Paprika Nielsen naar een hoek van de vertrekhal lopen en haar rugzak neerzetten. ‘Ja, nog eentje, dan kan ik er wel tegen. En vlug wat, want daar is ze al.’ Hij keek op zijn horloge. ‘Perfect op tijd natuurlijk, zoals altijd. Die Noord-Europeanen, je kunt er de klok op gelijk zetten.’

Robocop vulde het kopje bij. De damp kringelde omhoog en mengde zich met de rook van Jimmy’s sigaret. ‘Nu heb je me nog niet verteld waar Philip zijn boot heeft moeten leggen.’

‘Niet zo ver van Abu,’ zei Jimmy. ‘Daar zullen die Amerikanen niet blij mee zijn, maar Phil had geen andere keuze. Pal in het hartje van de Delta. Voor één keer klopt het wat in de brochures van Eden staat!’

‘En Abu’s airstrip mag je natuurlijk niet gebruiken?’

‘Natuurlijk niet.’ Jimmy grijnsde. ‘De Papyrus Lodge was de dichtstbijzijnde die ons wilde laten landen.’

‘Shit, dan hebben je klantjes straks nog een halve dag varen voor de boeg. Weten ze dat?’

‘Dat is de rosse haar probleem, niet het mijne. Om 11 uur zit ik hier terug voor mijn aperitiefje, Robocop.’

‘Over rosse gesproken…’ Robocop wees discreet in de richting Paprika. Er stond inmiddels een opgewonden troepje toeristen om haar heen. Haar vlechtjes vlogen in het rond en haar gekwek was tot in de bar te horen, of verbeeldde Jimmy zich dat alleen maar? Zuchtend dronk hij zijn koffie leeg, duwde zijn sigaret uit in de asbak en draaide zich om op zijn barkruk. Toen hij Paprika Nielsen als een soort moederkloek met haar kuikentjes achter zich aan door de vertrekhal zag lopen, stond hij op. Jimmy nam zijn pilotentas van de vloer, hield zijn gezicht even in de koele bries van de molenwiekende plafondventilator en vertrok.

‘Hou mijn kruk warm en de fles Klipdrift koel, Robocop!’

‘Will do, Jimbo!’

Graaff-Reinet, 9 januari 1962
Andries is vijf jaar

Ik lig graag tegen de borsten van Tracy. De borsten van Tracy zijn veel groter dan de borsten van mama. Mijn hoofdje past er helemaal tussen. Ik ruik aan de stof van haar bloes. Er staan rode bloemen op. De bloes ruikt naar Tracy. Ze aait zacht over mijn haar. Draait er kringetjes in met haar dikke vingers. Ze zingt een liedje in de taal die ze niet mag spreken van mama. Ik vraag waarover het liedje gaat. Ze zegt dat het een triest liedje is. Dat vind ik niet fijn. Ik druk mijn hoofdje nog dieper tussen de borsten van Tracy.

Ik loop aan de hand van Tracy over de straat. We gaan naar de slager. Tracy gaat biltong kopen voor mama. Ik kijk naar de witte huizen. De zon is warm. Ik draag mijn gele hoedje. Tracy vertelt over de zebra’s. Vannacht zijn de zebra’s tot in de straten gekomen. Niet onze straten, maar de straten van Tracy. Die straten liggen verderop, tegen de heuvel. Ze zijn vuil. In die straten mag ik niet komen. We zijn bij de slager. Hij is oud en zijn gezicht ziet eruit als de rotsen in de vallei. Nog meer als hij lacht. Hij geeft me een chilli bite. Baie dankie.

Ik zit in bad. Tracy wast mijn rug. Ik speel dat ik een walvis ben die de mensen opeet. Tracy zegt dat ik niet zo moet spatten. Ik spat nog meer. Tracy gilt. Ze lacht. Ze knijpt haar neus dicht en wiegt haar hoofd heen en weer. Wat heeft ze witte tanden als ze lacht! Haar borsten wippen op en neer. Ik knijp mijn ogen stijf dicht. Ze giet water over mijn haar. Ze noemt me Andries. Ze zegt het zo raar. Anders dan mijn mama. Als mama erbij is, lacht Tracy nooit. Dan kijkt ze naar de grond.

Ik zit op mijn stoeltje in het restaurant. Mama staat achter de kassa. De meisjes brengen het eten rond. Het is springbok. Ik lust geen springbok. Mama zegt dat ik niet van tafel mag voor ik mijn bord leeg heb. Maar ik lust geen springbok. Ik blijf zitten en knijp mijn lippen op elkaar. Mama doet alsof ze mij niet ziet. Tracy kijkt door het deurgat. Mama knipt met haar vingers. Tracy is weg. Ik eet niet.

Tracy legt me in mijn bed. Ik mag weer tegen haar borsten liggen. Wat zijn ze zacht! Zachter dan mijn beer. De ventilator aan het plafond draait zijn rondjes. Ik speel dat het een helikopter is, en dat we over de Karoo vliegen. De zebra’s lopen weg. Ze zijn bang van de helikopter. Ik schiet ze dood met mijn schietgeweer. Ze vallen in het stof als in een cowboyfilm. Ik spring uit de helikopter en snijd hun vel eraf. Dat wil ik op mijn bed, voor als het koud is. Tracy stopt me drie chilli bites toe. Ze zegt dat ik mijn bordje moet leegeten. Dat moet van mama. Maar ik lust geen springbok.

Ik zit in de schaduw. Op de porch. In de keuken hoor ik mama schreeuwen tegen Tracy. Ik druk mijn handen tegen mijn oren. Nog steeds hoor ik ze schreeuwen. Ik zing zo luid als ik kan. Ik blijf mijn handen tegen mijn oren drukken. Een hagedis loopt vlak voor mijn voeten voorbij. Tracy komt naar buiten gelopen. Ze weent, en er komt bloed uit haar neus. Ze leunt tegen de paal en kijkt naar de grond. Ze drukt een zakdoek tegen haar neus. Ik stop met zingen. Ze kijkt niet naar mij. Ik kijk ook naar de grond. De hagedis is weg.

Ik zit naast papa. Hij heeft een vieze vod in zijn handen. We zitten in de garage. Papa poetst zijn geweer. Met dat geweer jaagt papa. Ik mag nooit met hem mee. ‘Later, als je groot bent,’ zegt papa dan. Maar ik ben toch al groot? En dan zegt papa niets meer. Ik mag kijken als ik mijn mond hou. Het metaal glimt als zilver. Papa heeft het geweer uit elkaar gehaald. Elk stukje wordt mooi opgepoetst. Ik hou van het geluid wanneer papa het geweer weer in mekaar zet. Het klikt. Als het klaar is, richt papa het geweer op mijn oog. Hij lacht. Ik ook. Klik.

