Kuis

Rihana Jamaludin

Kuis

KIT Publishers – Amsterdam 2011

Kuis, Rihana Jamaludin

KIT Publishers
Mauritskade 63
Postbus 95001
1090 HA Amsterdam
E-mail: publishers@kit.nl
www.kitpublishers.nl

© Rihana Jamaludin 2011

© KIT Publishers, Amsterdam 2011

Redactie: Adriaan Krabbendam, belletrie.nl

Foto omslag: met dank aan Uwe Koetter Jewellers
(www.uwekoetter.co.za), Kaapstad, Zuid-Afrika

Vormgeving: Ad van Helmond, Amsterdam

Foto auteur: Theo Andriessen

Drukwerk: Bariet bv, Ruinen

Voor dit boek werd een stimuleringsbeurs verleend door het Nederlands Letterenfonds.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

ISBN 978 94 6022 151 4

NUR 301

De goudsmid

EEN
mei 1998

‘Een kuisheidsgordel.’

Ramesh keek naar hen met het onbewogen gezicht van de zakenman die hij was. Nog niet eerder had hij de vriendin van zijn klant ontmoet. Hij was op slag verliefd.

De geluiden van de markt op de achtergrond vervaagden. Het geschreeuw van de kooplui, de rinkelende bellen van trams met gierende remmen, de ratelende handkar van de schaafijsman op de Albert Cuyp bestonden plotseling niet meer. Zelfs de doordringende geuren van het exotische restaurant naast zijn zaak, en de overwaaiende lucht van de vismarkt hinderden hem niet langer.

Al werd zijn juwelierszaak door aard en traditie goed door vrouwen bezocht, Ramesh was nooit eerder onder de indruk geraakt van een van zijn bezoeksters. Zijn passie lag in zijn ambacht: de meest verfijnde sieraden ontstonden onder zijn geduldige vingers, nachtrust offerde hij graag op om een collier te vervolmaken. Misschien doorzagen vrouwen dat, en zwierf hun blik na de eerste belangstelling weer weg, of werd hun aandacht getrokken naar de collectie in de vitrines, verlokkelijk uitgestald.

Ramesh zag er acceptabel uit – lang, slank en verzorgd, maar de bril en korte baard gaven hem een waardig en wat saai voorkomen. Hij had meer talent voor het bewerken van edelmetaal dan van vrouwenharten, en liefde behoorde simpelweg niet tot zijn levensdoel.

Tot vandaag, als der goden bliksem, toen Ashmana voet over de drempel zette. Zachte geluiden klonken in de winkel – haar adem, een licht kuchje, het geritsel van haar kleding, ze begeleidden eerder haar aanwezigheid dan deze te benadrukken.

Het meisje giechelde. Bennie sloeg zijn arm om haar heen. Zo stonden ze in de winkel: een opvallend paar, de jonge vrouw met haar lange, donkere haar, dat het gave gezicht omlijstte, waarin haar met kohl omrande, halfgeloken ogen opvielen – betoverende ogen…

En naast haar, Bennie, niet bijzonder lang, maar zelfverzekerd, zijn zonnebril over zijn voorhoofd geschoven. Ze waren gekleed alsof ze naar een dancing gingen – zij in een wit topje dat haar rondingen accentueerde, en gympen met plateauzolen, Bennie in zijn zwarte spijkerbroek en een T-shirt dat nog net zijn gespierde bovenarmen toonde, met om zijn hals de glanzende schakelketting die Ramesh een paar maanden eerder voor hem had vervaardigd.

Het verzoek van zijn klant bracht de smid terug op aarde. De zwijgzame juwelier keek Bennie vragend aan.

‘Een kuisheidsgordel’, herhaalde Bennie, ingenomen met zichzelf, wetende dat hij de man had verrast.

Ramesh vertrok geen spier. Als Surinaamse goudsmid had hij al heel wat merkwaardige opdrachten gehad. Naast de reguliere sieraden en huwelijksgeschenken, vervaardigde hij ook de spirituele ‘beschermers’: ringen met speciale inscripties, kettingen met geheime symbolen, kralenspeldjes om zuigelingen tegen het boze oog te beschermen, alles om de geestenwereld gunstig te stemmen en tegenspoed af te weren. Zelf was hij te nuchter om op iets te vertrouwen dat slechts door zijn vakmanschap was ontstaan. Maar de klant was koning en welke rituelen er na aankoop zouden volgen waren zijn zaken niet.

Dit was echter een ander geval. Zijn blik gleed van Bennie naar Ashmana. Wat vond zij van het verzoek van haar vriend? De schone Ashmana stond met neergeslagen ogen glimlachend af te wachten. Sensualiteit verpakt in zedigheid. Honderdtwintig vlammen, kronkelend om duistere geheimenis. Geen wonder dat Bennie de behoefte voelde om dat wat hij als zijn bezit beschouwde, in goud te sluiten.

De opdracht druiste in tegen Ramesh’ normen. Hij was er de man niet naar eraan mee te werken iemand tot eigendom van een ander te maken. Het was al eens voorgekomen dat hij een klant geweigerd had die een halsband voor zijn partner wilde…

‘Waarom…’ Maar Ramesh realiseerde zich dat hij het antwoord niet echt wilde weten. Alsof een nadere verklaring het beeld van deze jonge vrouw kon bezoedelen. Bovendien zag hij hoe Bennie een vluchtige blik op zijn horloge wierp. Háár laten vertrekken, Ashmana weer uit zijn leven te zien verdwijnen, was onduldbaar. Ze konden immers met gemak naar een andere juwelier gaan, concurrenten genoeg langs de Cuyp. Dus gaf hij zijn assistent opdracht de winkel in de gaten te houden, en noodde met een handgebaar zijn klanten naar de achterkamer, waar hij de maten kon opnemen.

Na het felle zonlicht van buiten moesten de ogen wennen aan het schemerlicht, gaandeweg werden in de silhouetten van toestellen en gereedschappen details zichtbaar. Het geluid van hun stappen op de kale vloer, de overgang van de rumoerige buitenwereld naar de beslotenheid van het atelier, brachten Ramesh plots tot volledig besef van de situatie.

Uiterlijk kalm leidde de juwelier de bezoekers naar binnen. Voor iemand met een Surinaams-Hindoestaanse achtergrond was het werkelijk ongehoord wat hij nu ging doen. Niet alleen zou een jonge vrouw haar lichaam voor hem ontbloten, maar bovendien zou hij haar aanraken. Zelfs de kleermakers in Paramaribo, degenen die hun klanten in kleine pashokjes troffen, wisten bij het maatnemen altijd fatsoenlijk afstand te bewaren, maar de intimiteit van deze opdracht trad alle regels met voeten.

Het leek Ramesh niet gepast de lampen aan te knippen of de luiken open te doen. Met het licht dat door het kralengordijn in de tussendeur naar binnen viel, zou hij zich behelpen. Dus manoeuvreerde het trio zich naar de werktafel waar Ramesh zijn meetinstrumenten te voorschijn haalde terwijl Bennie tegen de tafelrand posteerde en toekeek hoe Ashmana zich van haar enkellange, helderwitte wikkelrok ontdeed.

Toen het textiel haar onderlichaam had onthuld, hief de jonge vrouw het hoofd en keek Ramesh afwachtend aan. De edelsmid overwon zijn aarzeling en kwam met instrumenten en notitieblok bij haar staan. Ashmana was adembenemend. De man in de stofjas knielde voor haar neer en spande het maatlint over haar huid. Hij mat de omtrek van haar heupen en de afstand van heupbeen naar kruis, de ruimte vanaf de rug, over de kanten stroken die haar billen bedekten, naar de venusheuvel, afstandelijk en professioneel, beheerst als altijd. Zakelijk noteerde de juwelier de getallen, terwijl hij zich ervan bewust was dat Bennie nonchalant tegen de tafel leunde en geamuseerd leek, en Ashmana onaangedaan voor hem stond, de situatie koninklijk meester.

Nadat de maten opgenomen waren, bespraken de mannen de zakelijke details. Ramesh gaf een schatting van het bedrag dat de opdracht zou kosten en berekende een termijn waarop het werk geleverd kon worden. Terug op bekend terrein voelde Ramesh zich beter, hij vermeed het de vrouw aan te kijken, die nu weer aangekleed was en bij de deur op haar vriend wachtte. Ze had nog geen woord gesproken.

De avondzon, voorbode van de zomer, bescheen de Albert Cuypstraat. De markt was verlaten, de kramen waren afgebroken en verdwenen, de werkdag was voorbij. Straatvegers waren verschenen en haalden met schrapende geluiden hun bezems en scheppen over het asfalt. De motor van de vuilniswagen bromde, afwisselend optrekkend en weer wachtend, gerinkel en doffe ploffen klonken, vuil stoof op bij de container met de regelmaat van elke storting, de troep die de markt dagelijks achterliet. Het leek de mannen niet te hinderen, ze gingen voort, af en toe roepend naar elkaar, tot hun stemmen wegstierven, mensen en machine vertrokken uit de plaats die enige uren tevoren nog een bron was van bedrijvigheid, de straat nu stil en verlaten.

Halverwege de jaren tachtig had de politie enkele kraakpanden ontruimd en sindsdien was het rustiger geworden in de buurt. Maar de strijdbare hanenkammen van weleer in het straatbeeld waren langzamerhand vervangen door magere en vervuilde junks die rondzwierven op zoek naar vergeten voedsel en verloren kleingeld.

Ramesh had de stalen rolluiken neergelaten en de winkel beveiligd. In beslag genomen door zijn gedachten liep hij naar de tramhalte. Hij verlangde naar de beschutting van zijn tempelkamer, waar hij in alle rust kon mediteren en tot zichzelf komen.

In Amsterdam Nieuw Zuid had hij een appartement gekocht, dat hij met zijn moeder bewoonde. Het was voor Mai erg wennen geweest, een buurt met zo weinig allochtone bewoners. Op het oude Indische echtpaar van de overkant na waren ze de enigen in hun straat. Het kostte haar een stukje reizen met de tram voor ze op vertrouwde plekken kon komen waar ze haar boodschappen gewend was te doen. Maar Ramesh beviel de stille statigheid wel. Een rustige buurt, de straat beschaduwd door hoge, oude bomen, die met hun bladerdak het zicht vanuit hun verdieping ’s zomers grotendeels ontnamen en de illusie wekten van afzondering. De rust waaraan hij behoefte had na de drukte van de marktdagen.

Toen zijn ouders in de jaren zeventig hun noodlijdende winkeltje opdoekten en besloten te emigreren, kwam hij als klein kind naar Holland. Een nieuw land, van sneeuw en marsepein, zoals hij eerder op school geleerd had, maar van dichtbij toch voornamelijk bestaand uit asfalt en beton. Hij miste het zand onder zijn blote voeten en verfoeide de jas en de sjaal, al die zware, kriebelige kleren waarin hij zich log als een beer voortbewoog.

Ondertussen waren ze de enigen niet die de tropenzon verruilden voor een zekerder toekomst. In Suriname leek die zo wankel als het houten loopplankje over de trens van hun vroegere erf. Het was alsof hij gisteren nog neerhurkte op de plank met zijn visgerei, blootsvoets en slechts gekleed in een korte broek, urenlang starend naar het troebele water in een poging de vissen te verschalken, tot de buurjongen wilde oversteken en het provisorische bruggetje onder hun beider gewicht begon te kiepen. Nu stond hij rechtop op de brede, geplaveide stoep, van top tot teen gehuld in dikke, gewatteerde kleren en tuurde omhoog naar de flat die boven hem uittorende, zijn ogen met zijn wanten beschermend terwijl hij de verdiepingen telde, en net als toen moest hij duizelend de armen spreiden om zijn evenwicht te bewaren.

Als kind had hij er gelukkig nog geen besef van hoe lang de weg zou zijn voor ze in de Nederlandse samenleving thuis zouden zijn. Mai verving haar dagelijkse gang naar de supermarkt al spoedig door bezoeken aan de Cuyp en andere markten, die voor haar meer vertrouwd waren. De Chinese winkeliers uit Paramaribo schenen hun klanten achterna te zijn gereisd en stonden hen als vanouds ten dienste in hun toko’s, die qua inrichting zo weinig verschilden van hun vroegere allegaartje van kruidenier annex afhaalrestaurant tevens Winkel van Sinkel, dat het leek alsof ze de zaak in zijn geheel hadden laten overvliegen.

Ramesh ging naar school in Amsterdam, groeide op met de complexiteit van het leven in meerdere culturen, een teruggetrokken jongen op zoek naar houvast. Maar terwijl zijn ouders zich vastklampten aan de voor hen herkenbare verenigingen, zakenrelaties, kranten en radiozenders met een Surinaamse inslag, leerde hij op school met vallen en opstaan wat er van hem in Holland werd verwacht.

Ramesh was anders, zoveel wist hij wel. Evenals veel Surinamers was het Nederlandse onderwijs hem niet onbekend, maar juist daardoor minder gehinderd, viel het contrast in cultuur meer op. Terwijl de Nederlandse samenleving druk bezig was religie zo ver mogelijk uit het dagelijks leven te bannen, en immigranten druk doende waren hun ceremoniën zo goed mogelijk te conserveren en organiseren, een heropbouw van het spiritueel erfgoed, werd hij toegetrokken naar noch het een, noch het ander. Hij was een eenling die niet gedijde bij koorzang en cimbaalgerinkel, maar hij had de mystiek van de as en de wierook lief.

Als puber verdiepte hij zich in allerlei geschriften en stromingen, en uiteindelijk koos hij ervoor een volgeling van het Rechterpad in Tantra te worden. Het was in de nadagen van de Bhagwan, die tantra in het Westen bekend had gemaakt, en de tijd dat de processies van de kleurige hare krisjna’s in de Kalverstraat nog aandacht trokken. Als stille toeschouwer raakte hem de vurige devotie, en het verlangen naar een diepere, misschien onbereikbare verzadiging werd gewekt.

Maar opgevoed in de Hindoestaanse traditie, stonden hem zowel de losse moraal van de Bhagwanvolgelingen als het monnikenleven van de krisjna’s tegen. Waar de ene het wereldse omhelsde en de andere dat verzaakte, smaakte hij bij beide filosofieën evenveel voldoening als weerzin. Hieruit distilleerde hij zijn eigen weg: kuisheid, gepaard aan devotie, zonder het kloosterleven.

Intussen was het een milde vorm van tienerrebellie, die maakte dat hij de generatieslange familietradities opzij zette, en de cultus van Shakti verkoos boven de reguliere erediensten. Voor zijn ouders betekende dit dat hij weigerde nog langer met hen naar de tempel te gaan. Daar hij echter in zijn kamer een klein altaar oprichtte voor Parvati, de hun bekende godin, en zich vaak terugtrok voor meditaties, stuitte zijn besluit op weinig verzet. Hoogstens vroegen zijn ouders, gewend aan een eenvoudig leven, zich af of hij het geloof niet te serieus nam en of er in de toekomst nog kleinkinderen te verwachten waren. Ondanks deze overwegingen lieten ze hem echter de vrijheid, en trachtten niet een verloving te arrangeren.

Eerlijk gezegd was er ook nog niets dat ze een aanstaande bruid konden bieden. Hun hoop was gevestigd op de mogelijke studie van hun zoon, met de verwachting te stijgen op de sociale ladder.

Ramesh had nog niet nagedacht over een beroep dat hij kon gaan uitoefenen, zo was hij in beslag genomen door de wending in zijn spirituele leven. Het zou echter niet lang duren voor de weg van de meer aardse materie voor hem ontsluierd werd: de periode waarin hij zijn keus maakte viel samen met een andere ontdekking van zijn persoonlijkheid, zijn talent voor de edelsmeedkunst.

Tijdens een vakantiebaan bij Chan, een horlogemaker en goudsmid in dezelfde straat waar zijn ouders een rotizaak hadden, ontlook zijn belangstelling voor het werken op de millimeter.

Als vriend van de familie wilde de anders wat wantrouwige Chan de jongen wel in de winkel aan het werk zetten, waar hij de kostbare waar onder zijn hoede kreeg. Aanvankelijk toonde Ramesh de klanten sieraden en voorzag hij horloges van nieuwe batterijen. Maar na sluitingstijd neusde hij in de werkkamer en stelde vragen, zodat de oude Chan er plezier in kreeg en hem toonde hoe trekijzer en zaagbeugel gebruikt dienden te worden.

Minuscuul was vaak het oppervlak waarop de handelingen werden verricht. Het filigrein van de gouden miniatuurroosjes rond de zetting van een ring vergden uiterste precisie, waarbij de sierlijkheid echter niet verloren mocht gaan. Concentratie, toewijding en beheersing waren vereist, vrijwel dezelfde eigenschappen die van belang waren bij meditatie. Toen de zomer waarin hij zijn twee roepingen ontdekte voorbij was, ging Ramesh naar de vakschool om de opleiding tot goudsmid te volgen.

Ramesh had al een aantal jaren bij een bedrijf gewerkt waar hij voornamelijk reparaties aan sieraden en horloges verrichtte, toen zijn vader ziek werd en stierf. Hij nam een besluit. Als enige mannelijke erfgenaam zou hij de rotizaak overnemen. Hoe kleurrijk ook, de zaak met zijn anderhalve zitplaats werd enkel bezocht door krap bij kas zittende studenten en allochtonen. Door het pijpenla-formaat bood het restaurant geen mogelijkheden tot uitbreiding en hoewel het in de straat tussen het Egyptische reisbureau en de Turkse rijschool niet uit de toon viel, oogde het verre van aantrekkelijk. Na overleg met Mai verkocht hij het kleine afhaalrestaurant en van de opbrengst, zijn spaargeld en met een lening van de bank, begon hij een eigen juwelierszaak op de Albert Cuyp.

Jaren van hard werken en zuinig leven volgden, terwijl hij samen met zijn moeder de zaak opbouwde. Beiden waren niet anders gewend, maar dankzij Ramesh’ zakentalent en kundigheid als juwelier, kwam eindelijk de langverwachte beloning in zicht. Als eerste in zijn familie was Ramesh erin geslaagd een zekere welstand te bereiken. Nu, op zijn drieëndertigste, kon hij bogen op een ruime ervaring als vakman en had hij zelf een assistent in opleiding. Met ook nog een hulpje in de winkel, hoefde zijn moeder niet meer bij te springen en bestierde ze thuis tevreden het huishouden.

Hij begon uit te zien naar kansen op meer creatieve opdrachten. Commercieel was de zaak een succes. Maar Ramesh had de wens stukken te maken die anders waren, meer autonoom dan de geijkte trouwringen en geboortepareltjes. Voor zijn droomstukken moest hij niet bij het conservatieve Cuyppubliek zijn, dat besefte hij. Maar ooit, als het meezat, zou hij een andere zaak beginnen waar zijn ideeën gematerialiseerd zouden worden. Misschien wel aan het Damrak of op Rokin, waar de prestigieuze handelaren zetelden.

Voorlopig moest hij tevreden zijn als een meer avontuurlijke klant belangstelling toonde voor zijn schetsen en ontwerpen. En af en toe was er een opdracht die zijn fantasie prikkelde. Wat dat betreft had hij niet te klagen over de opdracht die hem vandaag in de schoot was geworpen.

TWEE

Zijn ogen waren gesloten terwijl hij in meditatie verzonken voor het altaar de mantra prevelde. De kamer was donker, alleen de kaarsvlammen in hun aardewerken schaaltjes verlichtten flakkerend de ruimte en wierpen schaduwen op het gouden beeldje van de moedergodin Parvati. Offerandes van bloemen, fruit en sandelhout lagen aan haar voeten. De zoete geur van wierook bezwangerde de lucht.

Achter Ramesh’ dichte oogleden danste de godin haar kosmische dans. Het heuplange zwarte haar vloog in wijde slagen mee met haar snelle bewegingen, het lenige lichaam draaide zich sierlijk, als water dat om een steen in de val vloeit. Ze boog zich als de takken van de bomen in de wind, deinde als de vogels op hun wijde vleugels in de lucht, spreidde de armen, zonk neer als het blad in de herfst, de haren uitgewaaierd als wieren in de zee, richtte een bruine, gespierde arm op als de cobra die zoekt, zijn aanval uitstelt.

Listig kronkelt de slang over stof, over zand. De vrouw kruipt op haar ellebogen vooruit, draait haar hoofd weg, ziet het pad in het struikgewas en verdwijnt dan gehaast uit het zicht. Maar daar is ze weer, overeind gekomen rent ze van de ene plek naar de andere. Haar wijde zijden rok nu verwisseld voor een tuniek van roofdiervel. De armbanden om haar polsen en bovenarmen flitsen in schittering, elke keer als zij voorbijkomt.

Ramesh concentreerde zich op haar beeld – de godin ontglipte hem telkens als zijn gedachten dreigden af te dwalen.

Ze struint door het gewas met bruuske gebaren – een jager, op zoek naar prooi. Een tijgerin is zij, de godin, hoedster die met haar dans de schepping in stand houdt, zonder zachtzinnigheid, meedogenloos als de natuur…

Ramesh hield zijn adem in. Zo hard was Parvati nog niet eerder aan hem verschenen. Meestal kwam ze tot hem in een vriendelijker gedaante, statig, met de gouden kroon op het hoofd. Of ingetogen, het hertje strelend dat aan haar voeten lag. Zelden mediteerde hij op haar aspect als vernietigster, dat evenzeer deel uitmaakte van de schepping – in haar afschrikwekkende gedaante van Kali voelde Ramesh zich minder tot haar aangetrokken. Attributen als blanke zwaarden en schedels spraken Ramesh’ fijnzinnige aard niet aan. En hoewel de net getoonde onstuimige natuurdans vele malen serener was dan Kali’s oorlogszuchtige verschijning, schrok Ramesh toch van de gedaante die de moedergodin vandaag had aangenomen. Hij blies de ingehouden lucht uit, bracht zijn ademhaling weer onder controle. Met de handpalmen tegen elkaar gevouwen boog hij en beëindigde de meditatie.

‘Beta?’ De stem van Mai haalde Ramesh uit zijn dromerij. Hij keek op naar Mai’s magere, vriendelijke gezicht. Zijn moeder reikte hem de schaal met rijst aan.

Ze aten gezamenlijk het door Mai bereide, smakelijke maal. Ramesh hield van dit uur, waarop ze beiden, tevreden met de afgelopen dag en met elkaar, aan het avondmaal zaten. De schalen met groenten, rijst, aloe en dahl met zorg in het midden van het tafelkleed gerangschikt, een glas water naast elk bord, de vaas met bloemen, die anders op tafel stond, voor de duur van de maaltijd naar het dressoir verplaatst. Vroeger had er een imitatie-mica vaasje met een plastic boeket gestaan, dat niet voor het maal weggehaald behoefde te worden. Maar sinds Ramesh zich echte bloemen kon veroorloven nam hij die geregeld mee, in de eerste plaats om Parvati’s altaar ervan te voorzien en meteen ook maar voor thuis, waar Mai er plezier in had ze naar haar zin te schikken.

Na alle drukke en armoedige jaren had Mai, niet langer geplaagd door geld- of tijdgebrek, eindelijk gelegenheid gekregen haar droomhuis in te richten. Had ze in moeilijke tijden in Suriname niet vaak verlangd naar een betere woning dan het oude houten huisje met de verveloze planken, de krappe ruimte en het lekke dak? En meubels, zo’n met glimmend plastic bekleed bankstel in plaats van die ene kale stoel, en in plaats van de manden en bundeltjes een echte kast om kleren weg te bergen.

Als plattelandsdochter, na haar trouwen terechtgekomen in de drukke stad op een achtererf met weinig privacy, waar met al die ruwe, rondstruinende buurkinderen en lastige zwerfhonden nauwelijks mogelijkheid was iets van een moestuin op te zetten, was haar stille hoop ooit een eigen lapje grond te bezitten, met misschien een kippenren, en wie weet, een koe of geit en wat fruitbomen… O, als ze dat kon bereiken met haar gezin, dan zou ze zich werkelijk fortuinlijk hebben kunnen noemen.

Die dromen waren inmiddels bijgesteld. Ze had nu een woning die beter was ingericht dan ze ooit had durven dromen en aan landbouw of veeteelt zou ze zich in dit koude klimaat echt niet wagen. Dit los van het feit dat het kopen van een stuk bouwgrond – een in Suriname gebruikelijke investering – in Nederland een bijna onbetaalbare zaak was.

Wetende hoe belangrijk het voor haar was, had Ramesh de inrichting van het appartement aan zijn moeder overgelaten. Alles was er schoon en net, zij het weinig fantasievol. Een gestoffeerd bankstel met tv en video, een wit gelakte eetkamerset. De goed ingerichte keuken, de comfortabele slaapkamers met spiegelklerenkast; alles was afkomstig van meubelpaleizen of de Kwantum-hallen, en als zodanig niet te onderscheiden van de doorsnee Nederlandse woning. Slechts in de details werden exotische noten zichtbaar. De houten klok in de vorm van de landkaart van Suriname ontbrak niet en de oriëntaalse tapijten, aangeschaft op de Beverwijkse Oosterse Markt gaven de vloer kleur. Vanaf de schoorsteenmantel keek het ingelijste portret van Ramesh’ overleden vader de kamer in. Aan de muren hingen in verschillende formaten afbeeldingen van hindoegoden; Parvati, Shiva, Vishnu en Ganesha gaven elk hun zegen. In de keuken en de gang werden de wanden opgesierd door reclamekalenders. Van de Chinese toko waren de lieftallige Aziatische meisjes en van Ramesh’ juwelierszaak op de Cuyp, wat misplaatst, foto’s van Zwitserse landschappen. Vooralsnog was het geprefabriceerde aanbod van de drukker goedkoper dan het inhuren van modellen en fotograaf, en het ging toch maar om het gebaar: de klant met nieuwjaar een attentie te schenken. Echte naamsbekendheid ging wel van mond tot mond.

Op de vensterbanken en de salontafel stond decoratief koperwerk uitgestald, door Mai zorgvuldig gepoetst tot het blonk als goud. Voor haar waren de voorwerpen er trouwens niet enkel ter decoratie, maar bovenal als illustratie van haar bestaan: de koperen ronde waterkan, het gegraveerde dienblad en de wierookhouders vertelden de geschiedenis van haar uit India vertrokken voorouders. En daarbij gaf het niets dat de voorwerpen niet authentiek waren, maar pas later in haar leven aangeschaft. Het betekende eenvoudig dat de emigrantenkleindochter eindelijk de plaats had bereikt die haar voorvaderen voor haar hadden gewild.

De inrichting van het huis was een weerspiegeling van Ramesh’ relatie met zijn moeder. Er was niet veel waarover ze samen konden praten – het verschil in scholing tussen hen, en de kloof die dit in hun kijk op cultuur veroorzaakte, stond een gelijkgestemde beleving van de wereld in de weg. Maar dat deerde hen niet. Moeder en zoon waren elkaar volkomen toegewijd, ofschoon hun ideeën hemelsbreed uit elkaar lagen.

‘Ik heb die yarabaka klaargemaakt, die je gisteren had meegenomen van de markt’, zei Mai, terwijl ze hem de schaal, waaruit een pittige masala-geur opsteeg, uitnodigend voorhield. ‘Eet toch wat, het hoeft toch niet alleen groente te zijn?’ Mai vond een vegetarisch dieet best, maar dan voor religieuze dagen en ceremoniële feesten. Flinke vleeseters waren ze nooit geweest, deels gedwongen door armoede, maar daarom juist viel een klein hapje niet te versmaden.

Eigenlijk vormde het eten van vlees zelfs een wezenlijk onderdeel van de rituelen bij het gangbare Linkerpad van Tantra, in tegenstelling tot de traditionele hindoe-vieringen. Als volgeling van het Rechterpad echter, had Ramesh besloten overwegend vegetarisch te leven. Heel soms stond hij zichzelf vis of ei toe. Hij schepte zichzelf een kleine portie van Mai’s visgerecht op en vroeg: ‘Ben je nog uit geweest?’

Mai’s dagen verliepen in een kalm ritme. Haar sociale leven speelde zich vrijwel uitsluitend af binnen Hindoestaanse kring. Toch voelde ze zich allerminst geïsoleerd. Ze deed haar boodschappen bij de Surinaamse toko, haalde Indiase video’s bij Sita’s Videotheek, ging naar de tempel en keek uit naar de bruiloften, verjaardagen en zelfs begrafenissen, waar ze geanimeerde ontmoetingen met familieleden en kennissen had.

Wat haar zoon vroeger op de Nederlandse school leerde, of later in de samenleving meemaakte, was altijd buiten haar om gegaan, hoogstens was het haar man geweest die zich af en toe met schoolzaken bemoeide. Niettemin hadden zij beiden als ouders hun zoon op het hart gedrukt goed zijn best te doen. Studeren was nodig om vooruit te komen, maar de normen van thuis golden als leidraad voor het leven.

In meertalig Suriname zou dat niet anders zijn geweest: Nederlandse taal en cultuur op school, en thuis de taal en tradities van de voorvaderen. Voor Mai, die slechts enkele klassen lager onderwijs had gehad, lagen boekenkennis en schoolervaringen geheel buiten haar belevingswereld. Ze voelde dat ze haar zoon hierin niet kon bijstaan, het was eerder omgekeerd.

‘Ik ben naar de videotheek gegaan. Ze hebben nu ook Amerikaanse films. Ik zocht die film, weet je wel, die pas al die prijzen heeft gewonnen. Die met die boot.’ Mai duidde met haar armen iets groots aan.

‘Titanic.’

‘Ja, die.’

‘Die zal nog niet op video zijn, Ma. Het is nog te nieuw. Hij draait net in de bioscoop. Als je wilt kunnen we ernaartoe gaan. Dan breng ik je wel met tante Mala.’

‘Nee, nee. Laat maar. Ik wacht wel op de videotheek. ’t Is te druk in de stad. Te druk!’

Het waren niet de afmetingen van de meerdere verdiepingen tellende cinema of de grote neonreclames buiten die Mai afschrikten. Maar ‘naar de film gaan’ was hier heel anders dan in Suriname, waar je zondagmiddag met het hele gezin op z’n paasbest gekleed, plaatsnam op de beklede klapstoelen, omringd door buurtgenoten en kennissen, of minstens door mensen die je niet als een vreemde eend in de bijt bezagen.

Mai had het niet over haar hart kunnen verkrijgen haar ornie af te leggen. Ook al waren er genoeg vrouwen van haar leeftijd die de dunne kanten sluier als te ouderwets beschouwden voor hun dagelijks toilet, Mai was nog steeds verknocht aan het kledingstuk dat haar hoofd bedekte en naar haar idee fatsoen vertegenwoordigde. Zonder ornie ging ze gewoon de deur niet uit. En al met al was het thuis rustiger, dat was zeker.

Mai was trots op haar succesvolle zoon. Als alle Hindoestaanse moeders hoopte ze wel op nageslacht, maar ze had het opgegeven Ramesh proberen te koppelen aan een goede partij. Nu hij het hoofd van de familie was, had hij daarin het laatste woord.

Terwijl Mai babbelde over haar huishoudelijke beslommeringen en de laatste familieroddels, betrapte Ramesh zichzelf erop dat zijn gedachten afdwaalden. Het maatlint dat om de ronde heupen gespannen werd, het lichaam waarvoor hij knielde… Ashmana, ondoorgrondelijk als de woestijnsfinx. Zijn nieuwe opdracht nam hem in beslag, zei hij tegen zichzelf. En niet, nee, niet die jonge vrouw die vanmiddag zijn leven was binnengetreden.

In de volgende dagen begon Ramesh zijn onderzoek voor Bennie’s opdracht. Met zijn schetsblok toog hij naar archieven en bibliotheken. Hoewel hij gewend was voor zijn werk nu en dan onderzoek te moeten plegen, moest hij deze keer toch iets overwinnen eer hij de bibliothecaresse om hulp durfde vragen. Wat zou die keurige mevrouw achter de balie ervan denken dat hij in een dergelijk buitenissig voorwerp geïnteresseerd was? Dat hij een seksuele afwijking had? Het zou natuurlijk ook gewoon historische belangstelling kunnen zijn. Zou ze dat geloven?

Misschien zou het gemakkelijker geweest zijn als hij er minder met zijn gevoel bij betrokken was. Dan zou dit een opdracht als alle andere kunnen zijn en hoefde hij niet voor zijn geestesoog degene te zien die de gordel zou dragen, de mooie Ashmana. Hij moest zich niet laten afleiden.

De behulpzame documentaliste bracht hem na enig zoeken het beschikbare materiaal. Tot zijn opluchting vroeg zij niet naar het doel of de reden van zijn verzoek. Dan had hij een antwoord moeten verzinnen, om zijn klanten te beschermen. Of was het soms discretie van de vrouw, betracht bij excentriekelingen met zonderlinge wensen? Nee, hij moest zich niet meer laten afleiden.

De afbeeldingen lieten vijftiende-eeuwse Florentijnse gordels zien, zware, ijzeren kluisters waarin een edelman zijn echtgenote kon sluiten om verzekerd te zijn van nakomelingen van eigen bloed. De van oorsprong Oosterse uitvinding werd na de Kruistochten en in de Middeleeuwen door voorname lieden overgenomen, in vooral Zuid- en West-Europa.

Meewarig schudde Ramesh het hoofd. Het kille smeedwerk moest ondanks de thans vergane fluwelen bekleding, het verdriet zijn geweest van menige edelvrouw. Met de loep bestudeerde hij de foto’s van antieke gordels, gevlekt en verroest, met ruwe ijzeren randen en lompe opzichtige sloten. Vijandig met de gekartelde openingen die de genitaliën omsloten. Zulke barbarij kon hij de schone Ashmana toch niet aandoen?

Hij reisde een weekend naar Geldermond in België, waar hij de gordels in het echt kon aanschouwen. In eerste instantie had Ramesh Mai meegevraagd voor de zakentrip, maar naderhand schrok hij ervoor terug zijn moeder te vertellen wat het doel van de reis was. Seksualiteit was geen onderwerp van gesprek voor hen. Als er in familieroddels iets als overspel ter sprake kwam, werd vanzelfsprekend alleen de relationele kant van de zaak belicht. Gelukkig wilde Mai een oude vriendin bezoeken die jaren geleden naar Limburg was verhuisd, dus loste de kwestie zich vanzelf op.

In België genoot Ramesh van het landschap. De auto ging de zachte glooiingen van de heuvels op en af, reed langs velden en weiden waar forse witte koeien met lome oogopslag graasden, dromerig voor zich uit kijkend. Het was eerder een dag voor romantiek, of minstens voor een flinke wandeling, dan voor een stoffig museumbezoek.

Maar wat zat hij te fantaseren, Ramesh duwde een cassettebandje met Indiase popsongs in de speler en even later vulden vrolijke viool- en trompetklanken de auto. De anders zo zoetige liedjes leken curieus genoeg aan diepgang te hebben gewonnen, alsof ze verwoordden waar hij zelf nauwelijks aan durfde denken.

Na een lange rit bereikte Ramesh zijn bestemming. Midden in het stadje, weggeborgen in een smalle, met keien bedekte straat, stond een klein museum. Een bejaarde portier opende de voordeur met een rammelende sleutelbos. De smid volgde de gebogen rug van de man, die met langzame tred door verlaten kamers met somber interieur ging. De portier hoestte rochelend.

Andermaal gegeneerd vroeg Ramesh zich af hoe de man hem zag – als geobsedeerde sensatiezoeker, of als historicus misschien, met een hang naar het perverse. Uit het gedrag van de grijsaard was echter niets van afkeuring op te merken. Hij zou een harembewaarder kunnen zijn, trouw aan zijn meester tot in de nadagen van zijn leven, de schatten bewakend als een, weliswaar tandeloze, Cerberus.

In de kelder toonde de oude hem het enige opvallende dat de collectie te bieden had. Tegen een wit gepleisterde muur hing een sinister ogende rij donkere objecten gespijkerd. De ijzeren lingerie was als foltertuig tentoongesteld.

Te oordelen naar de kleine maten, moesten de draagsters jong en bekoorlijk genoeg zijn geweest om hun achterdochtige echtgenoten tot jaloezie te drijven. Hoe moesten de arme vrouwen zich gevoeld hebben toen hen de intimiteit van het eigen lichaam ontstolen werd? Na de brute insluiting moesten zij dagelijks verdere vervreemding van hun lichaam ervaren.

De godsdienst, die nagenoeg al het vleselijke afwees, bood een kans op ontsnapping aan de waanzin en menige dartele jonkvrouw zag zich gedwongen tot vrome lijdzaamheid. Wie wist hoeveel uren van eenzaamheid en smachtende gebeden zich in kale kapellen hadden afgespeeld, tranen en smeekbeden om verlossing van een leven in gevangenschap?

De kuisheidsgordel betekende zowel bevestiging als ontkenning van de vrouwelijke seksualiteit en paste als zodanig in de vroegere christelijke moraal, die de vrouw als gebrekkig beschouwde, van ziel en van lichaam. De gordel degradeerde haar verder tot bezit en gebruiksvoorwerp.

Dit inzicht maakte het er voor Ramesh niet beter op.

In zekere zin bracht zijn speurtocht naar de bronnen, bedoeld voor zijn opdracht, Ramesh weer terug naar de tijd dat hij op zoek was naar een leidraad in zijn leven. Naar zijn puberjaren, waar hij naar buiten toe de schijn opwekte niet de turbulentie te ervaren die zijn door hormonen en cultuurschok gedreven leeftijdsgenoten meemaakten. Van sluier naar topless was een extreme stap voor de Rif-jongeren, die ze enerzijds gretig maakten en anderzijds verafschuwden, beseffend dat ze in hun spagaat buiten beide werelden vielen. Ramesh was net zo in verwarring gebracht als zijn klasgenoten, maar anders dan zij kon hij de vrijheid van de Nederlandse samenleving waarderen. Misschien had hij die flexibiliteit ten opzichte van zijn omgeving wel te danken aan zijn geëmigreerde voorouders, die na het ontvluchten van het wurgende kastensysteem in India, zich vestigden in de Hollandse kolonie Suriname, waarna amper twee generaties verder, hun achterkleinzoon zich in het koninkrijk wortelde. Hiermee had hij een eeuw voorsprong op de migrantenkinderen die de weg van integratie voor zich braak zagen liggen.

Niettemin bracht het zien van de kussende paartjes in de hoek van de schoolkantine hem danig in de war. Het openlijk vertoon van romantische gevoelens was bij zijn vertrek uit Suriname nog taboe geweest en de hier vooral in de media tentoongespreide vrije moraal ging zijn begrip te boven. De agressie die zijn buurjongens morrend of soms openlijk uitten bij het zien van een luchtig geklede Marokkaanse, was hem echter vreemd. Meisjes moesten dezelfde vrijheid hebben als jongens, maar waar lag voor beiden de grens? Volgens de Gita bestonden menselijke daden grotendeels uit waan, een pijn die eigen was aan het wereldse, door illusie, Maya, die het werkelijk waardevolle wist te verbergen achter sluiers van verleiding en begoocheling.

Het keerpunt kwam toen hij op een middag met de klas naar een videoband zat te kijken van een Nederlandse speelfilm. De leerlingen verheugden zich op een ontspannend uurtje, de leraar zat achter in de klas en gaf nu en dan kort uitleg over onbekende Nederlandse woorden die in de film gebruikt werden. In de multiculturele klas zaten veel moslims en de gehoofddoekte meisjes hielden zich apart van de jongens. Langs de muur van de klas, zo ver mogelijk van de leraar vandaan, had zich een enkel Nederlands of Antilliaans paartje genesteld om te profiteren van het donker.

Op het moment dat in de film, de hoofdrolspelers zich naar de slaapkamer begaven en de actrice aanstalten maakte haar bloes los te knopen, pakte een leerling die vooraan zat, de afstandsbediening van de tafel en spoelde de film met een rustige glimlach door. Er kwam nauwelijks protest uit de klas, zodat ook de leraar het er maar bij liet. Toen de leerling de scène voorbij achtte, startte hij de band weer en de film ging verder.

Met verbazing en bewondering had Ramesh toegekeken. De relaxte maar kritische Hassan Drissi had hij nooit als een fanatiekeling beschouwd, daarom maakte diens actie des te meer indruk. Achter de slungelige jongen met zijn spottende blik en sloffende tred, school een standvastig karakter. In de handeling van zelfcensuur herkende Ramesh een streven naar zuiverheid. Hij besefte dat het mogelijk was om in een maatschappij zo vol verlokkingen een eigen weg te gaan en vast te houden aan principes.

Opnieuw stortte hij zich vol overgave in de geschriften en wist deze keer waar hij naar zocht. In dit rijke Eerste Wereldland was het aardse slijk zo overvloedig aanwezig dat niet-consumeren ondenkbaar werd geacht en al het goede en zelfs overbodige, tegelijk achteloos werd aanvaard en aanbeden. In dit perspectief kreeg menselijkheid een andere gedaante, gesepareerd van de natuur legde ze haar spiritualiteit af en leefde voor slechts één existentie waarin alles bereikt moest worden, met kapitaal en succes als hoogste doel.