Het is zondag. Het restaurant zit helemaal vol. Ik hou niet van zondag. Op zondag moet iedereen werken. Ook Tracy moet helpen in het restaurant. En papa is weg. Die is gaan jagen. Mama zit achter de kassa. Ik wou dat ik een broertje had. Of een hondje. Ik pulk in mijn neus en kleef mijn vangst op de onderkant van de stoel. Voor mij liggen een wit blad en potloodjes. Ik zou graag tekenen hoe de gieren de darmen van de dode zebra uit zijn buik pikken. Met overal bloed. Maar dat kan ik niet. Ik teken dan maar een ventje. Een wit ventje. Zoals ik.

2

Okavango Delta, 20 maart 2009, 10.12 uur

Ringo en Marcus lagen onderuitgezakt in een fauteuil op het houten terras van de Papyrus Lodge en slurpten cola uit een flesje. In het zuiden weekte het monotone gezoem van de Cessna zich uit de junglegeluiden los. Ringo, een kerel van negentien die zijn gitzwarte haar in corn rows droeg, kroop recht, smakte met zijn dikke lippen en trok zijn baggy pants recht.

‘Showtime, Marcus.’

Marcus kwam uit hetzelfde Botswaanse dorp als Ringo, maar hij was een jaar of vijf ouder. Hij droeg een knalgeel voetbalshirt dat hij vorige maand had gekregen van een toerist uit São Paulo. Hij rekte zich uit, geeuwde luidkeels en stond ook op. De mannen zwaaiden naar de ober achter de bar en slenterden met hun handen in hun zakken over het zandpaadje de jungle in. Het pad was afgelijnd met bruine papieren zakken met zand en een kaars erin. Het gebrom van het vliegtuigje werd luider, als een allesoverheersend geloei. Onverstoord struinden Ringo en Marcus verder langs het kronkelige pad, dat na een meter of vijfhonderd uitgaf op een open plek in de brousse. De airstrip.

Marcus hield zijn hand boven zijn ogen en staarde tegen de zon in naar de staalblauwe hemel. ‘’t Is Jimbo!’ riep hij boven het geraas uit in het oor van Ringo, die een luide schaterlach liet horen en hevig knikte.

Het vliegtuigje landde in een wolk van opwaaiend stof, remde hard en kwam helemaal op het einde van de strip tot stilstand. Daar draaide het om zijn as en taxiede gezapig terug naar de plaats waar de twee hen stonden op te wachten. De motor verstomde, de propeller stopte met draaien en het voorportier zwaaide open. Met een brede grijns sprong Jimmy uit het toestel.

‘My main gangsta Ringo!’ riep Jimmy terwijl hij energiek op Ringo afliep en hem een five dollar handshake gaf. ‘Ben jij al wakker? Gisteravond niet te lang achter de blanke vrouwtjes aan gezeten?’ Hij lachte luid en sloeg hard op de rug van de jonge zwarte. ‘Pas maar goed op die kleine hier, Marcus, want hij deugt niet!’ Ook Marcus kreeg een stoere handdruk vol samenzweerderige vingerorigami. Toen wreef Jimmy over zijn stoppelbaard, liep terug naar het vliegtuigje en opende het achterportier.

‘Dames en heren, welkom in de Delta!’

Tiffany Bryant, veel bleker dan tevoren, kwam als eerste uit het toestel en zette een paar wankele stappen. Marcus schoot naar voren en nam haar bij de arm.

‘Gaat het, mevrouw?’

‘Juffrouw! En nee, het gaat niet!’ Tiffany wrong zich los, liep naar het dichtstbijzijnde bosje en begon met veel misbaar te kokhalzen. Jimmy maakte een onschuldig armgebaar naar Marcus.

‘Ik ben in één rechte lijn naar hier gevlogen, Marcus man! Met uitzondering van één klein duikvluchtje boven een kudde buffels.’

‘Yeah! En dat was fantastisch man, bedankt daarvoor!’ pikte Zion in, die ook net uit het vliegtuig was gesprongen. ‘Hoeveel waren het er? Vijftig of honderd of zo? En hoe ze dan alle kanten op stoven, het water in, dat was subliem! Is het niet, Helmut?’

De Duitser veegde het stof van zijn safaribroek, voelde in zijn zak, haalde er een zilveren aansteker uit en stak een sigaret op. ‘Inderdaad, dat was een mooi gezicht. Schön.’

Dick Grant was erbij komen staan met zijn digitale camera. Hij hield zijn hand boven het schermpje om het zonlicht af te weren en toonde zijn opnames van de buffels. ‘Pretty impressive, is het niet, jongens?’

‘Ik vond het schitterend,’ zei Zion.

Jimmy keek Dick peinzend aan. Hij kwam hem vaag bekend voor. Hij schudde zijn hoofd en nam een sigaret.

De Donelleys en Anna Lindqvist kwamen er ook bij staan, en luid pratend vergeleken ze hun buffelfoto’s.

Ondertussen was Paprika Nielsen poolshoogte gaan nemen bij Tiffany. Die had alweer wat kleur gekregen nu ze vaste grond onder haar voeten had. Paprika legde een arm om haar schouder en samen wandelden ze terug naar de rest van het groepje.

‘Moet dat nou, die sigaretten? Ik heb net mijn lijf uitgekotst!’ zeurde Tiffany, want naast Helmut stonden nu ook Jimmy en Anet Piersma aan een sigaret te lurken. Ze antwoordden niet, maar draaiden zich om en gingen een eindje verderop staan.

‘Gaat het weer een beetje, love?’ vroeg Mary Donelley.

‘Ja, dankjewel Mary,’ zei Tiffany, en ze kon alweer een beetje glimlachen.

Paprika schraapte haar keel en riep: ‘Jongens, we gaan even bijkomen in de lodge. Je kan daar iets drinken aan de bar, eventueel een hapje eten en even naar het toilet. Maak je maar geen zorgen over je bagage, daar zorgen Ringo en Marcus voor, onze twee skippers van vandaag.’