Wat hij nodig had was een godin die het wereldse beheerste: Parvati paste in het hedonistische denken als geen ander, maar tegelijkertijd overtrof haar vrijheid het materiële en leidde haar volgeling naar een hoger, meer omvattend plan.

Zo waren meisjes koninginnen en prinsessen geworden die hij van een afstand bezag, niet gehinderd door onzuivere gevoelens. Na zijn beslissing was het hem nauwelijks moeilijk gevallen een kuis leven aan te houden. Het was alsof hij de hem omringende maatschappij opeens doorzag en hoewel hij evenals de eerste de beste leeghoofd schoonheid kon vereren, brachten zijn meditaties hem onvermoede manifestaties van stralende, alles omvattende gelukzaligheid, waarin het antwoord lag van zijn zoeken.

De opdracht van de gordel had hem echter teruggebracht naar vroegere dilemma’s. In de eenzame strijd van de landheren om zeggenschap over de vrouwelijke seksualiteit, herkende hij de onmacht die hij eerder had gevoeld, de behoefte schijnbaar teugelloze vrijheid aan banden te leggen. Het verschil was wel, dat hij zichzelf restricties oplegde, waar de heren dat hun dames deden.

Zoals hij al eerder begrepen had, restte in de overleveringen de vrouw geen andere keus dan zich te schikken in haar beklagenswaardige lot, opgelegd door een boze echtgenoot. Weinig vrouwen wisten zich in deze geschiedenissen te handhaven. Fascinerend echter was het Oriëntaalse verhaal van De non van de blauwe schede…

DRIE

De non van de blauwe schede

Een koning had een vrouw zo mooi, dat hij aan het begin van de avond, wanneer de laatste vogels zongen en zij haar haren voor het open raam kamde, niets anders kon doen dan naar haar staren, als haar aanbidder, vanuit de tuin of vanaf het balkon van haar vertrekken.

Als zij dan in het blauw van de nacht bij hem kwam en haar ravenzwarte lokken over zijn borst uitschudde, was de koning van devotie tot niets in staat en moest zijn jonge bruid bij het vallen van de ochtenddauw weer onverrichterzake naar haar onbeslapen kussens terug. Blootsvoets stapte ze over het slapende lichaam van haar trouwe dienstmaagd heen, die op de vloer naast het bed van haar meesteres lag. De koningin wilde niet dat iemand van haar misfortuin wist.

Maar de begeerte van de koning werd aangewakkerd door zijn onvermogen en zijn onrust groeide als hij de schoonheid van zijn vrouw aanschouwde. Hij besloot tot een wanhoopsdaad.

Hij ontsloeg de dienstmaagd, die hij als veronderstelde vertrouwelinge van zijn vrouw hevig wantrouwde, en liet de hofkeramist komen voor een wrede opdracht. De jonge koningin werd gehaald en moest naakt op een lap klei plaatsnemen, zodat de afdruk van haar bevallige billen zich in het zachte slik aftekende. Vervolgens vormde de keramist een gordel die het onderlichaam van de koningin volledig omsloot, slechts nauwe openingen voor de natuurlijke functies latend. Nadat de gordel met blauwe vogels beschilderd en in de oven geglazuurd was, werd hij om de arme koningin bevestigd. De twee delen van de gordel, het voor- en achterdeel, werden met ijzeren scharnieren aan elkaar verbonden en met een slot afgesloten.

Hierna ging de koning op een lange reis, op zoek naar een remedie voor zijn kwaal. Zijn vrouw bleef eenzaam achter, zij torste het gewicht van zijn wantrouwen, dat in haar de wrok deed broeien.

De jaren gingen voorbij en de koningin was somber en liet zich niet opvrolijken, zelfs niet door de fratsen van de hofnar, hoezeer deze ook zijn best deed. De onooglijke dwerg werd haar vertrouweling en in zijn gezelschap zon ze op vergelding van het haar aangedane leed.

Toen ze ten slotte hoorde dat haar gemaal terugkeerde, liet ze een drank bereiden die licht hallucinerend werkte.

De koning werd feestelijk ontvangen en in het bijzijn van de hofhouding veinsde de koningin vreugde en omringde haar echtgenoot met goede zorgen. Maar toen ze het banket verlaten hadden en zich naar de slaapvertrekken hadden begeven, liet de koningin de drank brengen, en vermengd met wijn en zoete woorden diende ze het de koning toe. Spoedig lag de koning machteloos op zijn bed en zag de nar binnen komen. Voor zijn ogen had de koningin ondanks de gordel gemeenschap met de dwerg, haar gemaal ondertussen bespottend om zijn onnozelheid.

’s Ochtends kwam de koning weer bij uit zijn roes en merkte tot zijn verwarring dat zijn echtgenote vredig naast hem lag te slapen, terwijl haar keramische kluisters niet het geringste barstje vertoonden. Het glazuur was nog geheel intact.

De man besloot dat hij een nachtmerrie moest hebben gehad, daar zijn vrouw immers nog ontoegankelijk bleek. Hij zou ervoor zorgen dat dit laatste de komende nacht zou veranderen.

Maar die nacht herhaalde zich het bizarre schouwspel: de koningin liet zich door de dwerg berijden. Honend vertelde ze de verdoofde koning dat de geestelijke marteling van de kluistering haar had doen vermageren, zodat de dwerg voldoende ruimte had gekregen om zijn spel te spelen. Zwetend moest de koning aanzien hoe het paar in omhelzingen wentelend, stoeiend in de kussens zich vermaakte, om bij tijd en wijle zich met schimpen tot hem te wenden.

De koning, hoewel aanvankelijk popelend van verlangen het van de reis meegebrachte middel tegen zijn kwaal uit te proberen, besloot nu door twijfels overmand te wachten met zijn vrouw van haar ketenen te verlossen tot hij zeker wist dat er niets gebeurd was.

Nacht na nacht werd echter gevuld met de wellustige en huiveringwekkende taferelen, zodat de koning ten slotte buiten zinnen raakte.

Op een kwade dag beschuldigde hij ten overstaan van het hof zijn vrouw van overspel. Hij beval dat de nar en de koningin ter executie gevoerd moesten worden. Maar de koningin riep met luide stem om gerechtigheid. Zij bezwoer haar onschuld en eiste het oordeel van een rechtbank. Met haar vastberadenheid kreeg ze de omstanders op haar hand en men viel haar bij in haar vraag om een eerlijk oordeel.

Voor de rechters voerde zij aan dat ze nog steeds maagd was en dat de koning haar had laten insluiten. De vroedvrouw werd gehaald en samen met de hofdames trokken de vrouwen zich terug om de zaak te controleren. De koning echter, vergezelde hen, want hij moest ten laatste de sleutel in het slot steken. De koningin triomfeerde en wist de vorst voor de valse beschuldiging te laten straffen. De rechtbank oordeelde dat de koning aan wanen leed en liet hem in zijn vertrekken opsluiten. Onder de drogerende behandeling van de artsen en de heimelijke terugkerende bezoeken van zijn vrouw en de nar, werd de koning spoedig werkelijk krankzinnig. Hij stierf door een wanhoopssprong van het balkon.

De koningin regeerde, hertrouwde en leefde nog lang en gelukkig, evenals de nar.

Wat kon de blauwe geschiedenis de smid leren? Niets wat hij niet al eerder als verwerpelijk had bestempeld. Maar waarom keramiek? Hij veronderstelde dat het hete klimaat een rol had gespeeld, aardewerk was koeler dan ijzer. En juist zonder bekleding – bij ijzer onmisbaar – hygiënischer te onderhouden.

Tegelijk betekende het een flinke beperking van bewegingsvrijheid. Zitten kon alleen nog half liggend op zachte kussens en paardrijden was uitgesloten. Om niet van overspel beschuldigd te worden, moest de draagster bovendien uiterste zorg betonen het aardewerk niet te laten breken. Nu kon het stevig geglazuurde keramiek wel een stootje hebben, maar desondanks bleef voorzichtigheid geboden, wat naast de fysieke kwelling, ook nog een psychische beproeving betekende. Het gewicht moest daarbij een belasting voor de vrouw zijn geweest, plus het extra volume, dat met wijde gewaden ondervangen werd. Hoe dan ook, een gordel als deze was voor het dagelijks leven veel te bewerkelijk.

In de bibliotheek bladerde hij peinzend catalogi door.

Aan het begin van de twintigste eeuw was de kuisheidsgordel nog wel sporadisch in gebruik geweest, maar thans werd zelfs onder fetisjisten de gordel te omslachtig bevonden.

Van meer recente datum was het als curieus kunstobject uitgevoerde tuig, voornamelijk bestaand uit leer, al dan niet beslagen, en voorzien van een metalen slot.

Ramesh sloeg de boeken dicht. Hij had genoeg gezien. Deze opdracht zou hij niet uitvoeren. Wat ging er om in Ashmana’s mooie hoofd, dat ze bereid was een dergelijke barbaarse behandeling te ondergaan?

Eenmaal buiten, op de trappen van de bibliotheek, werd Ramesh overvallen door spijt en twijfel. Met het teruggeven van de opdracht zou hij iets verliezen dat maar net begonnen was en waarvoor hij nog de antwoorden moest zien te vinden. Ja, hij gaf het toe, hij wilde Ashmana terug zien. Wat voelde hij voor haar en waar moest hij die gevoelens plaatsen? Hij zuchtte. Ze moest wel smoorverliefd zijn om toe te geven aan de gril van haar vriend. Het excentrieke paar zou op zoek gaan naar een andere juwelier. En wie anders dan hij zou haar zo zacht in goud kunnen vatten? Hij zou de opdracht uitvoeren. Welke andere man wilde hij toestaan Ashmana aan te raken? Voor wie anders zou zij zich mogen ontbloten, dan voor hem?

En Bennie.

VIER

Diep in meditatie ervoer Ramesh de trillingen van Parvati’s scheppingsdans. Met zijn handen tegen de kalasha gedrukt, de kruik met gekleurd nat, symbool voor de kosmische baarmoeder met vruchtbaar oerwater, concentreerde de discipel zich op het scheppende aspect van de godin.

Parvati, met de kroon op het hoofd, het lichaam omkleed met goudkleurig zijden gewaad, onderwees met kalme gebaren zonder te spreken, de lippen door onveranderlijke glimlach omfloerst.

Verscholen

in aardse zangen

ben Ik

Vluchtig

als fluittonen

op de wind

dansend op de adem

van de Wil

Vind Mij

Parvati in haar stralenkrans zweeg en glimlachte. Haar handen waren opgehouden te gebaren, haar beeld was verstild. Een gouden gloed bleef bestendig vibreren en bereikte haar discipel, vervulde hem totaal.

Als immer bracht de verschijning van de godin Ramesh immense blijdschap. De staat die hij bereikte varieerde – soms voelde hij zich helder en rustig, een andere maal bevond hij zich in een licht dromerige roes, en een enkele keer overkwam hem een omvattend gevoel van vreugdevol deel worden van al het omringende, zonder zijn individualiteit te verliezen. Deze keer ervoer de smid een gelukzalige toestand als degene die dronken, dwaas of verliefd is, of indien alledrie hetzelfde typeren, als de ware devoot.

De opgewekte kundalini-energie stroomde langs zijn wervelkolom omhoog en bracht hem in vervoering. Wit licht straalde voor zijn geestesoog, zijn lichaam schokte van de onverwacht krachtige ontlading en de adem stokte. Prikkelingen van kosmische stroom vloeiden over zijn huid, minderden dan langzaam, tot de sensatie verdween, en hem in verwondering achterliet.

Zacht kuste Ramesh de vingertoppen van zijn samengevouwen handpalmen. Een kus voor Parvati.

Het was niet eenvoudig iets te bedenken dat er vriendelijker uit zou zien dan de gordels die hij had bestudeerd. Al werd de kuisheidsgordel van goud gesmeed en niet van ijzer, het bleef een onhandig en oncomfortabel object.

In vrije uren zat hij te schetsen en te ontwerpen, overwoog hij verschillende mogelijkheden. Welke vorm zou hij de heupbanden geven: die van met schakels aan elkaar verbonden, opengewerkte platen, als een neogothische bracelet? Of van strengen, ingelegd met steentjes, gelijk een haarband uit de negentiende eeuw?

De Indiase wijze van edelsmeden leek hier minder goed van toepassing. De traditionele dansgordels, met de talrijke ornamenten en rijen hangertjes van rinkelende kogeltjes, zouden te veel ruimte innemen onder de kleding, en bovendien zouden ze niet geruisloos te dragen zijn. Elke stap zou met fijn getinkel de aanwezigheid van het verborgen sieraad verraden.

Ramesh had zijn aanvankelijke tegenzin opzijgezet. Hier werd zijn vakmanschap aangesproken. Het ging er nu om welke oplossingen hij kon bedenken om de opdracht te volbrengen.

Het werk in de smederij ging intussen gewoon door, er was zelfs tijdelijk extra drukte vanwege vakantiegangers die naar Suriname gingen en geschenken meenamen voor familieleden: kleine oorhangertjes voor het baby-nichtje dat de trotse tante, na jaren weer bij haar familie terug, straks voor het eerst zou aanschouwen. Bruidsjuwelen voor een in Suriname te voltrekken huwelijk, die de zenuwachtige bruidegom vergezeld van zijn moeder kwam bestellen, of opvallende sieraden waarmee een modieuze dame op Schiphol en in Paramaribo hoopte te pronken.

Te midden van de opgewonden en luidruchtige klanten bleef Ramesh kalm, argumenterend over de prijs, het materiaal en het karaat, zijn gedachten nooit ver van de verwezenlijking van het ontwerp voor zijn speciale opdracht.

Met Shyam en Vinoodh had hij het getroffen. In de periode dat Mai zich uit de zaak terug begon te trekken en ze vervanging voor haar zochten, hadden ze steeds wisselende assistenten in de winkel gehad. Maar de één vond het werk niet opwindend genoeg en verliet hen voor een baan in een platenzaak, de ander miste de discipline om dagelijks op tijd te komen, de volgende bleek niet te vertrouwen met de dure koopwaar. Als er eens iemand was die naar tevredenheid functioneerde, dan stak het Lot weer een spaak in de wielen door de betrokkene te laten verhuizen naar een andere stad of aan een fulltime studie te laten beginnen.

Ten slotte was het echter het Lot die met haar zeef van de tijd deze twee assistenten overliet met wie de smid nu al jaren werkte. Shyam, die iets ouder was dan Ramesh, een rustige man die weinig zei maar een rots was waar je op kon bouwen. En Vinoodh, jong en levendig, onstuimig soms, maar hij paste even goed in het team, dat opbloeide onder zijn vrolijke natuur en hem tegelijkertijd bijstuurde in zijn jeugdige overmoed. Voor hen vormde het atelier een tweede thuis.

Het atelier was niet enkel een plek waar de bestellingen gefabriceerd werden, ook al moest er vaak met in zwang zijnde matrijzen worden gewerkt om de klanten van de overbekende patronen te voorzien. Veel Surinamers hechtten nu eenmaal aan vastgelegde, voorgeschreven iconen, ongeacht of die van christelijke, Aziatische of Afrikaanse oorsprong waren. En zelfs bij de alledaagse populaire symbolen als hartjes en koninginnenkoppen, werd maar weinig variatie gedoogd. Nieuwe ideeën konden slechts mondjesmaat worden geïntroduceerd, wilde de smid zijn klantenkring niet afschrikken. Evengoed kon het gebeuren dat de samenwerkende smeden de dagelijkse routine overstegen in hun ritme en perfecte harmonie vonden.

In de kamer achter de winkel bevond zich de smederij. De ramen waren meestal dicht, daar ze enkel uitkeken op een blinde muur – alleen op hete zomerse dagen werden de luiken wel eens opengezet. Met de ramen gesloten, het zonlicht weg, was het niet altijd duidelijk of het nog dag was of reeds avond, wanneer er weer moest worden overgewerkt.

Het metaal gloeide op, werd gesmolten in de vormen gegoten, sissend afgekoeld, terwijl de stoom naar de kap opsteeg. Als de smid met zijn assistenten aan het werk was, de één met smelten en gieten, de ander met koelen en vormen, en de derde met polijsten, konden ze zozeer op elkaar ingespeeld raken dat ze gedrieën een eenheid vormden en elke beweging van de één, die van de ander opriep, tot het resultaat van hun gezamenlijke arbeid voor hen op de tafels lag, met plezier en in vriendschap gesmeed, klaar om naar de winkel te gaan.

‘Salaam, vriend!’ Hassan trad de winkel binnen.

‘Wat brengt je hier, Drissi? Ga zitten’, verwelkomde Ramesh zijn oude vriend.

‘De markt, wat anders?’ De soefi plofte neer in de aangeboden stoel en maakte het zich gemakkelijk. Minstens eenmaal per week was Drissi op de markt te vinden, die hem inspireerde als bron van leven, een organisme dat krioelde van kleur, geuren en geluid, met haar luidruchtige kooplui, chagrijnige venters, gretige klanten, waar tussen de fruitkramen, opgestapelde kazen en reuzenchocoladebrokken, dieven schichtig de pronkende stadswachten probeerden te ontlopen, waar bij lunchrooms en buurtsuper schijnbaar doelloos rondhangende bedelaars bescheiden de hand opstaken, vruchteloos de straatgitarist beconcurrerend, waar achter pepers en kolen, diepe, raamloze stoffenparadijzen en volle matrashallen lagen, schutterig geflankeerd door de verveloze bovenwoningen en wrakkige keldertoko’s.

Voor iemand die dagenlang niets anders dan de wanden van de zolder en een plakje hemel aan het dak had gezien, werkte de markt als een aanval op de zintuigen, een alarm dat beide benen weer stevig op de grond bracht. Als de soefi genoeg kreeg van zijn meditatie en gebeden vergeefs begonnen te lijken, was er geen betere remedie dan naar buiten te gaan en over de Cuyp te slenteren.

Veel aan het uiterlijk van Hassan was tegenstrijdig. Een gelovige moslim zou op de bewering dat Hassan Drissi een onvermoeibaar zoeker naar God was, geneigd zijn met een ongelovige blik te reageren. Weliswaar ging de zelfverklaarde soefi altijd gekleed in een lang wit gewaad dat tot over de knieën van zijn broekspijpen viel, was zijn hoofd bedekt door het kleine gebedskapje en droeg hij een respectabele korte baard, tegelijkertijd was zijn zwaaiende tred net iets te nonchalant, zijn houding brutaal en hield de scherpe blik onder zijn warrige krullenbol de belofte van cynisme in, zodat menigeen hierover stilzwijgend zijn bedenkingen had.

Na de gebeurtenis op school met de video, was Ramesh bevriend geraakt met Hassan. Nu hij daaraan terugdacht moest hij het vragen, hij begon over hun schooltijd en herinnerde Hassan aan het incident bij de filmvertoning. ‘Hassan, wat vind je, heb je niet jouw wil opgelegd aan de klas, toen je de videoband doorspoelde? Telde hun mening niet?’

Hassan richtte zijn magere lijf op om antwoord te geven. Zijn blik stond nadenkend. ‘Ik geef toe dat ik instinctief handelde. Maar dat instinct was gebaseerd op wat ik van mijn medeleerlingen wist. Ik wist dat ze het gebaar zouden waarderen. Maar het had niet in elke klas gekund.’

Ramesh knikte instemmend. Hij begreep ook wel dat een leven ingebed in een stramien van zedigheid, veilig tot in de details omtrent kleding, vrije tijd en sociale omgang, geruststellend kon zijn, bevredigend omdat ze een duidelijk afgebakend pad tekende, volledig gericht naar deugdzaamheid.

Maar zelfs dat was voor Hassan nog niet genoeg. De bedelmonnik legde zichzelf een streng leefpatroon op. Godsdienst moest meer zijn dan vrome vrijetijdsbesteding – met de uitkomst van een goedwillende burgerlijke levenshouding nam Hassan geen genoegen. Te weinig prikkelend, vond hij, en het gebrek aan fantasie in de gangbare rituelen had hem naar de meer mystieke en mysterieuze weg van de soefi-orde geleid.

Intussen had hij zijn familie wel honderd keer gezegd dat ze zich over hem geen zorgen hoefden te maken, maar een zoon die de Gevaarlijke Weg naar het Oneindige had verkozen boven het toch al streng gedisciplineerde islamitische pad, was een gedegen reden tot bezorgdheid. En dat het een gevaarlijke weg was, stond buiten kijf. Niet, zoals zijn ouders vreesden, door de djinns, de demonen die een zoeker op een dwaalspoor konden brengen, maar wat Drissi betrof, door het gevaar van eigendunk, wanen of wanhoop. Het spirituele pad leidde gemakkelijk tot ontsporing, daar was Hassan zich terdege van bewust. Kritisch volgde hij zijn eigen doen en laten. Hij leefde van kleine giften en bezat zo goed als niets, conform de regels van de soefi’s. In de moskee of in zijn zolderkamer mediteerde hij urenlang geconcentreerd op de Goddelijke Namen, hij voerde nauwgezet de lichamelijke oefeningen en gebeden uit, tot hij merkte dat zijn aandacht en devotie verslapten. Dan was het weer tijd voor een wandeling over de Cuyp en zocht hij zijn oude vriend op.

Zo was Hassan een vertrouwde verschijning geworden in de smederij, ook voor Shyam en Vinoodh, die gewend waren geraakt aan zijn stemmingswisselingen, variërend van stuurs tot uitgelaten.

‘Negenennegentig! Negen-en-negentig namen voor de Schone!’ De soefi keek dromerig voor zich uit. ‘Vertel me eens Ramesh, welke naam klinkt voor jou het meest liefelijk?’

Ramesh schrok. Vroeger zou hij zonder aarzelen ‘Sri Parvati’ hebben geantwoord, nu lag hem plotseling de naam ‘Ashmana’ op de lippen. Was dit wat de liefde deed? Hij moest zichzelf weer beter onder controle krijgen, dergelijke vrijheden kon hij zich op zijn spirituele pad niet veroorloven. Betrapt kuchte hij om zijn verrassing te verbergen, maar Hassan merkte het niet.

‘Mijn favoriet is Al Djabbaar, de Onweerstaanbare…’ vervolgde de soefi. ‘Dat zegt eigenlijk alles over mijn motieven. Maar waarom zouden we het houden bij negenennegentig? Bedenk nog eens wat moois, vriend. Wat dacht je van ‘‘het Aambeeld’’, dat waarop alles gesmeed wordt, gecreëerd wordt? Of… ‘‘de Roos’’. Ach, dat voldoet ook niet.’ Hij zuchtte.

Ondertussen werd Ramesh’ verwarring steeds groter. In zijn hoofd dook niet enkel Ashmana’s naam voortdurend op, maar ook die van de godin Parvati, alsof beide namen om alleenheerschappij streden, zijn hoofd en hart bevochten.

‘Wat dacht je van…’ klonk Vinoodhs vrolijke stem, ‘de Verschrikkelijke, de Oorlogmaker?’

‘Al Momiet, de Vernietiger, ís al een van de negenennegentig’, wuifde Hassan zijn voorstel ongeduldig weg. ‘Je moet vroeger opstaan, jongen, wil je nog een naam vinden die niet reeds genoemd is.’

Maar Vinoodh improviseerde onverdroten voort, de waarschuwende blikken van Shyam negerend. ‘Brenger van Rampspoed? Degene Die Nergens ook maar te zien is?’

Hassan was echter niet uit het veld te slaan en repliceerde de Arabische namen als pareerde hij schermstoten. ‘Ad Daar, Brenger van Nood. Al Baatin, de Verborgene. Kom op, weet je niets beters?’ Hij schudde zijn hoofd en merkte dan op: ‘Overigens niet mijn meest favoriete namen. Maar ja, voor wie zijn ze dat wel?’ Hij keek even schuin naar Ramesh. ‘Misschien dat de minnaar van Kali zich daarin kan vinden?’

De smid staarde zwijgend voor zich uit, zijn voorhoofd gefronst.

‘De Verdraaid Moeilijke? De Onbegrijpelijke?’ Vinoodh was niet meer te stuiten. Zijn ribben moesten onderhand blauw zijn van alle porren die hij van Shyam kreeg, een man die niet van ruzie hield en liever de lieve vrede bewaarde.

Maar de soefi wist de evenknie razendsnel te vinden, als was het een spelletje Memory. Half onderuitgezakt in zijn stoel antwoordde hij de leerling-smid: ‘Al Latief, de Subtiele. Al Waahid, de Unieke. Ja, wat wil je? Als jouw miezerige hersentjes God zouden begrijpen, dan wás je God!’

Mompelend voegde hij eraan toe: ‘Hetgeen God verhoede!’

‘De Onverschillige? Hij die niet bestaat?’ ginnegapte Vinoodh.

Hassans lach bestierf. ‘Onverschillig?’

Er viel een stilte in de smederij.

Drissi kwam overeind en liep naar de balie waar Vinoodh stond.

De lange soefi bracht zijn gezicht tot vlak bij dat van het hulpje, zodat hun neuzen elkaar bijna raakten. ‘Merk op’, prevelde Hassan, ‘dat er geen bliksemschicht uit de hemel komt neerdalen.’ Hij zweeg dramatisch.

Vinoodh grijnsde onzeker.

Van een afstandje sloeg Shyam hen ongerust gade. Ramesh was nog steeds niet aanspreekbaar, al viel het niemand op.

Hassan keek Vinoodh ernstig aan. ‘Dat is het nu juist. Omdat er geen interventie van buitenaf komt, kun je de heilige boeken niet letterlijk nemen. Je draait zelf op voor je daden, dus het is beter ook zelf na te denken over wat je doet. Onverschillig? Nee, Ar Ra’oef, de Milde, is niet eens neutraal. Hij, Zij of Het moet wel objectief zijn. En overigens, jouw laatste naam spreekt zichzelf tegen.’

Vinoodh bond in. Shyam wijdde zich hoofdschuddend weer aan zijn taak. Ramesh herademde, niet omdat een ruzie bezworen was, maar omdat Parvati in zijn hoofd eindelijk overwonnen had.

Hassan ontdekte opeens: ‘Het is trouwens wel opvallend dat God Zelf geen naam voor Zichzelf bedacht heeft.’

‘De Naamloze?’ stelde Vinoodh, de onverbeterlijke, voor.

Tijdens het inrichten van de vitrines vond Ramesh de oplossing.

Hij was bezig de snoeren en halskettingen op de fluwelen ondergrond te schikken, toen het idee hem trof. De juwelier was bij deze routineuze bezigheid in dromerij afgedwaald, zoals hem de laatste tijd vaker overkwam. Afwezig had hij een gouden collier om zijn hand gewonden. Toen hij op zijn handen neerkeek en zag hoe soepel de strengen om de vingers gedrapeerd lagen, wist hij hoe het ontwerp eruit moest gaan zien.

Tussen de vele vlugge schetsen op tafel lag de werktekening gereed, waarop nauwkeurig was aangegeven hoe de smid de kuisheidsgordel wilde vervaardigen. Ten eerste had hij honderden smalle gouden schakels nodig. Met een breedte van drie centimeter, en een dikte van een millimeter, plat, gepolijst en geboord. De schakels moesten een v-vorm hebben om zich naar de stand van het lichaam te kunnen plooien. Die kwantiteit was te veel om zelf te gieten, hij zou een opdracht sturen naar het bedrijf dat hem de schakels kon leveren.

Vervolgens zou hij de schakels met draad aan elkaar rijgen tot dubbele snoeren, die de heupbanden zouden vormen. De strengen werden dan bevestigd aan het schaamstuk, dat hij uit de plaat zou snijden en naar de gewenste vorm hameren. In de bovenkant van het schaamstuk moest het slot geschroefd worden, daaronder kwam een reliëfversiering. En als laatste zou de smid de onderkant van het schaamstuk vanbinnen bekleden met zacht, afwasbaar kunstleer, en in plaats van de getande spaties, een gegolfrande opening laten.

Ramesh reikte naar de telefoon. Het was tijd om een afspraak te maken met zijn klanten, voor de goedkeuring van het ontwerp. Hij was vrolijk en opgewonden omdat hij in zijn ontwerp een oplossing had gevonden die zowel elegant als draagbaar was, en zo comfortabel als met kluisters maar mogelijk was. Bovendien zou hij Ashmana weer zien.

Hij had niet gedacht dat het zo moeilijk zou zijn haar weer in zijn nabijheid te hebben. Terwijl ze gedrieën in de achterkamer zaten en Bennie en Ashmana de schetsen bekeken en bespraken, deed Ramesh zijn best niets van zijn gevoelens te laten blijken. Maar ieder gebaar, elke beweging en stembuiging nam hij gretig waar, veinzend zich te onderhouden met de paperassen op tafel.

Zijn klanten waren verdiept in het ontwerp en zo had Ramesh de gelegenheid Ashmana onopvallend gade te slaan. Het lange haar dat ze af en toe met een hand naar achteren veegde, de manier waarop ze zich vooroverboog om een weggegleden schets terug te leggen. En ook de vingers die even Bennie’s arm aanraakten om hem attent te maken op een detail. De hand van de man op haar knie.

Bennie bestudeerde keurend de prijsopgave – een dergelijke opdracht kostte een fortuin, maar hij was een succesvol zakenman en wilde dat weten ook. ‘Meester!’ met de titel die aangaf dat men de aangesprokene zowel waardeerde als familiair bejegende, wierp Bennie de stapel schetsen zwierig terug op de tafel. Hij glimlachte. ‘Deal!’ sprak hij. ‘Goed werk, man, mooi!’ Hij keerde zich naar Ashmana. Ze knikte instemmend.

Ramesh legde uit dat nu het definitieve ontwerp bekend was, de maat nogmaals genomen moest worden om het geheel zo passend mogelijk te maken. Ashmana stond op en volgde hem naar de werktafel. Opnieuw haalde Ramesh de meetinstrumenten te voorschijn en knielde voor de jonge vrouw neer. Deze keer had ze het onderlichaam volledig ontbloot, daar de gordel ook op de huid gedragen zou worden. De juwelier negeerde de sensualiteit van het krullende schaamhaar. Koel vatte hij de geometrie van haar lichaam samen in zijn notities.

Ondertussen bleef hij zich bewust van elk van zijn bewegingen: de deining van zijn borstkas bij de ademhaling, het dalen van de wimpers, scherm voor de ogen. Zijn gewicht verplaatsend van de ene knie naar de andere, van links naar rechts bewegend bij het maat nemen, moest hij ervoor waken de noodzakelijke druk van zijn vingers niet te laten overgaan in streling, aanraking niet in betasting.

Maar al kon de smid wat hij zag en voelde onder controle houden, hij was niet bestand tegen de veel subtielere waarneming van het reukorgaan. Een zachte vleug van warmte en zoetheid bereikte hem en bespeelde zijn zinnen, verlokte hem met haar intimiteit, maakte zijn zelfopgelegde rigide houding bespottelijk. Niet door de aanraking, maar door het onzichtbare waas dat haar omhing, werd hij tegen zijn wil aan haar verbonden.

Hulpeloos ondergingen zijn zintuigen deze steelse inbreuk op zijn zakelijke voornemens. Met grote moeite wist Ramesh zijn verlegenheid te maskeren voor de klanten, het bloed bonsde gonzend in zijn oren. Hij was blij dat de lange stofjas die zijn kleren bedekte, althans een klinische indruk aan de situatie kon geven. Zo, ogenschijnlijk onbewust van enig ongemak, schreef de smid de cijfers neer.

Toen hij ten slotte het notitieblok dichtsloeg en het maatlint wegborg, werd zijn opluchting getemperd door een gevoel van spijt, vreemd genoeg juist omdat de beproeving voorbij was.

Even later waren zijn klanten weer vertrokken, na een hartelijke handdruk van Bennie en een vage glimlach van Ashmana. Ramesh bekeek het kaartje dat Bennie hem had toegevoegd, met de uitnodiging eens langs te komen. Het in blauw satijn uitgevoerde visitekaartje droeg het opschrift:

Discotheek Starlight

for your stylish evening out

VIJF

De discotheek was druk op zaterdagavond, vol met elegant geklede bezoekers. De geheel met tapijt bedekte vloer en de met zijden behang beklede wanden waren berekenend luxueus en misten hun effect niet. Langs de wanden van de zaal waren hoekjes gecreëerd van zachte banken, met zicht op het podium en de dansvloer. Ramesh zat alleen met zijn drankje aan een tafeltje, keurig in zijn beige pak met stropdas en keek naar de menigte.

Er was een feest van de studentenvereniging aan de gang, de jonge Hindoestaanse intellectuele elite had zich hier verzameld. Tussen het geflikker van de discolampen door, onderscheidde hij in de deinende massa chique avondkleding en glinsterende sieraden. Om hem heen vonden hartelijke ontmoetingen plaats en schoof men bij vrienden aan. Toekomstplannen werden aan de tafeltjes uiteengezet en carrièremogelijkheden besproken.

De deejay had een afwisselend repertoire van Indiase en Amerikaanse popmuziek en Caribische salsa, met tussendoor een enkele Nederlandstalige hit. Ondanks de uitbundige sfeer was de dansvloer slechts bij vlagen vol. Het leggen van sociale contacten stond vanavond centraal, de tafels rond de bar en langs de kant waren dan ook druk bezet; carrière ging vóór romantiek – of leidde in sommige gevallen daarheen.

Onwennig draaide Ramesh het koele glas in zijn handen rond. Op een kluizenaar als hij had de dancing een shockeffect. Zijn oren tuitten van de dreunende muziek en hij was blij dat hij in de storm van lawaai geen gesprek op gang hoefde te houden.

Ashmana had hij vluchtig gezien, ze was al snel in de menigte verdwenen, maar hij keek verwachtingsvol rond. Ramesh had zich voorgenomen haar ten dans te vragen zo gauw hij haar weer zag, want een andere gelegenheid zou zich niet gauw voordoen. Maar toen hij eindelijk een glimp van haar opving, was het niet het moment.

De begintonen van Cheb Khaleds ‘Aiysha’ klonken door de ruimte. De Algerijnse ‘King of Rai’, aldus de deejay, die ook de Nederlandse hitlijst had bereikt. Ashmana was met een groepje vriendinnen naar de dansvloer gegaan. Toen ze begonnen te dansen stond Ramesh op van zijn zitplaats om zich aan de rand van het podium bij de andere belangstellenden te voegen.

Ze was een schoonheid, zonder twijfel. Te klein en te mollig misschien, maar met haar grote, amandelvormige ogen even mysterieus als de maan. Met haar bewegingen gleden de armbanden langs haar geheven armen, deinde het lange, zwarte haar tegen haar middel. Ze danste blootsvoets, zelfverzekerd, te midden van de lachende meisjes, en haalde spelend de dunne sluier van haar schouder, draaide het gekleurde gaas met sierlijk cirkelende handen omhoog en weer terug, wond de stof om haar vingers.

Zij liet de toeschouwers dromen, wegdrijven op de oosterse klanken, de sluier om haar polsen gewonden, de ronde schouders zacht wiegend, gleed het gaas omlaag over haar heupen naar de grond, en weer lokkend omhoog. Met slechts een minimum aan bewegingen slaagde ze erin de zinnen te bespelen. Het doorschijnende weefsel raakte haar gezicht, de jonge vrouw hield de ogen gesloten en bij de vederlichte aanraking van de stof openden zich haar volle lippen een weinig. Weemoedig klonk de stem van de zanger. Ritmisch draaide ze het hoofd langzaam heen en weer, de sluier zachtjes meebewegend. Een kleine frons verscheen tussen haar wenkbrauwen, alsof het haar smachten was dat werd bezongen.

Zonde om tijd met ademen te verspillen en een moment te missen. Ramesh herinnerde zich waarvoor hij gekomen was. Hij vergat adem te halen, zo was hij in de ban van Ashmana’s sluierdans geraakt. Het lied was geëindigd. Zonder verder na te denken stapte de smid de dansvloer op en vroeg Ashmana ten dans.

Even was ze verrast, maar de deejay zette een nieuw nummer op en dus sloeg ze de armen om Ramesh’ schouders en samen dansten ze een slow soul track. Eigenlijk kon Ramesh niet dansen, maar hij bewoog overgelukkig mee op de maat van de muziek, langzaam schuifelend, zich bewust van Ashmana’s nabijheid. Het lange, gladde haar deinde tegen zijn vingers waar hij zijn handen op haar rug gelegd had. Haar zachtheid en de geur die van haar soepel bewegende lichaam kwam bedwelmden hem.

Te vlug was de dans voorbij, de jonge vrouw maakte zich los van haar stuntelige partner, glimlachte naar hem en verliet de dansvloer. Ramesh volgde haar, zich afvragend of hij haar iets te drinken kon aanbieden.

‘Meester!’ Plotseling dook Bennie op. De disco-eigenaar glunderde want het was een geslaagd feest en een succesvolle avond. Joviaal sloeg Bennie hem op de schouder en bood hem een drankje aan. Tamelijk verstoord vroeg Ramesh zich af waarom deze man, jaloers genoeg om zijn vrouw in ijzer te sluiten, hem toestond zo dicht bij haar schatten te komen.

Zittend aan de bar dacht hij aan Ashmana, en hoe zij in zijn armen als de dansende godin was geweest. Afwezig nipte hij aan het glas dat Bennie voor hem had neergezet, en hij keek met lede ogen toe hoe het stel nu op de opzwepende salsa swingde. Kundig manoeuvreerde Bennie zijn partner in ingewikkelde passen over de drukke dansvloer. Ramesh dacht aan de glimlach die Ashmana hem geschonken had. Haar vriendelijke, maar ongeïnteresseerde blik.

Opeens drong het tot hem door. Het besef trof hem onaangenaam, pijnlijk. Hij werd door beiden, misschien ook wel door anderen, beschouwd als neutraal, a-seksueel. Misschien zelfs impotent. Ramesh voelde het bloed naar zijn wangen stijgen terwijl hij opstond en zich snel naar de uitgang begaf, met zijn schouders en lichaam door de feestende menigte dringend.

Hij moest het onder ogen zien. Wat had hij in de discotheek te zoeken? Wat had hij eigenlijk verwacht? In de donkere kamer zat Ramesh voor het altaar van Parvati en onderwierp zijn geweten aan een streng zelfonderzoek.

Wilde hij als halve eunuch beschouwd worden? Een golf van schaamte doortrok hem bij de gedachte. Het was vreemd dat hij zichzelf nooit als zodanig had beschouwd, waar het voor anderen een uitgemaakte zaak leek te zijn: de juwelier die bekendstond om zijn monnikenleven, nooit op buitensporigheden werd betrapt en huwelijksaanzoeken die via zijn moeder werden doorgegeven, immer afwimpelde zodat er ten slotte geen gegadigden meer waren.

Het portret van Parvati dat boven de drempel van zijn zaak hing, droeg wat dat betrof niets bij aan het rond hem gevormde beeld: in vele winkels rond de Cuyp hingen ingelijste tekenen van de door de eigenaar beleden religie. Behoefte aan bescherming en welvaart waren voor de klanten begrijpelijke en zelfs geruststellende zaken.

Maar het was simpelweg een feit dat in de kleine gemeenschap waarvan hij deel uitmaakte, niet veel verborgen bleef. Het was geen geheim dat hij een ingetogen levenswandel nastreefde. De kuise juwelier. Geen wonder dat Bennie hem voor deze intieme opdracht had uitgekozen.

En dat bracht hem bij zijn drijfveer van de laatste tijd. Wat was er gebeurd met zijn gezonde verstand? De vrouw behoorde een ander toe, niet hem. Hoe viel dat te rijmen met zijn streven naar zuiverheid? En was hij, wílde hij, de monnik zijn waarvoor men hem aanzag?

Hij had nooit de gelofte van een brahmachari afgelegd, en was zodoende niet gebonden aan het celibaat. Het Rechterpad in Tantra vereerde de godin Parvati in haar aspect als hoedster van de natuur, die door de gave van vruchtbaarheid de schepping in stand hield, en met haar vernietigende aspect van de dood, tevens de balans van het leven bewaakte. In tegenstelling tot de cultus van het Linkerpad was de vereringsceremonie niet gekoppeld aan vruchtbaarheidsriten van seksuele aard. Ook de paringsoefeningen waar tantra om bekendstond en die een vamachari zou betrachten om eenwording met de godheid te ervaren, behoorden niet tot zijn terrein.

Daar stond hij: niet op zoek naar exceptionele lichamelijke sensaties, noch toegespitst op het celibaat, was zijn leven gewijd aan de moedergodin en behoorde hij kuis in gedachte en daad te zijn.

Wel dan, als hij bruidegom mocht zijn, wie werd dan de bruid? Er was maar één antwoord op: Ashmana. Onmogelijk, dat was duidelijk. De teleurstelling en spijt die hem overvielen maakten hem eens te meer bewust van zijn eenzaamheid. Jaren van praktische meditatie hadden hem echter gestaald. Zijn zelfbeheersing ontviel de smid niet zomaar. Hij dacht na over de gevoelens die hem restten. Liefde was geen zonde. Hij kon Ashmana liefhebben zolang hij kuis bleef in gedachte en daad.

En zo geschiedde. Al arbeidend beminde hij haar. Als de smid in de werkplaats bezig was met het polijsten van het metaal, had hij lief. Wanneer hij met de schuurlat werkte of met de hamer planeerde, schonk hij haar zijn liefde. Millimeter voor millimeter van groeven met de fijnste graveerpen, droeg hij aan haar op. De hamerslagen zongen haar van zijn liefde, de vlam van de soldeer schroeide haar naam in zijn hart.

En hij was… nee, hij was niet ongelukkig. Maar toch knaagde er iets aan hem, een pijn, flinterdun maar niettemin aanwezig. Aan Ashmana’s schoonheid droeg hij zijn werk op. Maar wat ging er in het meisje om? Kon het zijn dat haar uiterlijk slechts ledigheid borg? Was Ashmana niets anders dan een mooi bezit, decoratie voor de rijke horeca-man Bennie?

ZES

‘Weet je wat ik doe als ik door de stad ga?’ Hassan keek zijn vriend aan met ondoorgrondelijke blik. Ze zaten in de Javaanse waroeng, dicht bij Ramesh’ werk, waar ze nu en dan samen gingen lunchen om bij te praten. Het was druk in de piepkleine snackbar, de vier tafeltjes waren bezet. Over het tafeltje naast hen hingen drie ruige, langharige, in leer gehulde motorengelen. Een dun meisje met Aziatische trekken en een sterk opgemaakt gezicht, zat erbij en lepelde zwijgend soep terwijl de mannen fluisterend zaken deden.

Ramesh haalde zijn schouders op. Hij zag dat het meisje haar kersenrode lippen tuitte om in de hete soep te blazen. Ze proefde en haar strottenhoofd wipte op en neer. ‘Wat dan?’ vroeg de smid.

‘Dan kijk ik recht voor me uit. Soms houd ik mijn blik naar de grond gericht terwijl ik loop. Vanuit de metro bij het Centraal Station steek ik de trambaan over naar het VVV-gebouw en wandel dan langs de kade over het Damrak. De stoep is er smaller en de wachtende toeristen bij de rondvaartboten blokkeren je weg. Maar tenminste worden je de Swedish Sauna, het Foltermuseum en de gokhal van het Walhalla aan de overzijde bespaard.’

Een van de Angels wierp hun een fronsende blik toe. Hassan leek het niet te merken. Onverstoorbaar ging hij door: ‘Bij de Dam steek ik over. Zou ik naar links zijn afgeslagen, dan wachtten me in de Damstraat coffeeshops, wapenwinkels en dealers. Opgelucht ga ik de drukke Kalverstraat in en heb dan de Oudezijds Voorburgwal achter me weten te laten. Scheelt in junks en tippelaarsters. De massa valt nu op door de stumpers in vakantietenue: blote benen en buiken tegen wil en dank. Als ik me daar doorheen heb geworsteld, kan ik naar het Muntplein – Christine le Duc is om de hoek bij het Spui, maar ik sla vlug een zijstraat in en ben op weg naar het Koningsplein.’

Het was opvallend stil aan hun buurtafeltje. Uit de keuken achterin klonk pannengekletter en het sissen van stoom. Een kruidige baklucht kwam de klanten tegemoet. Een Angel stak een sigaret op, schijnbaar met volle aandacht. Ramesh verschoof ongemakkelijk op zijn stoel. Het was te hopen dat niemand in de zaak zich aangesproken voelde door Hassans alleenspraak. Was dit nu de plaats en het moment om over zoiets te beginnen?

‘Onderweg mijden mijn ogen de lantaarnpalen, schuttingen en rolluiken, elk stukje muur dat zich ervoor leent is volgeplakt met posters – of het nou om reclame, kunst of cultuur gaat, het naakte menselijk lichaam vormt een dankbaar object. Gewoonweg onontkoombaar. Het gaat niet alleen over theater of bioscoop – ik loop inmiddels op het Leidseplein – maar heb je weleens de bushalte bekeken! Of je het wil of niet, wachten op de bus kan een hemeltergende treitering betekenen. Geen wonder dat er zo veel bushokjes worden aangerand.’ De soefi liet een veelbetekenende stilte vallen.

Onverwachts schraapten de poten van een stoel luid over de grond. Ramesh schrok op. Er stond iemand op van de tafel naast hen. Voorzichtig keek de smid opzij. Het dunne meisje was overeind gekomen. Ze boog zich voorover om iets tegen haar pooier te zeggen, sprak met brommende mannenstem, het lange bruine haar uit haar gezicht strijkend. Een van de engelen knikte onverschillig. De dame draaide zich om en manoeuvreerde in de krappe ruimte tussen de tafeltjes naar de wc, klikkend op haar pumps, het rokje strak om de smalle heupen. De leermannen bogen zich weer over hun zaken, schenen alle belangstelling voor Hassan verloren te hebben.

‘Maar de route van het Leidseplein met haar glittercinema’s is veruit te verkiezen boven die van het Rembrandtplein. Zelfs bij daglicht vallen daar de treurige nachtclubs niet te verdoezelen. En brons of niet, Rembrandt evenaart in smoezeligheid zelfs de haveloze zwerver die bij zijn voetstuk ligt te slapen.’ Na deze tirade vouwde Hassan de armen over elkaar en wachtte grijnzend de reactie van zijn vriend af.

Ramesh kuchte en zei dan: ‘Ik had geen idee dat je de stad zo… eh… goed kende.’

De soefi begon te lachen.

‘Je kunt voortaan beter de metro pakken’, opperde Ramesh droog, denkend aan de sombere spelonken van de stadstunnels. ‘Dat bespaart je een boel verleiding.’

Hassan barstte in lachen uit. ‘Niets zo dor en desolaat als onze ondergrondse! Wel, als surrogaat voor Mazjnoens woestijn slaagt ze met verve. Er is daar inderdaad niets om de fantasie te prikkelen.’

Dat was het besef: hun eigen bestaan als facet van de vrijheid, de aanvulling op de potpourri van bandeloosheid. Zij vormden het complementaire aspect. Daarbinnen te leven en in de straten hun weg te zoeken naar het Doel – de Eenheid te vinden midden in het tumult – dat was een uitdaging die geen van beiden uit de weg ging.

‘Voor mijn ouders is het gesneden koek. Doe zoals het je geleerd is, dan is het goed.’ De soefi schudde zijn hoofd. ‘Maar als ik me alleen bij moskee en imam moest houden, alleen op afspraak bij God…’ Zijn gezicht drukte zowel geamuseerdheid als ergernis uit. Het moest de zoveelste keer zijn geweest dat vader Drissi geprobeerd had op zijn zoon in te praten. ‘Voor iemand die op eigen gelegenheid Allah zoekt kan het eenzaam worden’, erkende Hassan. ‘Het is nu eenmaal een verlegen God, Hij laat zich niet graag zien. Een speelse God, die zich liever verstopt…’ Hij pauzeerde even. ‘Laatst zag ik een zwerver die in de sporen op het plaveisel een patroon probeerde te ontdekken. In de honderden verspreide, vuile, door de massa vastgeplette stukjes kauwgom meende hij God te kunnen volgen.’

‘Dus dat is ons voorland?’ speculeerde Ramesh, zich schuldig voelend omdat zijn gedachten afdwaalden. Verliefdheid leidde maar tot banale dromerij.

‘Ah’, zei Hassan, ‘sporen en aanwijzingen op weg naar het doel zijn vaag en vluchtig, vaak al vergeten nog voor de gedachte volledig bewust is. Ons streven het allesvervullende “Ja” te horen resoneren in antwoord op de eeuwige vraag van het Waarom, dát is de beloning waar we naar snakken.’

En de felbegeerde sleutel tot de weg bevond zich in hun hoofd. Een schijnbare tegenstelling diende zich aan: om de sleutel te vinden moest de geest leeg worden. Hier tartte de stad hen met haar verstrooiing en verleiding, rumoerig en rusteloos en zelfs in de late nacht nooit volkomen stil.

Verschillende methoden waren mogelijk, de ene met meer kans op succes dan de andere, afhankelijk van de aanleg van de zoeker. Gebed en overgave waren traditioneel de methoden die hiervoor waren aangewezen. Echter, op intellectuele wijze kon eveneens door middel van redenering en logica worden getracht het wezen van de Eeuwigdurende te benaderen. Maar de leidraad werd gevormd door het gevoel, dat de zoekende moest loodsen langs dwalingen en valkuilen. Wat uiteindelijk overbleef was persoonlijke beleving – in essentie vaak onmogelijk te delen.

‘Eenzaamheid is een gevolg, een beproeving en een noodzaak’, meende de soefi.

‘Wel’, zei Ramesh, ‘wat men er ook van mag denken, het is in ieder geval nooit saai.’ Hij hief zijn theeglas. ‘Op de Zuiverheid!’

‘Op Zuiverheid!’ beaamde Hassan. ‘Kuisheid kan nooit saai worden, daarvoor is het nastreven veel te spannend.’

ZEVEN

Ramesh haastte zich naar het restaurant waar de klant met hem had afgesproken. Hij was met de auto, wat hij alleen deed als hij edelmetaal, geld of juwelen vervoerde, of buiten Amsterdam moest reizen. De opdrachtgever was een drukbezet zakenman, die zijn schaarse tijd niet wilde verdoen met het zoeken naar parkeerruimte rond de volle Cuyp. Dus had hij de juwelier ontboden – met ter compensatie een diner in een luxueus restaurant – voor een privé-onderhoud na winkelsluitingstijd.

Omzichtig haalde Ramesh de cassettes met proeven van zijn werk uit de auto. Hoewel hij niet dacht overvallers te hoeven vrezen; het restaurant bevond zich in een rustige wijk. Maar voorzichtigheid was een tweede natuur geworden bij het vervoeren van waardevolle lading. Samen met het koffertje met ontwerpschetsen droeg hij de dozen het restaurant in.

Hij was opgewonden. De opdrachtgever was Boomsma, een gefortuneerd Nederlands zakenman. Dit was een kans om met zijn werk bekendheid te verwerven. Als de opdracht slaagde, zouden er vanuit het bedrijfsleven misschien meerdere volgen.

Zachte muziek kwam hem vanuit het restaurant tegemoet. Het interieur was stijlvol en deed tropisch aan door de rieten meubels en grote palmen in potten. Een ober schoot hem te hulp, nam de cassettes over en leidde hem naar de tafel waar zijn klant zat te wachten. Verwachtingsvol schoof de juwelier aan.

Na het eerste drankje kwamen ze ter zake. Ramesh toonde de inhoud van de cassettes en legde zijn tekeningen op tafel. Boomsma bekeek de juwelen keurend, bladerde de schetsen op zijn gemak door, vroeg af en toe om toelichting. De voorbeelden die de juwelier had meegebracht lieten zowel zijn Aziatische wortels als Europese invloeden zien. De fijnsmeedkunst van de Madrasi handwerkslieden gecombineerd met de strakke westerse lijnvoering.

Ze bekeken de spiegel met het handvat van gegraveerde bloeiende ranken en de gouden lijst van gemodelleerde dorre bladeren, die de vergankelijkheid symboliseerden.

De tweede cassette toonde op een fluwelen ondergrond de glad gepolijste aansteker met een enkel ornamentje, en een a-symmetrische vormgeving om een prettig in de hand liggen van het voorwerp te bevorderen.

Toen hij de derde cassette opende en het vloeipapier terugsloeg om de collectie haarclips te laten zien, wist Ramesh dat hij de klant voor zich gewonnen had. De collectie bestond uit variaties op het thema ‘herfstblad’. De grillige maar gracieuze vormen van losgedwarrelde bladeren toonden de combinatie van speelsheid en vakmanschap het best. Bovendien was de serie een oefening in de verschillende stijlen die hij verstond en toonde zijn bekwaamheid middels een verloop van gedetailleerde fijnsmeedkunst naar gestileerde vormgeving.

Zijn bewondering uitsprekend legde Boomsma de cassettes terug en kende de juwelier de opdracht toe. Daarna vertelde de man wat hij in gedachten had. Een geschenk voor zijn vrouw ter gelegenheid van hun dertigste trouwdag.

Ramesh luisterde geïnteresseerd, maakte aantekeningen en deed enkele voorstellen. Een gegraveerde armband of een gedecoreerd bijouteriedoosje kwamen als ideeën ter tafel. Ze bespraken de verschillende mogelijkheden van ontwerpen en materiaalgebruik. Ten slotte maakten ze een afspraak voor een volgende ontmoeting.

Het gesprek was naar beider tevredenheid verlopen. Terwijl Ramesh zijn spullen opborg, leunde de zakenman ontspannen achterover en wenkte de bediening. De kelnerin kwam de menukaart brengen. Toen de juwelier opkeek herkende hij haar pas. Ashmana, in de witte bloes en zwarte rok van het restaurantpersoneel, een kleurig lint om de halsboord gestrikt en het haar in een knot gedraaid. Ook zij leek verrast. Verheugd informeerde Ramesh naar haar welzijn en vernam dat ze de opleiding tot gastvrouw volgde en hier werkervaring opdeed.

Ashmana wierp een blik op de schetsen op tafel. Ramesh zag haar kijken en opende vlug een van de cassettes die hij zojuist afgesloten had. Trots toonde hij haar de haarclip-collectie en gaf professioneel uitleg, waarbij hij Boomsma totaal vergat.

De zakenman was Ashmana’s aantrekkelijke voorkomen niet ontgaan en hij keek geamuseerd en welwillend toe hoe Ramesh zich voor de dienster uitsloofde. Ashmana was geïmponeerd door het raffi nement van de collectie. Maar hoewel ze onder de indruk was van Ramesh’ kunnen, vergat het meisje haar plichten niet. Door tactvol Boomsma bij het gesprek te betrekken wist ze de smid terug te brengen op de vraag wat hij bestellen wilde. Ze stelde de vraag zo vriendelijk en natuurlijk dat het leek alsof hij haar persoonlijke gast was en door haar uitgenodigd voor een intiem diner. Verrukt keek Ramesh naar haar op.

Dit was een andere Ashmana, zonder Bennie leek ze minder ongenaakbaar en ook Ramesh liet zijn normale reserve varen. Hij trachtte zo vaak mogelijk met haar te converseren, voor zover de bediening en het gezelschap van Boomsma dat toelieten, en waagde zich zelfs aan een humoristische anekdote, die tot zijn vreugde beloond werd met haar lach.

De zakenman had voor een uitgebreid diner gereserveerd en waar Ramesh gewoonlijk soberheid voorstond, kon de maaltijd hem nu niet lang genoeg duren. Zij was het die aan de tafel verscheen en zijn maag had zich te schikken naar zijn hart.

De rest van de avond bracht Ramesh in gelukzalige stemming door, zich omringd wetend door de goede zorgen van de gastvrouw. Met sierlijke bewegingen serveerde zij de gerechten, en schonk de klanten haar innemende glimlach.

Hij kon het niet laten. Na enige dagen vol twijfels en brandend verlangen, hield hij het op zaterdag niet langer meer uit. Ramesh kleedde zich met zorg en bezocht het restaurant opnieuw. Hij lette erop dat hij een tafeltje kreeg in Ashmana’s bedieningswijk. Ze begroette hem zonder terughoudendheid, scheen blij hem weer te zien.

De smid bladerde door de menukaart, maar nu hij het gezelschap en de gastronomische kennis van Boomsma ontbeerde, was hij hulpeloos. De kaart bevatte bijna uitsluitend hem onbekende gerechten. Ashmana bracht redding, dankbaar aanvaardde hij haar suggesties zodat hij zijn vegetarisch dieet niet onbedoeld hoefde te overtreden.

Onder het eten spiedde Ramesh naar haar gestalte, volgde haar gangen terwijl ze de andere gasten bediende. Haar gadeslaand merkte hij de concentratie op waarmee het meisje haar werk uitvoerde, de aandacht waarmee het bestek gelegd werd en het linnen gevouwen. Het restaurant leek haar te passen, als een plek waar men zich kon laven, kon stillen wat lichaam en geest wensten. Zij diende de gasten, ontlokte verraste uitroepen als de creaties van de keuken werden neergezet en onthuld, vormde het bescheiden middelpunt van de handelingen.

Ashmana hield haar klant eveneens in de gaten, zij het misschien om meer beroepsmatige redenen. Toen hij zich moeizaam zat te werken door een gerecht van voor hem volslagen nieuwe buitenlandse kaas, stond ze plotseling naast hem. ‘Smaakt het niet?’ wilde ze weten.

Ramesh, gewend aan de Hindoestaanse keuken, kon de Franse stinkkaas niet waarderen en was opgelucht dat ze hem verloste van dit corvee. Met een mondvol van de doorgekauwde hap die hij niet durfde door te slikken kon hij niet antwoorden en schudde hij slechts het hoofd.

Toen ze de benauwde uitdrukking op zijn gezicht zag onderdrukte ze een lach en stopte hem met een schalkse blik onderhands een papieren servet toe, waarvan hij trachtte onopvallend gebruik te maken.

Toen hij weer kans zag te spreken, was ze bezig de borden te wisselen voor een ander gerecht. Hij vroeg naar haar studie. Ashmana vertelde over haar plannen ooit zelf iets in de horeca te beginnen, waar ze in haar eigen stijl gasten zou kunnen ontvangen. Terwijl ze sprak en haar ogen oplichtten bij de gedachte aan het toekomstbeeld, haar gebaren haar gedrevenheid verrieden, drong het tot hem door. Langzaam plooide zich een glimlach om zijn mond: een passie. Zij had een passie!

Toen haar dienst om tien uur ’s avonds was afgelopen, stelde hij voor nog ergens samen wat te gaan drinken. Tot zijn blijdschap stemde ze in. Het duurde even voor ze een plaats hadden gevonden die hun aanstond. In de wolken met Ashmana’s gezelschap verviel Ramesh bijna weer tot onnadenkend gestuntel. Onervaren als hij was met het uitgaansleven, was Ramesh het eerste het beste café binnengestapt, waar ze bij binnenkomst door de Nederlandse clientèle werden aangegaapt terwijl André Hazes hen tegemoet schalde. Zijn vergissing bemerkend schuifelde Ramesh terug de deur uit, verontschuldigingen mompelend tegen Ashmana.

Maar zij lachte en op de stoep keken ze nog eens om naar de bruine lampenkappen en de kanten gordijntjes achter de glazen ruit. ‘Wilde je hier wat drinken?’

‘Nee, liever niet. Laten we verder kijken.’

Opmerkingen makend over verschillende smaken en culturen en muzikale voorkeuren wandelden ze verder. Ook het tweede café bleek geen goede keus. Weliswaar was de sfeer hier gedistingeerder, dat beloofden althans het zicht op de met houten wapenschilden behangen wanden en de aanwezigheid van de deftig geklede bejaarde clientèle. Maar eenmaal gezeten ontdekten ze dat ze als de enige allochtonen in de zaak wederom aangestaard werden. ‘Iedereen zit naar ons te kijken. Merk je het niet?’

‘Er komen hier zeker niet vaak Surinamers. Of Turken.’

‘Laten we ze kijken? Zo prettig is het niet.’

Ramesh keek even ongemakkelijk rond, een beleefde glimlach op zijn gezicht. Het was geen moment om als pionier voor het uitgaansleven van minderheidsgroepen op te treden. Hij had al vaak genoeg voor zijn rechten op moeten komen, maar toch niet vanavond, juist deze bijzondere avond met dit droommeisje. Hij capituleerde. Niemand zou het voor hem bederven. Nog voordat er iemand was gekomen aan hun tafel om de bestelling op te nemen, waren ze al vertrokken.

In de aangename drukte van een grand café op het Leidseplein vonden ze eindelijk de beslotenheid die ze zochten. De avond eindigde plezierig. Terwijl buiten drommen bioscoopbezoekers uit de theaters naar de tramhaltes stroomden, vertelden Ramesh en Ashmana elkaar over hun ideeën en carrièreplannen.

Vaker at Ramesh nu buiten de deur, tot Mai’s verbazing. En af en toe ging Ashmana na het werk met hem mee naar hun stamcafé op het Leidseplein. Ze scheen zijn kalme gezelschap op prijs te stellen. Hij deed nooit een poging haar te versieren, haar relatie met Bennie respecterend. Toen hij haar aarzelend over zijn toewijding aan Parvati vertelde, de geamuseerde glimlach die hij verwachtte vrezend, aanvaardde ze zijn spirituele keus zonder spot of oordeel.

‘Het is het ego, dat verdomde ego! Meegaan met de stroom van het leven kost me geen enkele moeite. Maar tijdens de meditatie zit mijn ratio me in de weg. Ik ben nu al jaren bezig, met alle inzet die maar mogelijk is, en het wordt maar niet beter. Het lijkt wel of er… niets is.’ Hassan klonk terneergeslagen. Het ego, het eigen zelf met zijn vele dictaten, vormde een obstakel in de samensmelting tot Eenheid. Dit was het enige obstakel, daar hij zonder veel moeite soberheid, zuiverheid en beheersing kon nastreven. Het betekende echter een obstakel van formaat, een blokkade waar hij niet doorheen kon. Al zijn streven leek hem nu nutteloos, zo kwam hij geen stap verder, vertrouwde hij Ramesh toe. ‘Wat kan ik jaloers zijn op de onwetende massa! Het lijkt me heerlijk om gewoon te eten, slapen, werken en feesten zonder benul te hebben van een hoger plan, een hoger streven. Wist ik maar niets van de heilige boeken en meesters, dan kon ik domweg gelukkig zijn! Een hogere vervulling… Het zou wat! Waar vul ik mijn dagen nu dan mee?’ Midden in de drukte van de markt was de soefi vandaag eenzamer dan ooit, troostelozer dan in een barre woestenij, waar geen weerspiegeling van het wereldse hem terug kon werpen op zijn falen. ‘Wat kan het me allemaal nog schelen? Ik voel er veel voor zo’n halfnaakte, dwaze sadhoe te worden. Onverzorgd en zorgeloos te wandelen door stad en land. Als ik onzin uitkraam of zin heb om wezenloos voor me uit te staren, prijzen mensen mij om mijn toewijding en zelfopoffering. Ja, waarom zou ik dat niet doen? Wat maakt het allemaal ook uit?’ Hassan keek op naar Ramesh’ cynische gezicht. De soefi draafde weer eens door.

‘Ze zouden je ook kunnen mijden, negeren of opsluiten’, vond Ramesh nuchter.

Hassan grijnsde spottend. ‘Ik ben het product van een te succesvolle integratie: kritisch, assertief en individualistisch. Mijn ongeluk.’

Ramesh schudde het hoofd. ‘Dat is gewoon je karakter. Maar als je denkt dat je daartegen moet strijden, dan wacht je een zware taak. Je bent te ongeduldig. Misschien moet je er wat minder mee bezig zijn, minder verwachten’, probeerde de smid bemoedigend.

De soefi keek vertwijfeld. Zijn gezicht zag bleek, donkere kringen tekenden zich af onder zijn ogen. ‘Het lukt me niet me volledig over te geven, ik denk niet dat ik de genade van Zijn manifestatie waard ben.’

‘Integendeel. Je víndt dat je het waard bent, daarom ben je ontevreden’, oordeelde Ramesh.

‘Daardoor zal Al Djabbaar, de Onweerstaanbare, mij niet toelaten…’ De soefi boog het hoofd en twee tranen rolden langzaam over zijn wangen. ‘De bruidskamer van de Eenheid zal voor mij gesloten blijven.’ Hij staarde naar de grond en begon zachtjes te prevelen.

Ramesh schrok. Hassan zat wel erg in de put. ‘Kom, kom, broeder’, troostte hij, ‘wanhoop niet, heb geduld. Allah vervult al onze wensen. Alleen niet op het moment dat we dat zelf willen. Je moet gewoon volhouden. Genoegen nemen met kleinere stappen. Probeer je vrije wil te gebruiken om de wensen van het ego te verminderen.’ Hij stond op om een glas water voor Drissi te halen.

Terwijl de kraan het glas vulde, dacht hij na. Hoewel Ramesh oprecht meende wat hij zei, merkte hij op dat hij dezelfde bewoordingen had gebruikt waarmee in zijn jeugd de pandit hem trachtte gerust te stellen, als hij weer eens kwam klagen over zijn gebrek aan geestelijke vooruitgang. Zijn woorden zouden Hassan niet helpen. Misschien moest zijn vriend een spiritueel leidsman hebben, die hem uit de valkuilen van het ego kon houden.

‘Heb je er wel aan gedacht’, opperde de smid, ‘dat het voordelen heeft om niet te snel te stijgen in het niveau van je nafs? Hoe meer je bewustzijnsniveau zich ontwikkelt, des te eenzamer je wordt. Er zullen steeds minder mensen zijn die jou begrijpen, minder personen om mee van gedachten te wisselen. Het is een eenzame weg.’

‘Woorden zijn uiteindelijk toch niet toereikend, vriend’, antwoordde Hassan. ‘De eenling verandert zijn levensdoel en wordt ten volle gecompenseerd door An Noer, het Licht. Bovendien, lijden is niet het doel, alleen maar de weg. Ik weet waarvoor ik het doe.’

‘Bijna’, corrigeerde Ramesh.

‘Althans bijna’, gaf Drissi toe met een flauwe glimlach. De soefi hief het glas naar Ramesh en knikte. ‘De ene gelovige is de spiegel van de andere gelovige’, citeerde hij. Hij dronk het glas leeg en stond op.

‘Ik breng je naar huis’, zei Ramesh en gaf zijn assistenten opdracht op de winkel te passen.

Ze liepen zwijgend de paar blokken naar Hassans zolderkamer. Ramesh was van plan te kijken of zijn vriend niet al te sober had geleefd en of het nodig was boodschappen bij de supermarkt voor hem te halen. Maar toen ze de straat insloegen van Hassans woning, zagen ze zijn zuster op de stoep staan wachten met een pannetje in haar handen.

Malika’s strakke gezicht klaarde op toen ze de twee mannen zag aankomen. ‘Ik wilde net weer vertrekken’, zei ze terwijl ze het pannetje ter begroeting ophief. Aan haar arm bungelde een plastic tas met levensmiddelen.

Terwijl Hassan de sleutel in het slot stak keken Ramesh en Malika elkaar achter zijn rug om aan. Malika’s blik was vragend, Ramesh haalde hulpeloos zijn schouders op.

Ze gingen gedrieën de smalle, donkere trappen op. Ramesh had het pannetje van Hassans zuster overgenomen, en Hassan droeg de boodschappen. Malika had het al lastig genoeg met haar lange rokken op de duistere treden.

‘De weg van de soefi is steil en wankel’, grijnsde Hassan.

De smid keek opgelucht. Misschien viel het toch mee met de gemoedsgesteldheid van zijn vriend. In ieder geval leek hij weer wat opgebeurd. ‘Je moet wat vaker naar buiten gaan’, zei Ramesh toen ze eindelijk boven waren en Hassan het luik van het zolderraam opende. ‘Je hebt een echte kamerkleur.’

Malika was bezig de boodschappen in de kleine roestige koelkast te zetten.

Ramesh keek rond. De ruimte was uiterst sober ingericht. In het midden van de kamer bevond zich de petroleumkachel. Behalve een matras op de grond, een bidmat, een kist met wat boeken erop en een stoel waarover enige kledingstukken hingen, was er verder geen meubilair te bekennen. Een etage lager kon de soefi gewoonlijk gebruik maken van een gezamenlijke wc en douche. Aan een drooglijn die over een deel van de zolderruimte gespannen was, hing wasgoed te drogen. In een hoek stonden een emmer met een deksel, een teil en een bezem. Door het dakvenster kwam het daglicht naar binnen en nu ook frisse lucht, zodat het enigszins draaglijk werd in de benauwde kamer. In de winter moest het er ijskoud zijn.

Op het eerste gezicht waren er geen sporen van depressie te bekennen. Geen afval op de grond of andere tekenen van verwaarlozing. Gerustgesteld constateerde Ramesh dat een dokter niet nodig was. Zijn vriend leed, maar het was geen ziekte die de oorzaak was. De bruidegom werd vooralsnog niet toegelaten op de mystieke bruiloft.

Stilletjes prees Ramesh zich gelukkig dat hij Parvati’s weg gekozen had. Zij maakte zijn streven en beleving minder abstract, dan bij Hassans zoektocht het geval was.

Omdat hij voelde dat Malika met haar broer wilde praten, zei hij dat hij weer weg ging. Malika vroeg hem echter beneden op haar te wachten.

Ramesh daalde de trap af en wachtte haar op straat op. Een poos later voegde zij zich bij hem.

‘Ramesh?’ Malika keek hem ongerust aan. ‘Het gaat niet goed met Hassan. Hij wil te veel tegelijk.’ Ze schudde haar hoofd en keek weer naar hem op. Zij was beslist iemand wier schoonheid door de hoofddoek werd verhoogd. Of was dat niet de bedoeling van de bedekking?

Teruglopend naar de markt spraken ze over haar broer. Ramesh probeerde haar gerust te stellen. ‘Het gaat wel over. Iedere zoeker maakt dit van tijd tot tijd mee. De weg is nu eenmaal niet eenvoudig.’

‘En Hassan is ook de gemakkelijkste niet.’ Ze zuchtte. ‘Het zou beter zijn als hij zoals jij, zijn zoeken combineerde met een normaal leven. Hij zou bijvoorbeeld anderen kunnen helpen.’ Malika volgde de opleiding tot maatschappelijk werkster.

Ramesh voelde zich verplicht zijn vriend te verdedigen. ‘Dat is niet te zeggen. Ieders weg is anders.’ Maar hij wist dat hij zich zonder zijn ervaringen, de geschenken van Parvati, zou voelen als een hopeloze bedelaar. Precies wat zijn vriend nu meemaakte. Wie zijn godsdienst in de Kerk beleeft, heeft de troost van de groep. Maar de eenzame zoekers kunnen tot wanhoop vervallen. ‘Ik zal hem dagelijks bezoeken’, beloofde hij, ‘tot het weer beter met hem gaat. Hij is trouwens niet gebroken, hij zit alleen in een dal.’

Malika glimlachte dankbaar. Toen keek ze hem aan met een blik die hij niet kon duiden. ‘Ik heb je vorige week gezien’, zei ze. ‘Je wandelde in de Leidsestraat, met iemand.’

Ashmana, natuurlijk. Waarom bracht dat hem in verlegenheid? ‘O ja, een vriendin’, zei hij vaag en meed het Malika aan te kijken. Tegelijkertijd ervoer hij een warm gevoel. Het feit dat hij over Ashmana sprak bracht hem vreugde, maar ook verwarring. Hij kon deze gevoelens niet delen. Waarom niet? Hij deed toch niets onbetamelijks?

Malika vroeg niet verder.

Het liefdespaar

ACHT

Ashmana. Misschien lag het aan de naam die haar vader haar gegeven had. Een naam die noch Turks, noch Nederlands, noch Surinaams was. Een verzonnen naam. Ashmana was door haar vader verzonnen. Alsof de man, een eenvoudige gastarbeider, verweesd in wild Amsterdam en toevlucht zoekend bij de Hollandse vrouw die haar moeder zou worden, een existentiële daad had willen stellen en uit de anonimiteit tredend, in het licht van de verloskamer euforisch deze naam gaf aan zijn pasgeboren dochter, die de zin van zijn ontwortelde bestaan verbeeldde.

Al was haar vader zo getroffen dat hij ter plekke de verbinding legde tussen haar en de naam die in hem opwelde als de schoonste aller namen, het was Ashmana die het moest waarmaken, invulling geven aan een naam zonder betekenis, loos van identiteit, wars van culturen.

Lange tijd bezag ze de wereld door haar vaders ogen. Thuis was een kleurig toevluchtsoord, waar de aankleding van oosterse snuisterijen en tapijten een troostrijk contrast vormde met het kille, grauwe beton buiten. Ze hield van haar vaders cultuur, ze hield van de muziek. Niet de muziek die Baba’s voorkeur had, Zafers keus was ouderwets, al had die in vroeger jaren haar moeder er wel toe kunnen verleiden een cursus Turkse volksdans te volgen.

Baba nam haar graag mee op bezoeken aan bevriende families, waar ze met andere meisjes kon spelen, terwijl de volwassenen babbelden. Samen met haar Turkse vriendinnetjes kon Ashmana zich een wereld dromen, waarin elk meisje een suikerzoete bruid was, met een roze toekomst, als de barbiepoppen waarmee ze speelden. Dat haar moeder bij deze bezoeken zelden aanwezig was, viel Ashmana nauwelijks op.

In het begin was Petra benieuwd geweest naar Zafers leefwereld. Later staken echter aanpassingsproblemen de kop op en verkoos ze liever thuis te blijven dan door de taalbarrière gedwongen, bezoeken lang zwijgend door te brengen. Verder dan tot enkele zinnen Turks had ze het niet kunnen brengen, dat was haar te ingewikkeld. Haar man en dochter vermaakten zich echter prima in de vriendelijke, maar gesloten samenleving. Ashmana hield van de hoofse manieren, waarbij wederzijds respect werd betoond, de hartelijke omgang met elkaar.

Maar de ene wereld was de andere niet: wat beloond werd in de Turkse cultuur, werd weer bestraft in de Hollandse. Respect had geen naam meer in de Nederlandse samenleving, die er een teruggang van democratische verworvenheden in zag. Mondigheid, op school nadrukkelijk gestimuleerd, bleek thuis als brutaliteit te worden beschouwd, ondervond ze tot haar schande.

Leren leven als een koorddanser werd een noodzaak, balanceren een strategie. Er was altijd wel een cultuurkloof te overbruggen – bij de Nederlandse buren, die meer of minder subtiel te kennen gaven dat ze wat hun betrof terug mocht ‘naar eigen land’, waar dat dan ook mocht zijn, of bij haar grootouders van moederskant, die ze zelden zag omdat ze nooit hadden kunnen wennen aan hun dochters keus. Het was Ashmana echter duidelijk dat zij haar niet juist opgevoed vonden. Alsof de blauwdruk van de cultuur waarin ze volgens opa en oma terecht was gekomen, te weinig van het Delfts blauw had overgehouden.

Het was moeilijk evenwicht te bewaren. Er waren tijden dat ze haar best deed haar Nederlandse kant te laten domineren, geaccepteerd wilde worden. Maar als haar exotische vader aan het schoolplein verscheen, waar ze er net in geslaagd was haar klasgenootjes haar moeilijke naam en donkere haar te doen vergeten, was het haar pijnlijk duidelijk dat de Hollandse moeders en kinderen de man met de grote snor meden en, apart van de anderen, de moeders met de hoofddoekjes meewarig keken, haar duidelijk te vrij vonden.

En dan benauwde haar het leven van de vrouwen in haar vaders vriendenkring, dat zich niet verder leek af te spelen dan in de keuken en op de peuterspeelplaats, tegelijk voelde ze de onredelijke druk enkel in een superwitte versie recht van bestaan te hebben.

Het kwam haar voor dat van haar het onmogelijke werd geëist: zich te delen, als bij een Salomonsoordeel.

In het brugjaar begon eindelijk de weg die ze zocht zich af te tekenen. Ze ontmoette meer jongeren als zij, veelal afkomstig uit gemengde Surinaamse gezinnen. Een breed palet van alle denkbare combinaties van Aziaten en Afrikanen met Europeanen had Paramaribo’s smeltpot kleur gegeven, en de nazaten van de diaspora waren als zij, zoekend naar vaste grond onder hun voeten.

De wereld toonde zich minder afstandelijk dan in haar kinderjaren, ook al voelde ze zich er niet helemaal bij horen, alsof een deel van haar reeds gepantserd was, voorbestemd gekluisterd te worden.

Met de jaren was haar vader godsdienstiger geworden, teleurgesteld als hij was in zijn leven in Nederland. Werkeloos geraakt als zo velen zag hij zijn toekomstplannen in rook opgaan. Met niets om handen werd de tijd een geestdodende vijand en hij zocht zijn heil daar waar mannelijkheid nog erkend werd.

Het geloof had hij in zijn jongere jaren verwaarloosd, maar nu hij ouder werd herontdekte hij de islam met zijn patriarchale karakter en dat beviel hem goed. De kameraadschap van de mannenwereld die hij tijdens zijn werkende leven gekend had, bestond hier tenminste nog en herinnerde hem bovendien aan thuis, aan zijn Türkiye, dat hij steeds meer begon te missen.

Van de vrolijke, hoopvolle jongeman die Petra destijds het hof had gemaakt, veranderde Zafer geleidelijk aan in een strenge, gedesillusioneerde en jaloerse echtgenoot. Zijn vrouw en dochter kregen steeds meer het gevoel op hun tenen te moeten lopen om vader niet verder uit balans te brengen.

En juist zijn opgroeiende dochter baarde Zafer zorgen. Als vader moest hij instaan voor haar kuisheid, haar eer beschermen, en als zij zo mooi zou worden als de tekenen van ontluiking reeds beloofden, wachtte hem geen geringe taak. Hij streed een hopeloze strijd, trachtte vrouw en dochter binnen zijn blikveld te houden, hun stappen buitenshuis te controleren, in een maatschappij die hierin alle mogelijke tegenwerking bood.

In het begin ervoer Ashmana zijn bemoeienis niet als extreem, aangezien veel van haar vriendinnen hetzelfde doorstonden met hun families. Maar Petra benauwde de verandering van karakter van haar man en ze vreesde dat haar dochter op den duur meer te lijden zou krijgen. Vooral toen Zafer het over de toekomst begon te hebben.

Ashmana wachtte geen uithuwelijking, zoals haar vader haar beloofd had. Maar de druk die ze wel degelijk voelde, na zijn gang naar de moskee of het theehuis, was zwaar en ze wist dat Zafer hoopvol uitkeek naar zijn ideale schoonzoon, die Turks zou zijn en van het Geloof.

Intussen redderden haar ouders zich in hun relatie. Petra had zich aanvankelijk in haar verliefdheid naar Zafers wensen geschikt, maar gaandeweg begon ze steeds meer naar een ‘gewone’ relatie te verlangen, met een man tegenover wie Nederlandse normen geen verdediging behoefden. Ze voelde zich aan handen en voeten gebonden, temeer daar praten geen oplossing bood – eigenlijk kwamen ze aan praten nooit toe, Zafer hield er niet van tegengesproken te worden. Dan trok hij zich terug in broedend zwijgen, iets wat ze in het begin nog ten onrechte voor instemming had aangezien. Maar meer zat er niet in, hij kon of wilde haar niet verder tegemoetkomen en zij was niet van plan de rest van haar leven thuis te zitten kniezen, terwijl al wat ze wilde slechts scholing en een baan betrof, en niet de geheime afspraakjes met mannen, die hij in het verschiet zag liggen.

Het duurde geruime tijd voor Petra tot dit inzicht kwam, zelf was ze van nature meegaand en haar vroege moederschap had haar lang onzeker gehouden. Maar terwijl ze naar volwassenheid groeide en haar plaats in de samenleving begon op te eisen, voelde Zafer zich steeds ongemakkelijker met zijn rol in het gezin.

Uiteindelijk, toen Ashmana veertien was, gingen ze uit elkaar. Zafer vertrok naar Turkije en Petra vierde haar vrijheid door een wijntje te schenken en Ashmana mee te nemen naar een café.

Ashmana miste hem. De vader, die hoewel nietig van gestalte, haar leven had gedomineerd met zijn zachte dogma’s, altijd met enige twijfel te berde gebracht, maar niettemin vasthoudend, geschraagd door het feit dat hij de man in huis was.

Toch was het haar moeder geweest op wie ze kon rekenen als haar vader weer moeite had met de volgens hem in Nederland overdreven aandacht voor de vrouw, een wezen dat toch een simpele en vastgelegde plaats innam, en van wie men geen ophef verwachtte.

De ansichten uit Ankara boden in de jaren daarna troost en verbonden vluchtig de verloren vader met de dochter, die in de beslotenheid van haar kamer de afgebeelde stadsgezichten bestudeerde, onbekende en onpersoonlijke landschappen met enkele goedbedoelde krabbels, het enige dat hij haar nog kon schenken.

Maar vrijheid wende snel; Ashmana’s moeder wilde voor haar dochter geen opgelegde, absurde beperkingen, en spoedig verscheen het eerste vriendje op de stoep, een beeld dat, met vader thuis, ondenkbaar zou zijn geweest.

‘Ashmana.’ Rabia’s moeder had weer die speciale klank in haar stem. De klank die verried dat ze lang had nagedacht over wat ze ging zeggen.

Ze stonden op het balkon, waar Rabia’s broers hen niet konden horen. Beneden, op het veld voor de flat, speelden een paar kinderen met een bal. Er kon best een grootmoeder of buurvrouw op een aangrenzend balkon zitten, om een oogje in het zeil te houden, en die het gesprek ongemerkt zou kunnen volgen. Rabia’s moeder dempte haar stem een beetje.

Ashmana stak Rabia een paar wasknijpers toe. Ze hielp haar vriendin de was op te hangen.

Rabia’s moeder boog zich over de wasmand zodat de meisjes op haar glanzende satijnen hoofddoek neerkeken. Ze kwam weer overeind om een natte spijkerbroek over de drooglijn te leggen. ‘Die bloes van je, meisje, vindt je moeder dat goed?’