Een uur later zat het gezelschap op een middelgrote aluminium platboot met buitenboordmotor en een zonnezeil boven hun hoofd. Achterin lag de bagage op een hoopje, voorin stonden vijf grote pakken met water in petflessen. De passagiers zaten op losse plastieken stoeltjes op de bodem van de boot, die langzaam een streep trok door het rimpelloze water van de Okavangorivier. Marcus had het roer in handen, terwijl Ringo zacht met Paprika praatte. De toeristen waren stil. Het was bloedheet en ze waren moe van de lange reis. Ze schrokken behoorlijk toen Paprika hen vertelde dat ze vier tot vijf uur varen voor de boeg hadden, omdat de houseboat op een andere plaats was gaan liggen dan gepland. Vier tot vijf uur, zonder één rustpauze of toiletstop, want overal om hen heen was water, met aan weerszijden een groene boord van wuivende papyruspluimen. Niet dat het een saaie tocht was, want wie de moeite nam om te kijken, zag geregeld veelkleurige ijsvogels tussen de stengels opduiken die een visje uit het water plukten. Af en toe passeerden ze ook kleine eilandjes met parasolbomen erop, waar vaak een grote visarend roerloos op een tak zat, zijn sneeuwwitte borst glinsterend in de middagzon. Reigers en aalscholvers vlogen soms minutenlang net boven het wateroppervlak voor en naast de boot, alsof ze de weg wilden tonen.

Robocop keek naar de klok tegen de muur. Vijf voor elf. Hij kreeg pretlichtjes in zijn ogen, schonk een dubbele Klipdrift on the rocks in en zette die voor zich op de toog. Hij hield geamuseerd de deuropening van de bar in de gaten. Om drie minuten voor elf kwam Jimmy de cafetaria van Maun Airport binnengelopen, salueerde even, ging zitten op zijn vaste barkruk en nam een fikse slok van de klaarstaande borrel.

‘Elf uur. Told you so.’

Robocop schudde zijn hoofd. ‘Ik heb er geen seconde aan getwijfeld. En, waar ligt Phil nu?’

‘Waar ik gezegd had, tussen Abu en de Russen.’

Robocop fronste zijn wenkbrauwen. ‘Daar in de buurt is toch een maand geleden dat Nederlandse meisje verdwenen, niet?’

Jimmy goot zwijgend de rest van de ijskoude brandy in zijn keelgat.

‘Het zijn mijn zaken niet, ik hoor het al,’ zei Robocop. Hij draaide zich om, hinkte naar de gootsteen en begon glazen te wassen.

De zon was al aan het dalen toen de motor van de boot plots op een lagere frequentie begon te draaien. Wie aan het indommelen was, schrok wakker. Wie door een verrekijker of camera aan het turen was, liet die zakken. Er was niets nieuws te zien vergeleken met de afgelopen vierenhalf uur: rivier, moeras en diepgroene papyruswanden. Ringo had twee uur eerder het roer overgenomen van Marcus, toen die een bocht te ruim had genomen en ei zo na in de papyrus was beland. Hij nam behendig de laatste bocht en toen zagen ze de houseboat voor zich opdoemen. Het was een hoog, op pontons drijvend gevaarte van twee verdiepingen, met een open bovendek waar een twintigtal muskietennetten aan het afdak bengelde. Beneden waren overdekte hutten en een terras met een bar, twee lange tafels en stoelen.

Een ietwat oudere, kalende neger leunde op de reling. Toen de boot nog een meter of twintig van hem verwijderd was, draaide hij zich om, nam zijn kapiteinspet van de bar en zette die schuin op zijn hoofd. Hij spreidde zijn grote handen.

‘Ladies and Gentlemen, welcome to Okavango! Mijn naam is Captain Philip en dit is mijn houseboat. Dit is jullie thuis voor de komende tien dagen.’ De kapitein, die een klok van een stem had, nam zijn pet af, maakte een diepe, sierlijke buiging en sprong lachend op het ponton. Marcus wierp hem een touw toe, dat hij vastbond om een haak.

Het groepje was op zijn bestemming gearriveerd. Dit was Eden.

Graaff-Reinet, 16 november 1966
Andries is negen jaar

Gisteren heb ik de spiegel naast de kapstok kapotgeslagen. Tracy deed een verband om mijn vuist. Maar ik heb niet geweend. Want die spiegel moest kapot. Ik wil mezelf niet meer zien. Ze zeggen dat ik op een meisje lijk.

‘Nichtje!’

‘Nancy!’

‘Barbiepop!’

‘Rokkendrager!’

‘Wijffie!’

‘Laat ze maar roepen,’ zegt mama, maar weet zij veel. Zij is het niet die elke dag op de speelplaats wordt uitgejouwd. Ik haat de jongens van mijn klas en zou ze graag een voor een hun vel afstropen als bij een vers geschoten kudu. Hun vel binnenstebuiten keren en dan hun rode, dode lijven in het zand laten ploffen. De klootzakken.

Ik hou ervan dat meester Botha over de geschiedenis van ons land vertelt. Over de Voortrekkers en de Boeren. Over hoe wij hier eerst waren en dan pas de kaffers. En dat de kaffers het zo goed hebben dankzij ons. Beter dan in elk ander land in heel Afrika. En dan zingen we van Rij maar an ossewa, en dan denk ik aan de ossenwagens van de Voortrekkers. Hoe die ons mooie land hebben ontgonnen.

Pas nadat ik hem een derde keer in het kruis stamp, gaat Pieter tegen de vlakte. Mooi zo, kereltje, nu is het mijn beurt. Ik zie uit mijn ooghoek dat meester Botha gnuivend van woede komt aangelopen. Ik heb nog maar een paar seconden, dus ga ik boven op Pieter zitten en begin op zijn gezicht te timmeren. Ene vuist, andere vuist, ene vuist, andere vuist, links, rechts, links, rechts. Snel. Hard. Raak. De jongens rondom ons joelen luid. Ze springen op en neer in het zand van de speelplaats. Het stof waait op. Ik voel een scherpe pijn wanneer meester Botha me rechttrekt aan mijn haren.

‘Pieter heeft me uitgescholden voor wijffie, meester Botha,’ probeer ik. Maar ik krijg meteen een klinkende oorvijg. ‘En hij heeft Tracy een kaffer genoemd,’ probeer ik. Weer een oorvijg.

‘Jouw dikke, stinkende, waggelende Tracy is een kaffer!’ roept meester Botha terwijl hij zijn gezicht vlak bij het mijne houdt. Ik ruik biltong en sigaren. Later hoor ik dat ik Pieters neus gebroken heb. Mooi zo.

‘Kom hier!’ roept mama terwijl ik door het huis ren. Ik probeer me te verbergen achter de dikke benen van Tracy, maar mama duwt haar ruw opzij en neemt me bij mijn oor. Het begint meteen te gloeien. Ze draait eraan, als was het de knop van de elektrische lamp.

‘Wát heb jij gezegd op school over mijn keuken? Kleine smeerlap?’

Ik hou mijn mond. Ik zie hoe Tracy haar handen trillend tot vuisten balt omdat ze niets durft en kan doen.

Mama knijpt nog harder in mijn oor. Mijn ogen schieten vol tranen. ‘Wát heb jij gezegd? Herhaal het! Letterlijk!’

Ik zwijg nog steeds. Mama trekt me aan mijn oor door de achterdeur naar buiten, van de porch af, naar de omheining waar de geitjes staan. Tracy volgt ons, en ze begint stilletjes te jammeren.

‘Tracy, hou je kaffermuil en maak de omheining open,’ krijst mama. Tracy doet het en mama trekt me naar binnen. Ze zoekt een verse geitenkeutel en duwt me er zonder aarzelen met mijn gezicht middenin. Dan pas laat ze me los. Ik rol opzij, mijn gezicht vol stront, en ik grijns naar haar. Ze spuwt op de grond en loopt weg. Ik zeg nog steeds geen woord. Ik vertik het. Ik heb op school verteld dat ze haar braaivleis bewaart in dezelfde emmers waar de keukenkaffers in schijten en piesen. Want zo smaakt haar braaivleis nu eenmaal. Kan ik er wat aan doen?

3

Okavango Delta, 20 maart 2009, 18.07 uur

Klap!

Seamus Donneley sloeg een mug plat tegen zijn nek. Hij probeerde met zijn ouderwetse camera een foto te maken van de dieprode zonsondergang boven de Okavangorivier.

‘Staat erop, Mary,’ zei hij. Hij legde de camera neer en zette het koele blikje Castlebier aan zijn lippen. Het begon te schemeren en iedereen zat op het bovendek bij een drankje te genieten van de laatste straaltjes licht.

‘Heeft iedereen muggenmelk op?’ vroeg Paprika. ‘We zitten hier in een gigantisch moeras, dus reken er maar op dat straks hele zwermen muggen op ons afkomen. Daar kunnen malariamuggen bij zijn, dus je kan je maar beter beschermen. Geen uitzonderingen, smeren maar!’

‘Jullie houden de muggen vast wel weg met die stinksigaretten,’ morde Tiffany, die met haar voet op en neer zat te wippen in het tuinstoeltje en boos naar Helmut en Anet keek.

‘Wil je d’r ook eentje rollen, meid?’ vroeg Anet terwijl ze haar zakje roltabak onder de neus van Tiffany stak. Die snoof verachtelijk, kruiste haar armen en keek de andere kant op.

‘Wie snurkt er hier? Ik in elk geval wel,’ zei Dick Grant om de conversatie nieuw leven in te pompen. Hij wees met zijn duim naar de twintig matrassen die twee meter verder onder het afdak op het bovendek lagen. Op zeven daarvan zouden vannacht, elk onder hun eigen muskietennet, mensen slapen. Daarnet, toen Paprika haar praatje hield over het reilen en zeilen op de houseboat, was overeengekomen dat ze haar benedenhut ter beschikking zou stellen van Mary en Seamus, en boven bij de rest van de groep zou slapen. Mary was immers niet goed genoeg te been om ’s nachts in het donker de steile metalen trap af te dalen, op zoek naar het toilet.

‘Ik snurk ook, dat mag je gerust weten,’ zei Anet en ze haalde meteen haar schouders op.

‘Leuk,’ mompelde Tiffany en ze legde haar ene been over haar andere.

‘Ik zou het echt niet weten, want thuis slaap ik altijd alleen,’ voegde Helmut eraan toe.

‘En wat ons kersverse koppeltje betreft…’ sprak Dick uit zijn ene mondhoek, en hij rolde met zijn ogen naar beneden. Een meter of twee lager, op de keukenverdieping, vlak boven het wateroppervlak, leunden Zion en Anna naast elkaar over de reling en tuurden over het rimpelloze water.

‘De totale rust,’ zuchtte Zion uiteindelijk, toen het laatste rood van de zon achter de eindeloos groene horizon was verdwenen.

Anna antwoordde zonder hem aan te kijken: ‘Het is prachtig…’

Vijf minuten lang keken ze stil naar het vallen van de duisternis boven de rivier. Een nauwelijks voelbaar, warm briesje deed af en toe het riet ruisen. Nu en dan weerklonk een schelle vogelkreet vanuit het moeras. Het vastgesjorde motorbootje klotste tegen het ponton.

Ten slotte wees Zion recht voor zich uit. ‘Daar heb je het. Zie je die vijf sterren boven de horizon? Het Zuiderkruis, een sterrenbeeld dat je alleen in het zuidelijk halfrond kunt zien. De conquistadores beschouwden het als een teken van God en volgden het op hun reizen naar de Nieuwe Wereld.’

Anna keek naar het Zuiderkruis en voelde een diepe rust over zich neerdalen, een rust die ze alleen voelde als ze duizenden kilometers van huis was, weg van de koude en de drukte van Stockholm, weg van de stress op het uitzendkantoor waar ze werkte. Ze keek opzij naar Zion, in wiens diepzwarte ogen een voor een de steeds talrijker sterren oplichtten.

‘Uniek zeg, hier is zo goed als geen lichtpollutie. Binnen een halfuurtje kan ik je wellicht de melkweg tonen,’ zei hij terwijl hij het uitspansel bekeek.

Zion en Anna werden uit hun idylle gerukt door het geklingel van de scheepsbel.

‘Ladies and gentlemen, dinner is served!’ riep kapitein Philip. Boven hoorden ze het geschuifel van voeten en het schrapen van stoelen over het dek. Marcus liep met een aansteker de tafels langs en stak de kaarsjes aan.

De witte benen van Paprika kwamen als eerste de trap afgedaald.

‘Het buffet is geopend, jongens. Laat het jullie smaken!’ schetterde ze.

Een uur later was het stikdonker buiten. Het groepje zat onderuitgezakt aan tafel toen Ringo de lege potjes custarddessert kwam ophalen. Honderden muggen dansten rond de kaarsvlammen.

Dick Grant vulde de wijnglazen nog eens bij. Hij hield zijn ene hand achter zijn rug en met zijn andere hand omklemde hij de bodem van de fles. ‘Echt professioneel, Dick,’ zei Anna.

‘Ik ben dan ook al 20 jaar ober in Le Chef in Londen,’ zei Dick. ‘Alleen serveer ik meestal een duo van kreeft en zalmcarpaccio op een bedje van zeegras.’

Seamus floot tussen zijn tanden. ‘Daar zou ik ook wel eens willen gaan eten.’

‘Wat let je?’ zei Dick. ‘Jullie hadden toch de Lotto gewonnen?’ Hij ging weer naast Mary zitten, die met haar Ierse accent al voor de tweede keer het verhaal vertelde hoe Seamus en zij, een eenvoudig kruidenierskoppel uit Dublin, twee maanden geleden op slag rijk waren geworden.