Ashmana keek verbaasd naar haar vriendin. Rabia hield haar blik naar de grond gericht en deed alsof ze niets hoorde. Háár armen en benen waren geheel door kleding bedekt, zelfs op deze warme dag. Ashmana streek over haar katoenen India-bloes. Rabia’s moeder had al vaker opmerkingen gemaakt over haar kleding of gedrag, maar vandaag leek het op een of andere manier anders. Misschien door de reactie van haar vriendin. In plaats van als gewoonlijk te giechelen of te ginnegappen, zweeg Rabia en meed ze Ashmana’s blik terwijl haar moeder sprak.

‘Hij is te dun, liefje’, verduidelijkte Rabia’s moeder. ‘Je moet denken aan de mannen.’ Met een hoofdbeweging duidde Rabia’s moeder naar het raam, waarachter in de kamer haar zoons televisie zaten te kijken.

Ashmana wist niet wat te zeggen. Haar kleding verschilde niet van wat ze op school om zich heen zag. Maar respect voor Rabia’s moeder weerhield haar ervan haar tegen te spreken. Ze gingen verder met het wasgoed, maar toen ze er later over nadacht, leek het alsof er zelfs in de simpele handelingen al iets definitiefs school.

Het duurde niet lang voor één voor één, de meeste van haar vroegere Turkse vriendinnen afhaakten. De moeders konden Petra’s vrije opvoeding niet waarderen, was het niet omwille van hun dochters reputatie, dan was het wel vanwege hun zonen. Hoewel Ashmana de verwijdering betreurde, vrijwaarde deze haar wel van de bedenkelijke blikken, vermaningen en goedbedoelde bemoeienis, die ze met haar pas verworven vrijheid had opgeroepen.

Het was een droevige prijs. Maar in de opwinding van haar nieuwe leven werd haar aandacht zo opgeëist door veranderingen en nieuwe vrienden, dat de pijn sneller sleet dan ze had gedacht.

NEGEN

Hij zag haar toen ze aan het werk was achter de counter van McDonald’s. Het liep tegen lunchtijd en het was erg druk, de klanten stonden in lange rijen voor de kassa’s op hun beurt te wachten. Bennie had zijn ogen gericht op de menuborden boven aan de wand, repeteerde in gedachten de bestellingen die hij voor zijn vader en de andere werkers mee moest nemen. Er was een extra karwei voor het magazijn geweest, een haastklus, en om de werkers te belonen voor hun inspanning had zijn vader beloofd de lunch te trakteren.

In de walm van gebakken friet en hamburgers was het een en al bedrijvigheid van personeel achter de balie. Met rappe bewegingen schoof een jongeman met rastavlechtjes de snacks, frisdranken en rietjes op de bladen, vroeg alweer de volgende klant naar diens wensen. Ashmana stond achteraan kartonnen bekers te vullen bij de frisdrankautomaat. Met weinig succes was gepoogd haar sexappeal in te tomen door het verplichte onelegante uniform en kartonnen kapje op haar knotje. Net toen Bennie aan de beurt was besloot de kassier onverwachts dat hij zijn plaspauze al veel te lang had uitgesteld. Midden in de bestelling zag Bennie de jongeman met een haastig uitgesproken ‘Sorry!’ verdwijnen. Door het lange wachten licht geprikkeld geraakt keek Bennie hem verontwaardigd na, zijn hand in een vragend gebaar geheven.

Toen verscheen zij achter de kassa. Ashmana, de onflatteuze kleding ten spijt onmiddellijk als bijzonder te classificeren, gelijk Assepoester in haar vettige domein. Getroffen schoof Bennie zijn zonnebril omhoog en schonk haar een charmante glimlach. Hij kwam die dag drie keer langs om wat te bestellen, telkens bij haar. En de volgende dagen was hij er weer. Al snel hadden ze hun eerste afspraakje.

Bennie kwam uit een welgestelde ondernemersfamilie. In de woelige dagen rond de Onafhankelijkheid van Suriname in 1975, toen het politieke klimaat instabiel was en veel burgers raciale onlusten vreesden, had zijn vader de knoop doorgehakt en was met zijn gezin naar Nederland geëmigreerd.

Haroen, gezinshoofd en tevens gezaghebbend hoofd van de hele familie, was een trotse self-made man die er prat op ging dat hij met niets begonnen was en zich thans eigenaar kon noemen van verschillende bedrijven, waaronder een toko, een garage en een winkel. In zijn zoon en opvolger Bennie, zag hij tot zijn vreugde dezelfde ondernemingslust, een eigenschap die voor hem van meer waarde was dan dure diploma’s. Na een jaar op de handelsschool, waar hij zich dood verveelde, ging Bennie een poos bij zijn vader werken. In deze jaren sjouwde hij kisten in het magazijn, bediende de heftruck, deed leveranties en handelde bestellingen af. Nadat hij vervolgens de nodige cursussen had gevolgd en de verplichte papieren behaald, controleerde hij bovendien de boekhouding en administratie.

In de loop van de tijd vond hij zijn weg in de omgang met klanten en personeel. Van onzekere puber en ‘zoontje van de baas’ wiens bevelen echt niet zonder meer opgevolgd hoefden te worden, omdat hij toch nog grasgroen was en zijn oordeel meer impulsief dan afgewogen was, ontwikkelde hij zich tot slimme en gewaardeerde zakenman, en een strenge maar jofele baas.

Zijn vader vond hem nu rijp voor een eigen project, en zo kwam Discotheek Starlight van de grond, een plek waar men stijlvol kon genieten van muziek en prijzige drankjes. Met het boeken van de juiste populaire bands, en een publiciteitscampagne in Surinaamse kranten, via piratenzenders en flyer-acties, genoot de discotheek al spoedig bekendheid in het Surinaamse uitgaansleven.

Bennie zat vol ideeën en voelde zich in het circuit van allochtone en autochtone ondernemers uitstekend thuis. Lange dagen en onregelmatige werktijden konden hem niet schelen, zolang hij maar eigen baas was. Anders dan de periode op school, waar hij zich de helft van de tijd met ballast voelde opgescheept, kon hij ontplooien wat hij in de omgang met Surinamers en andere allochtonen had opgepikt. Daarbij nam hij de codes uit zijn Nederlandse schooltijd mee, de enige toen aangeleerde vaardigheid – zo kwam het hem voor – die hem van pas kwam. Zo combineerde hij succesvol de zakelijkheid van Hollanders met de informele en lossere stijl die hij van de meeste allochtonen kende.

Daarnaast schuwde hij niet het grijze circuit van onofficiële transacties, minder legale zaken. Tersluikse geldwisselaarspraktijken waarbij Surinaamse vakantiegangers hun door de economische crisis sterk gedevalueerde Surinaamse guldens konden inwisselen tegen Nederlandse valuta of Amerikaanse dollars, of omgekeerd als het zo beter uitkwam, tegen voordeliger koersen dan die van de bank. Ongetwijfeld kwam hier af en toe enig witwassen bij kijken, maar wat niet weet, wat niet deert, zo lang de betrokken klant maar niet te vaak van hetzelfde geldwisselkantoor gebruik maakte.

Maar ondanks alle activiteit waar hij van genoot en waar hij het middelpunt van vormde, huisde er diep binnen in hem een onrust waar hij geen weg mee wist. Zou hij in zijn liefdesleven zijn vaders voorbeeld volgen, dan voorzag hij een stoet vriendinnen, buitenechtelijke relaties en buitenkinderen, nachten van passie gevolgd door dagenlang gekonkel en gekuip, ruzies en smeekbeden. Hij bezat niet zijn vaders charme en diplomatie om de jaloezie en razernij met sussen en vleierij te verzachten.

Bennie was niet vergeten hoe diep zijn moeder gegriefd was door zijn vaders ontrouw. De vrouw die haar man door alle moeilijkheden van de armoedige beginperiode heen had geholpen, offers had gebracht en zichzelf had weggecijferd, zag zich beloond met het verlies van haar huwelijk. Zeker, ze waren nog steeds getrouwd, al woonde haar man al jaren bij wisselende partners – als eerste en officiële vrouw van de bekende zakenman genoot Sylvie nog altijd meer status en rechten dan alle buitenvrouwen, en als alleenstaande gescheiden vrouw zou ze geen toekomst meer hebben. Het verdriet en de bitterheid sleten met de jaren waarin de kinderen opgroeiden, de hare en die van de anderen.

Bennie prees zichzelf gelukkig dat hij de oudste zoon was, en bovendien de enige wettige. Hij was degene die zijn vaders naam droeg, de stamhouder en erfgenaam. Zijn vader zorgde financieel in ieder geval voor alle vruchten van zijn escapades, maar was vooral trots op de zonen die hij had verwekt. Ze zouden waarschijnlijk allemaal in de zaken van Haroen terechtkomen en er al dan niet carrière maken, afhankelijk van hun talenten. Maar Bennie bleef de belangrijkste. Als zijn vader er niet meer zou zijn, zou hij zeggenschap hebben, niet slechts over de zaken, maar tevens over de toekomst van zijn jongere broers en zusters. En die wetenschap speelde mee, elke keer als ze elkaar tegenkwamen, bij elke begroeting van een van zijn halfbroers. Als de ogen elkaar ontmoetten wisten ze beiden dat op de achtergrond de wrok van een bedrogen moeder meetelde, en hoewel ze vriendschappelijk met elkaar omgingen waren beiden zich van elkaars positie bewust.

In de visie van Haroen was zijn zoon verlegen waar het vrouwen betrof. Bennie was niet van plan in zijn vaders voetsporen te treden. Liefde was eindig, dat leek hem bewezen. Praktisch gezien betekende dit, dat hij geen kinderen en geen serieuze relatie had, ook al naderde hij de dertig, een leeftijd waarop de meeste Hindoestanen al lang en breed getrouwd waren en voor nageslacht hadden gezorgd. Maar hij keek wel uit.

Toch was het geen keus die hem gelukkig maakte. Waar hij angstvallig probeerde niet op zijn vader te lijken, bleef het beeld dat hij van zichzelf had als een puzzel waarvan de ontbrekende stukken pijnlijke open plekken achterlieten. Het was alsof hem iets essentieels ontbrak, ooit bezeten maar hem als kind ontstolen. Het maakte dat hij altijd op zijn hoede was, gereed om een ander te verrassen vóór hijzelf verschalkt kon worden.

Kwam die eigenschap hem in het zakenleven van pas, zijn privéleven leed eronder – Bennie zou zich nooit helemaal geven. De angst zichzelf te verliezen was groter dan de behoefte gekend te worden. Geen vrouw was het offer waard, geen vrouw zou hem in haar netten strikken.

Tot hij haar ontmoette. Hij wist het meteen. Hij was verloren en hij zou er alles voor doen om haar bij zich te houden.

TIEN

Na hun eerste afspraakje liet het hem niet meer los: het was Ashmana en niemand anders. Bennie hoefde niet lang over een besluit na te denken. De volgende dag al reed hij naar Saskia, zijn Nederlandse vriendin, om het uit te maken. Saskia had immers al die tijd geweten dat hun relatie niet serieus was? Ze had het om zich heen kunnen zien: vrienden van Bennie die hun Nederlandse meisje aan de kant zetten zodra ze het tijd vonden worden voor een vrouw en een gezin. En hij had haar nooit officieel kennis laten maken met zijn familie, ze leidden beiden hun eigen leven, zagen elkaar alleen in de weekends en in vrije tijd. Drie jaar… dat was nog niet zo heel lang.

Maar hij wist dat hij hoe dan ook voor schoft zou worden uitgemaakt. Zou het helpen als hij haar een afscheidscadeau gaf? Een vakantietrip naar de Canarische eilanden, misschien?

Maar het hielp niet. Saskia begon te schreeuwen en gooide hem de deur uit.

Ze stonden in het kantoor over de map met orders gebogen. Ernesto en Bennie liepen de bestellingen na. De winkel, een kledingzaak in de Kinkerstraat, werd bestierd door Haroens oudere zus Gonda.

Zus Gonda was een gezette matrone met een neiging tot cynisme. Ze had het allemaal wel gezien. Op vrij jonge leeftijd door haar man verlaten, was ze naar Nederland vertrokken om haar kinderen een toekomst te kunnen geven. De eerste jaren waren zwaar geweest. Gelukkig kwam daarna Haroen met zijn gezin over, en kreeg ze hulp van de familie. De kinderen woonden en werkten thans in andere plaatsen in Nederland; er was voor hen geen noodzaak geweest in de winkel bij te springen, daar Haroen hier in Amsterdam voor voldoende ondersteuning kon zorgen.

Naar Nederlandse begrippen zou de winkel een wanordelijke indruk maken. Shirts, hemden en bloezen in alle kleuren hingen aan kleerhangers tegen de wanden, van de vloer tot aan het plafond. Enkele oude etalagepoppen torenden op voetstukken boven klanten en koopwaar uit, vanwaar ze met vale gezichten de nieuwste kleding showden. Een anachronistisch effect, aangezien de steile pruiken op hun hoofden een haardracht van minstens twintig jaar terug etaleerden. Dat scheen de klanten echter niet in het minst te storen. Toen het pand in de jaren tachtig geopend werd in deze buurt waar veel buitenlanders woonden, kwam de schijnbaar rommelige inrichting van de zaak velen weldadig bekend voor, deed denken aan de bazaar, de markt, aan thuis.

Drempelvrees, opgelopen door ervaringen in ‘gewone’ Nederlandse winkels, speelde hier geen rol. Bovendien had je het gevoel rustig te kunnen winkelen zonder de argwanende blikken van de Hollandse neringdoende, die de onwennig schuifelende Berberse of Eritrese klant met argusogen volgde. Evengoed kon een Pakistaanse of Surinaamse handelaar je gangen met doorborende blikken volgen, maar hij wist al sneller wat voor vlees hij in de kuip had en dan werd je tenminste in je waarde gelaten.

Officieel was Haroen de eigenaar van de zaak. Hij was de enige van zijn familie met een middenstandsdiploma, in Nederland destijds vereist voor het openen van een zaak. Voor zijn generatie, met minder kansen op scholing, was dat nog moeilijk geweest, Haroen werd dan ook als de knappe kop van de familie beschouwd. Zijn stem gold, gecombineerd met zijn positie als oudste zoon, als doorslaggevend bij familiebeslissingen.

Haroen zat achter het bureau vanwaar de winkel via een grote glazen ruit in de gaten gehouden kon worden. Het kantoor bevond zich op een iets hoger niveau, zodat er over alles goed zicht was. De deur van het kamertje stond gewoonlijk open.

Zus Gonda keek naar haar broer. Zijn beginnende kaalheid en zijn buikje weerhielden hem er niet van nog steeds de charmeur uit te hangen. Hij was niet zomaar een verleider. Zijn oprechte en warme belangstelling voor de vrouwen waar zijn oog op viel, dat was waar ze voor smolten. Jammer alleen, dat die belangstelling zo kort duurde, of in ieder geval altijd gedeeld moest worden. Zij zou zoiets nooit van een man pikken. Zus Gonda koesterde een lichte minachting voor de veroveringen van haar broer, deels veroorzaakt door haar eigen ervaring als verlaten vrouw. Ze schikte de opvallende gebloemde jurk recht, waarbij haar armbanden rinkelden. Haar trots was dat ze nu in financieel opzicht beter af was dan wanneer ze bij haar overspelige man was gebleven, en dat ze dat goeddeels op eigen kracht had bereikt.

Haroen besprak de gang van zaken met Zus Gonda. Handel drijven kon zij, maar als het op belastingen en andere formaliteiten aankwam, moest Haroen of Bennie inspringen. Vandaag kwam Haroen zijn zus met de papierwinkel helpen, terwijl Bennie en Ernesto de spullen uit het magazijn overbrachten.

Ernesto was jonger dan Bennie en had duidelijk meer van de charme van hun vader geërfd. Waar Bennie iemand van weinig woorden was, zich kalm en autoritair kon opstellen, was Ernesto meer de lover, vol praatjes, zoete woorden en aandacht voor het schone geslacht. Zijn kledingkeuze was ook uitbundiger. Vandaag droeg hij een rood satijnen jack, dat contrasteerde met Bennie’s voorkeur voor zwart. Ernesto’s krullenbol onderstreepte nog eens zijn zorgeloze karakter. Heimelijk bewonderde hij hun vader om zijn succes bij vrouwen. Als Bennie zijn halfbroer een beetje kende, zou het niet lang duren eer Ernesto een ‘reputatie’ zou krijgen.

Er kwam iemand het trapje naar het kantoor opgeklommen.

‘Hallo’, klonk het. Ashmana klopte tegen de deurpost ter begroeting en stapte dan het kantoor binnen. ‘Ik was in de buurt en zag de auto staan. Ik kom even groeten’, zei ze.

De mannen veerden op en beantwoordden haar groet in alle toonaarden. Haroen met blijdschap om de mooie vriendin van zijn zoon. Eindelijk gaf de jongen blijk van verstand waar het vrouwen betrof.

Ernesto was vol broederlijke belangstelling voor haar studie. Bennie begroette haar teder maar wist in zijn benadering de juiste dosis nonchalance te leggen, die duidelijk maakte dat zij bij elkaar hoorden.

Ashmana bleef maar kort, ze moest naar school. In een vrij tussenuur was ze de stad in gegaan, maar nu moest ze terug. Het was bijna vakantie en door het mooie weer stond haar hoofd al niet meer naar de lessen.

‘Zal ik je even brengen?’ bood Ernesto aan, zwaaiend met de autosleutels. Bennie en Haroen waren nog niet klaar met de zaken.

Ashmana stemde in, ze kuste Bennie ten afscheid en verliet met Ernesto het kantoor.

Ze liepen samen de winkel door terwijl Ernesto, nooit om een verhaal verlegen, druk gebarend iets aan Ashmana vertelde. Ze wierp het hoofd achterover en lachte.

Bennie keek hen na door de glazen ruit van het kantoor. Ernesto stond wat leeftijd betrof dichter bij Ashmana dan hij. Hij vertrouwde Ernesto voor geen cent.

Haroen gaf zijn zoon een goedkeurend klopje op de schouder. ‘Wat een vrouw! Het werd tijd, man! Hou ’r goed vast, hoor!’ Hij draaide zich om naar Zus Gonda, die hem spottend aankeek. ‘Wat? Wat is er?’ De pater familias haalde schaapachtig zijn schouders op.

Natuurlijk had hij haar zien dansen in de discotheek. Als Ashmana danste werd het vanzelf drukker rond de dansvloer, schoven mannen onopvallend nader, trachtten een glimp van haar op te vangen.

Ze ging volledig op in de muziek, haar bewegingen begeleid door de melodie, leek het, in plaats van andersom.

Bennie bezag het allemaal, ten prooi aan tegenstrijdige gevoelens.

Als behoudende Hindoestaanse man vond hij dat hij, nu ze zijn partner was, het recht had haar het dansen te verbieden. Andere mannen hadden immers niets bij haar te zoeken, dus hoorde ze ook geen aanleiding te geven.

Ashmana’s dans was niet aanstootgevend, maar trok door haar zinnelijkheid wel degelijk belangstelling van de mannen. Jaloezie, wantrouwen, trots en onzekerheid streden in hem om voorrang. Tegelijk was hij zich met zijn zakeninstinct bewust van de aantrekkingskracht die haar aanwezigheid had op de klandizie van de discotheek: het was beslist niet slecht voor de zaken als zij danste, ook de andere vrouwen durfden dan meer op de dansvloer en het verhaal ging rond dat Discotheek Starlight zo’n leuke plaats was, met mooie vrouwen. De klanten keerden vaker terug en de gezellige uitgaansplek was een feit.

Toch, onder alle gevoelens van Bennie school er nog één die hij misschien niet voldoende onderkende: iets aan haar dat hem roerde, hem zei haar het dansen niet te verbieden, en maakte dat hij haar voor altijd zou willen bewaren, beschermen.

Zij wist niets van dit alles. Hij bleef zijn emoties altijd de baas, was attent voor haar en zorgde er onopvallend voor dat anderen uit haar buurt bleven.

Gods wegen

ELF

‘Trouwen! Hoe komen ze erbij, trouwen!’ De soefi brieste furieus.

‘Wat?’ Ramesh keek verbaasd op. ‘Wat is er aan de hand?’

Vinoodh en Shyam keerden zich vanuit hun werkhoek nieuwsgierig naar de bezoeker.

Hassan liet zijn handpalm met een klap op de toonbank neerkomen. ‘Tradities! Mijn vader! Mijn bemoeizuchtige moeder!’ spoog hij onsamenhangend.

Het begon de smid te dagen.

‘Familie!’ donderde de derwisj nog voor hij op de door Ramesh vlug bijgetrokken stoel neerzeeg.

‘Je gaat trouwen?’ stelde de juwelier nuchter, gebruik makend van de stilte die op de uitbarsting volgde.

Hassan Drissi was de zaak binnengevallen in een storm van verontwaardiging. Ramesh zag neer op de gebogen gestalte van de soefi. Zijn onderzoekende blik werd meer gewaar dan de uiterlijke verwarring van zijn vriend. Hij bespeurde ook een zekere uitgelatenheid, die echter nog niet door het pantser van cynisme heen had kunnen breken. ‘Gefeliciteerd!’ kon Ramesh niet nalaten te zeggen, tot schrik van zijn assistenten, die een nieuwe aanval vreesden.

Hassans gezicht vertoonde een scala van emoties: ongeloof, verbijstering, woede en, vreemd genoeg, vreugde. Maar hij gaf zich nog niet gewonnen. ‘Een bruid! Mijn ouders hebben een vrouw voor me uitgezocht!’ Hij haalde het kapje van zijn hoofd en streek door zijn haar, zodat hij er nog verwarder uit zag. ‘Wat moet ik nu? Hoe kan ik mijn zikr nog uitoefenen?’ Hij stond op en begon te ijsberen. ‘Een vrouw! Een gezin, verantwoordelijkheden die me in de weg zullen staan bij mijn tariqat. Hoe kom ik hier onderuit?’

Bij zichzelf dacht Ramesh dat een huwelijk helemaal niet zo slecht zou zijn voor zijn vriend. Hassan was bepaald geen vrouwenhater. De smid had hem nog nooit denigrerend horen praten over vrouwen, iets waar religieuze fanatici zich wel regelmatig schuldig aan maakten. Vrouwen had de soefi tot nu toe alleen maar genegeerd, zoals hij al het wereldse negeerde om tot fana te komen. Maar misschien betekende het hebben van aardse verplichtingen wel een uitbreiding van de mogelijkheden om fana te bereiken, de eenwording met God. ‘Hassan’, vroeg hij, ‘hoe ziet ze eruit?’

De soefi staakte zijn heftige betoog en keek Ramesh indringend aan. ‘Broeder, wat mankeert jou? Heb je niet gehoord wat me te wachten staat?’

Shyam en Vinoodh bogen zich weer ijverig over hun werk, vastbesloten zich niet met een ruzie tussen de twee vrienden te bemoeien.

‘Waarom zeg je dan geen nee?’ Ramesh wist zeker dat Hassan inspraak zou hebben, al zou bij een weigering waarschijnlijk meteen een nieuwe kandidate worden aangedragen. Een vrije keus was het dan ook niet helemaal te noemen, de pressie om te trouwen bleef.

De soefi slaakte een diepe zucht. ‘Ik héb nee gezegd. Maar toen haalde mijn moeder een foto tevoorschijn…’ Hassans hulpeloze blik was komisch.

Ramesh barstte in lachen uit.

‘Ik heb geen ja gezegd’, haastte Hassan zich te verklaren, ‘wat kan ik tenslotte voor haar betekenen? En misschien moet ik dit offer van weigering brengen voor mijn doel… Maar, moet je eens kijken.’ Hij haalde een portretfoto uit zijn zak. ‘Kaltoem!’ presenteerde hij met blijde trots. De foto toonde een zelfbewust meisje met een paarse hoofddoek en een stralende, levenslustige lach.

Vinoodh en Shyam merkten dat de storm bedaard was en durfden nu dichterbij te komen. Onder de indruk bekeken de smid en zijn assistenten de foto.

‘Je bent gek als je haar afwijst’, meende Vinoodh, ‘die vindt zó een andere man.’

‘Maak een afspraak om haar te ontmoeten’, vond Shyam. ‘En kam je haar.’ Hij stapte alvast opzij om een uitval van de soefi voor te zijn.

Maar Hassan was te veel in beslag genomen door de mooie Kaltoem. ‘Ze heeft kuiltjes in haar wangen’, zei hij vertederd.

Ramesh bezag de verandering in zijn vriend met verwondering. Was het dan niet de spiritualiteit die de doorslag gaf? Kennelijk niet. Het was raar, maar hij had het gevoel dat juist deze verbintenis Hassan veel goed zou doen. Een beetje jaloers keek hij toe hoe Shyam en Vinoodh de soefi raad gaven over het veroveren van Kaltoems hart. Hij wenste dat het voor hemzelf ook zo eenvoudig lag.

‘Het is een soort oergodin, is het niet?’

Ramesh was even van zijn stuk gebracht door Ashmana’s vraag. Haar geloofsbeleving was onder invloed van een vader met onbegrijpelijke, strenge opvattingen, en de dagelijkse werkelijkheid van een ontkerkelijkte maatschappij, verwaterd tot een vaag besef van ‘Iets’ met een ‘Hoger Plan’, dat haar eigen bestaan niet wezenlijk scheen te raken. ‘Wel…’ aarzelde hij. ‘Zij is van eerdere oorsprong dan bij andere bekende godsdiensten het geval is. En ze ontfermt zich over het aardse, aardse zaken en behoeften. In die zin kun je haar Oermoeder noemen, de Oergodin.’ Maar dit zei niets over zijn beleving van haar, de manier waarop hij zich volledig geborgen kon voelen, getroost door haar, Parvati. Veilig als in de buik van de Oermoeder. Deze gevoelens waren te subtiel om zelfs met Ashmana te delen. Geloof gedijde het best in stilte, had hij ondervonden. De tere, persoonlijke ervaringen verloren hun glans als getracht werd erover te vertellen, alsof de overdracht ervan naar de zichtbare wereld zelfs in woorden te grof was, en aan kracht moest inboeten. Hij nam een slok van zijn cola en dacht na. ‘In deze samenleving is het gemakkelijker niet te geloven’, zei hij ten slotte.

‘Dat denk je maar. Het is veel makkelijker te geloven’, meende Ashmana. ‘Er is dan een zin. Dat de dingen gebeuren krijgt daarmee een zin.’

Ramesh schudde het hoofd. ‘Oorlog en ziekte, tegenslag en dood. Je bedoelt: het maakt het meer draaglijk. Niet gemakkelijker. Maar je accepteert het eerder.’

Ashmana leunde achterover en maakte een omvattend gebaar. ‘Als je gelooft begrijp je alles, want je wéét alles.’ Ze legde weer haar ellebogen op de tafel, haalde een hand door haar haren. ‘Of eigenlijk: je dénkt alles te begrijpen, omdat je dénkt alles te weten.’

Wat zag ze er mooi uit en wat deed ze haar best hem te begrijpen. Gelukkig keek Ramesh naar het meisje tegenover hem. Een café mocht wel niet de meest geschikte plek voor een dergelijk onderwerp van gesprek zijn, hij had het niet willen missen.

‘Nee’, zei Ramesh, ‘geloven maakt de dingen niet begrijpelijker, en je weet ook niet méér. Zelfs acceptatie gaat niet zo gemakkelijk.’

‘Voor een fundamentalist wel’, bracht ze stellig in. ‘Die twijfelt niet.’

‘Maar geloof is niet gelijk aan fundamentalisme. Een fundamentalist ontkent dat geloof onderhevig is aan evolutie. Vanuit absoluut en volmaakt standpunt bekeken is God onveranderlijk. Maar in een relatieve wereld zijn God en evolutie niet tegenstrijdig. Dan kan er meer dan één waarheid bestaan. En meer dan één gedaante of verschijningsvorm. Zo zijn we van Wodan naar Gods Lam geëvolueerd. En is de voluptueuze Venus van Willendorf misschien wel een voorgangster van Parvati. Wat maakt het uit? In essentie verandert er niets.’

‘Maar waarom kies je dan niet voor de essentie?’ wilde Ashmana weten. ‘Voor niets, in plaats van iets?’

Ramesh was lichtelijk verbaasd over deze vraag. Het antwoord leek hem zo voor de hand liggend. ‘Dat is gemakkelijker: om God als een persoon te zien. Het maakt het geven en ontvangen van liefde eenvoudiger.’ Hij zag het fronsen van haar wenkbrauwen en begreep dat de gevoelservaring buiten de rationele discussie viel. ‘Er wordt in het algemeen wel veel franje toegevoegd aan een uiterlijke verschijningsvorm, zoals rituelen, of in de vorm van geboden en verboden’, kwam hij haar tegemoet, ‘en het is de franje die evolueert.’

‘Het is dus alleen de franje die verandert?’

‘Onnodige franje. Ken je het verhaal van De onbegeerde huwelijksdaad?’

TWAALF

De onbegeerde huwelijksdaad

Een koopman was pas getrouwd en zeer verliefd op zijn mooie vrouw. Zijn biechtvader echter, had hem gewaarschuwd niet te veel verstrikt te raken in de geneugten des vlezes. Sedert Eden was de mens zondig en het was beter volledig kuis te leven, of als het niet anders kon, de huwelijksdaad zonder begeerte te voltrekken, opdat men in een zuiverder staat zou blijven om God te verblijden. De jonge koopman zag zijn lusten echter opgewekt bij het aanschouwen van zijn beeldschone bruid, en daar hij een godvruchtig man was dorst hij niet te zondigen. Vlug sloeg hij zijn mantel om en haastte zich naar zijn biechtvader, de bruid in het slaapvertrek achterlatend.

Toen hij zijn hart had uitgestort kreeg hij van de priester de raad de daad met afgewend gelaat te volbrengen, aangezien de omvang van de zonde werd bepaald door de omvang van de lust, en met een mooie vrouw genoot men meer. Dit gezegd hebbende, gaf de priester hem zijn zegen en de jongeman snelde weer naar huis.

Intussen had de bruid, die met vrees naar de huwelijksnacht had uitgekeken, de echtelijke slaapkamer verlaten. Zij was zeer vroom opgevoed en voelde er niets voor zich aan de brute geslachtsdaad over te leveren. Liever bewaarde ze haar maagdelijkheid.

De koopman kwam thuis en trof zijn vrouw niet aan in bed, waar hij haar had verwacht en ging naar haar op zoek. In de huiskapel vond hij haar, zij was een rozenkrans aan het bidden. De jongeman was geroerd en verheugd over dit blijk van gelovigheid en prees zich gelukkig met zo’n vrouw. Kies trok hij zich terug en begaf zich in afwachting naar de sponde.

Toen hij de volgende morgen ontwaakte, was zijn vrouw reeds aan de dagelijkse arbeid, en moest hij weer tot de avond wachten. Vol verwachting kwam hij die avond thuis, maar opnieuw was de jonge vrouw in de kapel aan het bidden. En na enige slapeloze nachten begreep de man dat er zo niets van zou komen. Hij verkeerde in tweestrijd over zijn kuise huwelijk, maar moest toegeven dat hij zijn bruid nog immer begeerde. Nu waren zijn lusten dan wel niet gebotvierd, maar wel vurig opgewekt en hij vroeg zich af hoe hij de verleidelijkheid van haar schoonheid moest weerstaan.

Wederom keerde hij terug bij de priester, ditmaal vergezeld van zijn vrouw. De geestelijke berispte de vrouw voor het verzaken van haar echtelijke plichten. De man raadde hij aan het gelaat van zijn bruid te bedekken, om zowel haar natuurlijke schaamte te ontzien alsook de schade van de lust te beperken.

Weer thuisgekomen wist de vrouw van haar gemaal gedaan te krijgen dat hij haar nog wat tijd zou gunnen. Zij wilde een doek met haar beeltenis borduren, zodat haar echtgenoot de huwelijksdaad gekuist zou kunnen voltrekken. De man stemde toe op voorwaarde dat de doek in een week gereed zou zijn. Dat beloofde de vrouw en zij zette zich aan het werk. Onder het borduren schreide ze bittere tranen, want ze wist dat ze de daad niet lang meer zou kunnen uitstellen.

De huwelijkse staat vervulde de bruid met weerzin. De door haar familie opgedrongen verbintenis was niet haar keus. Zij verlang de het geestelijk huwelijk en wenste het klooster in te gaan. Terwijl de arme bruid haar tijd verdeelde over de kapel, waar ze wanhopige gebeden opzei, en het borduurraam met het portret, dat door haar verbeten arbeid gestaag vorderde, trok haar gedrag de aandacht van een boerenmeisje dat in het huis werkte. De dienstmaagd was te beschroomd om haar meesteres aan te spreken, maar toen de week om was en zij de vrouw hielp het gereedgekomen kleed klaar te leggen in bed, bezweek de jonge bruid en viel op de grond neer. Toen de meid de bleke wangen van de vrouw met wat water had gebet kwam deze weer bij. Radeloos stortte ze haar hart uit bij het meisje en vroeg haar om hulp.

Die avond kon de bruidegom eindelijk de huwelijksdaad voltrekken, al was het schone gelaat van zijn vrouw bedekt door het zware, maar prachtig geborduurde portret. Toen de jongeman in slaap was gevallen sloop de dienster met wie hij ongeweten het bed had gedeeld, weg en glipte zijn bruid voorzichtig tussen de lakens.

Vroom als ze was, verdroot het de koopmansvrouw zeer dat ze nu medeplichtig was aan het aanmoedigen en toestaan van overspel. Ze kon zich er echter niet toe brengen haar positie als getrouwde vrouw in te nemen en wist geen andere oplossing. Zo wisselden de meid en de meesteres avond na avond van plaats. Terwijl in de echtelijke sponde de onbegeerde huwelijksdaad plaatsvond, beleed de afkerige bruid haar zonden in de huiskapel. De erfzonde bewenend vroeg ze zich af waarom mensen, uitgerust met geest en rede, zich tot dierlijke lusten moesten verlagen.

De dienstmeid echter was al lang verliefd op haar heer, die helaas nooit naar het armoedige en weinig opzienbarende meisje had omgekeken. Het verdroot de meid zeer dat haar heer haar overdag nooit herkende, waar zij ’s nachts degene was die zijn verlangens beantwoordde. Ze begon het kleed dat eerst bescherming voor haar geheimvolle minnen bood, te haten. Als de vingers van haar onwetende geliefde over de draden het geborduurde portret van haar rivale streelden, huilde ze stilletjes onder het garen gelaat.

Hoewel beiden bedrukt raakten door het bedrog, bleven de vrouw en de dienstmeid van plaats wisselen, behalve tijdens de maandstonden. Om niet de achterdocht van de man te wekken met dubbele stonden, wendde de vrouw gedurende de perioden van haar dienster ziekte voor, wat spoedig niet eens meer nodig was, toen de natuur de cycli gelijk deed lopen, zoals alle appelbomen terzelfder tijd in bloei staan.

Na verloop van tijd merkte de meid dat haar ongesteldheid uitbleef. Ze vertelde haar meesteres echter niets, en veinsde maandelijkse zwakte, zodat de plaatsverwisseling ongehinderd voortging. Het meisje wist zich geen raad en wilde voorkomen dat ze als ongehuwde zwangere smadelijk weggestuurd zou worden.

Toen echter de tekenen van zwangerschap duidelijker zichtbaar begonnen te worden, hield ze op met hopen op een wonder en achtte het tijd zich bekend te maken. In bed wierp zij de doek die haar gelaat moest bedekken af en bekende de verbijsterde echtgenoot het bedrog.

Na zijn aanvankelijke verwarring moest de man erkennen dat hij aan het willige en dienstbare meisje meer had gehad dan aan haar tegenstribbelende meesteres, en omdat het huwelijk aantoonbaar niet geconsummeerd was, kon de koopmansvrouw eindelijk haar wens vervullen en ter klooster gaan. De verblufte priester gaf toe dat er onder deze omstandigheden geen hoop op nageslacht was en zegende daarom het nieuwe huwelijk in. De koopman trouwde de meid en bande meteen de doek uit het bed, niet alleen omdat hij het beu was tegen een halve vrouw aan te kijken, of om verder bedrog te voorkomen, maar ook omdat hij minder zondigde aangezien het zijn tweede bruid, hoewel hem toegewijd, toch aan de thans verfoeide schoonheid ontbrak.

‘Geen genot?’ vroeg Ashmana. ‘Geen genot toegestaan?’

‘Tja, andere tijden, andere zeden’, gaf Ramesh ten antwoord, terwijl hij zijn hersens pijnigde waarom hij juist dit verhaal verteld had. Straks zou ze nog denken dat hij haar schoonheid afwees. Haastig probeerde hij het gesprek op iets anders te brengen.

DERTIEN

‘Beta?’ Mai slofte naar de hal waar Ramesh in zijn nette pak voor de gangspiegel zijn das rechttrok. ‘Ga je weer uit?’ Belangstellend stond Mai in de deuropening.

‘Ja, wacht maar niet op me. Misschien wordt het laat.’

Mai had het al gedacht: er moest iemand zijn in het leven van haar zoon. Eindelijk dan toch! Het werd tijd dat er kleinkinderen kwamen, en bovendien: wie moest er voor hem zorgen als zij er later niet meer zou zijn? Het was niet goed voor een mens om alleen te zijn, en Ramesh ging toch al zo weinig uit. Vanzelfsprekend was het haar opgevallen dat hij vaker ’s avonds weg was. Maar wie was degene tot wie hij zijn attenties richtte? Mai brandde van nieuwsgierigheid. Hoewel ze liever een Hindoestaanse schoondochter had, die bekend zou zijn met haar cultuur en tradities, begreep ze wel dat dat nu niet het geval zou zijn. Om een Hindoestaans meisje het hof te maken moest er toestemming van haar ouders zijn. De familie zou al contact met haar opgenomen hebben om kennis te maken, er zouden wederzijdse bezoeken zijn geweest, met complimenten en cadeaus. Het zou heel wat leven in de brouwerij gebracht hebben en veel vreugdevolle verwachting.

Maar niets van dit alles was gebeurd en Ramesh had haar vragen afgeweerd onder het mom dat hij moest werken aan extra opdrachten. Deels was dit waar, maar Mai kende haar zoon en wist dat er meer aan de hand moest zijn. Was het meisje misschien een Hollandse?

Het beviel Mai minder dat ze niets van haar zag, zou het wel een net meisje zijn? Maar Ramesh was niet tot meer informatie te bewegen. Ze moest haar teleurstelling maar verbergen en geduldig afwachten.

Merkwaardig genoeg viel het plan hem in bij de tandarts. Bennie bladerde verveeld door de tijdschriften in de wachtkamer. De tandarts had het druk en liep achter op schema. Zijn assistente probeerde minder dringende gevallen af te bellen, maar Bennie zat al in de wachtkamer en had geen zin een andere keer terug te komen, hij had toch al een hekel aan tandartsbezoeken.

Er was geen leesmap. In plaats van Panorama en Aktueel had de tandarts oude jaargangen van farmaceutische bladen van zolder gehaald en in de wachtkamer neergelegd.

De bladen bleken de meest eigenaardige artikelen te herbergen – van verwondingen bij matadors in stierengevechten, tot lichamelijke afwijkingen bij Europese vorstenhuizen door inteelt. De artikelen interesseerden Bennie niet. Hij hield niet van lezen. Al kauwend op zijn kauwgom bekeek hij de foto’s van kunst gemaakt door psychiatrische patiënten, voor een moment geboeid door de surrealistische beelden.

Toen stuitte hij op de afbeelding die hem aan het denken zette. Bij een artikel over vormen van anticonceptie in de Middeleeuwen werd een kuisheidsgordel getoond. De houtsnede liet een vrouw zien wier middel en kruis waren omsloten door het tuig. Zij stond in de echtelijke slaapkamer, naakt met licht gebogen hoofd en hield de armen gevouwen voor de buik. Een figuur in mannenkleding, waarschijnlijk haar echtgenoot, stond naast haar met de sleutel in zijn hand. Op de achtergrond was door een raam nog de smidse te zien, waar de vuren werden opgestookt.

Hoe langer Bennie de illustratie bestudeerde, hoe meer deze hem intrigeerde. Naarmate het idee in zijn hoofd vorm begon te krijgen en hij de mogelijkheden overdacht het plan te realiseren, steeg zijn stemming.

Hij was weer een nieuw project gestart. Maar een waarbij hij uiterst omzichtig te werk moest gaan, de handelingen stapsgewijze moest bepalen. Zijn strategie diende vlekkeloos te zijn.

Zorgvuldig scheurde Bennie de bladzijde uit het tijdschrift en stopte het opgevouwen papier in zijn jaszak.

Hij zou het voorstel voorzichtig brengen. Ashmana had geen idee van zijn jaloezie. Bennie wist dat hij als rijke, succesvolle zakenman een gewilde partner was. Hij zag er goed uit, zei nooit te veel en had mede door de Disco, een ‘cool’ imago verkregen. Wat vrouwen betrof zorgde hij er altijd voor dat hij de touwtjes in handen bleef hebben. Voor hem geen ongewenst verwekte kinderen, die een op geld of trouwen beluste vriendin zou gebruiken om hem te manipuleren.

Dat was wat hem in zijn relatie met Saskia zo lang had aangetrokken: ze had nooit gezeurd over trouwen of kinderen. Als jonge Nederlandse vrouw wilde ze genieten van het leven en was ze minder gespitst op de toekomst dan een Hindoestaanse vriendin zou zijn geweest. Om nog maar te zwijgen over de druk die een Surinaamse schoonfamilie zou hebben uitgeoefend. Nee, Bennie zorgde ervoor dat hij alle troeven in handen had. Saskia was in veel opzichten precies geweest wat hij gewild had. Ze voorzag hem van gezelschap, seks, en ze was leuk om te zien. Toch wist hij dat ze op een dag zou vragen om meer: liefde, een trouwring, een toekomst. Het was maar beter dat het nu beëindigd was.

Met Ashmana was het andersom. Hier moest hij oppassen, op zijn tenen lopen. Bij Saskia had hij zich helemaal relaxed gevoeld, omdat hij niets te verliezen had. Er was niets wat Saskia te bieden had, dat hij niet van een ander kon krijgen. Hoogstens was het de rust die hij bij haar gevonden had, die hij misschien zou missen. De zekerheid dat ze in ieder geval de eerste jaren geen kinderen had gewild, had hem op zijn gemak gesteld.

Maar Ashmana beproefde zijn gemoedsrust. Zij zou alles kunnen krijgen van wie ze maar wilde, alleen al door haar schoonheid. Daar vielen mannen nu eenmaal voor, of de vrouw nu over karakter beschikte of niet, dat maakte niets uit, hij maakte zich geen illusies over zijn eigen sekse.

Maar karakter had ze ontegenzeglijk. Bennie beschikte over voldoende mensenkennis om te zien wat Ashmana zelf nog niet zag. Ze was te jong en naïef om het voordeel van haar uiterlijk uit te buiten. Ondanks haar opvallende aantrekkingskracht worstelde ze nog met een onzekerheid veroorzaakt door de tegenstrijdigheden in haar jeugd.

Toch was ze volkomen op haar gemak met haar seksualiteit. Dat hoorde bij haar aard en was niet van haar te scheiden, besefte Bennie. Hoe lang zou het duren eer ze de rijpheid zou hebben bereikt om te weten dat ze met haar schoonheid alles krijgen kon, van wie ze maar wilde? En zou hij dan goed genoeg zijn?

Zolang ze echter niets vermoedde van zijn jaloezie, had hij het overwicht in de relatie. Hij speelde het onverschillig, superieur – zij was zijn meisje, hij was de man. De man die iedere vrouw krijgen kon, maar hij koos haar. Zo moest ze het ervaren, en niet anders. Het zou zijn trots diep gekrenkt hebben als Ashmana weet had van wat hij als zijn zwakte beschouwde.

Maar hij hoefde zich geen zorgen te maken. Voor Ashmana had jaloezie een ander gezicht; dat van haar vader – broedend, verwijtend, beschuldigingen uitend naar haar moeder. Bennie was gul, hartstochtelijk, ruimdenkend. Hij liet haar de vrijheid.

Het had Bennie heel wat overredingskracht gekost. Zus Gonda liet zich er niet gemakkelijk van overtuigen dat ze iets aan de inrichting van haar zaak moest doen. Ook allochtone klanten zouden niet eeuwig door heimwee geleid worden, en meer eisen gaan stellen aan de winkels die ze bezochten. Na lang argumenteren had tante ten slotte toestemming gegeven voor een aantal veranderingen.

Op maandag, dinsdag en zaterdag, na sluitingstijd, mochten Bennie en Ernesto de muren bijschilderen, van verfraaiingen voorzien en nieuwe spotlampen in de winkel aanbrengen. De eerste avonden hielp Zus Gonda zelf nog mee, wat veel discussie en gehakketak opleverde. ‘Nee, tante, dat kan nu echt niet meer. Die oude poppen moeten beslist weg. Nee, die kun je niet overschilderen. Ja, ik zorg wel voor nieuwe. Nee, tante, het zal niet te duur worden.’

Eindelijk was tante dan toch tevreden met het resultaat. Tot Bennie’s opluchting moest zij op de laatste avond naar een verjaardagsfeest in Rotterdam en Ernesto zou haar ernaartoe brengen met de auto, zodat hij het rijk alleen had.

Die avond kwam Ashmana mee om hem te helpen. Deze zaterdag had ze vrijaf en gewoonlijk ging ze dan met Bennie mee. Soms hielp ze in de disco, maar vanavond was het de winkel. Ashmana verheugde zich op het werk – het was leuk de zaak opnieuw in te richten, zelfs al moest het naar tantes dwingende eisen geschieden. Ze droegen de spullen uit de auto naar binnen: plakband, rollen gekleurde folie, dikke viltstiften en vellen karton om de winkel te decoreren en de klanten te attenderen op aanbiedingen.

Op de vloer van het kantoor spreidden ze de plakkaten uit en begonnen reclameborden op het dunne karton af te meten en uit te knippen. Met z’n tweeën werkten ze tussen de bureaus en opgestapelde dozen met monsterproducten, onder de tl-buizen die het kamertje zakelijk verlichtten, hoewel niet efficiënt genoeg voor het karwei, tot Bennie de bureaulamp erbij haalde om hun arbeid bij te lichten.

Een uur lang waren ze geconcentreerd bezig. Toen namen ze een pauze. Bennie schonk cola uit de meegebrachte fles en overhandigde zijn vriendin een bekertje. Terwijl hij de afgeknipte repen vouwkarton bij elkaar verzamelde, ging Ashmana het trapje af en wandelde met de beker in de hand door de zaak om het resultaat van de vorige avonden te bekijken. De winkel zag er nu werkelijk beter uit. Ordelijker in ieder geval, en als de spots aan zouden gaan, zelfs aantrekkelijk.

‘Hé, kijk nou ’s!’ Ashmana stond bij de afgedankte etalagepoppen. De mannequins stonden in een hoek bij een stapel lege dozen en dichtgeplakte, bolle afvalzakken. Ze waren geheel ontkleed en met een dunne ijzeren ketting rond de taille aan elkaar geklonken. De geketende poppen zagen er verloren uit, een starre lach op de kale koppen, de handen in onnatuurlijke modieuze poses gestrekt. ‘Ziet er vreemd uit…’ merkte Ashmana op.

‘Ja’, begon Bennie, ‘ik moest ze nog opruimen…’ Maar toen zag hij hoe Ashmana haar vinger van de kleedpop naar de ketting om het middel liet glijden, even om de schakels haakte, en dan speels verder omlaag ging, over de onderbuik naar het vlakke kruis. Zijn verhaal stokte. Toen kreeg hij een idee. ‘Kom eens hier’, vroeg hij.

Ze hoorde de klank in zijn stem en zag de schittering in zijn ogen. Langzaam kwam ze naderbij. Hij stond op het trapje van het kantoor naar haar te kijken. Dan draaide hij zich abrupt om en ging naar binnen, waar ze hem hoorde rommelen in de bijeengeveegde papierresten.

Met een vragende blik kwam ze door de deuropening en zag hoe hij doelbewust twee smalle repen buigzaam papierkarton uit de kleurige hoop viste. Bennie gebaarde haar dichterbij te komen en knielde dan voor haar neer, legde de stroken op de grond. Met beide handen schoof hij de dunne stof van haar rok omhoog over haar achterste, en trok dan traag het slipje omlaag tot het aan haar voeten lag. Bennie keek naar Ashmana op, zag haar ondeugende glimlach en waagde de gok. Hij vermoedde dat ze met haar sensuele natuur wel tot een spel te verleiden was. ‘Laten we eens zien’, sprak hij, ‘wie dit langer vol kan houden.’ Hij greep een van de papierrepen, legde die rond haar middel en zette de gele band met de nietmachine vast. Ze lachte, begreep de bedoeling nog niet. Bennie pakte de tweede strook, niette die vast aan de vorige, ter hoogte van haar navel. Dan boog hij het soepele karton tussen haar benen door, ging achter haar staan en niette de strook aan de eerste band op haar rug vast. Verbaasd bekeek Ashmana de gordel van geel papier om haar onderlichaam. Bennie trok de rok van haar jurk terug omlaag en vroeg: ‘Wel?’

Ashmana nam de uitdaging aan. Met een veelbetekenende blik liep ze bij hem vandaan. Zonder verder een woord aan de gebeurtenis te verspillen, hervatten ze hun werk. Terwijl ze op de vloer geknield lagen om de prijzen op de plakkaten uit te tekenen, waren beiden zich bewust van de papieren rand die haar naaktheid onder haar kleren bedekte.

Maar Ashmana leek niet onder de indruk van de insluiting van haar vrouwelijkheid. Wanneer ze zich aandachtig op haar ellebogen voorover bukte om de tekst met viltstift aan te zetten, het lange haar naar voren vallend, kon Bennie die achter haar werkte, onder de boog van haar rug de jurk zien verschuiven. Af en toe ving hij een glimp op van de lichte strook tussen de heuvels van haar billen, vlak voor ze weer op haar hielen ging zitten.

Hij wist wat ze ermee wilde bereiken. Opwinding kwam borrelend in hem op nu hij de kans had haar te leiden naar zijn plan, zonder zijn motieven te hoeven onthullen. Het moest traag gebeuren, hij zou omtrekkende bewegingen moeten maken om haar op haar gemak te stellen, vertrouwen inboezemen, tot hij kans had de leidsels ongezien te voorschijn te halen. Ze zou niet weten van de menner, tevreden dat ze hem getemd had.

Wijselijk wendde hij voor volledig op te gaan in zijn taak en deed geen poging haar aan te raken. Hij zette er haast achter en minder nauwkeurig dan eerst vormden de letters de leuzen. Niettemin slaagde hij erin de teksten af te ronden, opgelucht dat hij gereed was om de plakkaten in de winkel op te hangen. Het duurde echter niet lang of ook Ashmana had de platen klaar en kwam hem helpen. Even later stond ze op de ladder, één been gebogen op de sport, het andere steunend gestrekt voor het evenwicht. Vanwaar hij de ladder vasthield en de platen aanreikte, kon hij de smalle gekleurde streep zien glanzen in de schaduw van haar dijen. De poort afgesloten, het kruis verborgen, de sleutel gebroken, is er dan geen smid in het land, die de sleutel maken kan? Neuriënd keek ze omlaag, een engelachtige glimlach op haar gezicht.

Het ging boven verwachting goed. Hij had nauwelijks een smoes nodig om de omstandigheden naar zijn hand te zetten. Ze testten de spots die Ernesto eerder had aangebracht. Een warm schijnsel lichtte op, gaf de winkel een meer intiem aanzien, leek tegelijk de gloed tussen hen aan te wakkeren.

Maar Bennie was niet van plan zonder slag of stoot te verliezen. Hij kon evengoed een poging wagen. Toen Ashmana in de paskamer was verdwenen met een jurk die haar belangstelling had, wachtte hij even en schoof dan eveneens achter de gordijnen. Ze had een luchtig zomerjurkje aangetrokken en bestudeerde zichzelf in de spiegel. Hij kwam bij haar staan.

‘Hoe vind je ’t?’ vroeg Ashmana, zich van links naar rechts wendend om haar beeld te keuren.

‘Mooi’, mompelde Bennie en liet zijn hand als toevallig over haar arm dwalen. Zacht strelend gleden zijn vingers omhoog naar haar schouder. Bij de hals bleef hij dralen, de warme huid licht cirkelend in beloftevol ritme terwijl hij in de spiegel met zijn ogen haar blik probeerde te vangen. Een moment lang was slechts hun beider ademhaling te horen, de spiegel weerkaatste de groeiende spanning tussen hen.

Bijna gaven ze toe, Ashmana neeg willig het hoofd opzij zodat haar lange haren weggleden en de naakte hals vrijkwam. Als vanzelf volgde Bennie de beweging, haar met zijn lippen beroerend, gereed een merkteken te plaatsen.

Maar plots verbrak ze het moment, schudde met een kokette beweging zijn hand af en duwde hem lachend weg, gooide hem de paskamer uit, roepende dat hij het eerlijk moest spelen. Bennie trok zijn schouders op en hief vragend zijn kin, de handpalmen schuldeloos opengespreid alsof hij zich van geen kwaad bewust was. De gordijnen veilig om zich heen getrokken blies Ashmana hem door de kier zoet een kushandje toe.

In de krappe paskamer was ze zo nabij geweest dat hij even zichzelf vergeten was. Als hij de situatie wilde beheersen moest hij zich beter in de hand houden. Hij wachtte tot ze zich weer omgekleed had en het pashok verliet om de jurk terug in de rekken te hangen. Zij moest nu verder het initiatief nemen, hij wist dat ze zich bewust moest zijn van het dunne, maar stevige slot tussen haar benen en zij moest weten wie zeggenschap had over de toegang.

Hij zag haar door de winkel lopen, de zoom van het korte zomerrokje plagerig zwaaiend om haar benen, en wist daaronder het gladde lint dat hen in bedwang hield, de toegang tot de paleistuin ontzegde, de lusthof verbood. Het gaf niet of hij zich op andere dingen probeerde te concentreren – lampen, posters, vingers, tenen… – ze lokte hem, gaf voor zijn zinnelijke blikken niet op te merken, maakte hem met haar onschuldige oogopslag wild. Had hij zijn plan zo uitgedacht dat bij haar de illusie gewekt zou worden hem onweerstaanbaar te verleiden, zijn mannelijke trots wilde nu het tegendeel.

Alles aan haar zei dat ze rijp was om geplukt te worden, Bennie wist zeker dat ze onder zijn vingers zou smelten, vloeibaar worden, bereid hem de vlezige venusvrucht aan te bieden, het geurige sap siepelend uit de tere spleet. Hij wilde zijn overwinning beloond zien met de frons van passie op haar gelaat, haar kreten van genot horen, haar handen klampend in zijn haar, haar overgave. De triomf die hij zou smaken als ze de vervulling die hij kon geven zou vragen, eisen, smeken, dat was waar hij op wachtte. Eer hij zichzelf toestond tot verlossing in haar schoot te komen. Maar ze gaf niet toe. Het vuur dat hijzelf ontstoken had werd hem te fel.

Uiteindelijk hield hij het niet meer vol. In het kantoor knipte hij de tl-verlichting uit en draaide de bureaulamp naar de wand voor een sfeervol effect. Daarna keerde hij naar de winkel terug en toen Ashmana hem andermaal met geveinsde onverschilligheid passeerde, greep hij zijn kleine kwelduivelin vast en trok haar naar zich toe, haalde de prooi binnen. Begerig drukte hij zijn mond op de hare, dwong met zijn tong haar lippen vaneen. Ashmana sloeg haar armen om zijn hals, beantwoordde zijn kus. Ongeduldig tastte hij onder haar rok en vond de kartonnen barrière, die haar scheidde van zijn aanraking.

In het kantoor van tante Gonda legde Bennie zijn jack voor haar neer, als een handdoek in de ring. Ashmana ging liggen op de zachte stof, hij knielde over haar heen en toen, eindelijk, scheurde hij de gordel om haar middel los, bevrijdde haar, nam haar in bezit.

Later reden ze naar hun favoriete afhaalrestaurant, alvorens naar de disco te gaan. Terwijl ze in de geparkeerde auto nasi en wonton uit de plastic bakjes lepelden, zocht Bennie in zijn jaszakken.

Ashmana zat met opgetrokken benen op de bank, balanceerde met het bakje in haar hand, tuk op de lekkerste stukjes. ‘Hmm, hier, proef eens…’

Ashmana voerde hem juist een hapje toen hij het opgevouwen papier vond. Uiterlijk kalm, maar met bonzend hart toonde hij haar de afbeelding. In het schemerlicht van het cabinelampje zag de illustratie er niet al te bedreigend uit, hoopte hij. In spanning wachtte hij haar commentaar af.

Zijn voorstel om naar de juwelier te gaan bracht hij bijna terloops, evenwel overredend haar been strelend. Ashmana keek hem schalks aan, trok haar blote voeten op en legde ze in zijn schoot. Gerustgesteld door haar reactie ging ook Bennie er gemakkelijker bij zitten en tussen de saté en de sambal door bespraken ze zijn ongewone wens.

VEERTIEN

Zeker, ze wist dat hij haar graag mocht. Was hij verliefd? Misschien een beetje. Maar Ashmana was eraan gewend dat in haar vriendschappen met mannen verliefdheid een rol kon spelen. Ze maakte er geen misbruik van, speelde zelfs niet het spel van aantrekken en afstoten waarmee sommige vrouwen zich amuseerden. Anders dan ze van haar vaders cultuur kende, waar mannen en vrouwen zich in aparte werelden leken te bewegen, was het in de macho Surinaamse cultuur gebruikelijk dat mannen hun mannelijkheid lieten blijken door te reageren op vrouwen die hun vrouwelijkheid etaleerden. En hoewel een verzorgd uiterlijk niet hetzelfde was als een uitdagende verschijning, gaf het algemeen en welhaast verplichte gebruik van vrouwelijke kleding en sieraden, make-up en parfum, toch voldoende signalen af om al dan niet met die intentie deel te nemen aan het spel. Of de reacties van beiderlei kunne lomp, subtiel, speels of kinderlijk in opzet waren, hing van de verfijning van de spelers af. Dit vermaak werd beoefend ongeacht de ernst van de bedoelingen der flirtenden. Elkaar het hof maken kon worden opgevat als scherts, als compliment, of als voorspel. Ook vandaag, nu ze weer eens bij Sylvie was ‘komen zitten’, zoals Bennie’s moeder het bezoek noemde, ging het gesprek over de verhouding tussen mannen en vrouwen.

Zus Gonda was eveneens aanwezig, snoepte van de goelgoela en jalebis: kleine kaneel-oliebollen en frituurgebak in siroop, lekkernijen die Ashmana wel aan Turkse zoetigheden deden denken. Tussen de happen door had Zus Gonda het hoogste woord.

In de regel bekoelde bij huwelijksproblemen de relatie tussen de schoonfamilies aanzienlijk, maar Sylvie en Zus Gonda hadden elkaar al eerder in moeilijke tijden gesteund, en dat had hun vriendschap in stand gehouden.

De zon scheen gefilterd door de glasgordijnen en zette de kamer in een gulden gloed. Het was een weelderig ingerichte kamer, met het met arabesken gedecoreerde Perzische tapijt, de geornamenteerde salonstoelen en kastjes. Sylvie hield van mooie spullen en kon zich kwaliteit veroorloven.

‘Jammer dat Gisela niet kon komen.’ Ashmana mocht Bennie’s jongere zus wel.

‘Ja, ze heeft het druk. Gisela is bezig met haar nieuwe woning’, antwoordde Sylvie trots. ‘Ben je al bij d’r geweest? Ze heeft het al helemaal ingericht.’

Bennie’s moeder schonk thee in de porseleinen kopjes en zette de door Ashmana meegebrachte revani-cake op tafel, naast de andere snoeperijen. Het was gemakkelijker en meer gebruikelijk om iets lekkers uit de supermarkt te halen dan het bewerkelijke ouderwetse zoete gebak te serveren, maar Sylvie schepte er genoegen in visite op haar bakkunst te trakteren. Als er nog geen kleinkinderen waren die ze kon verwennen, dan kon ze de heerlijkheden in ieder geval aan haar gasten kwijt. Bovendien herinnerden de geuren en smaken haar aan haar jeugd.

Ze zag er nog steeds knap uit, maar haar ietwat vermoeide trekken verraadden haar strijd tussen verbittering en berusting. De mooie woning was een troostprijs, haar gouden kooi, waarin Haroen nog zelden over de vloer kwam.

Stiekem was Sylvie de laatste tijd gaan denken aan een officiële scheiding. Iets wat vroeger nooit in haar hoofd zou zijn opgekomen. Want zij belichaamde de band die voor haar kinderen en Haroen het bewijs vormde van hun afkomst en verbintenis. Ondenkbaar dat ze de familieband zou verbreken of een nieuwe zou stichten. Wat zou er dan van haar kinderen terechtkomen? Bovendien: alle Hindoestaanse mannen van haar leeftijd waren al getrouwd.

Maar dan dacht ze aan de vriendelijke buurman van de overkant. Een oudere Hollander die haar al vaker had laten blijken dat hij belangstelling voor haar had. En zo oud was ze toch nog niet?

Met een spijtig gevoel richtte Sylvie haar aandacht weer op haar gasten.

Zus Gonda betoogde dat in het zakelijke Nederland de relatie tussen mannen en vrouwen aanmerkelijk koeler overkwam dan in Suriname. ‘Behalve op tv! Meisje, die programma’s gaan alleen maar over seks!’ Ze schudde gedecideerd het hoofd, en wuifde alvast tegenwerpingen weg met haar beringde handen. ‘Maakt niet uit waar je op afstemt: talkshow, reisprogramma, documentaire…’ Ze telde ze op haar vingers af. ‘Misschien hebben die Turken gelijk, met hun satellietschotels!’ Ze stootte Ashmana schaterend aan. Maar, redeneerde tante, het koude Holland tolereerde in het werkklimaat niet die zinderende sfeer, die in de tropen zo algemeen was. En dat had gevolgen voor de hier wonende Srananmans. Stijfjes en koel werden ze, geen glimlach kon ervan af. Peinzend schudde Zus Gonda het hoofd. Ja, al zou ze het niet openlijk toegeven, ze miste de aandacht van een man, en een complimentje voor haar vrouwelijkheid zo op z’n tijd zou toch geen kwaad kunnen? In haar winkel had ze Surinaams personeel, maar ze kon als bazin toch moeilijk aan het flirten slaan? Daarbij bood de noodzakelijke samenstelling van het personeel daartoe ook geen mogelijkheid: twee jonge verkoopsters, voor wie zij in haar gedrag op de werkvloer tot voorbeeld diende, en een jongeman voor de beveiliging en het zware werk.

Nee, kuisheid was een mooi ding, maar niet altijd even comfortabel. Zoals een man in je leven de zaken weer onnodig gecompliceerd kon maken, met zijn nukken en onredelijke wensen. Het was goed dat ze zich al jaren geleden geschikt had in een leven als alleenstaande zelfstandige vrouw. Het leven was op die manier zo veel meer plezieriger, en gelijkmatiger. Wat zou ze zich nog druk maken?

‘In feite móet alles wel fout gaan, zie je dat niet?’ Hassan sloeg op de tafel om zijn woorden kracht bij te zetten.

‘O, oké, dát is een mooi begin voor je sollicitatie.’ Ramesh aarzelde tussen ontsteltenis en goedmoedigheid. Maar zijn vriend zou er niets aan hebben als hij zijn sollicitatiegesprek bij de Al Malik-moskee zou verknallen. Dus moest de smid streng zijn en de soefi zien in te tomen.

Dat was nog niet zo eenvoudig. Hassan ging driftig door: ‘Talib Sameer is Kaltoems neef. Omdat zij geen broers heeft begeleidt hij haar overal buitenshuis. Ik kan die vent missen als kiespijn!’

Ramesh opende zijn mond om iets te zeggen, maar Hassan was hem voor. ‘Het is niet wat je denkt, het is een kwestie van gelovigen onderling. Neef Sameer is als de ergste kwezel, een schriftgeleerde die elke letter drie keer spelt uit angst dat hij iets zou lezen dat er niet staat. En ondertussen ontgaat hem de werkelijke boodschap!’

De smid wapperde met Hassans sollicitatiepapieren om zijn vriend terug te brengen bij het oefengesprek, maar Hassan gebaarde dat hij daar zo op zou komen als er maar geduld betracht werd.

‘Altijd als er naar deze aardse wereld een Heilige boodschapper wordt gezonden, worden diens woorden verkeerd begrepen, fout geïnterpreteerd of ze raken verloren. De stoorzender van Relativiteit wordt versterkt door de vergankelijkheid van de Tijd en de Absolute boodschap wordt als een verhaal waarvan het gelukkige slot nooit komt.’

Ramesh trok zijn wenkbrauwen op en sloeg zijn armen over elkaar, maar wachtte rustig Hassans uitleg af.

‘Kijk, geen enkele religie kan de ware zijn, dat is gewoonweg onmogelijk in een relatieve wereld, daarover zijn we het eens.’ Ramesh knikte.

‘De waarheid is misschien wel te groot voor ons kleine bewustzijn. Hoeveel zouden we kunnen bevatten, van iets dat onmetelijk is? Wat, als elk van de vier grote godsdiensten nu een déél van de waarheid bevat? En… bovendien tegen zichzelf moet strijden, zoals het in een wereld van dualiteit betaamt? Daar hebben we de dualiteit alweer. Mijn vriend, de mens is een wezen dat faalt, maar hij streeft naar perfectie.

‘Dus?’ vroeg Ramesh. ‘Hoe ga je het moskeebestuur overtuigen van je kwaliteiten als imam? Je bent nogal pessimistisch over het geloof in het algemeen en je eigen geloof in het bijzonder.’

De soefi boog het hoofd als in contemplatie. ‘Er zijn dimensies van waarneming, dimensies van realiteit, en uiteindelijk dimensies van waarheid’, antwoordde hij ontwijkend.

‘Goed, als je daarmee de Grote Vier bedoelt, daar kan ik inkomen. Maar hoe zit het met hen die helemaal niet geloven?’

‘Wel’, antwoordde Drissi bedachtzaam, ‘ik denk dat zij net zo veel gelijk hebben als de gelovigen.’

De smid fronste cynisch. ‘Maar wij hebben méér gelijk?’

‘Ha!’ lachte Hassan. ‘Nee, ik denk dat allebei evenveel ongelijk hebben! Hoe kunnen we immers denken iets zó groots te kunnen vatten? Elke religie slaagt daar maar voor een deel in.’

Ramesh knikte langzaam. ‘En de laatste aanvulling is die van het Niets.’

‘Juist. En het Niets staat voor alles wat wij niet weten.’

‘Dan is het misschien compleet.’

‘Misschien.’

Het was even stil. Toen bedacht Hassan: ‘Maar als we zelf zo veranderlijk zijn, wat is onze rol dan in het geheel? Wat bestendig blijft is de aarde, hemellichaam in het heelal, dat voortbestaat ondanks de mens.’

‘O, wel, dan kun je net zo goed zeggen dat… dat… planeten zijn als de voetstap van God. Of dat duizendjarige goden met machtige voeten de aarde betreden, dát zal je gemeente geruststellen’, zei Ramesh hoofdschuddend.

De soefi keek zijn oude vriend recht aan. Uit zijn blik sprak een begrip dat de smid nooit eerder had gezien, iets dat nieuw was voor het karakter van de weerbarstige soefi. Toen antwoordde Hassan met ongewone mildheid: ‘Maar ze doen het zo zacht dat zelfs de naaktslak nietig maar geborgen onder hun voetzolen kruipt.’

Beiden glimlachten.

‘Dit is Ernesto, mijn zwager.’ Ashmana stelde de twee aan elkaar voor.

Ze stonden voor het eethuis waar Ernesto haar was komen ophalen voor een familiefeest.

Ramesh keek naar Ernesto, die vóór hem stond, een kop kleiner dan hij, maar levenslustig en beweeglijk, zijn kleding kleurig en opvallend. Ramesh hoopte dat zijn gezicht niet het misprijzen uitdrukte dat hij voelde. Het speet hem dat hijzelf niet degene was die Ashmana een lift kon geven. Maar ja, een familiefeest… daar kon hij toch moeilijk aankomen. En hij had al het geluk mogen smaken met haar te lunchen.

Ze stonden gedrieën te praten over de bruiloft waar Ernesto en Ashmana naartoe gingen. Bennie zou zich later bij hen voegen, na het werk. Twee gehoofddoekte dames probeerden het groepje op het trottoir te passeren.

‘Sorry’, zei Ashmana en stapte opzij. Toen pas zag ze wie de vrouwen waren.

Rabia en haar moeder deden alsof ze Ashmana niet herkend hadden en liepen voorbij zonder haar aan te kijken.

Ashmana verstarde en haar wangen werden rood, maar ze zei niets.

‘Vriendinnen van je?’ informeerde Ernesto, wie de blik van herkenning niet ontgaan was.

Ashmana begon te giechelen. ‘O, dat is al de vierde keer! Elke keer kom ik ze tegen…’ Ze maakte de zin niet af, maar het was duidelijk. Elke keer in gezelschap van een andere man, ditmaal zelfs twee…

‘Ach, wat kan het je schelen?’ vond Ernesto. ‘Stap in, dan gaan we. Ik sta hier niet goed geparkeerd.’

Ze groetten de smid, sloegen de portieren dicht en reden weg.

‘Wat een rare snuiter’, merkte Ernesto op.

‘Wie? Ramesh? Hoezo? Hij is heel aardig, hoor. Je moet hem gewoon leren kennen.’

Ernesto manoeuvreerde de auto door het drukke verkeer. Hij wierp een blik in de achteruitkijkspiegel en glipte langs fietsers en tussen auto’s door. ‘Ik zou maar oppassen, zus’, meende hij, zijn hoofd van links naar rechts bewegend om het verkeer in de gaten te houden en draaiend aan het stuur. ‘Die man is verliefd op je.’

‘Wat?’ Ashmana was even uit het veld geslagen. ‘Welnee, dat kan niet…’

‘Ik zeg het je, zus’, hield Ernesto vol.

Beiden wisten dat hij het aan Bennie zou vertellen.

Schoonheid had ook zo z’n prijs. Weinig vrouwen durfden een vriendschap met Ashmana aan, uit vrees dat haar aanwezigheid bij hun vriend of partner ongewenste verlangens zou ontlokken. Ook haar vriendschappen met mannen waren fragiel. Zo gauw de vriend een vaste vriendin kreeg, werd de vriendschapsband flink ingeperkt, zo niet verbroken.

Ashmana was dankbaar dat ze in Ramesh een betrouwbare en onderhoudende vriend had gevonden. Ze had wel begrepen dat hij niet door culinaire belangstelling naar het restaurant werd gedreven, maar het feit dat zij zich voor hem kon ontbloten zonder onmiddellijk ongewenste attenties te moeten ontvangen, had haar het vertrouwen geschonken in hem een echte vriend te hebben gevonden. En hij kon haar zo veel vertellen wat ze nog niet wist. Ramesh was meer belezen dan zij en wist haar te boeien met zijn verhalen.

‘En dat is wat je in hem aantrekt?’ Bennie’s stem was koel en onverschillig, hij deed zijn best zijn jaloezie niet te tonen.

Ze zaten met z’n tweeën in het kantoor – de anderen had hij met verschillende karweitjes weggestuurd naar de winkel en het magazijn. Ogenschijnlijk druk bezig met de bestelboeken, hoorde hij Ashmana uit. Kon ze zo naïef zijn dat ze niet doorhad waar de smid op uit was? Of ging zijn fantasie met hem op de loop, er was immers geen gevaar te duchten…? Maar Ernesto’s insinuaties dan…?

‘Ja, zal ik je er een vertellen?’ begon Ashmana enthousiast. Ze dacht even na. Wat Ramesh had verteld over zijn geloof, dat vol was van raadsels en niet-weten, was te ingewikkeld om nu te herhalen. Maar terwijl ze met de vingers door haar lange haren kamde, voelde ze al de ruige staart van de wolf langs haar wang strijken en de woorden vervlochten zich in haar mond tot zijn geschiedenis.

VIJFTIEN

De wolvengijzelaarster

Het meisje had de wolf al vier seizoenen met zich meegevoerd, van de ene kermis naar de andere. Hij had geleerd te dansen als zij op de fluit blies. Het was niet zonder pijn gegaan. Nog voelde hij de haren op zijn rug overeind komen als hij dacht aan haar vader, die de ijzeren plaat bij het vuur verhitte om hem te temmen. Wanneer de plaat onder zijn poten was verhit, begon voor hem de marteling. Gedwongen tot schokkerige bewegingen, zijn nagels krassend over het hete metaal, sprong hij op zijn achterpoten pogend de zachte voetkussentjes te sparen. De wolf haatte de muziek die hem bleef herinneren aan de pijn en hem de vernedering deed herhalen.

Maar die nacht liet de zwakste schakel van de ketting los. Na eindeloze uren van heimelijk pogen en geluidloos sjorren en rukken als iedereen in slaap was gevallen, was het eindelijk gelukt. Hij kon ontsnappen. Echter niet zonder gijzelaar. Hij was er zeker van dat ze hem achterna zouden komen, een klopjacht houden en hem insluiten. Hij was hun broodwinning en ze zouden hem niet laten gaan tenzij hij iets had om te onderhandelen.

In de diepe nacht sloop de wolf de tent in en greep het meisje bij de keel, zodat zij schreeuwen noch zich verzetten kon. Hij sleurde haar naar buiten terwijl zij naar adem snakkend trachtte met haar vingers de druk van zijn kaken op haar keel te doen verminderen.

Toen ze ver genoeg van de tenten verwijderd waren, liet hij zijn prooi los en het meisje viel onmachtig neer. De wolf zag dat zij bezwijmd was en liet haar achter bij de struiken. Vlug rende hij terug naar het kamp en stal wat mannenkleren.

Juist toen hij terugkeerde kwam het meisje bij en begon om hulp te gillen. Zonder zich te bedenken sprong het beest haar naar het gezicht en rukte haar de tong uit. Het zachte gekerm dat overbleef kon niemand meer wekken. Hij sleepte het jammerende wezen mee.

Heel de volgende dag zochten de mannen van de posse tevergeefs naar de ontsnapte wolf en het onfortuinlijke meisje. Achtergelaten sporen bleken spoedig dood te lopen en uiteindelijk staakten ze de zoektocht. Wel troffen ze een reiziger aan, een vreemdeling, die met zijn zieke hond naar het naburige dorp reisde, maar ook hij had de verdwenen kermisklanten niet gezien.

Van zijn verblijf bij de mensen had de wolf veel geleerd. Gekleed en lopend op zijn achterpoten was hij een donkere en zwijgzame buitenlander, en in het grauwende en schuimbekkende meisje dat hij aan de ketting meevoerde, herkende niemand de fluitspeelster. Het deerniswekkende schepsel werd al snel doelwit van jeugdige vandalen die haar met stenen bekogelden.

Het meisje had de wolf in de ogen gekeken en wist dat haar lot in zijn klauwen lag. Op haar vroegere metgezellen hoefde ze niet te rekenen, kruipend door het stof en rauwe klanken uitstotend, mocht ze al blij zijn dat ze op haar gebedel wat voedsel toegeworpen kreeg.

Daar de streek nog te dicht bevolkt was en zodoende voor hem onveilig, wilde de wolf zijn gijzelaarster nog niet laten gaan. Haar aanwezigheid vormde zijn dekmantel. Zolang er in zijn nabijheid een ondergeschikte verkeerde die zich vreemder gedroeg dan hij, was hij veilig: de mensen wogen wat ze waarnamen slechts aan hun schamele kennis en dachten er niet verder over na.

Gedurende de zomer reisden de wolf en zijn gevangene met het gezelschap mee, en vaak trad het meisje op, dansend aan de ketting terwijl de wolf de maat sloeg.

Maar toen de herfst aanbrak en de troep zich in het laatste dorp neerzette om er de winter door te brengen, scheidden hun wegen zich. De wolf en het meisje trokken de heuvels in, de vrijheid lonkte.

Echter niet voor het arme meisje. De bewoonde wereld lag niet ver genoeg achter hen en dus moest zij blijven bij haar meester. Uit het zicht van nieuwsgierige ogen hoefde de wolf niet langer rechtop te lopen en kon het meisje overeind komen. Beiden hadden zo lang van rol gewisseld, dat het hun enige moeite kostte zich weer naar hun eigen aard voort te bewegen.

Spoedig draafde de wolf door het bos, klauterde over keien en rotsen, en sleepte het geketende meisje daarbij achter zich aan. Het arme kind probeerde hem bij te houden maar was uitgeput en wist dat ze niet lang meer te leven had. Haar rol raakte uitgespeeld en nu zij de wolf niet langer van nut was zou hij haar zeker doden.

Toch voelde ze zich langzaam sterker worden, alsof ze door op twee benen te staan de dekmantel had afgelegd, niet langer meer een wild kind, wolvenvondeling. De vacht afgestroopt en de naakte huid tonend, was ze zowel kwetsbaar als weerbaar geworden.

Toen ze stilhielden om te rusten en de wolf haar met de ketting aan een grote kei had vastgemaakt alvorens snuffelend de omgeving te verkennen, zocht het meisje op de grond naar een geschikt object. Zodra ze een platte, langwerpige steen had gevonden begon ze die in het geheim tegen de rots scherp te schuren.

In de volgende dagen gingen ze verder en de toestand van het meisje verslechterde, ze kon het tempo niet meer bijhouden. Zij zou niet kunnen rekenen op zijn medelijden.

Het meisje besloot dat er gehandeld moest worden voor ze aan het eind van haar krachten was. Ze liet zich voorovervallen in het stof met het gezicht tegen haar geboeide handen en wachtte tot de wolf haar kwam besnuffelen.

Met zijn poot draaide deze zijn overbodig geworden gijzelaarster om en inspecteerde haar. Ze volgde zijn adem die langzaam over haar huid ging, omhoog langs haar borst naar haar keel. Elk moment verwachtte ze nu de genadebeet. Door haar oogharen naar hem loerend, het stenen mes tussen haar vuisten geklemd, wachtte ze tot hij binnen haar bereik kwam. Zijn snuit bereikte haar keel, bedekt door haar gebalde handen. Snel hief ze haar armen en stootte toe.

Ze keken elkaar aan zonder geluid te maken, het monster en het meisje. Bloed vlekte de pels op zijn borst. Niet diep genoeg, gonsde het door haar hoofd, niet scherp genoeg, hij staarde haar aan met zijn gele ogen. Het meisje las in zijn blik dat hij haar nu moest doden en achterlaten tot haar botten verspreid en verbleekt waren.

Maar hij deed het niet. Zij kon niet verstaan waarom hij haar liet leven. De wolf draaide zich om en verdween, het meisje achterlatend.

Hijgend van angst, zijn terugkeer vrezend, krabbelde het meisje overeind, drukte het botte mes in haar boeien maar kon zich niet bevrijden. Met de moed der wanhoop begon ze aan de terugtocht naar de bewoonde wereld…

‘Ik weet hoe het verhaal afloopt’, onderbrak Bennie zijn vriendin ongeduldig. Wat dacht de smid met zijn verhalen bij Ashmana te bereiken? ‘Het is niet moeilijk te raden wat er gaat gebeuren, ik kan het je zo ook wel vertellen.’

Met opgetrokken wenkbrauwen keek Ashmana hem aan. Wat bezielde hem ineens, betwistte hij haar vriendschap met Ramesh? Hij was toch zelf met het idee van de gordel gekomen, hij had de smid toch uitgekozen?

Maar Bennie ging voort, met stuurs gezicht bracht hij het verhaal naar het slot: ‘Toen ze hulpeloos en stom het dorp bereikte, strompelend en rauwe klanken uitstotend, trof ze slechts gesloten deuren en werd ze met stenen en gejouw weggejaagd!’ De laatste zinnen beet Bennie de verbaasde Ashmana toe. Toen sloeg hij met een klap de boeken dicht, schoof de bureaustoel bruusk achteruit en verliet het kantoor met zware stappen.

Nadenkend volgde Ashmana zijn donkere gestalte door de ruit. Hij stond in de winkel instructies te geven aan Ernesto en draaide zich niet meer om.

Stom was hij geweest, stom! Hij moest het gauw weer goed zien te maken, er was toch niets aan de hand? Wat kon die halfwas sadhoe van een goudsmid nu helemaal doen? Als Bennie een beetje mensenkennis bezat, legde de man geen vinger op haar. Maar wat zat die kerel zich dan in het restaurant te verlekkeren? Stel dat Ashmana gevoelig was voor zijn attenties, en die vent was beslist intellectueler dan hij…

Soms knaagde het aan Bennie dat hij de school voortijdig verlaten had. Ondanks de diploma’s die hij later had behaald, was hij bij tijd en wijle geneigd op te kijken tegen mensen die gestudeerd hadden, ook al waardeerde hij tegelijkertijd de praktische ervaring meer.

Misschien had de smid hem gewoon in zijn zwakke plek geraakt. Dit besef deed hem kalmeren. Als hij maar wist welke gaten gedicht moesten worden, dan kon hij tenminste aanpakken. Zo’n uitval zou hem geen tweede keer overkomen. Die goudsmid kon praten zoveel hij wilde, Ashmana bleef van hem.

En anders… kon hij hem altijd nog een lesje laten leren. Hij had connecties.

Boven haar boeken zat ze voor zich uit te mijmeren. Ashmana moest haar schoolwerk nog afmaken maar haar gedachten werden in beslag genomen door heel andere dingen. Allereerst was daar de gouden slip die haar minnaar liet maken door haar vriend. Had de peperdure lingerie beide mannen het hoofd op hol gebracht? En waarom? Zou zij ook van slag raken als Bennie zich een gordel liet aanmeten? Bij het onflatteuze beeld van Bennie dat dit idee opriep, moest ze giechelen.

De gordel was bij uitstek een vrouwelijk versiersel. Maar het was beslist een mannelijk bedenksel. Als kostbare tropische vissen omsloten door een bewerkte koperen kom, als een zeldzame vogel in een sierlijk getraliede kooi, zou zij achter de gebogen baleinen van haar gouden korset gevangen zitten. Zelfs als de kooi de vormen van haar lichaam volgde, en de traliën zich tot een keurslijf welfden, zou ze tot niet meer in staat zijn dan een etalagepop. Was dat niet de bedoeling?