‘Seamus zei meteen: “Ik sluit die rottige winkel”, maar daar was ik het absoluut niet mee eens,’ zei Mary. ‘Het is niet omdat je één keer geluk hebt dat je meteen op je luie krent moet gaan zitten. En we hebben vijf kinderen, hé. Moeten we die dan het recht ontzeggen om op een dag de zaak van hun ouders verder te zetten? Nee nee, na deze reis gaan we gewoon opnieuw kruidenieren, en de rest van het geld gaat naar de zaak en de kinderen en de kleinkinderen. Is het niet Seamus?’

Seamus nam net een flinke slok Castlebier, en maakte een handgebaar dat zowel ja als nee zou kunnen betekenen.

‘Krijg je nou niet constant bedelaars in je winkel?’ vroeg Anet.

‘Dat zijn we wel gewend,’ lachte Seamus terwijl hij het schuim uit zijn snor veegde. ‘Onze zaak ligt in Noord-Dublin, weet je wel?’ Hij lachte bulderend.

Zion lachte mee, nam een slok van zijn wijn en gebaarde naar Anna.

‘Ik had je de melkweg beloofd,’ fluisterde hij terwijl hij haar zachtjes meetrok naar de trap.

Boven waren alle lichten uit. Anna keek met open mond naar de meest heldere en uitgestrekte sterrenhemel die ze ooit had gezien. De lucht was doorprikt met miljoenen kopspeldjes. Ze vergat op slag de stemmen en het gelach onder zich.

Zion wees naar boven en zei: ‘Zie je daar die wazige band? Dat is de melkweg. Dat zijn ook sterren, vele honderden miljarden sterren. Die zijn zodanig ver van ons weg dat je ze niet individueel kunt zien, maar veeleer als een soort lichtsliert, een nevel. Onze zon is een van die miljarden sterren. Wij bevinden ons vrij ver van het centrum van de melkweg. In onze uithoek is het niet echt druk qua sterren. In het centrum, daar waar de nevel dikker wordt, is de concentratie sterren veel groter. Mocht je daar op een planeet staan en ’s nachts naar buiten kijken, dan zou je een fel spektakel van licht zien met meer sterren dan zwarte hemel.’

Anna keek Zion aan. ‘Hoe weet jij dat allemaal? Heb je astronomie gestudeerd?’

Zion knikte en legde zijn vinger op haar lippen. ‘Geniet er nu maar van, want zo’n sterrenhemel krijg je in Europa nooit te zien.’

Anna nam langzaam Zions vinger weg en bleef zijn hand nog minutenlang vasthouden.

Anna schrok ervan hoe fris het was geworden, toen ze voorzichtig uit haar slaapzak kroop. Het was aardedonker. Alleen het vage, gelige schijnsel van de maansikkel liet een paar spookachtige contouren zien. Er was niets anders te horen dan de regelmatige ademhaling van slapende mensen, het constante, schrille getsjirp van krekels en af en toe een verre kreet van een aap.

Wat een leugenaars, er snurkt helemaal niemand, dacht Anna terwijl ze zo stil mogelijk het kleine buideltje uit de zijzak van haar rugzak liet glijden. Ze ging rechtop staan en bevroor even toen haar kniegewricht droog kraakte. Niemand had het gehoord, de slapers puften verder. Anna trok haar T-shirt over haar billen en stapte traag en lenig als een kat naar de middengang tussen de rijen matrassen. Geruisloos liep ze naar de trap. Het metaal van de treden was vochtig van de dauw, en ze sidderde even toen ze er met haar blote voeten op stapte. Ze voelde hoe ze kippenvel kreeg. Was het in Afrika dan niet altijd warm? Stapje voor stapje daalde ze de trap af. Ze keek goed uit dat ze niet van de natte treden gleed. Toen ze beneden in de eetruimte aankwam, bleef ze nogmaals stokstijf staan. Ze luisterde. Junglegeluiden, verre adem en verder niets. Nu pas durfde ze haar zaklampje aanknippen. Ze zag dat de tafels al netjes gedekt waren voor het ontbijt. Zonder een geluid te maken ging ze zitten, legde haar lampje op de tafel en ritste behoedzaam het buideltje open. Een tiental kleine, doorzichtige plastieken potjes kwam tevoorschijn, telkens met een propje watten erin. Er was ook een bruin flesje, waarop een apothekersetiket was gekleefd. Anna stalde de potjes op een rij voor zich uit, nam een doekje en een pincet.

‘Hé, er is nog iemand wakker!’

Anna schrok zich rot. Haar hart bonkte woest in haar keel en haar vingers tintelden toen ze zich met een ruk omkeerde en met de zaklamp wild om zich heen scheen. Het harde gefluister kwam van de trap. In de lichtstraal zag ze hoe Paprika, gekleed in een wijde short en een topje, op de middelste trede stond.

‘Ho ho, niet in mijn gezicht schijnen,’ zei de Deense terwijl ze zich vasthield aan de trapleuning en haar andere hand voor haar ogen hield.

Anna klemde vliegensvlug het zaklampje tussen haar tanden en bleef in het gezicht van Paprika schijnen. Ondertussen graaide ze zo snel als ze kon de potjes en het andere materiaal dat ze op de tafel had gezet bijeen en propte alles terug in de buidel. Met een snelle zip trok ze de rits dicht. Dan pas liet ze de lichtstraal zakken.

‘Dank je.’ Paprika liep verder de trap af. ‘Je hebt me helemaal verblind zeg!’ Ze knipperde met haar ogen. ‘Ben jij dat, Anna?’ zei ze in het Deens.

‘Dag Paprika,’ antwoordde Anna met een beverig stemmetje in het Zweeds. Ze trilde nog na. ‘Sorry hoor, je hebt me flink doen schrikken.’

‘Geen probleem. Ik ben degene die me moet excuseren.’ Paprika ging naast Anna zitten. ‘Ik kom even een plasje doen. Kan je niet slapen?’

‘Euh… nee. Ik heb nog last van jetlag, denk ik.’

‘Dat kan bijna niet, hoor. Je bent van Europa recht naar beneden gevlogen. Jetlag krijg je alleen als je van oost naar west of andersom vliegt, doorheen de tijdzones. Volgens mij heb je meer last van de verandering van lucht. Of… van bepaalde emoties…’

Anna glimlachte even, maar ging niet in op de hint. Een zachte plons weerklonk aan het achterdek. Anna fronste meteen haar wenkbrauwen.

‘Maak je geen zorgen hoor,’ zei Paprika terwijl ze haar hand met een zachte klap op Anna’s blote linkerdij liet belanden. ‘Een nijlpaard, of een krokodil. Het Delta-equivalent van burengerucht. Blijf hier gerust nog even lekker genieten van de koele nachtlucht, maar probeer daarna toch maar wat te slapen.’ Ze keek op haar horloge. ‘Binnen een goeie vier uur moeten we uit de veren. Er staat jullie morgen een mooie mokorotocht te wachten.’