Ze kauwde op haar balpen en peinsde. Was het haar offer waard, of belangrijker: wat had Bennie ervoor over? Ze glimlachte.

De tempel van Shakti

ZESTIEN

De volle maan, rond en helder aan de avondhemel, toonde Parvati’s scherp afgetekende silhouet. De godin sprak ditmaal niet, maar danste zwijgend, spaarzaam gekleed in een geplooide tuniek van witte zijde en getooid met zware, zilveren danssieraden.

Hij had de dansbellen wel horen rinkelen maar er niet meteen aandacht aan besteed. Soms bereikte het geluid hem ook overdag, tijdens het werk, of als hij op straat in gedachten verzonken liep. De verschijning van de godin was hem vertrouwd, haar signalen brachten hem zijn toewijding aan haar in herinnering.

Voor een dromer als Ramesh overlapten de zichtbare wereld en die van het nog niet gemanifesteerde elkaar meer dan eens, dat was hem niet ongewoon. In staat van concentratie of meditatieve mijmering was hij ontvankelijk voor nieuwe ideeën en ontwerpen.

Maar waar het liefelijk getinkel van Parvati’s sieraden hem dierbaar was en rust schonk, leek hij nu een valse ondertoon te bespeuren. Hij kon het geluid niet duiden, de verandering in trilling was subtiel, maar onmiskenbaar. Alsof een instrument uit balans was en een dwarse dissonant voortbracht.

Eigenlijk was het noodlottig dat Ramesh haar nu kon ontmoeten en beter leerde kennen. Er was geen weg terug, in plaats van zich te concentreren op Ashmana’s schoonheid en zijn werk te harer ere te volbrengen, breidden zijn gevoelens zich uit naar gebieden die niet ontsloten hadden mogen worden. Hij hield van Ashmana’s rustige, maar eigenzinnige aard. Hun gesprekken bleven hem boeien, en zij scheen op haar beurt geïnteresseerd in zijn voor buitenstaanders toch wat eigenaardige leven. Er gebeurde wat hij al die tijd gevreesd had: zijn verlangen naar haar, tot dan toe door strenge zelfdiscipline sluimerend gehouden, werd onstuitbaar gewekt.

In de nacht werd hij beslopen door vergeten begeerten. Verraderlijk lichaam! Het was zijn trots geweest dat hij de driften van het fysiek probleemloos kon beheersen. Door periodiek te vasten had hij zichzelf getraind, zodat honger, dorst, kou of hard werken hem niet deerden. Zijn kuisheid had hij destijds met vreugde aan Parvati opgedragen. Die overgave was hem nooit moeilijk gevallen door zijn pure liefde voor de godin.

Nu echter begonnen zijn zekerheden te wankelen en iedere gedachte aan Ashmana, elke herinnering aan haar, bracht hem verder van zijn spirituele doel en dichter bij een dreigende zondeval. In gedachte en daad moest hij zich streng onder controle houden, een strijd die hij langzaam begon te verliezen.

In halfslaap drongen zich fantasieën op waarin de werkelijkheid onvermoede gedaantes aannam. Hij zag zichzelf in de verlaten garderobe van het café, Ashmana’s jas aanreiken. Alleen was Ashmana opeens naakt en gleed op een of andere manier in zijn armen, zodat hij haar warme lichaam kon voelen. Hij liet de jas vallen en streelde haar haren, nam haar gezicht tussen zijn handen. Zacht koosden zijn lippen de hare. Met zijn vingers streek hij door het fijne haar bij de oren, volgde de vorm van de tere schelp. Haar trillende zucht moedigde hem aan. Maar zelfs in zijn dromen kon hij niet zonder meer toegeven aan zijn verlangen.

Zijn aanvaarding van de opdracht had hem deel gemaakt van een merkwaardige driehoeksrelatie, waar hij als maagd slechts toeschouwer kon zijn, met schroom talmend aan een grens die hij niet dorst te overschrijden.

‘Hij is kafir, waarom noem je hem toch ‘broeder’?’ Kaltoems neef, klein van stuk en mager, klonk ontevreden. Hij keek de gestalte van de juwelier kritisch na tot die in de drukte verdwenen was. Zelfs in de veelkleurige marktmenigte vielen Hassan en talib Sameer op, door de combinatie van hun eendere witte gewaden met hun verschil in lichaamslengte. Beide mannen torsten zakken met boodschappen, inkopen voor het familiemaal bij Kaltoems ouders.

Hassan fronste. ‘Hij is mijn beste vriend, dan kan ik hem toch zeker ‘‘broeder’’ noemen?’

De kalme maar stellige constatering van de soefi beviel talib Sameer niet. De dingen waren alleen eenvoudig als was toegestaan dat zo te zien.

Ze manoeuvreerden met hun tassen tussen de stromen marktgangers door.

‘Je behoort het contact met die kafir te verbreken’, raadde neef Sameer dwingend. ‘Dat is het juiste om te doen! Hoe kun je anders de moskee leiden? Wie zal je dan geloven?’

Hassan haalde zijn schouders op, wat niet zo gemakkelijk was met de door hun gewicht in de handen snijdende hengsels van de zware tassen. ‘Bepalen jij of ik dan wie kafir is? Er zijn vele manieren om tot fana te komen.’

‘Bewijs, broeder, geef me bewijs!’ De talib zette zich al lopend in gedachten schrap voor Hassans weerwoord, verkneukelde zich alvast op het steekspel van woorden waarin hij als koranstudent zeer bedreven was.

Hassan zuchtte vermoeid. ‘Jij wilt dat ik je nu doodgooi met koranteksten. Ik ken de Koran van binnen en van buiten, net als jij. Maar ken je ook je hart van binnen en van buiten? Is het Geliefde Boek niet een leidraad voor het hart? Niets minder en niets meer. Als het hart van steen is, kan het Boek daar niets aan veranderen.’

Onder zijn witte kapje rezen de student de haren te berge bij Hassans vrijmoedige bewering. Misnoegd riep de talib uit:’ Alhamdolillah! Wij zijn schriftgeleerden! De mensen komen bij ons om raad. Het hart is een slechte raadgever, met al zijn wensen en verlangens. Daar kun je niet op bouwen.’

Talib Sameer had een afkeer van al te praktische oplossingen. Iets wat Hassan wel kon begrijpen. Had hijzelf niet recentelijk nog de wereld de rug toegekeerd? De soefi stond stil, zodat ook neef Sameer halt hield.

Hassan plaatste zijn handen op de schouders van de talib, de zware tassen bengelend aan zijn armen. ‘Je bent bang, broeder. Mensen verschuilen zich achter de geleerden. De geleerden verschuilen zich achter het Boek. Angst is geen goede compagnon. Ik weet het, het is zo veel makkelijker als alles in het leven terug te leiden is naar één boek. Maar die beperktheid doet de Onmetelijke toch geen recht.’

De talib schudde zich los en deinsde achteruit. ‘Jullie soefi’s zijn niet te vertrouwen! Altijd al gedacht dat het een valse richting was!’ Kwaad zette hij de tassen met boodschappen neer en liep weg.

Hassan zuchtte en verschoof de plastic zakken aan zijn armen om plaats te maken voor de achtergelaten tassen van neef Sameer.

Dat beloofde nog een enerverend etentje te worden.

Boomsma’s keus was ten slotte gevallen op een doosje waarin familiesouvenirs bewaard zouden kunnen worden. Zijn vrouw hield ervan spulletjes te bewaren waar ze herinneringen aan had.

Het was een niet te kleine, vanbinnen met fluweel beklede, ronde doos geworden, aan de buitenzijde versierd met goudfiligreinen bloemenranken. En bovenop, bij wijze van dekselknop, twee vlinders op ware grootte, met tere, opengewerkte, gouden vleugeltjes.

Parvati’s adem zou – als gewoonlijk – het vlinderpaar onder zijn zwoegende vingers tot leven brengen. Onder het modelleren zouden de siervlinders die meerwaarde krijgen, die het verschil maakte tussen stijve, gesmede objecten en gracieuze, in leven verstilde exemplaren.

De vlinders stonden tegenover elkaar, als verkenden ze de ander, of misschien kenden ze elkaar al een leven lang en wisselden ze een kus uit. De smid had diverse natuurboeken bestudeerd en schetsen gemaakt en het was zelfs gelukt een paar vlinders te vangen, die in een glazen bak een poos als model hadden gediend.

Maar evenals hun gevangen soortgenoten, leek het leven uit de filigraan-vlinders te wijken. Hoe Ramesh ook zijn best deed, de dartele vlindervleugels nijgden krom, als verlepte bloembladen. Levenslust wilde in de sier-insecten niet varen, zoals Parvati voorheen wel goedgunstig had toegestaan. De betovering leek gedoofd.

‘Vriend, je bent er niet helemaal bij met je hoofd. Waar zijn je gedachten?’ Hassan Drissi’s doorgaans wat scherpe gezicht was de laatste tijd gemoedelijker geworden, een gevolg van zijn ontluikende romance. Ook zijn uiterlijk was beter verzorgd. Het leek erop dat zijn toekomstige huwelijk de jongeman een nieuw doel in zijn leven had gegeven.

Eerst had hij Ramesh de oren van het hoofd gekletst met verhalen over zijn nieuwe betrekking – imam van de Al Malik-moskee, waar hij tevens koranlessen zou geven. Daarna was hij begonnen met het doornemen van een stapel boeken, ter voorbereiding op zijn nieuwe functie. Met Hassans interesse en zijn kennis van de geschriften was dit inderdaad een ideale wending in zijn levensloop. Ramesh had nog opgemerkt dat het misschien verstandig was om er een studie bij te doen, want met het wisselvallige gemoed van zijn vriend voorzag hij al problemen met bestuur en moskeebezoekers. Hassan had de waarschuwing lachend weggewuifd. Beiden hadden zich toen aan de arbeid gezet.

In het afgelopen halfuur echter, had de smid al vijf keer zijn instrumenten laten vallen, terwijl hij bezig was een sieraad af te werken. Hassan zat achterovergeleund in een stoel, zijn voeten steunend op een krukje. Hij zou verdiept zijn geweest in een boek, maar het gekletter van het vallende gereedschap op de stenen vloer haalde hem telkens uit zijn concentratie.

In antwoord op Hassans vraag reageerde Ramesh eerst ontkennend, maar moest dan toegeven dat zijn gedachten behoorlijk verstrooid waren. Onder de kritische vragen van zijn vriend was het moeilijk het antwoord op wat hem zo bezig hield te blijven ontwijken. Hij besloot zijn hart te luchten. Voor het eerst bracht Ramesh onder woorden wat hij zo lang voor zichzelf had ontkend: hij was verliefd op Ashmana.

‘Waarom niet?’ Hassan stelde de vraag met een twinkeling in zijn ogen, maar was serieus. ‘Waarom zeg je haar niet wat je voor haar voelt?’

‘Dat kan nou eenmaal niet!’ snauwde Ramesh. Hoe kon hij dát zeggen zonder dat zijn vriendschappelijke ontmoetingen met Ashmana stopgezet moesten worden? Bovendien had het geen zin haar dat te vertellen; zij was immers al met Bennie. Beschaamd merkte de smid dat hij zich betrapt voelde. Het speet hem dat hij Hassan over Ashmana verteld had.

De soefi floot even voor zich uit. ‘En je godin?’ vroeg hij. ‘Wordt ze niet jaloers?’

‘Ach man, hou toch op!’ zei Ramesh onvriendelijk. ‘Wat weet jij nou van Moeder Parvati? Alsof ik mijn principes overboord zou gooien!’

‘Eheheheh… andermans vrouw, Ramesh, andermans vrouw…’

De smid voelde een blos van schaamte op zijn wangen branden. Met een vernietigende blik staarde hij zijn vriend aan.

‘Ik bedoel’, haastte deze zich te zeggen, ‘dat trouw, moraal en zedelijkheid in tantra een andere waarheid dragen dan in de meeste religies het geval is.’

‘Wat wil je eigenlijk zeggen?’ Nors boog Ramesh zich weer over zijn werk.

‘Ik bedoel’, zei Drissi nogmaals, ‘dat dit je kans is om op het vrouwelijk aspect van de godin te contempleren. Vergeet je westerse, christelijke waarden! Wie heeft ooit gehoord van een celibataire tantrist?’

Ramesh’ mond viel open.

‘Nee, serieus’, ging Drissi voort, ‘de Weg gaan, betekent toch ook risico’s nemen?’

Ramesh knarsetandde: ‘Ik waarschuw je, Hassan…’

Maar de soefi was niet te stuiten. ‘Nee, echt, waarom zou je het niet proberen? Geloof je niet dat de Waarheid beproefd moet worden?’

De smid stak zijn hand op om Hassans betoog af te remmen.

Onverdroten ging Drissi voort. ‘Verheven woorden vragen om verheven zonden. Waarom moet kuisheid standhouden ter wille van politieke of culturele motieven? En religie houdt zich daar toch niet afzijdig van?’

Ramesh was nu volkomen het spoor bijster. ‘Wie’, bracht hij uit, ‘met wie heb ik te maken: ben je een man van vrede, of niet? Volgens mij ben je totaal de weg kwijt!’

‘Kalm aan, kalm toch…! Zo bedoel ik het niet. Ik wilde je niet beledigen. Wat ik bedoel is dat alle duizenden jaren ondergane metamorfosen, het wezen van de moedergodin toch niet kunnen aantasten. Maar je zegt het zelf: Parvati’s dans is dezelfde niet meer. Wordt het geen tijd de zo veel rond haar gecreëerde drogbeelden af te leggen en zaliger oorden te verkennen?’

De smid legde zijn gereedschap neer en keek somber naar zijn vriend. ‘Hassan, het is je echt in je bol geslagen. Als je zo doorgaat moet ik je vragen niet meer te komen.’

De derwisj kwam langzaam overeind en pakte zijn tas en boeken op. Hij bleef een moment staan zonder iets te zeggen. Toen zei hij: ‘Het spijt me. Het leek mij dat je de theorie best eens kon toetsen aan de praktijk. Maar ik was te impulsief.’ Hij maakte aanstalten om te vertrekken en kloste op zijn houten sandalen naar de deur. Daar draaide hij zich om en zei terloops: ‘Je zou zelf ook eens aan trouwen kunnen gaan denken.’ Hij bracht zijn hand omhoog als groet en verliet de smederij.

Het leek haar geen gek idee. Ashmana had er lang over nagedacht en was tot een conclusie gekomen. Wat Ernesto had gezegd kon misschien waar zijn, en ze wilde geen problemen, noch met Bennie, noch met Ramesh. Waarom konden ze niet gewoon allemaal vrienden blijven?

‘Allemaal’ – dat was misschien het sleutelwoord. Wat als ze Gisela eens kennis liet maken met de smid? Bennie’s zus zou best een geschikte vrouw voor de juwelier kunnen zijn. Nu ze erover nadacht leken Ramesh en Gisela veel met elkaar gemeen te hebben. Beiden waren gesteld op orde en regelmaat, hun eigen omgeving zag er altijd uit om door een ringetje te halen en in hun kledingkeuze waren ze representatief, neigend naar conservatief. Last but not least, hielden ze beiden van juwelen. Dat ze daar niet eerder op was gekomen! Ze raakte opgewonden bij het idee. Ze zou die twee singles met elkaar in contact brengen, de vonk zou overspringen en iedereen zou nog lang en gelukkig leven. Ja, voor romantiek moest je een neus hebben! Vrolijk zocht ze in haar agenda het nummer van Gisela op.

Zoals Ashmana had gehoopt, was Gisela wel te vinden voor een ontmoeting met de smid. Haar belangstelling was vooral gewekt toen ze hoorde dat Ramesh een eigen zaak had.

Gisela was ouder dan Ashmana, maar jonger dan Ramesh. Ze was niet knap, maar wist dat met een verzorgd uiterlijk en een dosis charme handig te ondervangen. Desondanks was ze nog ongetrouwd, een zelfstandige jonge vrouw die in de administratie werkte – niet in een van haar vaders winkels, ze hield werk en privé liever gescheiden. Onlangs had ze haar eigen flatje betrokken, zeer tegen de zin van Haroen, die ouderwets was waar het zijn dochters aanging. Maar Gisela had zich daar niets van aan getrokken, ze was oud genoeg om voor zichzelf te zorgen en aan de tegenwerpingen van een vader die haar op afstand had zien opgroeien, had ze geen boodschap. Met haar moeder had ze een goede band en Sylvie had haar dan ook geen strobreed in de weg gelegd.

Gisela zag zichzelf graag als een moderne vrouw, een Viva-girl, in staat haar eigen boontjes te doppen, met een leuke baan, een uitgekiende garderobe, en zelfs met een zorgvuldig gecultiveerd Hollands accent. De voor Surinaamse oren opvallend Hollandse ‘r’, de vriendelijk-formele toon waardoor lieden van meer barbaarse slag met stomheid werden geslagen, de gepaste klemtoon, hoe gekunsteld ook in het begin, op den duur werd het een tweede natuur. Ja, alle moeite voor het juiste accent was geen verspilling, het loonde de stem van haar verleden te verbloemen. Dit nieuwe aangenomen geluid opende deuren, hielp aarzelende klanten over de drempel, maakte dat ze serieuzer genomen werd. Het ontsloot een wereld die ze zonder moeite koppelde aan die van haar ouders.

Een Cosmo-vrouw, in alle opzichten, maar dan zonder de seks. Dat was meer iets voor losgeslagen types, kunstenaars, zangeresjes en winkelmeisjes. Ja, ze keek wel uit, om over de tong te gaan als slet. Voor je het wist was je goede naam naar de knoppen en dat terwijl ze de lat voor haar toekomstplannen hoog had gelegd. Ze was tevreden met wat ze tot nu toe bereikt had: een eigen appartement – huur weliswaar, maar dat gaf niet, voor een Hindoestaans meisje was het al een hele stap. Natuurlijk liep ze nu het risico beticht te worden van onzedelijk gedrag : wie alleen woonde kon immers ongestoord mannen ontvangen, maar zo vatbaar voor roddels stelde ze zich niet op.

Als toekomstig mede-erfgename van haar vaders fortuin, had Gisela huwelijkskandidaten voor het kiezen. Maar ze was kieskeurig. Haar zou niet hetzelfde overkomen als haar moeder. Geen charmeur die haar met de kinderen alleen zou laten, ook geen lompe, onderontwikkelde boer van boyti die haar met zijn ongemanierdheid bij haar Nederlandse kennissen zou laten afgaan. Haar ideale man moest modern zijn, maar ook traditioneel. Hij zou behoudend genoeg zijn om het gezin belangrijk te vinden, maar zo ruimdenkend dat hij haar zelfontplooiing niet in de weg zou staan.

En volgens Ashmana, die de loftrompet had gestoken over Ramesh, zou dit wel eens dé man voor haar kunnen zijn, degene met wie ze haar toekomst zou willen delen. Gisela zou die kans niet voorbij laten gaan. Zelfs al zou dat betekenen dat ze haar ouders moest trotseren vanwege de keus voor een hindoe- in plaats van een moslimjongen.

Hoewel ze nog jong genoeg was, zag ze om zich heen haar vriendinnen trouwen en kinderen krijgen, en ze voelde de klok tikken. Het was tijd om haar dromen waar te maken. Ze zou haar beste beentje voor zetten.

Ramesh was verbaasd toen hij in het café naar hun tafeltje toeliep. Vanuit de verte zag hij al dat Ashmana gezelschap had. Maar waarom ook niet? Dat was een teken dat hun vriendschap vorderde… Wel in het teken van gewone vriendschap, maar wat had hij dan verwacht? Hij slikte zijn teleurstelling in en nam plaats.

Gisela was op haar best. Goed gekleed, charmant en vol belangstelling voor zijn vak. Ramesh moest toegeven dat er niets op haar aan te merken viel – behalve dat ze Ashmana niet was. Voor hij het wist had hij een halve uitnodiging geaccepteerd om eens samen Aziatisch smeedwerk te bekijken in het Rijksmuseum.

Enigszins overrompeld besefte hij dat Ashmana niet van de partij zou zijn. Maar wat dan nog? Hoe lang had hij gedacht deze uitzichtloze verliefdheid vol te houden? Werd het geen tijd verder te kijken dan naar ‘andermans vrouw’? Ashmana was zijn liefde, maar ze was onbereikbaar. Het was hopeloos. Hij kon geen aanspraak op haar maken en misschien was dit meisje, door haar aangeprezen, wel the next best thing.

Ramesh was uit zijn eigen Hindoestaanse kring gewend aan koppelarijen en gearrangeerde huwelijken. Vooral van nature teruggetrokken of verlegen jongemannen hadden baat bij dergelijke hulp. En hij was nu eenmaal geen uitgaanstype. Waarom zou hij hier niet op ingaan?

Zijn moedeloosheid sloeg om in overmoed. Hij knikte en maakte een afspraak met Bennie’s zus.

Gisela straalde.

ZEVENTIEN

Bollywood-muziek schalde in de verte, aan het eind van de Scheveningse boulevard, waar imposante familieauto’s geparkeerd stonden. De gezinnen slenterden op z’n zondagsmiddags langs de terrassen, aten ijsjes en genoten van het weer, dat stralend was en zomers zacht. Jongemannen en mooie meisjes flaneerden langs de balustrade, keken over zee en lonkten naar elkaar. De stemming werd verhoogd door de auto’s, die bij het baltsen werden betrokken. Luidruchtige muziekinstallaties beconcurreerden elkaar standvastig met liefdesliedjes.

Ramesh en Hassan hadden de wagen geparkeerd en liepen de stenen boulevard af, omlaag over de zanderige treden, naar het strand. Zwijgend stapten ze door het mulle zand, lieten het vrolijke rumoer achter zich. Ze hadden behoefte aan rust.

Na een poos stevig lopen hadden ze de ruimte bijna alleen voor zich. Een enkele wandelaar kwamen ze nog tegen, maar verder waren er slechts zon, zee, zand en wind. Nog steeds bleven ze zwijgen, elk verdiept in zijn eigen gedachten. De smid broedde op het probleem waar hij de laatste nachten mee geconfronteerd werd, maar waar hij zich te zeer voor schaamde om het met zijn vriend te delen, vooral na diens reactie bij hun laatste gesprek. De soefi echter, was vervuld van zijn aanstaande huwelijk en bruid.

Achter hen klonk plots een snel naderbij komend ritselend, zacht ploffend geluid, gedempt door zand en wind. Voor ze zich konden afvragen wat er aan de hand was, werden ze ingehaald, en zeilde een enorm, maar snel bewegend voorwerp voorbij.

‘Wat was dat?’ Hassan klonk geschrokken.

Over het strand rolde een reuzeninsect, dat met stakerige poten op de wind leek voort te bewegen. Het uitwendig skelet trilde mee op de luchtstromen en danste met schokkerige bewegingen over het zand. Door de harde wind was het hen bijna geluidloos gepasseerd.

‘O, een expositie…’ herinnerde Ramesh zich, die het bord bij het strandpaviljoen had gelezen. ‘Strandbeesten. Van, eh… Jansen.’ De kunstenaar zelf rende hun nu met een gereedschapskistje voorbij.

Verder naar de kustlijn klonk gejuich. Andere wandelaars hadden het strandbeest ontdekt dat met een vaart op hen af rolde. Vlak voor het de mensen echter had bereikt, stokte het monster en zakte door een as. De kunstenaar haalde zijn schepping in en ging meteen met bamboe en plakband in de weer.

Ramesh en Hassan liepen langs de constructie, die bij nader inzien uit plastic buizen bleek te bestaan.

‘Wonderlijk’, merkte Hassan op terwijl hij van opzij naar Ramesh keek.

Hun strandwandeling was tot nu toe bijna uitsluitend in stilte verlopen.

Ook nu knikte Ramesh zonder iets te zeggen.

Hassan schraapte zijn keel en zei: ‘Het spijt me van laatst. Dat had ik je niet moeten aanraden. Het was geen goed idee.’

‘Daar ben je dan wel mooi laat mee’, mompelde Ramesh gemelijk. Na een moment zwijgen vervolgde hij: ‘Sinds je gaat trouwen ben je niet meer dezelfde. Wat is er gebeurd met je kuisheidsprincipes?’

‘Het zit zo’, sprak Hassan, opgelucht dat er nog over te praten viel, ‘al die tijd dat we moeite deden kuis te leven, heb ik nooit beseft wat een vrouw voor mij kon betekenen.’ Hij wees grinnikend naar het strandbeest. ‘Ik was als dit beest zonder kop… altijd maar doortollend, zonder werelds doel, zonder doel in de wereld. Ik zat in een ivoren minaret, mijn ogen gericht op de hemel. Wel, mijn ogen zijn geopend, broeder, je moet gewoon de juiste vrouw ontmoeten en je ploft weer met beide benen terug op aarde. En vertel me, waarom kan zij, Ashmana, dat niet voor je zijn?’

Maar Ramesh zag het niet zo positief in als zijn vriend. Bovendien voelde hij enige rancune over het verlies van zijn gezel op het Pad van de Zuiverheid. ‘Je hebt je anders wel makkelijk laten ompraten. Jarenlang met oogkleppen door de stad lopen en één blik op Kaltoems foto en alles is over. Hoe rijm je dat?’

Drissi werd ernstig. ‘Broeder, het is waar wat je zegt. Ik ben er zelf ook nog niet uit, maar je weet dat ik altijd ten volle ga voor wat ik wil. En nu ik haar heb ontmoet weet ik dat ik een goede keus maak. Zij zal mij leiden met haar levensvreugde, en ik bied haar mijn liefde en ambitie.’

Ramesh moest toegeven dat het nieuwe geluk zijn vriend goed deed. De soefi zag er beter uit en zijn eerdere rebelse houding leek iets verzacht te zijn.

‘Misschien zat ik al een tijd op een dood spoor’, overpeinsde Hassan. ‘In mijn drift te stijgen op de spirituele ladder vergat ik de onderste sporten. En als ik die oversla kan mijn reis niet beginnen. Mijn keus voelt echt niet aan als een vlucht. Eerder als een nieuw begin.’

De smid hoorde het moedeloos aan. Waarom zichzelf nog langer op de proef stellen? Zou ook hij niet eens een normaal leven gaan leiden? ‘En de extase?’ vroeg hij vertwijfeld. ‘Geef je de ervaring van goddelijke extase zomaar op?’

‘Ja, de extase…’ knikte Hassan. ‘Het heeft iets verslavends: godservaringen, Gods cadeaus…’

‘Het ontvangen en ervaren van de kosmische God was toch altijd ons hoogste streven?’ hield Ramesh aan.

De soefi slaakte een zucht. ‘En als de Schoonste wegblijft is het dal peilloos. Het ergste afkicken dat er bestaat. De meest gevreesde verlating. Er is dan geen reden meer tot bestaan.’

Ramesh zweeg abrupt. Hij wilde niet dat zijn vriend weer in depressie zou raken.

Hassan glimlachte triest. ‘Extase is onbetrouwbaar. Zó ben je in het paradijs, zó lig je in de hel. Ik ga nu voor de rust, voor het gelijkmatige. Ik kies voor de schoonheid van het huwelijkse leven.’

Ramesh liet een ongelovig geluid horen.

Maar Hassan lachte. ‘Ah, de extase!’ zei hij en staarde een moment verzaligd voor zich uit. ‘Gisteren heb ik haar mogen kussen!’

‘O ja?’ zei Ramesh verbaasd.

‘Ja, ik was uitgenodigd voor de maaltijd bij mijn schoonfamilie. Toen ik aan het eind van de avond wilde vertrekken, wist Kaltoem me in de hal te vinden. Terwijl ik mijn schoenen aantrok kwam ze uit de keuken met een pakketje snacks voor mij. Vóór haar vader erbij kon komen om me uitgeleide te doen – Allah zij dank dat de man juist op dat moment door de natuur geroepen was – trok ik haar tegen me aan en kuste haar. En zij kuste mij terug!’ Hij straalde bij de herinnering. ‘Moet je kijken!’ Hij haalde glunderend een boek uit zijn draagtas te voorschijn.

Ramesh wierp er een blik op. Kama Soetra, las hij. ‘Zijn dát de soetra’s die je tegenwoordig opzegt’, zei hij zuur.

Maar Drissi was niet uit het veld te slaan. Hij zette zich neer om zijn sandalen uit te doen en deed de katoenen draagzak af. Daarna kwam hij overeind en spreidde de armen als wilde hij de wereld in vreugde omhelzen. Zijn kaftan klapperde in de wind. ‘Sta me toe, vriend…’ En de soefi begon langzaam te zwaaien met zijn armen, de rechterpalm omhoog geheven, de linkerpalm omlaag, terwijl zijn bovenlijf meedeinde. Voor zich uit zong hij de woorden van het gebed. Zijn ogen gericht naar de tegen de hemel voortjagende wolken, zijn voet in een langzame, gelijkmatige draai, stappend in het mulle zand.

Op het strand, een eindje achter hen, was het Strandbeest begonnen rond te tollen, op zijn weg gestuit door een losgeraakte pijp die zich in het dekzand had geboord. De derwisj bracht nu zijn benen in snellere, maar regelmatige beweging, draaide rond op zijn blote voeten, de linkervoet vast in het zand geplant. Zijn armen zwaaiden door de lucht, zijn lippen prevelden.

Ramesh zette zich op de grond, de armen om de knieën, wachtend tot zijn vriend zijn ode aan de Schepper zou hebben volbracht.

Samen draaiden man en beest rond in het zand.

De wind floot langs de staken van de buizenconstructie. Hassan wierp zijn hoofd achterover en sloot zijn ogen. Zijn lippen murmelden de oude gebeden, de woorden waaiden over de kust, zoals ze eens, eeuwen geleden, voor het eerst over de woestijn moesten hebben geklonken.

Wolken trokken ragfijne rafels boven hun hoofd, de zon bleef schij nen. De heldere lucht wierp schakeringen van licht over hen uit.

Ramesh lag half uitgestrekt en keek van een afstand toe hoe de kameraad van zijn jeugd, zijn oude en nieuwe passie met elkaar verbond.

Hemel en aarde bewegend smeekte de derwisj vurig de verbintenis af. Het hele lichaam draaide sierlijk mee, zijn witte gewaad wapperde in de luchtstromen, tekende in extase cirkels in het zand. Zijn stem, meegenomen met de wind, werd deel van het hem omringende, zong bezwerend van het samengaan van zijn beide liefdes.

Zelfs uren later, toen de late avondzon al begonnen was de kleuren te vergrijzen en het strand al lang verlaten was, kunstschepping en toeschouwers waren vertrokken, zong de soefi nog van verzoening.

Met het verscheiden van het zonlicht leek zijn stemming te veranderen – in het begin heerste uitgelaten vreugde, die zijn gebaren weids maar licht maakte. Daarna volgde de extase, waarin hij zijn eenheid had gevonden en met wilskracht aaneengesmeed. De liefelijke kabbeling van de zachte golfslag was veranderd in witte schuimkoppen.

En nu had droefgeestigheid zich meester van hem gemaakt. Drissi had afscheid genomen van zijn eerste levenskeus en stond op het punt een andere weg in te gaan. Zijn gezicht vertoonde een frons van pijn, het besef dat hij moest achterlaten wat hem tot dan gemaakt had wie hij was.

Ramesh lag met zijn rug geleund tegen een duinpan, tuurde naar de horizon en naar zijn vriend, die het middelpunt vormde in de cirkel van platgetrapte aarde en met de zoom van zijn zwaaiende kleed meedeinende fijne stof. Nu er geen kans meer was op onverwachte omstanders, gebruikte de soefi zijn stem voluit, en melancholiek zweefden de klanken over de strandvlakte.

La illaha illa’llah hoe

La illaha illa’llah hoe

Hoe

Hoe Allah

Bismillah arahmaan arahim

Ihdinas swiratal moestaqiem

Er is geen god dan God

Geen waarheid dan Waarheid

Hij

God is hier

Ga in de naam van de Ene

Barmhartig en Genadig

De Weg naar Zuiverheid

Nog later daalde de rust over de devoot, ontspande zich zijn gelaat. De rondcirkelende vogels hadden hun vlucht gestaakt. De samenpakkende wolken waren met de verstreken uren weggevaagd, en hadden de hemel schoon achtergelaten.

Drissi was met zichzelf in het reine gekomen. Voortaan zou de soefi niet meer klagen, hij had zijn keuze en verantwoordelijkheden aanvaard. Hij had zijn levensdoelen geordend en op zijn nieuwe pad met elkaar verenigd.

De trouw in cadans bewegende voeten vertraagden, zijn armen kwamen omlaag en vouwden zich langzaam voor zijn borst. De man hield stil en het lange witte kleed, gestuit in zijn vaart, wikkelde zich in plooien om zijn benen. Zijn stem zweeg. Nederig hield hij het hoofd gebogen.

De golven rolden.

Over de zee spande zich een paarse hemel. Het opkomend tij begon het zand weg te sabbelen, reikte reeds naar de tenen.

Ramesh kwam overeind en pakte de draagtas op, het was tijd om te gaan.

ACHTTIEN

Op zondag had Ramesh een afspraak met Gisela. Na hun museumbezoek een week eerder, hadden ze nog in het park gewandeld. Het voordeel van daten met een vrouw die niet al ‘bezet’ was, was dat de uitgaansmogelijkheden meer uitgebreid waren. Kon hij met Ashmana niet naar de bioscoop of het park – te veel gelegenheid tot romantiek, dus ongepast – met Gisela was dat natuurlijk geen bezwaar. Ze konden zelfs thuis afspreken.

Hetgeen Gisela ook onverwijld deed. Ze popelde van verlangen haar kersverse appartement aan anderen te laten zien. En waarom niet het aangename met het nuttige verenigen? Een slimme meid maakt het persoonlijk, zonder opdringerigheid.

Gisela had juist enkele verbeteringen aan haar woning laten aanbrengen. En het materiaal dat de werklui na de renovatie hadden achtergelaten, moest naar de zolder worden versjouwd. Gelijk met de vraag of Ramesh kon komen helpen, nodigde ze hem uit voor het eten. Op die manier konden ze ongemerkt van vriendschap op romantiek overstappen.

‘Wie was dat?’ Gisela draaide zich om in de autostoel en spiedde door de achterruit naar wie Ramesh had gezwaaid. Tegelijkertijd duwde ze de supermarkttassen op de achterbank wat dichter bij elkaar, alsof ze wilde voorkomen dat de boodschappen van de bank zouden schuiven. Haar stem klonk achteloos, maar ze was op haar hoede.

Ramesh was Gisela op haar verzoek bij de supermarkt komen afhalen voor ze naar haar huis reden. Toen Gisela met de boodschappentassen naar buiten kwam, zag ze hem praten met een jonge vrouw met een hoofddoek. De twee hadden al afscheid genomen voor ze hen bereikt had. Gisela had geen hoge dunk van vrouwen met een hoofddoek. Oude vrouwen, ja, maar jonge? Ouderwets, en een dracht die een stempel drukte op je voorkomen dat je liever kwijt dan rijk was.

Maar met haar scherpe blik was het haar niet ontgaan dat het gezicht onder de hoofddoek knap was, en dat de aantrekkelijkheid daarvan nog geaccentueerd werd door de witzijden omlijsting. Gisela was liever op de hoogte van mogelijke concurrentie.

‘O, Malika, een goede vriendin. De zus van een vriend van me.’ Ramesh had niets in de gaten. Geen verraderlijke trilling in zijn stem, die speciale interesse kon betekenen.

Gisela was tevreden.

‘Ach, wil je deze ook meteen meenemen?’ Gisela wees hem een paar platen hardboard en een verfblik aan, die in een hoek van de kamer stonden. Het rook er nog nieuw, naar terpentijn en zaagsel. Voor de zware ladder ernaast zouden ze straks weer naar beneden komen. Met planken en dozen liepen ze de twee trappen op naar de zolder van de flat.

Op de bovenste overloop aangekomen zag Ramesh verschillende deuren, voorzien van huisnummers corresponderend met de woningen in de flat. In de uiterste wand, die van de buitenmuur, bevond zich een grote ventilator in een raam, waardoor enig daglicht naar binnen viel.

Gisela zette de dozen op de grond en zocht naar haar sleutel om de opslagplaats te openen. Ramesh keek rond en ontdekte een grote, hemelsblauwe lederen sofa, die in de verlaten hal tegen de muur was geschoven.

‘De Turkse buren hebben nieuwe meubels’, verklaarde Bennie’s zus. ‘Dus hebben ze hun oude bank hierboven gestald.’ Ze duwde de deur open en beiden gingen de bergruimte in met hun vracht, terwijl Gisela verder babbelde. ‘Deze eerste bank hadden ze van hun familie meegekregen toen ze pas een huis hadden. Nu moeten ze de bank dus ook wegschenken, want verkopen en eraan verdienen zou niet eerlijk zijn tegenover de eerste gevers.’ Ze lachte. ‘Maar de buurvrouw heeft nog niemand gevonden aan wie ze het wil geven en die het nodig heeft.’

Ramesh knikte. Op een of andere manier voelde hij zich bij Gisela veel minder spraakzaam dan bij Ashmana. Maar hij mocht niet mokken. Gisela zag er aardig uit en deed haar best het hem naar de zin te maken. Ook scheen ze pogingen te doen om hem te begrijpen, al ging dat lang niet zo spontaan als bij Ashmana. Hij schudde zijn hoofd, als om zichzelf eraan te herinneren – hij moest beide vrouwen niet met elkaar vergelijken, dat zou niet eerlijk zijn.

De zolderruimte was zo groot als een kamer, maar bijna kaal. Ramesh zette de planken tegen de muur.

Gisela stapelde de dozen op, waarna ze weer naar beneden gingen om de ladder op te halen. Toen ook die met vereende krachten was versjouwd, keek Gisela in de stellage die haar voorraadkast bleek te zijn. Ze pakte een paar blikjes van de planken, Ramesh kreeg een fles wijn in handen geduwd – wees huiselijk, geef hem een ongedwongen gevoel – en weer ging het naar de hal en de trap af. Gisela ging koken.

De avond was goed verlopen. Het eten had Ramesh goed gesmaakt – beter dan in het Franse restaurant. En Gisela was een onderhoudende gastvrouw. Nu zette ze de drinkglazen en pindabakjes klaar op de lage tafel in de huiskamer, voor een babbeltje na.

‘O! Vergeten!’ Ze stond met de fles in de hand, klaar om in te schenken. ‘Ramesh, wil je even wat zoutjes halen uit de voorraadkast op zolder?’ Gisela gebaarde naar de sleutel die op het dressoir lag. Het kon geen kwaad de man zich thuis te laten voelen, hem zelf de weg te laten vinden in haar domein.

Met de sleutel van de bergruimte in de hand, ging Ramesh op weg. Nu de avond gevallen was, was het pikdonker in het trappenhuis. Er kwam geen licht meer door de glazen voordeur op de begane grond. Gelukkig had hij de lichtknop naast de bel gevonden vóór de deur van het appartement achter hem dichtviel. Hij liep de verlichte trap op naar de bovenste etage, maar voor hij de overloop van de zolder bereikt had, hoorde hij geluid.

Gefluister. Hij bleef staan, net een etage hoger, maar nog niet de bocht om van de trap naar de zolderverdieping, dus uit het zicht van degenen die zich op de zolder ophielden. Inbrekers?

De lamp in het trappenhuis brandde altijd net lang genoeg om de weg naar boven of beneden te kunnen vinden en sloeg dan automatisch af. Ramesh had te lang bij de trap staan aarzelen en nu was de tijd om en werd de gang weer in duisternis gehuld. Even zag hij geen hand voor ogen en tastte hij blindelings naar het lichtknopje, maar hij kende de flat niet goed genoeg en kon de schakelaar niet vinden.

Ergens boven hem klonk geschuifel en gekners. Wie zich daarboven bevond, moest gedacht hebben dat hij vertrokken was. Er klonk nu het ritmisch piepen en kraken van… vermoedelijk een leren bank. Even kon hij de geluiden niet duiden, dan drong het langzaam tot hem door. Een minnend paar.

De smid herinnerde zich de sofa die hij vanmiddag met Gisela had zien staan. Hij realiseerde zich dat de flats van het hele blok, op de begane grond onderling met elkaar verbonden waren door middel van lange gangen waar zich de benedenberghokken bevonden. Niet alle verbindingsdeuren waren afgesloten, dit om het voor de fietsen die in de hokken geborgen werden, gemakkelijker te maken deze naar buiten te manoeuvreren. Zodoende echter, kon je ook zonder sleutel van de buitendeur ongezien naar de flatzolder van je keuze sluipen. De gratis bank van de buurvrouw moest ongeweten een nieuwe bestemming hebben gevonden, als geheime ontmoetingsplaats.

Even kwam zijn schooltijd terug, toen op feestjes jongens in twee- of drietallen stiekem wegglipten uit de zaal om in het trappenhuis te gaan roken. En vriendinnenclubjes die zogenaamd naar de wc gingen om hun make-up bij te werken. Het duurde altijd geruime tijd voor beide groepen terug waren en opeens besefte hij dat hij nu getuige was van iets wat hij toen wel had vermoed, maar nooit zeker had geweten.