Nadat Paprika had geplast en terug naar boven was gegaan, bleef Anna een halfuur onbeweeglijk aan de tafel zitten, tot haar hartritme was gezakt. Toen richtte ze haar lampje op het buideltje, zuchtte diep en liep naar de trap. Ze rilde opnieuw toen de vochtige kou uit het metaal langs haar enkels omhoog sloop. Van slapen zou niet veel meer in huis komen.

Graaff-Reinet, 18 december 1969
Andries is twaalf jaar

Ik word wakker van een harde knal. Mijn hart bonst als dat van een impala die vlucht voor een jachtluipaard. Ik zit meteen rechtop in mijn bed. Het is aardedonker. De eerste seconden na de knal hoor ik niets, behalve het geluid van mijn eigen hart. Daarna hoor ik gedempte mannenstemmen, en onderdrukt geschreeuw van mijn moeder. En voetstappen op de trap. Ik probeer mijn ogen helemaal open te sperren, maar ik zie niets. Of toch. Een streep vloeibaar oranje wordt zichtbaar onderaan de deur. Dansend oranje, dat feller wordt bij elke voetstap, en links en rechts opklimt langs de deurstijlen. Dan wordt mijn deur hard opengestampt. Ik sta oog in oog met een zwetende kaffer. In zijn ene hand houdt hij een brandende toorts, in zijn andere een rokend pistool. Hij kijkt me aan. Het wit van zijn oogbollen glimt in het licht van de toorts. Hij ademt zwaar, met zijn openstaande neusvleugels. Ik kan de brandy bijna ruiken doorheen de verstikkende rook van de toorts.

De kaffer roept over zijn rechterschouder: ‘Hier is er nog een. Een kleine.’ Hij spreekt Xhosa. Net als Tracy.

Een andere man, die beneden moet zijn gebleven, antwoordt iets dat ik niet kan verstaan.

‘Ben je zeker?’ vraagt de neger met de toorts.

Weer een onverstaanbaar antwoord.

Toortsman richt zijn pistool op me. ‘Langzaam uit je bed komen, little boss,’ zegt hij in een mengeling van Afrikaans en Engels. ‘Langzaam en kalm. Easy does it, man.’

Ik doe wat hij zegt. Als ik iets van mijn vader heb geleerd, dan is het dat je nooit een man met een wapen tegenspreekt. Zelfs al is het een kaffer. Zet een grote bek op tegen iedereen, behalve tegen de man die zijn vinger aan de trekker houdt.

‘Ik stap er nu uit,’ antwoord ik in het Xhosa. Ik hou mijn handen omhoog en zet een voet op de grond.

De man lacht schor. ‘Little boss spreekt Xhosa. Kijk ’ns aan. Nice and easy. Kom naar me toe. Heel traag. Goed zo. En draai je nu om, zodat ik m’n pistool in je nek kan duwen. Mooi zo.’

Ik voel de hete loop in mijn nek. Ze schroeit mijn huid nog net niet. Ik krijg er kippenvel van.

‘Naar beneden.’ De loop duwt in mijn nek. Ik loop in de richting van de trap. De treden lijken wel over elkaar te buitelen in het licht van de toorts. Ik aarzel.

‘Naar beneden!’ Een pijnscheut tussen mijn nekwervels. Hij port me met het hete ijzer. Ik daal de trap af. We lopen door de woonruimte naar de deur van het restaurant. Die staat open. Binnen is er ook een flakkerend licht.

‘Naar binnen!’

Ik zie mijn vader op de vloer liggen. Zijn jachtgeweer ligt naast hem. Zijn linkeroog is weg, en hij ligt met zijn hoofd in een scharlaken plas bloed. Ik bekijk het zo gefascineerd dat ik niet zie dat mijn moeder ernaast zit, omgekeerd op een stoel. Ze hangt verkrampt met haar armen over de rugleuning. Drukt haar eigen borsten bijna plat tegen het hout. Klemt haar witte melkbillen, die vanonder haar omhoog getrokken nachtjapon glimmen, om de zitting. Er is een prop voor haar mond gebonden. Ze davert over haar hele lijf. Haar ogen schieten van links naar rechts.

Daarnaast nog een kaffer. Hij heeft een machete in zijn rechterhand. Hij zet een toorts rechtop in een lege vaas op een van de tafeltjes. Ik zou zweren dat de plas bloed naast het hoofd van mijn pa nog groter wordt.

De neger met de machete spreekt goed Afrikaans. Hij zwaait met een bundeltje bankbiljetten voor de ogen van mijn ma.

‘Ik geloof best dat dat alles is wat in je kassa zit, mevrouwtje,’ zegt hij. ‘Maar eigenlijk interesseert je kassa me niet zo heel erg veel. Het is je brandkast. Die interesseert me. En ik zal ze vinden. En jij zal ze openmaken.’

Mijn moeder maakt een gesmoord geluid en schudt heftig van neen. De kaffer neemt haar bij de haren, forceert haar om ja te knikken en trekt haar hoofd dan zodanig opzij dat ze mij ziet staan. De ogen van mijn moeder worden groot, en achter haar prop slaakt ze een langgerekte schreeuw.

‘O jawel,’ zegt de kerel met de machete. ‘De brandkast. De code. Of dit mannetjie ligt zometeen voor eeuwig naast zijn pappie, met een even groot gat in z’n kop.’

Ze schudt weer van neen, de feeks. Ik kan het nauwelijks geloven, maar dan lijkt het alsof een rotsblok op mijn hoofd valt en wordt het zwart voor mijn ogen.

Wanneer ik bijkom, zijn de kaffers weg en begint het al licht te worden. Mijn vader ligt daar nog steeds. Vreemd is dat, zijn bloed begint bruin te worden. Zo heb ik het nog nooit gezien. Ik doop er nieuwsgierig mijn vinger in. Net stroop. Lauw. Ik wrijf over mijn hoofd. Ik heb een flinke buil. Ik verlies bijna mijn evenwicht wanneer ik probeer recht te komen, en hou me vast aan een stoel. Mijn moeder is nergens te bekennen. De kassa is leeg en staat open. Ik strompel het restaurant uit, naar de woonruimte. De deur naar de berging, tussen de woonruimte en de keuken, staat open. En daar vind ik mijn moeder, naast de openstaande brandkast. Naakt. Vastgebonden. Bont en blauw. En met ook van dat bruine, aangekoekte bloed, aan de binnenkant van haar billen.

Ik ga op mijn knieën naast haar zitten en maak de prop over haar mond los.

‘Mama?’

Ze likt haar gebarsten lippen.

‘Mama, waar is Tracy?’

Met een krakende stem zegt mijn moeder: ‘Die hoer komt hier nooit meer binnen. Zij zit hier achter. Dit was haar soort. Dit was haar vuile, smerige rotras.’

En dan hoor ik de keukenploeg over het erf lopen. ‘Nu hoef ik niet meer,’ denk ik, en ik val opnieuw in zwijm. Van de rest van die dag herinner ik me niets.

Zie de maan, de maan is een sikkel, een haarscherpe sikkel waaraan ik me zou kunnen snijden. Ik hou mijn vinger omhoog, ik prik me aan de sikkel, ik haal hem open, ik snij en ik hak en ik wacht op het bloed dat lauw over mijn polsen zal stromen, maar het komt niet. Het komt niet, de maan blijft staan als een glimmend lemmet dat niet van mij is. Ik kijk verbaasd naar mijn gave vinger. Die vinger, die hand, die hand die doet wat ik vraag en wil en hoop en nog veel meer. Die hand die aan het touw rukt, zodat Liza gromt en met haar kettingen rammelt. Liza glimt in het maanlicht, Liza geeuwt en leeft van de nacht. Ik wil de sikkel nemen en de slangen uit de struiken houwen tot hun geamputeerde lijven als snot in het spooklicht kronkelen. Een symfonie van doodskreten. Ik ben wakker, maar de nachtmerrie waakt. Net als gisteren, net als eergisteren en de dag, de week, de maand ervoor. Ik voel geen pijn, dus ik voel niets. Als zelfs het bloed niet meer vloeit… Zal ik ooit nog slapen? Zal de sikkel snijden? Zullen de slangen ook morgennacht terugkeren? Die tyd sal leer…

Dag 2

4

Okavango Delta, 21 maart 2009, 6.28 uur

Paprika Nielsen draaide de douchekraan dicht en rilde. Het water was niet echt koud, maar warm was toch anders. Kapitein Philip was haar voor dag en dauw al komen vertellen dat er vanmorgen aan de generator zou moeten worden gesleuteld, zodat er geen warm water zou zijn. De andere vrouwen, op Anet Piersma na, hadden dan maar besloten zich te wassen aan het wastafeltje, maar Paprika liet zich niet afschrikken door wat koud sop. Ze wreef zich goed droog en stapte de douchecabine uit. In de linkerbovenhoek van de cabine, achter een beschimmelde kier, knipperde een oog en verdween zijwaarts.

‘Meid toch, je tepels kunnen glas snijden!’ riep Anet Piersma toen Paprika poedelnaakt de vrouwenwasruimte binnenliep. Anet was alweer aangekleed in haar afritsbroek en tanktop, en stond voor de spiegel een gigantische klodder gel in haar piekhaar te wrijven.

‘Maar ik ben nu wel klaarwakker,’ lachte Paprika terwijl ze voorover boog. Ze liet haar druipende rode vlechten hangen en wikkelde haar handdoek als een tulband eromheen. Ze kwam weer rechtop, zette haar handen in haar zij en vroeg: ‘Heb jij een beetje lekker geslapen?’

‘Ja hoor, prima,’ antwoordde Anet. Ze draaide het dopje op de geltube en begon haar handen te wassen. ‘Het werd lekker koel, ik heb me helemaal in mijn slaapzak gewikkeld. Heerlijk gepit. En jij?’

Paprika liep naar het toilet en ging zitten. ‘Ook goed, al moest ik zowat elk uur gaan plassen. Maar dat heb ik al van toen ik een klein meisje was.’ Als om haar woorden kracht bij te zetten, begon ze klaterend te wateren.

Anet kruiste haar armen en stond haar met een geamuseerd glimlachje aan te kijken. ‘Jij schaamt je ook nergens voor, hé?’

Paprika nam een velletje toiletpapier, droogde zich af en haalde haar schouders op. ‘Ach, als je een paar jaar in Afrika bent, dan wordt privacy iets heel relatiefs. Ik heb verschillende kampeerreizen gemaakt in Kenia en Zimbabwe. Nou, dan zie je een maand lang letterlijk alles van mekaar. Je wordt dat snel gewoon. Deze boot is eigenlijk luxe, als je het ermee vergelijkt.’ Ze ging staan, spoelde het toilet door en liep naar haar sporttas. Ze haalde er een gebatikte sarong uit, draaide die rond haar lichaam en legde er aan haar middel een knoop in. ‘Klaar!’

Anet hief haar wenkbrauwen. ‘Niet eens een slipje?’

Paprika liep naar de deur. Over haar schouder glimlachte ze even. ‘Dragen de Himbavrouwen ondergoed, denk je? Of de Masaï? Dit is Afrika, Anet. Go with the flow!’

Hoofdschuddend keek Anet Piersma haar jonge reisbegeleidster na terwijl die de wasruimte uitliep. Ze keek even naar haar eigen kakibroek uit de Hema en lachte luidop.

‘Top of the morning to you, love!’ zei Mary Donnelley toen Paprika in haar kleurrijke sarong de eetruimte binnenstapte. Mary en Seamus hadden elk een geurig kopje thee in de hand en keken over de reling naar de wakker wordende Delta. De rode zon klom snel aan de horizon naar boven. De laatste nevelslierten losten op boven het roerloze wateroppervlak. Een grote, witte reiger zweefde over de rivier en verdween in de bocht uit het zicht.

‘Hoor eens, we hebben daarnet een krokodil zien zwemmen, is het niet Seamus?’

De Ier met de rode wangen knikte en wees naar de oever. ‘Hij kwam uit het riet gegleden, stak langzaam de rivier over en verdween daar achter de boot.’ Seamus spreidde zijn armen zover als hij kon, waarbij zijn thee bijna uit het kopje gutste. ‘Zo’n kanjer was het!’

‘Nou proficiat, jullie zijn de eersten die groot wild hebben gespot vandaag,’ zei Paprika opgewekt terwijl ze haar hand op Seamus’ schouder legde. ‘Maar wees gerust, ik garandeer jullie dat dat niet de laatste krokodil was die je op deze reis zult zien. Straks gaan jullie varen, en dan…’

Mary onderbrak Paprika. ‘Nou love, over dat varen gesproken, ik denk dat wij vandaag toch maar niet meegaan. We hebben gisteren al zo ver gevaren, ik denk dat Seamus en ik vandaag liever een dagje rustig op het dek in het zonnetje blijven zitten.’

‘Prima hoor, dat mag best, het is jullie vakantie,’ zei Paprika, ‘maar dan moet ik dat wel even met de kapitein regelen, zodat hij per radio kan doorgeven hoeveel mokoro’s we precies nodig hebben. Zijn er eigenlijk nog meer mensen die niet mee willen, weten jullie dat?’