Terwijl hij besluiteloos in het donker stond, hervatte het paar op zolder hun liefdesspel. Ramesh wist niet wat hij moest doen – in het donker kon hij niet terug zonder het risico van de trap te vallen, verder omhoog kon ook niet. Hij moest de schakelaar vinden, dan kon hij teruggaan naar Gisela met een smoes.

Maar vreemd genoeg bleef hij staan en luisterde in het duister naar het zuchten van het meisje en het kozend gefluister van de jongen. Uit de woorden die hij opving leidde hij af dat de twee tieners van Marokkaanse afkomst waren. Romeo en Julia. Laila en Mazjnoen. Ramesh glimlachte vertederd. De jongeren hadden natuurlijk geen eigen plek om te vrijen. Thuis bij hun strenge ouders zou dit een onmogelijkheid zijn. En nu zouden ze in moeilijkheden kunnen komen als ze betrapt werden. Hij zou zo stilletjes mogelijk en op de tast de weg naar beneden zien te vinden.

Maar nog ging hij niet terug. Het was alsof zijn verstand in de ban was geraakt van een zinnelijke betovering. Gefascineerd door het onzichtbare toneel wachtte hij af, onbeweeglijk.

Heimelijk geritsel, begerig hijgen en gesmoord gekreun, hoe fluisterzacht ook, het leek in warme vibraties naar hem toe te drijven, verscherpt als zijn gehoor was door de duisternis.

Voor zijn geestesoog doemden de tantristische paren van de tempels in Khajuraho op, in een gewijde kring gericht op hun ceremonie voor de godin Kali. De verstrengelde lichamen van de shakti’s en shiva’s bewogen in het ritme van de oerdaad, de zilveren sieraden rinkelden mee met hun bewegingen, celebreerden de schepping. In een onregelmatig koor klonk hun hijgen, het fysieke gebed opgedragen aan en geconcentreerd op de godheid. Grillig bewogen de schaduwen mee op de wanden van de tempelgrot. Het vuur te midden van de in extase bewegende deelnemers verlichtte de ceremoniële stenen yoni en lingam. Een krans van trillende kleuren bekroonde het tafereel.

Getraind als deze volgelingen waren zou hun paring uren kunnen duren. Trage oranje golven deinden ritmisch als de visualisatie van seksuele energie, trokken door het lichaam van de ademloze toeschouwer, de smid betrekkend bij het ritueel van de chakra-poedja.

En boven de devoten manifesteerde zich in een helder licht, de godin. Parvati danste met vloeiende, gerichte bewegingen, nu eens stampend met de voetzolen, in overeenstemming met het koortsachtige ritme van de paren, dan weer trager, meditatief, gelijk de discipelen contempleerden in de aardse vereniging. In haar stralende gestalte balde de energie van de sacrale rite zich samen, terwijl tegelijkertijd haar vingers zich bogen en strekten, en de kosmische stromen naar haar toegewijden leidden. Achter op de rotswand waaierden vele geheven schaduwarmen zegenend mee.

Met het rijzen en dalen van haar lichaam volgden de golvende plooien van haar wijd uitstaande, imposante, karmijnrode gewaad de beweging. Ritselend ging de kostbare sleep mee in de bogen en draaiingen – Parvati in een merkwaardig moderne japon.

Schaduwvlekken verleenden de godin een aardsheid die Ramesh niet eerder was opgevallen. Haar zwart omrande ogen dansten mee, schoten naar links, naar rechts, de vingers vlug fladderend om het gelaat, als nachtvogels voor de volle maan…

Plotseling ging de lamp aan. Ramesh knipperde tegen het onverwachte licht, het visioen was verdwenen. Hij zag het gezicht van Gisela opdoemen onder aan de trap en legde instinctief zijn vinger tegen de lippen om haar te beduiden geen geluid te maken.

Gisela keek verwonderd op, maar gehoorzaamde. Nieuwsgierig liep ze op haar tenen naar hem toe. Het licht viel weer uit en ze stonden naast elkaar in het donker.

Ramesh gaf zichzelf in gedachten een klap voor zijn kop. Waarom had hij hen beiden in deze situatie gebracht? Hij had gewoon met haar naar beneden kunnen lopen zonder iets over het stel boven te vertellen. Hij had kunnen zeggen dat de zoutjes op waren. Maar wat als ze dat zelf had willen controleren?

Enfin, dat deed er niet meer toe. De situatie was zo al penibel genoeg. De geliefden op zolder verkeerden nu blijkbaar in zodanige staat van opwinding dat ze nauwelijks konden wachten tot het licht weer uitging en de kust veilig was. Staande naast Gisela beleefde de smid het meest gênante moment van zijn leven. Boven hun hoofd klonken nu duidelijk aansporende, grommende en zuchtende geluiden, begeleid door schuivend gekraak van de bank.

Gisela luisterde met stijgende verbazing. Dit was een hoogst bizarre situatie: in het donker te staan met iemand die gezien zijn reputatie als sadhak, welhaast een goeroe of een yogi-meester, de laatste was van wie ze gedacht had dat ze met hem een vrijend paar zou bespieden. In feite, realiseerde ze zich met een glimlach, was het bemoedigend. Ze likte haar lippen. Misschien was hij niet zo ongevoelig voor seks als hij zich tot nu toe had voorgedaan. Des te beter, ze was er niet op gebrand zich van het wereldse af te keren. Vrouw van een juwelier, een yogi, oké, maar een celibatair huwelijk… Nee, dat klonk niet erg aanlokkelijk. In het duister tastte ze naar Ramesh’ hand.

Met een schok kwam Ramesh tot de werkelijkheid. Ze moesten maken dat ze hier wegkwamen. Wat als de twee straks naar beneden slopen en hen tegenkwamen? Nu was het geschikte moment om weg te schuifelen, voordat het paar weer bij zinnen kwam en hen mogelijk zou horen. Hij keerde zich naar het meisje naast hem en vatte haar in het donker vast met de bedoeling woordeloos duidelijk te maken dat ze zich naar beneden moesten begeven.

Maar tot zijn verrassing sloeg Gisela haar armen om hem heen en zocht zijn mond. Ze kuste hem op de lippen, wachtte en liet hem toen los, misschien in hetzelfde besef dat ze betrapt konden worden. Samen daalden ze zachtjes de trap af, klampten zich aan de balustrade vast en maakten gebruik van het schaarse licht dat onder gepasseerde deuren door kierde. Toen ze eindelijk haar appartement hadden bereikt, duurde het even voor Gisela in het donker de juiste sleutel had gevonden. Opgelucht stommelden ze ten slotte de entree binnen en wisten de deur nog net discreet te sluiten, voordat ze in zenuwachtig geproest uitbarstten.

Een uur later reed Ramesh weg, na een laatste groet naar Gisela, die op het balkon stond. Gelukkig was ze niet teruggekomen op de kus in het donker. Beiden hadden stilzwijgend gepretendeerd dat het tijdelijk uitschakelen van het gezichtsvermogen, een kortsluiting in het geheugen teweegbracht. Het verschafte een excuus dat ze dankbaar aangrepen. Ze ginnegapten om het gebeuren – buurvrouw zou nog een hartaanval krijgen, als ze wist welk doel haar mooie sofa tegenwoordig diende!

Maar Gisela’s romantische bedoelingen waren in ieder geval aan het licht gekomen, voor zover hij daar twijfels over had gehad. Als hij geen serieuze toekomstplannen met haar had, was het beter om snel een punt achter hun ontmoetingen te zetten.

Het bruidsboek

NEGENTIEN

‘Schatje…’ Bennie streelde het lange haar van zijn vriendin.

‘Hmmm?’ Ashmana was druk met haar huiswerk.

Bennie verschoof wat op de sofa en keek rond in zijn appartement. Hij had een luxueus ingerichte flat. Maar er ontbrak iets. ‘Ik heb nagedacht. Wat dacht je van een kind?’

Met een plof liet Ashmana het boek uit haar handen vallen. ‘Nu?’ Ze keek ongelovig.

Ai, dat was geen goed begin. Bennie begon opnieuw. ‘Wel, dat is misschien wat vlug …’ Zijn hersens werkten razendsnel. Waarom had hij hier niet wat langer over nagedacht? Nu klonk het opeens zo impulsief. Maar waarom ook niet? Niet alles kon altijd gepland gaan. Hij gleed van de bank en hurkte voor haar neer. ‘Ashmana…’ Hoe zou hij het zeggen? ‘Jij betekent alles voor me’ was de simpele waarheid, maar gaf veel te veel van zichzelf bloot. Hij aarzelde en besloot dan tot: ‘Mijn liefde heb je al – wil je de rest ook met me delen?’

Ze keek hem met grote ogen aan.

‘Wil je met me trouwen, Ashmana?’

Misschien had Bennie nooit eerder over trouwen nagedacht, maar Ashmana had als klein meisje al gezwijmeld bij de glinsterende garderobe van haar poppenbruidjes en als puber waren alle romantische films voorboden van een beloftevolle toekomst. En opeens was het moment daar…

Ze hield van hem en hij van haar, hun toekomstplannen kwamen overeen en samenwerking verliep probleemloos. Een lieve en moderne man, alles paste perfect in elkaar, als de benen van een waaier. En als bekroning van deze waaier van mogelijkheden, was het in bed met Bennie vuurwerk! Wat kon ze anders zeggen dan ‘Ja’?

Na de eerste verrassing omhelsde ze hem onstuimig.

Bennie was dolgelukkig – maar bovenal opgelucht.

Hij stond met zijn mond vol tanden. De laatste weken leken wel een aaneenschakeling van gênante situaties. Eerst was het Gisela gelukt een eindje met Ramesh op te lopen, nadat ze hem op straat was tegengekomen. Toen kwamen uit de tegenovergestelde richting twee bekenden aanlopen, een oude en een nieuwe. Malika en haar aanstaande schoonzuster Kaltoem. Natuurlijk moest hij halt houden om een praatje te maken, geen probleem.

Had hij gedacht! Voor hij het wist bevond de smid zich in een discussie die dieper ging dan hij kon vermoeden.

Tussen de drie vrouwen hing vanaf het eerste moment een onderhuidse spanning waarvan Ramesh zich slechts langzaam bewust werd. Van Malika’s ernstige gezicht kon geen lachje af, Kaltoems levendigheid echter, leek op Gisela te werken als een rode lap. Alsof ze de spontaniteit van Hassans mooie verloofde ongepast vond, monsterde Bennie’s zus haar afkeurend, deed geen moeite haar minachting voor hun lange, alles bedekkende kleding te verbergen. Ze zei het zelfs hardop: ‘Is dat niet veel te warm, met dit weer?’ En ze draaide zich om naar Ramesh.

Ramesh voelde het bloed naar zijn wangen stijgen, hij wist niet wat te beginnen.

‘Maar ach’, ging Gisela temend verder, ‘de mannen, hè? Daar moet je het voor doen.’ Ze schikte de riem van haar tas over de schouder, en streek haar pastelkleurige mantelpakje glad.

Maar Malika en Kaltoem bleken voor geen kleintje vervaard. Van hun gebruikelijke bescheidenheid en hoffelijkheid was tot Ramesh’ verbazing niets te bekennen. ‘Het is niet voor de mannen’, merkte Malika op. ‘En niet voor de Kerk. Je kunt God niets geven. Hij hééft alles al. Daarom ontzeggen we ons iets.’

‘Groot gelijk’, prees Gisela, ‘jezelf tegen de mannen moeten beschermen lijkt me een crime. Een vrouw verdient toch beter?’ Ze gaf Ramesh een veelzeggend kneepje in zijn arm.

Kaltoem knikte. ‘Hoezo: bescherm je de mannen, bescherm je jezelf? Een man zonder beheersing verdient het zonder meer om oogkleppen te dragen! Alleen: hij heeft die al…’

Malika stelde: ‘De enige reden dat je ze zou dragen, is voor jezelf.’

‘Ja’, viel Kaltoem in, ‘Maar het is geen plicht. Het kan er zó af.’ Ze voegde de daad bij het woord, sloeg prompt de doek van haar hoofd terug, en toonde trots een glanzende haardos.

Malika vertrok geen spier.

Ramesh was met stomheid geslagen. Naar het leek paste Hassans verloofde precies bij zijn vriend.

Gisela zag haar nederlaag in en raakte gepikeerd. Om hulp zoekend trachtte ze haar arm door die van Ramesh te haken.

Maar nu ging ze echt te ver. Ze moest niet denken dat hij haar denkbeelden steunde. ‘Ik zie je nog’, zei hij afwijzend, en wisselde zijn aktetas van arm, zodat ze hem wel los moest laten.

Gisela was woest maar wist haar vernedering te verbergen. Met een korte groet verliet ze hen, haar hakjes driftig tikkend op de stoeptegels.

Langzaam leek Malika’s strakke gezicht te ontspannen. Zwijgend trok ze haar wenkbrauwen op, maar om haar mondhoeken was een zweem van een glimlach te bekennen.

Kaltoem echter, barstte in lachen uit.

‘Het is eigenlijk een huwelijksgeschenk geworden.’ Ashmana glimlachte en haar gezicht straalde.

Ramesh voelde zich misselijk worden. Het zonlicht dat door de caféramen naar binnen scheen leek opeens veel te fel. Hij nam een slok van zijn koffie en voelde de vloeistof brandend door zijn keel glijden. Hij moest iets zeggen, langer uitstel zou ongepast zijn. Maar wat kon hij zeggen? Het laatste wat hij gewenst zou hebben was dat hij juist voor háár een huwelijksgeschenk moest maken. Een gordel, nota bene. Wat hij precies antwoordde, kon hij zich later niet meer herinneren, wel het idee dat de wereld stilstond. Hij voelde een sterke weerzin jegens Bennie, om wat hij haar afnam, om wat hij hemzelf afnam. Terwijl hij het toch eigenlijk had kunnen weten, deze boodschap kon verwachten. Ze ging trouwen. Met Bennie. En hij was uitgenodigd. Met veel zelfbeheersing wist hij een felicitatie over zijn lippen te krijgen, maar hij wist al dat hij niet zou gaan. Wat had hij op hun feest te zoeken? Waarom had hij het zo ver laten komen? Als dit, deze pijn, de liefde voor een vrouw inhield, dan bedankte hij ervoor.

Voor het eerst wisselde hij een kus met Ashmana, een droge kus ter felicitatie waarbij hij haar wang beroerde. Een afscheidskus.

En met Gisela werd het niets, hij zou het contact met haar langzamerhand verminderen, om haar te ontmoedigen. Aan een verstandshuwelijk met haar hoefde hij niet te denken. Hoe kon hij de zwager van Bennie worden en toekijken bij de romance waarin hij zelf de hoofdrol had willen hebben?

Misschien kwam het door de pijn, het gevoel dat hij niets meer te verliezen had, dat hij het durfde vragen. Eerder had ze het al eens gezegd. Een grapje, de gordel was een grap. Maar deze keer trapte hij daar niet in. ‘Die gordel – waarom laat je je insluiten? Waarom ben je eigenlijk bereid een dergelijke behandeling te ondergaan?’ Gespannen, met toegeknepen ogen keek hij haar aan.

Ashmana hief verwonderd haar gezicht. Zo ernstig, verbeten bijna, zonder een spoor van een lach of van zijn gewone vriendelijkheid, zo had ze hem nog niet meegemaakt.

Ze dacht na. Zonder de gebruikelijke gemoedelijkheid en grapjes, lag de weg vrij voor een serieuzer toon, en waarom niet? Had hij, als maker van haar huwelijksgeschenk, – meer nog dan als vriend – niet het recht om haar motieven te weten? Maar in de eerste plaats had ze er voor zichzelf behoefte aan haar beweegredenen uit te spreken: al te lang had de vraag in slapeloze uurtjes door haar hoofd gespookt, had ze de dreiging met sussende bezweringen afgewend. Peinzend haalde ze een hand door haar haren. ‘Jij ziet die gordel als een gevangenis, is het niet?’

Ramesh bleef zwijgen.

Ashmana vervolgde: ‘Het is als familie… familiebanden. Mijn hele leven zijn de banden met mijn familie of te strak, of te los geweest. Altijd bleven ze hinderen, knellen. Als het aan mijn vader lag, zou ik zelf niet meetellen. Al was het uit liefde, hij wilde alles beslissen, tot aan mijn partnerkeuze toe.’ In gedachten trok ze haar vingers rusteloos door een streng haar. ‘Van mijn Nederlandse grootouders wist ik bijna niets. Die hebben zich pas na de scheiding van mijn ouders weer vertoond. Ook van die kant heb ik nooit het gevoel gehad dat ik erbij hoorde.’ Ze zuchtte. ‘Het is eenzaam als je van twee kanten verstoten wordt. Het wordt verscheurend, als je naar beide kanten toe getrokken wordt. Waar bleef ik zelf, wat was van mij?’ Een wrange glimlach vertrok haar mond, maar dan klaarde haar gezicht op. ‘Met Bennie werd het beter, alles werd anders. Ik kreeg een nieuwe familie, een plaats waarin ik me om mezelf gewaardeerd voel. Wat kan de gordel anders zijn dan het symbool van mijn nieuwe band? Die gordel is een spel, zo serieus als je hem zelf nemen wil, en toch tastbaar…’

Ramesh kon zich niet meer inhouden. ‘Hij maakt je tot bezit!’ riep de juwelier uit, in het midden latend wie of wat met ‘hij’ bedoeld werd.

Ashmana trok haar wenkbrauwen op. ‘Bezit?’ Ze legde beide handen plat neer op de tafel en leunde wat naar voren om haar woorden kracht bij te zetten. ‘Bezit is wel het laatste wat ik zou willen zijn. Wees niet bang, dit is een avontuur, zie je dat niet?’ Hoofdschuddend om zijn ongeloof bracht ze haar geheime wens in stelling. ‘Bennie en ik vervlechten onze ideeën, samen zullen we een nieuwe lijn vormen, een familielijn.’ Ze glimlachte. ‘En dit wordt het erfstuk!’ besloot ze vrolijk.

Ramesh kon het niet meer volgen. ‘Een nieuwe traditie, bedoel je? Je doet meteen twintig stappen terug! Zie je dan niet wat hij je aandoet?’ Dit was geen verspreking meer die over het hoofd kon worden gezien, met de mantel der liefde bedekt. Het was een regelrechte aanval.

Ashmana schoof haar stoel naar achteren. ‘Ramesh!’ zei ze waarschuwend. Het moest niet uit de hand lopen. Te vaak had ze vrienden moeten afwijzen die aanbidders bleken te zijn geworden. Dat zou toch niet weer gebeuren?

De smid kalmeerde. Hij wilde haar niet afstoten. Hij zou het onderwerp laten rusten tot hij een manier gevonden had om haar te overtuigen. Hij mompelde excuses en bestelde nog maar wat te drinken voor hen beiden.

Hoe kon ze dat nou menen, trouwen, zich laten insluiten – wat was er mis met een gewone trouwring? – maar dan nog: trouwen met Bennie, met die… die… Ramesh had geen woorden genoeg voor wat hij allemaal van Ashmana’s aanstaande dacht. Hij werd bestormd door een wirwar van gevoelens. Zo kon het niet langer. Hij haalde diep adem om tot rust te komen. Kalm, kalm, maande hij zichzelf.

Hij zat in zijn werkkamer. Buiten de deur hoorde hij Mai rondsloffen in huis, bezig met het huishouden. Het verkeer op straat was vaag hoorbaar door het raam. De boomkruinen die het uitzicht vormden wuifden weelderig en groen, vogels floten. Het was een heldere dag, de dag dat hij te horen kreeg dat zijn liefde ging trouwen.

Na hun lunch in het café was Ramesh meteen naar huis gegaan. Hij had de smederij gebeld met een smoes en Mai had hij gezegd dat hij moest werken, waarna hij zich in de studeerkamer had opgesloten. Niemand had er iets achter gezocht, want het kwam wel vaker voor dat hij zich in de werkkamer terugtrok om schetsen en ontwerpen te maken.

Hoe kon hij haar duidelijk maken dat ze met dat huwelijk een verkeerde beslissing nam? Het lukte al niet eens haar van het idee van de gordel af te krijgen. Met zijn ellebogen op het bureaublad geleund, steunde Ramesh zijn hoofd in zijn handen. Hij balde zijn vuisten en drukte ze tegen zijn gesloten oogleden.

De smid stond op en liep door de kamer, langs de wandkast met boeken. Somber bekeek hij de titels op de ruggen. Was er nog een boek dat hem kon helpen? Rusteloos sloeg hij de werken van wijsbegeerte over en greep een paar kunstboeken uit de kast, spreidde ze over de tafel uit.

Foto’s van Moorse architectuur, Mexicaanse fresco’s en Vlaamse primitieven. Glanzende reproducties toonden meesterschap tot in detail. Vol bewondering gleed zijn hand nu en dan kozend over een bijzonder fraaie afbeelding. Al bladerend vond Ramesh in de schoonheid van de platen troost, hervond hij zijn rust. Nu kon hij tenminste zijn gedachten ordenen.

Kon hij haar er maar van weerhouden die fatale vergissing te begaan. Eigenlijk was hij de enige die dat zou kunnen, die dat zou moeten doen. Want niemand anders wist van de geheime opdracht. Geen vriendin, tante of nichtje zou met goede raad kunnen komen.

Hij, als de maker, zou toch met een soort van gebruiksaanwijzing kunnen komen? Hij zuchtte. Wat dan? ‘Zorg er vooral voor de gordel niet op slot te doen.’ ‘Geef de sleutel niet af.’ Of nog mooier: ‘Niet omdoen. Slechts bedoeld om naar te kijken.’

Geen moment overwoog hij om zelf met een liefdesverklaring te komen. Dat zou aan de situatie niets veranderen, behalve dat hij haar dan minder vaak, of misschien zelfs helemaal niet meer zou kunnen zien. Kon hij haar maar een waarschuwing geven, zonder haar meteen tegen hem in het harnas te jagen. In dát harnas… Mistroostig schudde hij het hoofd. Zijn blik viel op een van de opengeslagen boeken.

Een Chinees bruidsboek. Feitelijk een soort gebruiksaanwijzing. Een bruidsboek kreeg een Chinese bruid mee van haar ouders, om op de eerste nacht met haar bruidegom en op het huwelijksleven voorbereid te zijn. Ramesh bladerde het boek door. De bladzijden toonden reproducties van prenten uit de zevende tot de tiende eeuw, van de T’ang-dynastie, jonggehuwde paren bedreven op diverse manieren de liefde. De tere schilderstijl beeldde het lichamelijke gebeuren vrijmoedig af, maar zo poëtisch dat geen ouder zich eraan zou storen. In tuinen, theekamers en slaapvertrekken vermaakten jongelui zich met elkaar. De fijnbesneden gezichten met de opvallend onschuldige uitdrukking gaven de beleving van het genot op waardige wijze weer.

De smid sloot zijn ogen en dacht na. Voor zijn geestesoog ontspon zich langzaam een plan. Hij zou haar helpen, haar een uitweg bieden uit Bennie’s val.

TWINTIG

De fluit van de bruiloftsspeler stierf weg. De gasten waren vertrokken. Het huis was stil, de lampen waren gedoofd. Ramesh stond op het balkon en keek de donkere tuin in, waar de krekels tsjirpten. Het was zijn huwelijksnacht.

Ashmana wachtte hem in het bruidsbed. Hij moest zijn bruid voldoende tijd geven zich in de slaapkamer gereed te maken. Naar Indiase traditie zou zij hem gekleed in de rode trouwsari ontvangen, gezeten op het bed, de armen kuis over de knieën gevouwen, de ogen zedig neergeslagen.

Vol verwachting wachtte Ramesh, ongeduldig gissend naar het aantal voorbije minuten, die in de zwoele tropische nacht moeilijk te schatten waren. Hoorde hij in de voorkamer de grote klok slaan, of was het de nervositeit die hem parten speelde? Nu moest het tijd zijn. Hij liep naar de slaapkamer en opende de deur.

Groter contrast had hem niet kunnen wachten. Geen zoete wierookdamp, flakkerend kaarslicht, tere stengels jasmijn en rozenblaadjes. Verblindend wit kaatste het tl-licht op de kale tegels. Het rook naar ether en ontsmettingsmiddelen, als in een kliniek. Het was ijskoud.

In de kamer stond niet het met bloemenslingers omhangen bruidsbed, maar een groot antiek hemelbed. Op de dunne gordijnen spreidden geborduurde blauwe vogels hun vleugels, de snavels snerpend opengesperd in een geluidloze schreeuw.

Ashmana lag ineengedoken op het matras, haar gezicht verborgen, het lange haar los in verwarde pieken, afgetekend tegen het wit van het laken. Haar met henna gekleurde vingers klauwden blindelings in de lakens. Ze droeg een hemd van grove stof. Een steriel doodshemd.

Ramesh stond als aan de grond genageld. Het meisje richtte zich op en keek hem verwilderd aan. In haar bleke gezicht brandden haar ogen als vuur. Aan het voeteneind van het ledikant klonk gerucht en werd een beweging merkbaar. Uit de plooien van gordijnen en weggeschoven lakens kwam snuivend een wolf tevoorschijn. De adem van het dier klonk hijgend en een wolkje lucht dreef naar voren. Onwillekeurig deinsde Ramesh terug.

Ashmana sprak maar er kwam geen geluid, slechts de zichtbare stoten lucht, die snel vervluchtigden. In haar ogen las de smid een verwijt dat hij niet thuis kon brengen. Zij begon te gebaren, heftig vragend om een uitleg, om antwoord op een vraag die hij niet begreep.

Ongemerkt was de wolf naar de rand van het bed gekropen en zat daar naar de man te loeren, zijn gekromde gestalte stil maar dreigend, met de gespannen spieren van een roofdier belust op prooi. Het meisje was overeind gekomen en hield in wanhoop de armen voor het gezicht. Ze schonk geen aandacht aan het dier in bed.

Onverhoeds nam de wolf een sprong. In een fractie van een seconde had het grote lijf zich verplaatst en Ramesh tegen de grond geworpen. Even bleef de man liggen zonder zich te bewegen, de kaken van het dier opengesperd boven zijn keel. Het lichte gegrom klonk zacht, maar leek toch steeds zwaarder te worden tot het de hele ruimte vulde en in Ramesh’ oren gonsde. Hij hield zijn ogen gesloten, wachtend met bonzend hart.

Opeens werd het stiller, het gegrom hield op. Hun beider ademhaling werd nu hoorbaar, Ramesh kreeg het benauwd onder het gewicht van het beest. Zacht maar vastbesloten klonken de voetstappen van Ashmana, die uit het bed was geklommen.

Nu kreeg de wolf genoeg van hem en keerde zich van hem af, verwijderde zich terwijl zijn nagels tikkend over de gladde vloer krasten. Ramesh deed zijn ogen weer open.

Een dansende gestalte kwam met golvende bewegingen op hem af. Het lichte getrommel en ritmisch gerinkel van een tamboerijn weerklonk. Zwaar gesluierd danste de vrouw om hem heen, de boerka zwaaide log mee met haar bewegingen. Als een derwisj draaide de gedaante rond, neuriede een eentonige wijs. Door de mazen van het traliegaas observeerde de gesluierde de smid, die zich stijf oprichtte. Ze danste nu zo dichtbij dat de plooien van haar indigo gewaad hem raakten. Een zachte stem begon te zingen.

Hoe zul je me herkennen, mijn lief,

hoe zul je me herkennen

onder mijn blauwe rokken?

Aan mijn niqaab

de borduursels gedekt

op mijn gelaat

Sinister klonk de doffe roffel van de eenzame tamboerijn. De danseres vertraagde haar bewegingen, leek de toeschouwer vergeten te zijn.

Wat denk je, lief, wat denk je

te vinden

onder mijn blauwe rokken?

Schat en schoonheid

zijn ontstolen

niets is meer verscholen

onder mijn blauwe rokken

Plotseling rukte de vrouw de boerka van haar lijf en wierp die op de grond. Ashmana danste zwijgend verder, haar lijf volkomen omhuld door een tweede boerka, die eveneens van kruin tot voeten reikte.

Ramesh sperde zijn ogen open. De lap was gemaakt van uiterst dunne, glanzende, transparante stof, zodat haar naaktheid bedekt, doch volledig zichtbaar was. Om haar middel droeg ze een dikke, versierde gouden ketting. Armbanden rinkelden zacht.

Het meisje keek hem niet aan maar draaide met geheven armen, langzaam, op haar tenen als in trance rond. De zoom van de doorzichtige sluier zweefde licht boven de grond. Zilverachtige spikkels glinsterden op de gazen bedekking. Met elke beweging vloeide de stof over haar naakte lichaam en hulde haar als in nevelen van water, stromend over de huid.

Gefascineerd bleef Ramesh toekijken, tot hij bemerkte dat de danseres zich al dansend, stap voor stap terug begon te trekken. Hij maakte aanstalten overeind te komen om haar te volgen.

Maar Ashmana keek niet meer om. Achter haar vormde zich een onregelmatig spoor op de witte vloer. De smid boog zich om het patroon op de grond te onderzoeken. Een spoor van rode bloeddruppels tekende zich af.

Met een ruk hief Ramesh het hoofd en staarde naar de zich verwijderende danseres. Haar gewaad was verdwenen. Ze droeg weer het doodshemd. Ashmana’s gang was ongemakkelijk geworden, enigszins strompelend. Tussen haar benen liep een dun straaltje helderrood bloed omlaag.

Impulsief stak Ramesh zijn hand uit om haar tegen te houden, maar het meisje had de muur bereikt en verdween daar plotseling in het niets. Vlug stond Ramesh op en volgde haar, de druppels en vegen op de grond vermijdend.

De muur was vlak en hard, geen doorkomen aan. Besluiteloos strekte Ramesh zijn arm naar een tegen de wand geplaatst tafeltje, onwillekeurig steun zoekend. Maar voor zijn vingers het tafeltje hadden bereikt viel zijn oog op de uitstalling aldaar en ontzet trok hij zijn hand terug. Hij voelde zijn haren rijzen.

Op een met kant bewerkt kleedje lagen de gebruikte instrumenten in rituele volgorde: het mes, de schaar, het draad. Vol ongeloof staarde Ramesh ernaar. Langzaam werd hem de omvang van de gruwelen duidelijk.

Toen wist hij wat Ashmana had willen zeggen. De onuitgesproken vraag echode in zijn hoofd: ‘Geen genot? Geen genot toegestaan?’

EENENTWINTIG

‘Béétje nat, maakt niet uit! Frisse aanbieding!’ Het zomerbuitje had de markt overvallen en onbedekte uitstallingen aan het hemelwater overgeleverd. Niet uit het veld geslagen prezen de venters hun waren even uitbundig aan.

Ramesh stond voor een kar met oud metaal en bekeek de vele schroeven, tandraderen, ijzeren pijpen en onduidelijke onderdelen. Sommige voorwerpen zagen er nog nieuw uit, dikke waterdruppels glommen op het glanzend ingevette oppervlak. Andere vertoonden al roestvlekken. Een aanzienlijk deel was sterk verroest, maar had door de ondefinieerbare afkomst en eigenaardige vorm, een kwaliteit van geheimzinnigheid verworven.

In gedachten rommelde de smid tussen de spullen. Edelmetaal had zijn voorliefde, maar dit gebruiksmetaal had een geschiedenis, had al een leven achter zich. Alleen mensen die oog hadden voor dit verhaal, en tevens een krappe beurs, kwamen op de oud-ijzerkar af. Sjofel geklede kunstenaars en armoedige doe-het-zelvers struinden door de inhoud van de kar, op zoek naar iets van hun gading.

Ramesh liet zijn handen door de berg voorwerpen gaan; de korrelige structuur van roest, het matte oppervlak van aluminium, de ronding van willig zink, het opvlammend verleden van tin. Zijn vingers registreerden de krassen en butsen, wreven over een vlek, verkenden de sporen van een vorig bestaan. Hij was niet op zoek naar iets bepaalds, was over de natte markt aan het slenteren met zijn hoofd bij Ashmana, toen zijn aandacht was getrokken door de ijzerkar.

Schurend en rinkelend schoof een potige man in overall een stapel schroot opzij om bij het voorwerp van zijn interesse te kunnen komen. Daardoor schoof een kartonnen doos naar de kant waar Ramesh stond. De smid boog zich over de naar stof, koperpoets en smeerolie ruikende inhoud. De doos lag vol met pinnen en scharnieren. Hij pakte een glimmende klep op, liet die weer terugvallen en nam de volgende in zijn vingers.

Een oude, zwart uitgeslagen zilveren krul. Hij veegde het stof eraf en zag dat het inderdaad een scharnier was. Ooit moest het sierlijke zilverbeslag een boek bijeengehouden hebben. Nu lag het handwerk vergeten in een vergaarbak. Ramesh klapte het scharnier open en dicht en weer opnieuw, bezag bewonderend het kleinood. In zijn open handpalmen lag het zilverwerk bloot, met het vouwen van zijn handen sloot het zich als een boek… Toen schoot het idee hem in, vormde het beeld zich in zijn hoofd. Hij had het! Het idee waarnaar hij zocht. Vlug ging hij naar de metaalboer om zijn vondst te betalen.

Zijn werkkamer was bezaaid met schetsen en opengeslagen kunstboeken. Op de hoek van de tafel lag het Chinese bruidsboek. En midden op het bureau, tussen de vele tekeningen, was een klein plateau van donkerblauw fluweel geplaatst. Daarop prijkte het zorgvuldig schoongemaakte, zilveren scharnier. Alle lagen vuil en stof waren met behulp van een badje en zilverpoets verwijderd en nu waren de details van het vakwerk pas goed te bewonderen.

Ramesh zat over het werkblad gebogen en brainstormde over een ontwerp voor zijn persoonlijke verlovingsgeschenk aan Ashmana. Een bruidsboek zou hij maken, een boek van metaal. Klein als het krullende zilverbeslag, vouwbaar als een kaart. Een metalen vouwkaart.

Nauwkeurig berekende hij omtrek en dikte van de te ontwerpen kaart, trok lijnen en verbindingen op de werktekening. Van tijd tot tijd nam hij het zilverbeslag van het plateau, betastte het oppervlak, volgde de lijnen met zijn vingertoppen, zonder het voorwerp in kwestie te zien: wat hij zag speelde zich binnen in zijn hoofd af – concentratie bracht de brokstukken van ideeën samen, voegde nieuwe beelden toe, die genoteerd, overwogen of verworpen werden.

Liefde moest de leidraad zijn, maar hoe? De voorlichting die in de Chinese handleiding werd gegeven was hier natuurlijk niet nodig, vanuit zijn standpunt zelfs ongewenst. Maar haar een kans bieden tot inzicht te komen en dat zonder argwaan te wekken, daar lag zijn doel. Hiervoor moest hij omzichtig te werk gaan, de sluipwegen volgen van een geheime minnaar. Ze zou het niet accepteren als hij de barricaden bestormde, omver haalde wat ze met Bennie dacht te hebben.

Zijn dagen waren weer gevuld met heimelijke hoop, met elke gang naar de markt vorderde zijn ondergrondse arbeid. Ramesh voerde zijn guerilla door stelling te nemen in de loopgraven van liefdes’ wegen, te ondermijnen wat zo hecht onderbouwd leek. Vanuit zijn werkplaats broedde hij zijn plannen uit. In de catacomben van de smidse vonkte de lasvlam en dampte de sissende stoom waarachter hij dekking zocht, terwijl hij onopgemerkt de weg bereidde.

‘Baba!’ Ashmana’s stem klonk blij verrast, geschrokken en ongerust tegelijk. Het telefoontje dat haar, met Ernesto in haar kielzog, naar de luchthaven had doen snellen, had haar in een kolk van emoties gestort. Ze begreep meteen dat haar vader niet zomaar rechtstreeks uit Turkije en zonder enig bericht van tevoren, was gekomen. De bruiloft, het kon niet anders. Hij had de boodschap ontvangen en was zonder omhaal naar Nederland gevlogen – uit blijdschap? Onwaarschijnlijk, dan had hij al eerder gebeld om haar te geluk te wensen. Om het huwelijk te verhinderen? Ashmana keek sip. Ze achtte haar vader ertoe in staat de trouwerij te dwarsbomen. Om tijd te winnen leek het haar beter hem eerst naar neutraal terrein te brengen. Niet naar Petra’s huis, niet naar Bennie, en liever ook niet naar haar woning, vóór ze wist wat zijn plannen waren. Ze zou het bespreken bij een vriend.

En zo reed de inderhaast opgetrommelde Ernesto met Ashmana en haar vader van Schiphol naar de Cuyp, waar ze in een zijstraat uitstapten en met de koffer over de markt naar de smederij liepen. Intussen reed Ernesto verder, zoekend naar een parkeerplaats.

Zafer had nog steeds bijna niets gezegd, wat Ashmana nog nerveuzer maakte. Hij vroeg niet wat ze op de markt deden, kennelijk dacht hij dat ze er in de buurt woonde. Toen ze voor de juwelier halt hielden trok hij zijn wenkbrauwen op, maar zweeg. Met een nogal bars gezicht stapte hij voor Ashmana de winkel binnen, waar het daar aanwezige gezelschap stilviel.

Met uitgestoken hand liep Zafer op Hassan af, die er in zijn witte djellaba en gebedskapje misschien het meest vertrouwenwekkend uitzag. Enigszins verbouwereerd beantwoordde de soefi de ernstige groet. Ashmana kwam nu van achter haar vader te voorschijn, niet meer wetend wat ze met de situatie aan moest. Om hulp zoekend keek ze naar Ramesh, die achter de toonbank vandaan kwam om de man een zitplaats aan te bieden. In een paar gefluisterde woorden legde ze de smid de situatie uit en Ramesh knikte en bood de achterkamer aan, stuurde Vinoodh weg om bij de toko wat drankjes en versnaperingen te halen.

Inmiddels had de verwarring ook bij Zafer toegeslagen. Hij verkeerde in onzekerheid over wie de toekomstige bruidegom was. Vier mannen hadden in de winkel gestaan, waarvan één hem nu uitnodigde zich te verfrissen na de lange reis. Van Petra had hij over de telefoon te horen gekregen dat het om een zakenman ging, een moslim, maar geen Turk. Wel, hij zou hem eens even aan de tand voelen.

Zafer strekte zijn kleine, magere lichaam en keek Ramesh vorsend aan. ‘Ik ben Ashmana’s vader’, zei hij met een sterk accent. ‘Jij gaat goed voor mijn dochter zorgen? Jij bent goed moslim?’ Even was Ramesh overdonderd. Dan hernam hij zich. ‘Eh, Baba, dit is een vergissing…’

Ze werden afgeleid door tumult bij de deur. Vinoodh was snel naar de waroeng geracet en weer terug, want hij wilde niets van het onverwachte bezoek missen. Maar Ernesto, die eindelijk een parkeerplaats had gevonden, was de zaak in gekomen en wilde brutaalweg voorbij de toonbank naar het atelier, daarin gehinderd door Vinoodh, die dergelijke arrogantie niet over zijn kant liet gaan.

Ernesto was al geprikkeld doordat Ashmana’s vader, Bennie’s toekomstige schoonvader, hem nauwelijks een blik waardig had gekeurd, en hij bovendien niets van haar keuze begreep, eerst naar de goudsmid te willen rijden. En nu dacht dat knechtje met zijn veel te grote mond, hem, Ernesto, te vertellen wat hij wel of niet kon doen. Terwijl Shyam tevergeefs trachtte de twee jonge kemphanen te sussen en ook Hassan zich ermee begon te bemoeien, drong het tot Ashmana door dat ze niet de meest handige weg had bedacht om haar vader gunstig te stemmen. Ze hoopte maar dat Ramesh als goede vriend kon bemiddelen in de moeilijke situatie. De smid ging naar de winkel om de ruzie te beslechten voordat die op een handgemeen zou uitlopen. Ashmana maakte van de gelegenheid gebruik om haar vader op de hoogte te brengen van ieders identiteit.

Eindelijk namen de gasten weer plaats, ook Hassan schoof aan, terwijl de smidsgezellen zich mokkend terugtrokken in de winkel. Ramesh deed wat er van hem werd verwacht – hij voorzag zijn onverwachte gasten van iets te eten en te drinken en wist Zafer op zijn gemak te stellen, voor hij de kwestie aansneed die lag te smeulen als vuur in de smidse.

Ashmana’s vader keek de juwelier afwachtend aan. Dit was een heer die wist hoe het hoorde. Van degene die eigenlijk het dichtst bij de toekomstige schoonfamilie hoorde, verwachtte Zafer niet veel. Hij negeerde Ernesto, die met gefronst gezicht verwoed zat te kauwen op een broodje bakkeljauw.

‘Baba, uw dochter gaat trouwen…’ Dit was te veel gevraagd. Hoe kon hij op rustige toon vertellen over Ashmana’s voorgenomen huwelijk? Ramesh’ stem stokte en hij keek om hulp zoekend naar Hassan, die besloot in te grijpen.