‘Nou, ik had de indruk dat de Duitser zich daarnet niet erg lekker voelde,’ zei Seamus terwijl hij een slokje nam.

‘Dat zoek ik even uit,’ zei Paprika. ‘Ik zie jullie straks wel bij het ontbijt.’

Paprika klom snel de trap op naar de slaapverdieping. Anna Lindqvist en Tiffany Bryant waren bezig met het opplooien van de muskietennetten. Ze liepen nog in hun nachtshirts.

‘De wasruimte is vrij hoor, dames,’ zei Paprika. ‘Ik heb gedoucht, en Anet stond daarnet alleen nog d’r haar te kammen. Maar vergeet niet dat er alleen koud water is vanmorgen. Waar zijn de jongens eigenlijk? In de herenbadkamer?’

Tiffany knikte en wees op de matras in de hoek. ‘Behalve hij daar. Hij is ziek, denk ik.’

‘“Hij daar” heet Helmut,’ zei Anna terwijl ze met haar ogen een bliksemschicht afvuurde op de Amerikaanse.

Paprika negeerde de opmerking, liep naar de hoek van het dek en hurkte neer naast de matras. Helmut Müller had zijn deken tot boven zijn neus opgetrokken.

‘Voel je je niet lekker?’

De Duitser kreunde en schudde zacht van neen. Hij voelde hoe Paprika haar koele hand op zijn voorhoofd legde.

‘Hé ja, je hebt wel wat koorts,’ zei de Deense en ze pulkte aan haar onderlip. ‘Kijk, ik stel voor dat je gewoon hier blijft rusten,’ zei ze. ‘Ik ga sowieso niet mee varen vandaag en de Dubliners blijven ook op de houseboat. Ik zal aan de kapitein vragen of hij je straks een aspirientje brengt; waarschijnlijk ben je er tegen vanavond weer bovenop. Akkoord?’

Helmut kon zijn ogen niet van Paprika’s decolleté afhouden terwijl ze zo over hem heen gebogen zat. ‘Dankjewel,’ fluisterde hij terwijl hij voelde dat hij een erectie kreeg. Zo ziek was hij nu ook weer niet.

Toen Paprika terugliep, kwamen Zion Apinsa en Dick Grant vrolijk taterend de trap opgeklommen. Wat zien ze er stoer uit, in hun boxershorts en hun mouwloze shirts, dacht Paprika. Ze glimlachte.

‘Een opperbeste morgen aan onze lieve reisbegeleidster,’ zei Dick Grant overdreven formeel, en hij maakte een diepe buiging.

‘Sta me toe u te melden dat u er vandaag bijzonder ravissant uitziet, waarde juffrouw Nielsen,’ voegde Zion eraan toe.

Paprika voelde zowaar een blos naar haar wangen stijgen. ‘Nou, ook goedemorgen, mister Grant, mister Apinsa. We zijn in een opperbeste stemming vandaag?’

Zion snoof de Afrikaanse ochtendlucht diep in zijn longen, wees met een weids gebaar naar de rivier en zei: ‘Hoe kun je je nu niet fantastisch voelen als je wakker wordt en dit hier allemaal ziet?’

‘Exactly!’ riep Dick en hij gaf Zion een ferme klap tussen de gebronsde schouderbladen. Die klopte op zijn borst en slaakte een oerkreet.

Paprika legde haar vinger op haar lippen. ‘Een beetje rustiger, jongens. Helmut ligt nog op bed, hij is een beetje ziekjes.’

‘Sorry, wir haben es nicht gewusst,’ fluisterde Dick in Zions oor. Die kneep zijn neus dicht om het niet uit te proesten.

Paprika gaf Dick een tik tegen zijn rechterbil. ‘Stoute jongen,’ siste ze. Lachend liep ze naar de trap. Ze kon de geur van gebakken eitjes al ruiken. Tevreden wipte ze van de ijzeren treden. Dit zou best wel eens een leuk groepje kunnen worden, dacht ze bij zichzelf.

‘Maar lady, dat hoeft echt niet!’

Ringo wist zichzelf geen houding te geven toen Mary Donnelley hem per se wou helpen met het afruimen van de ontbijttafels.

‘Maar het is mijn job, lady.’

‘Dan maak ik je job maar wat makkelijker,’ antwoordde Mary terwijl ze de kruimels van de tafel in haar handpalm veegde.

Ringo rolde even met zijn ogen en begon de borden op elkaar te stapelen. Hij hoorde een zachte tik tegen het ponton aan stuurboord, keek op en zag dat Marcus de aluminium platboot langszij trok. Van boven hoorde hij de schetterende stem van Paprika.

‘De boot is klaar, jongens! Wie mee wil op mokorotocht, wordt beneden verwacht!’

Terwijl hij aan de afwas begon – waarbij Mary gelukkig geen aanstalten maakte om te komen helpen – telde Ringo vijf passagiers. De halfbloed, dat blonde lekkere ding, de Amerikaanse, die Hollandse lesbo met haar tatoeages en Dick, de Brit. Ze hadden dagrugzakken mee en droegen zonnehoeden en shorts. Marcus laadde ook de koelbox in de boot, waarin de lunch zat die Ringo nog voor zonsopgang had bereid. Wat een luizenleventje hadden ze toch, die westerlingen.

Seamus Donnelley had zijn vilten hoed op en hield zich goed vast aan de reling. Hij stond naast de kapitein, die een voor een de passagiers de hand reikte terwijl ze in de platboot stapten. Toen trok Marcus de buitenboordmotor op gang en ze vertrokken. De boot ging langzaam vooruit, keerde met een grote bocht om en maakte vaart.

‘Daag, en geniet ervan! Dááááág!!’

Jongens, wat kon dat Deense mens toch een grote klep opzetten! Seamus keek geïrriteerd naar boven, waar Paprika stond te zwaaien. Ze leunde met één voet op de middelste stang van de reling, zodat haar sarong gedeeltelijk openviel. Seamus schrok zich rot toen hij zich realiseerde dat hij pal tussen haar benen keek.

Hij keek met een ruk weer voor zich. ‘Christ on a bike, die wilde meid draagt geeneens een onderbroek,’ mompelde hij terwijl hij zijn hoed afnam en zichzelf koelte toewuifde.

‘You were saying, sir?’ vroeg de kapitein beleefd.

‘Eh, niets eigenlijk, captain… Of misschien toch. Is er misschien een mogelijkheid om vandaag een hengeltje uit te slaan?’

‘Jazeker!’ zei Philip stralend. ‘Bent u een visser? Ik heb precies wat u nodig hebt. Komt u maar mee.’

Seamus Donnelly keek nog eens schichtig naar boven, maar Paprika was al weg. Nee maar, wat een rosse furie, dacht hij bij zichzelf, en hij volgde de kapitein.