De nieuwbakken imam van de Al Malik-moskee zag dat hij zijn eerste bemiddelingspoging moest doen. De eerste van vele familiekwesties in een lange carrière ten dienste van de mensheid, voorzag hij, als Allah het wilde. Vlug repeteerde hij in gedachten de gegevens die hij via Ramesh te weten was gekomen. Hassan schraapte zijn keel en begon. Hij vertelde Zafer over Bennie, roemde diens kwaliteiten en stipte zijn gunstige positie als zakenman aan. Namens het bruidspaar verontschuldigde hij zich voor het feit dat ze hem als vader hadden overgeslagen bij hun besluit te trouwen.

Op dit punt gekomen begon Zafer zich toch op te winden. Dat hij niet meer in Nederland woonde betekende niet dat hij geen vader meer was! Wat dacht de jeugd wel, telden ouderen niet meer mee? Waar was het respect gebleven, was niet minstens zijn dochter hem deze geste verschuldigd, zelfs al hield ze zich nauwelijks nog aan tradities? En waar was trouwens de man die haar bruidegom wilde zijn, had hij niet het fatsoen hem als vader behoorlijk te begroeten?

Ashmana boog vol schaamte het hoofd. Het leek goed te komen toen Hassan zijn toespraak hield, maar het pakte nu helemaal verkeerd uit en dat was allemaal haar schuld.

Ramesh knarste met zijn tanden. Eerst moest hij aanhoren hoe Bennie de hemel in geprezen werd en de weg voor de trouwerij werd bereid, maar nu ook nog naar Bennie bellen om hem hier in de smederij kennis te laten maken met zijn schoonvader, dat ging hem echt te ver.

Toch leek er niets anders op te zitten, want Ashmana’s vader was behoorlijk kwaad en wilde niet verder naar Hassans verzoenende woorden luisteren. ‘Als zó moet, dan ik neem haar mee terug naar Türkiye! Daar kan ze goede man vinden.’

Ashmana was geschokt. Hoewel ze net niet minderjarig was, joeg haar vaders reactie haar angst aan. Ze voelde zich weer als vóór haar ouders’ scheiding, toen de stille dreiging van uithuwelijking voortdurend op de achtergrond loerde.

Hassan keek de kring rond, van Ashmana’s ongelukkige gezicht naar Ramesh’ gepijnigde uitdrukking en vandaar naar de nijdige Ernesto, die op het punt stond voor zijn broer op te komen om daarmee Zafer finaal tot ontploffing te brengen. Het werd tijd voor een drastische wending.

‘Maar kijk, Baba, het is als in het verhaal van De halve vrouw’.

Argwanend keerde Zafer zich naar imam Drissi.

TWEEËNTWINTIG

De halve vrouw

Toen de maan opkwam liep een man over het strand. De soefi wandelde langs de zee en peinsde over het grote mysterie van de schepping, terwijl het water kalm af en aan rolde, zacht klotsend.

Plotseling bleef hij stokstijf staan. Vóór hem, half in zee, half op het land, lag een vrouw te slapen. Hij zag haar vanuit de verte, maar naarmate hij dichterbij kwam, leek zij te vervagen, als een luchtspiegeling. Uiteindelijk stond hij vlak naast haar en als hij niet eerst gezien had dat daar een vrouw lag, zou hij haar ongemerkt voorbij zijn gelopen.

Haar lichaam scheen bedekt met een kleed, gelijkend op de zwarte nachthemel. Daardoor was ze van dichtbij vrijwel onzichtbaar. Wat van verre nog een zilverige glans had, was nu inktzwart, maar bespikkeld met duizenden sterrenlichtjes. Ze lag onbeweeglijk op haar zij, de rechterhelft van haar gezicht en ledematen onder water verborgen, en leek in een diepe slaap verzonken. De golven die haar hoofd raakten, scheidden zich tegen haar gelaat en stroomden in een boog om haar gedaante heen naar haar voeten toe, die gedeeltelijk op het strand lagen. Daar het tij toenam, vroeg de soefi zich ongerust af of hij haar niet moest wekken, teneinde de vloed voor te zijn, die haar zou overspoelen.

Maar de atmosfeer was zo onwerkelijk dat hij begon te vermoeden dat hij droomde en hij zette zich in het zand neer om een en ander te beredeneren.

‘Als ik slaap, lig ik hier en bestaat zij niet’, dacht hij terwijl hij naar de vrouw keek. ‘Maar als zij slaapt, droomt zíj – en besta ik dan wel?’

Het was duidelijk dat de vrouw sliep, en dat bracht de derwisj in verwarring. Hij keek op naar de hemel en zag dat die weerspiegeld werd in het kleed dat de vrouw bedekte.

‘De hemel lijkt wel neergedaald in een droom die niet de mijne is’, mompelde hij. ‘Zou ik haar durven wekken? Maar wat als zij slechts een halve vrouw is? Meer is van haar immers niet zichtbaar. Ik denk niet dat ik graag een halve vrouw zag wegwandelen.’ Hij peinsde: ‘De slaap is iets vreemds, nu droom ik háár raadsels en zij vraagt zich wellicht af waarom ik op haar plek ben.’

Toen klaarde zijn gezicht op en hij kwam overeind. ‘Ik kan weglopen en zij kan dat niet’, dacht hij blij. ‘Als ik deze droom uit loop, verlos ik ons beiden.’

De soefi begon al weg te lopen van de verschijning. Maar hij kon het niet laten om de sterrenvrouw te beproeven, en daarom bleef hij weer staan en keek achterom. Zij lag nog zoals hij haar had gevonden. De derwisj bukte zich en raapte een kiezelsteentje op. Zorgvuldig mikte hij en wierp het naar haar boven het water uitstekende linkerbeen. Het steentje plonsde in het water naast de vrouw neer zonder haar te bezeren. Maar de beroering moest haar voldoende gewekt hebben om haar van houding te doen veranderen. Ze draaide zich om op haar linkerzij. Haar zichtbare helft verdween onder de golfslag, en boven de waterspiegel was niets meer te zien. Slechts een nauwelijks merkbare geul verried de aanwezigheid van haar lichaam, waar de zee om haar heen vloeide.

Of was het een onder water liggende zandbank? ‘Er is maar één oplossing nu’, sprak de soefi. ‘Wat zij ongedaan heeft gemaakt moet ik voltooien.’

En hij liep het strand achterwaarts af, het verhaal uit.

Het was even stil in de smederij. Iedereen zweeg en overdacht het verhaal.

Hassan bezag opnieuw het gezelschap en verkneukelde zich in stilte over de verwarring die hij had gesticht. Zafers gezicht vertoonde een frons, hij leek gekalmeerd. Ashmana zag er beteuterd uit, Ramesh keek nietszeggend en Ernesto deed verveeld om te verbergen dat hij er niets van had gesnapt.

Zafer, niet onbekend met soefi-vertellingen, wist dat deze voor meerderlei uitleg vatbaar waren. Wat had de jonge imam hem willen vertellen? Dat hij zijn dochter met rust moest laten en vertrekken? Hij voelde zich weer kwaad worden.

Maar vóór Zafer zich over zijn teleurstelling en ergernis kon uitlaten, stond Hassan, die de voortekenen had gezien, op en nam het voortouw: ‘Het lijkt me het beste om nu naar uw aanstaande schoonzoon te gaan, Baba.’

Opgelucht werd de kring verbroken. Iedereen stond op. Stoelpoten schraapten over de vloer, handen werden geschud.

Hassan duwde de popelende Ernesto de koffer in handen en samen met de anderen verliet hij de smederij, na Ramesh ten afscheid nog een bemoedigend schouderklopje gegeven te hebben.

DRIEËNTWINTIG

De molen van trouwvoorbereidingen was in werking gezet. Zafer en Bennie hadden elkaar ontmoet, waarbij Bennie zich had uitgesloofd om zijn aanstaande schoonvader gunstig te stemmen en soefi Hassan tot ieders verbazing over onvermoede tact bleek te beschikken.

Hassans voorliefde voor het gesproken woord kwam nu van pas, al verkoos hij een veelzeggend zwijgen toen Bennie zijn schoonvader ter verwelkoming per ongeluk een glas whisky wilde schenken. Bennie, niet meer gewend aan religieuze regels, schrok van de indringende, zwaar bewenkbrauwde blik van de man met het witte kapje. Vlug moffelde Ashmana’s aanstaande de fles weg, in stilte Hassan dankend voor zijn tijdige waarschuwing. Gelukkig kwam daarna Ashmana binnen met een dienblad vol theekopjes en had Ernesto nog gebak gehaald. Inderhaast waren Petra, Haroen en Sylvie opgetrommeld, zodat alle formaliteiten nog vervuld konden worden, zij het ietwat laat.

Hassan haalde uit zijn draagtas enige wierookstokjes en een koran tevoorschijn. Toen de wierook kringelde reciteerde hij de gebeden, die de zegen van de Almachtige moesten afsmeken over het jonge paar. Alle aanwezigen bogen het hoofd en vouwden de handen. De vrede was weergekeerd. De jonge imam wist het feit dat Zafer als vader in het trouwgebeuren was overgeslagen, ten gunste te keren, en met gezamenlijke inspanning werd alle wrevel weggepoetst.

Maar de opluchting was voor Bennie en Ashmana van korte duur. Net had Zafer zich in het voorgenomen huwelijk geschikt, of Petra begon bezwaar te maken. Ashmana’s moeder was niet erg gelukkig met het plotseling voorgenomen huwelijk. En hoewel ze zich bij de formaliteiten eerder op de dag had stilgehouden, om ter wille van de families de tradities niet te verstoren, kon ze zich bij thuiskomst niet meer inhouden. Onder vier ogen met Ashmana had ze erop aangedrongen dat haar dochter eerst haar opleiding zou afmaken, daarbij zichzelf veelvuldig als negatief voorbeeld aanhalend. Zelfs al zou Ashmana een vermogend man trouwen, Petra vond dat een huwelijk stagnerend zou kunnen werken op haar dochters zelfontplooiing. Eenmaal getrouwd veranderden mannen dikwijls van romantische minnaars in conservatieve despoten. Het enige wat vrouwen dan restte was het aanrecht met uitzicht op de wipkip. Was dat wat Ashmana wilde?

Ashmana was uiteindelijk gezwicht voor haar moeders argumenten. Hoewel ze niet kon geloven dat Bennie’s liefde ooit zou tanen, was ze per slot wel een kind van gescheiden ouders. Het was beter het zekere voor het onzekere te nemen. Daarbij zou het ook zo veel handiger zijn eerst school af te maken, voor ze als Bennie’s vrouw nog andere verplichtingen kreeg.

Zodoende werd de huwelijksdatum een half jaar verschoven, wat, met alle voorbereidingen, een jaar uitstel betekende.

Zafer ging terug naar Ankara, zijn vaderschap was herbevestigd.

Ramesh was verheugd over het nieuws van de uitgestelde bruiloft.

Maar lang duurde dat niet. Bennie, wie het ongetwijfeld dwarszat dat Ashmana met haar vader het eerst naar de smid was getogen, in plaats van naar haar aanstaande man, belde Ramesh met de mededeling dat hij de gordel op de afgesproken datum gereed verwachtte. ‘De trouwpartij is uitgesteld, maar de opdracht gaat gewoon door.’

Het hart bonsde Ramesh in de keel terwijl hij Bennie’s zakelijke stem de boodschap hoorde overbrengen.

‘Het is uiteindelijk een verlovingscadeau geworden. Hadden we ook niet van te voren bedacht, maar zo gaan die dingen, hè.’ Het vleugje triomf ontging de smid niet. Bennie grinnikte. ‘Gelukkig betreft het een cadeau dat een verloving waardig is. En dat mag ook wel voor die prijs.’

Hier sprak een Bennie die heer en meester was, van de situatie, en van Ashmana, de bewaarder van haar kuisheid, met Ramesh als cipier.

De smid verbeet zich, hij had alle zelfbeheersing nodig om niet de hoorn op de haak te smijten. Zo kalm als hij kon bevestigde hij de afspraak met Bennie.

Tussen beide mannen was een stille maar heftige rivaliteit ontstaan, waarvan de balans op dit moment naar Bennie overhelde. Hij was in het voordeel, hij had onder het mom van liefde, de stem in Ashmana’s hoofd het zwijgen opgelegd.

De smid kon niet onder de afspraak uit, hij wist dat hij met smoezen niet bij de slimme zakenman zou kunnen aankomen. Bennie had hem in de tang. Maar ‘die disco-man’ – om met Vinoodh te spreken – moest niet denken dat de kwestie hiermee was afgedaan. De smid zou ervoor zorgen dat hij hem vóór zou zijn, al moest hij dag en nacht werken.

‘En dit is mijn nieuwe werkplek!’ Trots besloot Hassan de rondleiding voor het groepje vrienden. Ramesh, Gisela, Malika, Kaltoem en haar vaste begeleider, neef Sameer, stonden in de grote gebedsruimte van de Al Malik-moskee.

Gisela had besloten dat ze de vrienden van Ramesh maar beter kon dulden zolang ze haar doel niet had bereikt en was een toonbeeld van verzoening, ze strooide met complimentjes voor de andere vrouwen en zelfs voor Hassan. Misschien was het ook de imponerende stilte die verzoenend werkte.

Vanbuiten viel het eenvoudige, rechthoekige bakstenen gebouw nauwelijks op tussen de andere huizen in de straat. Zelfs de hoekige minaret die uitstak boven de daken kon voor een gewone klokkentoren worden aangezien, als niet de glanzende koepels bovenop twijfels hieromtrent deden rijzen.

Eenmaal binnen verdween alle onzekerheid over de bestemming van het gebouw. In de wijde ruimte was geen enkel stuk meubilair te bekennen, een dik rood tapijt met kleurige geometrische motieven bedekte de gehele vloer. Langs de witgepleisterde muren slingerden arabesken in uitbundige overvloed, in toom gehouden door strenge symmetrie, en de bogen boven deuropeningen en tussenmuren verhoogden de oosterse sfeer. Een brede trap leidde naar het door pilaren ondersteunde vrouwenbalkon boven de mannenruimte.

‘En? Wat vinden jullie ervan?’ vroeg de kersverse imam glunderend.

Zijn vrienden lieten hun blikken bewonderend rondgaan en maakten goedkeurende opmerkingen.

‘En in je preken’, wilde Ramesh weten, ‘wat ga je doen met je opvattingen, gaat het je lukken je een beetje in te houden?’

‘Vriend’, antwoordde Hassan, ‘de woorden uit mijn mond zullen als bloeiende bloemen zijn, wat zeg ik, nee, als zaadjes. Zaadjes, mijn vriend, die misschien zullen ontluiken in vruchtbare grond.’

‘De droom van iedere imam’, zei Malika.

‘Zorg er wel voor dat je het niet te bont maakt, broeder’, waarschuwde de vrome Sameer. De kleine koranstudent was geheel in het wit gekleed en maakte ondanks zijn magere gestalte een felle indruk. Zijn serieuze gezicht drukte duidelijk wantrouwen uit. En waarschijnlijk niet ten onrechte, vermoedde Ramesh.

‘Wat bedoel je, neef?’ zei Kaltoem nogal vinnig.

Talib Sameer kneep zijn ogen samen en bestudeerde de verloofde van zijn nicht.

Hassan stond rechtop met zijn armen over elkaar. Zijn houding was zowel nonchalant als uitdagend.

‘Kijk, dat bedoel ik nou’, sprak Sameer, ‘is dat nu de attitude van een geestelijk leidsman?’ Zijn uitgestrekte arm wees beschuldigend naar de soefi, die nu onverschillig scheef tegen de muur leunde.

Hassan zweeg, opgetrokken wenkbrauwen waren zijn enige commentaar.

Nu kwam Sameer op dreef. ‘Denk je dat ik je niet doorheb?’ Zijn opgeheven vinger zwaaide vermanend terwijl hij opgewonden zijn gal spuide. ‘Ik ken mannen zoals jij! Hoe denk je respect te krijgen als je je tegen ons afzet, tegen onze dierbare en waardevolle tradities, onze gebruiken, ons geloof…?’ Hij snoof. ‘En jouw geloof ook, mag ik hopen!’

Hassan maakte aanstalten om zijn aanvaller van repliek te dienen.

Maar vóór hij zijn mond had geopend klonk opeens Kaltoems stem helder in de open ruimte. ‘Hou dat even vast, die gedachte!’ Ze liep naar voren tot ze bij de muur was aangekomen en keerde zich dan om naar de zaal alsof ze een onzichtbare menigte wilde toespreken. ‘Is dat waar je bang voor bent, neef Sameer? Dat buiten de traditie het leven bar en boos is?’

‘Dat is het ook, heb je dan nog niet genoeg discriminatie meegemaakt?’ zei Sameer minachtend. ‘Je zou beter moeten weten!’

Kaltoem schudde haar hoofd. ‘Ja, de maatschappij heeft schuld, dat is waar. Maar is dat dan alles? En is dat je antwoord? Je terugtrekken en afgeven op alles wat niet in je straatje past?’

Ramesh en Hassan keken elkaar verrast aan.

Kaltoem stond nu op de plaats waar de imam gewoonlijk preekte en hief haar armen.

Sameer trok een geërgerd gezicht. ‘Keer je niet tegen je eigen mensen!’ waarschuwde hij.

Maar Kaltoem boog haar hoofd, vouwde de armen voor de borst en begon desondanks.

O bismillah

Een vrouw moet zedig en gehoorzaam zijn

De haren bedekt

De armen bedekt

De benen bedekt

Malika en Gisela vielen in:

Neus en mond bedekt!

Snoer haar de mond!

De mannen verkeerden nu alledrie in verwarring, zij het dat de plotselinge openbaring voor sommigen van hen een aangename was.

De vrouwen begonnen door de moskee te lopen en vervolgden hun koorzang alsof het een gebed was. Het galmde door de moskee, wond zich om de pilaren, sloop de trappen op, kwam omlaag van de balustraden. Nu eens klonken hun stemmen boven de hoofden van de mannen vanaf het vrouwenbalkon, soms vloeiden de klanken onderweg naar de minaret, en dan klonken de vluchtige tonen van de litanie toch weer bij de trap naar de kelders.

Zwachtel haar in

Bedek haar lichaam

Dat zondige lichaam

Een straf van God

Met haar wenkende armen

Bedek ze!

Met haar lokkende ogen

Verberg ze!

Met haar zoete mond

Verstom haar!

Verbeten probeerde Sameer de dames te volgen om hen van repliek te dienen, maar dat was moeilijk omdat elk meisje een andere kant op was gegaan. Hijgend rende de jongeman van de ene kant naar de andere. Als hij dacht eindelijk een vrouw ingehaald te hebben was zij alweer verder gelopen, en had hem de echo van haar stem spottend nagelaten.

Met verbazing volgden Hassan en Ramesh de capriolen van de talib. Diens haperende argumenten werden met gemak door de opstandige vrouwen overstemd en het hielp ook al niet dat zijn hoge stem telkens geagiteerd oversloeg.

De vastbesloten leerling van het Boek stond een moment stil om te bepalen welke richting hij zou kiezen.

Hassan maakte van de gelegenheid gebruik om Sameer bij de arm te pakken en toe te fluisteren: ‘Hm, ik zou niet ingrijpen als ik jou was.’

Die vreemde creatie van God

                                                  Geprezen zij Hij

Zonder welke de man niet kan

Een verbod en zonde op kousenvoeten

De vrouw die leven schenkt aan de man

Ogen verdwenen achter gazen tralievenster

Silhouet verborgen onder de wijde lap

Voeten verboden gerucht te maken

Geen hakken en zeker

Geen witte sokken

Die trekken aandacht ongewenst

‘O, kom op, dat is in Kaboel’, riep Sameer, ‘hier heb je toch niks te klagen!?’

Maar Kaltoem ging door:

Doe de windsels strakker om haar mond

Omwikkel haar

Met uw bescherming

Van eer

‘Doe me een lol!’ snauwde Sameer.

‘Echt?’ informeerde Hassan met nauw verholen plezier.

Malika en Gisela antwoordden:

God verhoede het!

Hij zij geprezen

                                                  Alhamdolillah

En Kaltoem:

Ach wat zouden we doen zonder al die regels

Die onze God

                                                  Hij zij geprezen

Nimmer van dienst zijn

Is ooit een strenge schriftgeleerde in extase ontstoken

Als eer de eenvoudige vrouw

                                                  Rabia van Basra

En Malika en Gisela:

Als Allah het wil

                                                  Hij zij geprezen

Moge zegeningen op haar rusten

Insha Allah

                                                  Amin

Toen zij eindelijk zwegen zag Sameer zijn kans schoon en begon aan een tirade vol zure Astagfiroellah’s en Allahoe ’alem’s en spoorde de meisjes aan vergiffenis te vragen.

Maar zij hoorden hem onbewogen aan, wat de koranstudent, in de volle overtuiging van zijn eigen gelijk volledig ontging.

De woordenstroom duurde voort en menig aanwezige bestudeerde met meer dan normale belangstelling de muurdecoraties.

Totdat Gisela ten slotte beslist zei:

Oké, nou heb ik het wel gezien.

Ik ga, ik heb nog meer te doen!

Gedrieën liepen de vrouwen weg, Ramesh volgde terwijl hij zijn schouders verontschuldigend ophaalde tegen Hassan.

‘Vrouwen!’ gromde Sameer.

‘Alhamdolillah’, grijnsde Hassan.

VIERENTWINTIG

Het was nu alles bruiloften wat de klok sloeg. Zowel Ashmana als Hassan had een trouwfeest op stapel. De stapel brochures die de juwelier onder ogen kreeg groeide met de dag. Het leek wel alsof met Ashmana, Gisela en Hassan alleen nog over feestzalen, uitnodigingen, trouwkleding en nieuwe woningen gepraat kon worden. Uit verre streken zouden familieleden overkomen en ook schoonfamilie bleef een terugkerend onderwerp van gesprek. De smid wist zijn ergernis te onderdrukken omwille van zijn vriend, wiens geluk hem dierbaar was.

Maar bij Ashmana en Gisela lag dat voor hem anders. Dan ging het over het feest, dat zeer waarschijnlijk een definitieve scheiding van Ashmana zou betekenen. Bennie zou vast niet toestaan dat zijn vrouw nog met andere mannen zou afspreken en Ramesh kon toch moeilijk thuis bij hen beiden op bezoek komen? Ashmana scheen zich van deze dreiging niet bewust, het rookgordijn van ‘moderne man’, dat Bennie opgeworpen had, werkte nog steeds.

En dan had je Gisela. Hoewel hij niet meer met haar afgesproken had, scheen ze zichzelf als vertrouwd genoeg te beschouwen om nu en dan langs te komen in de smederij en een praatje te maken met Vinoodh en Shyam. En omdat hij er niet met goed fatsoen onderuit kon, met Ramesh. Wel had hij tot nog toe kunnen vermijden dat hij werd ‘ingeschakeld’ als hulp rondom de bruiloftsvoorbereidingen. Gisela had enige pogingen daartoe gedaan, wellicht in de hoop zo meer met Ramesh op te kunnen trekken. De smid had naar waarheid kunnen antwoorden dat het gewoon te druk was in de smederij. Maar Gisela leek hierdoor niet ontmoedigd en bleef zinspelen op hun vermeende vriendschap, toespelingen die, zodra hij zou toegeven, onvermijdelijk naar een huwelijk gedirigeerd zouden worden. Gisela leek op haar broer.

Het was daarom een opluchting als Hassan er was, want Drissi en Gisela konden elkaar niet uitstaan. Gisela had een hekel aan Hassans spottende, nonchalante manier van doen en de soefi verachtte haar oppervlakkige kijk op de zaken om haar heen. En omdat Hassan op zijn eigen, onverschillige wijze geen blijk gaf gauw op te willen stappen, verkoos Gisela het veld te ruimen boven de ergernis zijn aanwezigheid te moeten dulden.

Als Ramesh al geïnteresseerd zou zijn in een romance met Gisela, dan zou zijn vriend hem daarin zo veel mogelijk ontmoedigd hebben, ervan overtuigd dat zij niet de juiste vrouw voor hem was. Nu was de smid zelf ook tot die conclusie gekomen, alleen Gisela was dat nog niet, misschien aangemoedigd door Ashmana en de op handen zijnde bruiloft van haar broer.

‘Was alles maar eenvoudiger’, bromde de smid fronsend, gebogen over een onwillige schroef.

Hassan keek op van zijn woningbrochure. ‘Ja, draaide de zon maar om de aarde’, repliceerde hij, tergend opgeruimd.

Zijn harde werken had vrucht afgeworpen. Het was gereed. Met een ernstig gezicht bekeek de smid het kleine boekwerk dat vóór hem op de tafel lag, klaar om ingepakt en weggeschonken te worden. De vouwkaart was gemaakt van zilver en bestond uit 4 bladen, die aan elkaar gescharnierd waren. Het boekje was 10 cm breed en 15 cm lang. Enkele millimeters dikte telde het per blad, dat per afbeelding omrand was met dun zilverkoord. In opengevouwen toestand oogde het als een miniatuur kamerscherm. Opgevouwen kon het afgesloten worden met een klein kettinkje. De afbeeldingen waren gemaakt op opengewerkte zilveren bladen en waren een combinatie van modelleer- en graveerwerk geworden.

Over de afbeeldingen had Ramesh lang gepeinsd. Hij wilde geen liefdeskoppels of parende dieren, zijn bruidsboek was niet bedoeld als stimulans voor zijn concurrent.

Uiteindelijk waren op het eerste blad, tevens omslag, twee pauwen te zien, een vrouwtje en een mannetje, wiens uitwaaierende staartveren een hart vormden. Aan het krullerige, kantachtige fijnsmeedwerk, overvloedig als de Noord-Indiase Nagara-stijl, had Ramesh vele uren ijverig gearbeid. Voor hemzelf betekende het niets anders dan een liefdesbetuiging, zijn hart dat hij Ashmana aanbood.

Dit opengewerkte blad lag tegen de vlakke achtergrond van blad twee. Werd het boek opengeslagen, dan toonde het tweede blad een open rechterhandpalm, uitgesneden uit zilverplaat en gegraveerd met vele kleine versieringen, zoals een bruidshand met henna-penseel bewerkt wordt. De rug van de hand bleef echter egaal.

Zwartgallig realiseerde Ramesh zich dat de onbewerkte omtrek van de hand deed denken aan de laatste afdruk die de arme soetti’s, weduwen die in vroeger tijden bij de dood van hun echtgenoot mee verbrand werden, achterlieten bij de poort van de crematieplaats.

Om het derde blad te bekijken moest de kaart worden omgedraaid en van de achterzijde uitgevouwen. Eenmaal ontvouwen onthulde de kaart op het derde blad de rug van een linkerhand, gemodelleerd met zilverkoord en fijn versierd als bij de eerste opengewerkte pauwenbladzij. Met dit verschil, dat er midden in de handafdruk een ruitvormige opening uitgespaard was.

Dit was nodig omdat zich op het volgende blad een ornament bevond, dat bij sluiting van het boek precies in de ruitopening van de handpalm op blad drie paste. De vierde en laatste bladzijde vormde tevens het achteromslag van het boek en was daarom massief gehouden, op wat decoratief graveerwerk na. Alle aandacht leek gereserveerd voor het ornament in het midden van de ruitvormige verhoging. Vastgezet tussen vier minuscule noppen, klaar voor gebruik, lag daar in het centrum een kleine, glimmende sleutel.

Ze liepen door het Vondelpark, op de terugweg van hun café. Nu de trouwdatum bekend was leek een parkwandeling geen taboe meer voor hen, alsof alle romantiek exclusief het bruidspaar zelf betrof, en de buitenwereld tot immuun getuige was verklaard.

Ashmana babbelde over de feestvoorbereidingen. Ramesh luisterde maar half, zijn gedachten waren bij het bruidsboek. Hij had besloten het haar zo spoedig mogelijk te geven, om Bennie voor te zijn. Maar in het café had hij niet kunnen besluiten wanneer het juiste moment was, en nu liepen ze al terug naar haar werk, het pakje in zijn jaszak nog onaangeroerd.

Ze passeerden een musicerende conservatoriumstudent, diens koffer uitnodigend open voor giften. De heldere tonen van zijn dwarsfluit klommen door de lucht, regen aaneen en vielen dan weer omlaag, mee met de bewegingen van het dansende instrument. De tonen zweefden om hen heen.

Dit was het moment, dacht Ramesh, hij moest het haar nu geven. ‘Ik heb iets voor je’, zei hij toen ze even zweeg, en haalde het pakje tevoorschijn.

Ashmana keek verbaasd naar hem op. ‘Een cadeau?’ vroeg ze.

‘Een verlovingsgeschenk, een persoonlijk cadeau’, zei hij met nadruk.

Ashmana was verheugd, want ze had begrepen dat hij haar beslissing om te trouwen te haastig vond. En nu liet hij blijken ondanks zijn bezwaren haar besluit te accepteren. Ze ging op haar tenen staan om hem een kus te geven, zijn mening betekende veel voor haar.

Ze nam de doos aan, die het opschrift droeg van zijn juwelierszaak. Voor een snuisterijtje was het doosje veel te zwaar en ze vroeg zich af wat het wel kon bevatten.

‘Laten we daar gaan zitten.’ Ramesh wees naar een bankje.

Met de zon, die gefilterd door de bomen scheen, de speelse mussen om hen heen en de muziek van de fluitist in het park, leek het haast een romantisch moment op punt van ontbloeien.

Het vloeipapier ritselde tussen Ashmana’s vingers, en even later aanschouwde ze het zilveren bruidsboekje in de geopende doos op haar schoot. ‘O!’ Ashmana schrok bij het zien van het kostbare werk. ‘Dat kan ik niet aannemen, Ramesh, het is te veel, echt te veel!’ Ze pakte het boek op zonder het te openen en reikte het hem resoluut weer aan.

Ook Ramesh schrok. Afwerend stak hij zijn hand op. Ze móest het aannemen. ‘Nee, nee’, weigerde hij, ‘het is speciaal voor jou gemaakt, bekijk het toch even.’ En toen ze het hoofd bleef schudden: ‘Het hoort bij iets dat je al hebt. Of eigenlijk, binnenkort zal krijgen.’

Nieuwsgierig geworden legde Ashmana de doos terug op haar knieën. De smid liet haar zien hoe ze de vouwkaart kon openen en ze was vol lof over het smeedwerk. Langzaam ontvouwde ze blad na blad, bewonderde de details en geneerde zich bijna voor de pracht van het geschenk. Ze kon er niet onderuit – zoiets schitterends kon alleen vanuit het hart geschonken worden. Hoe moest ze daarmee omgaan? En wat zou haar verloofde ervan vinden? Maar ze sprak niet over haar bedenkingen, al durfde ze Ramesh niet aan te kijken. Tot ze bij de laatste handpalm kwam, waarin de kleine sleutel geborgen lag. Ashmana schoot in de lach. ‘Je hebt er nog steeds geen vertrouwen in, hè? Denk je echt dat ik gevangen raak?’ Ze keek hem guitig aan.

Maar Ramesh bleef ernstig. ‘Het is voor jou persoonlijk’, benadrukte hij weer.

Ashmana schudde meewarig haar hoofd. ‘Ik denk niet dat ik dit kan aannemen, Ramesh. En wat zou Bennie ervan zeggen?’

De smid, die maling had aan wat Bennie zou zeggen, verschoof onrustig op de parkbank. Alle moeite kon niet voor niets zijn geweest. Ze zou zijn gift toch niet afslaan? Hij slikte.

Zachte fluittonen klonken lokkend op de achtergrond. Zand knerste onder de voeten van passerende wandelaars. Een skater racete voorbij.

‘Het is niet voor Bennie, maar voor jou.’ Nooit was hij dichter bij een liefdesverklaring geweest dan nu. Ramesh aarzelde. Hij woog zijn woorden op een goudschaaltje. Wat hij ging zeggen was van doorslaggevend belang, het verschil tussen acceptatie en afwijzing. De balans kon alleen naar zijn kant doorslaan, als hij haar gerust kon stellen, vertrouwen kon geven. Meer intimiteit dan dit, zou alles verstoren. ‘En de maandelijkse periode dan?’ stelde hij. ‘Dit is beter. Een tweede sleutel. Hygiënischer.’

Ashmana overdacht dit praktische argument. Ze knikte langzaam.

‘Het is niet voor hém’, bracht Ramesh ondanks zichzelf nogmaals naar voren. Maar toen hij Ashmana bedenkelijk zag kijken bij het idee iets voor haar verloofde te verzwijgen, wist hij wat haar zou overreden. ‘Een tweede sleutel was nooit de afspraak’, verklaarde hij beslist.

Even zag hij haar ogen oplichten. Een flits van inzicht gleed over haar gezicht. De uitdrukking van verrassing werd snel verdrongen door de weigering in te zien wat Bennie haar aandeed. De glimp van begrip was zo vluchtig dat Ramesh niet zeker wist of zijn moeite was beloond. Maar ze accepteerde zijn geschenk met een glimlach, gracieus als altijd.

Haar laatste woord was echter genoeg om hem weer slapeloze nachten te bezorgen. ‘Het is een prachtig cadeau, Ramesh!’ Zorgvuldig koos ze haar woorden. ‘Wij hebben zo’n goede band met elkaar. Spiritueel, bijna.’ Ze lichtte het boek van haar schoot. ‘Dit zal me daar altijd aan blijven herinneren.’

Hij had gewonnen, en tegelijkertijd was hij overwonnen.

De dans van de Godin

VIJFENTWINTIG

‘Een offer? Wat is voor jou een offer… een offer voor God?’ Malika had hem vastgezet.

Hassan keek pijnlijk getroffen. Zelf mocht hij dan met zijn levenskeuzen in het reine zijn gekomen, dat gold niet voor iedereen in zijn omgeving. Sinds zijn voorgenomen huwelijk werd hij door de buitenwereld met emotionele reacties bestookt. Enerzijds waren daar zijn ouders, die hun vreugde niet onder stoelen of banken staken, en anderzijds waren er zijn kompanen op het spirituele pad. Ramesh, en ook Malika, zijn eigen zus, hadden laten blijken dat ze op z’n zachtst gezegd teleurgesteld waren over zijn plotselinge ommezwaai.

Malika’s gevoelens hierover waren dubbel: de standvastigheid van haar oudere broer had ze steeds bewonderd, al zag ze hem niet graag lijden. Maar voor iedereen in de familie, zelfs voor Hassan, leek de nieuwe wending een zegen. En haar aanstaande schoonzuster mocht ze graag. Wat was dan het probleem? Het probleem was dat het geloof er niet meer toe deed. Dat je weg kon gooien wat je niet meer zinde, wanneer je maar wilde. Hoe zat het dan met de goddelijke regels, de discipline, het offer ter wille van God?

Daarbij leek haar broer niet eens erg aangedaan, alsof de afgelopen vijftien jaar niet belangrijk waren geweest, zijn beslissing slechts een kleinigheid betrof. Zelfs nu, nu hij aangevallen werd op zijn geloofsprincipes, leek hij niet werkelijk van zijn stuk gebracht. Het leek haast of niets hem nog verstoren kon. Was het geluk van de liefde dan zo sterk? Malika was bijna jaloers. Onder de witte hoofddoek stond haar knappe gezicht ernstig.

‘Waarom vraag je me niet hoe het zit met mijn liefde voor de Schone?’ Hassans gezicht vertoonde geen spoor van ironie. Hij nam zijn zusters klacht serieus. ‘Je denkt dat ik iets doe dat totaal in strijd is met wie ik was, wie ik leek te zijn. Maar… in ons allen zit iets dat ons karakter tegenspreekt. Dat moet ook, anders zouden we nooit kunnen veranderen. En dát moet ook weer, om je te ontwikkelen.’

Malika was cynisch. ‘Veranderen? Je bent nu imam. Zou je je vrouw zonder hoofddoek de straat op laten gaan? Hoe zou je dat aan je gemeente verklaren?’

Voor een uitdaging klopte je bij Hassan nooit tevergeefs aan. ‘Waarom niet? Als zij dat wil? Ik hou haar niet tegen, Kaltoem mag alles doen wat ze wil, ze beschaamt mij niet.’

Malika was geschokt. Haar gebaren waren heftig. ‘En hoe moet het dan met de gelovigen? Ze zullen het als schennis van de geschriften beschouwen. Ze zullen het niet van je aannemen!’

Hassan keek berustend, alsof hij het zelf ook niet kon helpen. ‘Zelfs de heilige boeken zijn niet perfect. Opdat ze te rechter tijd nog veranderd kunnen worden. Niets in deze wereld is perfect.’

‘Veranderd?’ Ze kon haar oren niet geloven. ‘Je kunt de Koran niet veranderen! Hassan, hou op met die onzin!’

‘Kalm aan, Malika. Er is niets aan de hand. Ik kan niets in mijn eentje veranderen. Hoewel… als imam…’

De bedachtzame trek die over haar broers gezicht gleed, deed Malika het ergste vrezen. ‘Hassan’, zei ze dringend, bijna struikelend over haar woorden, ‘pas op met wat je doet! Je hebt nu een gezin, je kunt niet alles doen wat je wilt. En daarbij: de Koran komt van God, die mag je niet veranderen.’

‘O, Malika, luister eens goed naar jezelf. Alle heilige boeken zijn pas vele jaren later, soms eeuwen later, geschreven door getuigen, of getuigen van getuigen, niet door de hoofdpersoon of profeet zelf. Als er geen verandering aangebracht mag worden vanwege goddelijkheid, dan wordt in wezen de menselijke schrijver tot God verklaard.’ Hij keek haar recht aan. ‘En dat is iets waar juist ons geloof pertinent tegen is. Klopt dat, of niet?’ Malika had geen weerwoord.

Uit haar afgewende gelaat maakte Hassan op dat ze het opgaf, maar hij was niet tevreden. De soefi wilde dat ze het zou begrijpen. ‘Niets kan statisch blijven – dat is in tegenspraak met de tijd zelf.’

Ze had haar stem hervonden. Een beetje vinnig repliceerde ze: ‘Denk je dan dat verandering ook verbetering is? Dat hoeft helemaal niet, weet je.’

‘Ik weet het. Maar ontwikkeling gaat niet lineair. Het gaat in golven. Misschien zelfs in spiralen. Maar het gáát. Dat kunnen we niet veranderen. Dat we binnen een tijdperk leven. Gisteren is al niet als vandaag, en morgen is alweer anders. We zijn geprogrammeerd om te veranderen, dat hou je niet tegen. Kijk naar jezelf. Vandaag studeer je, morgen bouw je, overmorgen breek je af.’

‘Wat bedoel je?’

‘Dan breek je af waar je eerst in geloofde, en je zult het niet erg vinden. En dat is het ook niet, want het is goed zo.’

Malika achtte het nu wijzer om haar biezen te pakken. Ze nam haar tas met bibliotheekboeken op en verliet Hassans zolderkamer. Haar broer ging weer op ramkoers. Het zou niet lang duren of hij zou schipbreuk lijden en dan zaten er meer dan één in de put. Ze moest Ramesh snel spreken. Misschien dat hij haar koppige broer wat gezond verstand kon bijbrengen.

Duizend-en-een-nacht. Dat had de bibliotheek als thema voor de komende maand gekozen. Zware fluwelen gordijnen hingen boven een uitstalling van sprookjesboeken en boeken over het MiddenOosten, geflankeerd door waterpijpen en geborduurde kussens.

Ramesh had al door de glazen ruiten naar binnen gekeken, maar had Malika niet ontdekt. Hij wachtte nog even buiten, het was koopavond en mensen wandelden over het maanbeschenen plein van de Amsterdamse Poort. De welvende torens van het bankgebouw tekenden een speels silhouet tegen de donkerpaarse lucht. In de verte zoefde de metro over de spoorbrug. Misschien kwam Malika daar net aan.

Hij besloot maar naar binnen te gaan. De draaideur bleek ook door de etaleur gedecoreerd te zijn. Een van de drie schoepen was geheel beplakt met uit wit papier geknipte arabesken, en verbeeldde een Oosterse poort. Tussen de krullen en ornamenten door, kon de bezoeker nog door het glas heen kijken, om de illusie van traliën te vervolmaken.

Bewonderend bestudeerde Ramesh de siermotieven, ongemerkt voortgaand, zodat hij de route door de draaideur opnieuw moest lopen. Toen hij voor de tweede maal buitenlangs was geweest en langzaam de Tunesische poort volgde die rustig verder bewoog, hoorde hij voor zich iemand tegen het glas tikken. Al lopend stak hij zijn neus vooruit en zag Malika in de cabine vóór hem – ze was net de draaideur ingestapt zonder dat hij haar had opgemerkt. Door de papieren krullen en lussen heen, zag hij haar wit omlijste gestalte. Ze glimlachte, wat haar anders zo gesloten gezicht verzachtte.

Eenmaal binnen gingen ze op zoek naar een plekje waar ze ongestoord konden praten. Rijen boeken strekten zich voor hen uit en volle kasten omringden hen. Bezoekers schuifelden zoekend door de gangpaden, een enkeling hield zich schuil achter de computer. Ze namen plaats in de studiehoek.

Even later had Malika hem haar probleem voorgelegd.

‘Ach… Hassan…’ Ramesh keek peinzend voor zich uit. Hoe moest hij reageren op Malika’s bezorgdheid? Enerzijds was hij er ook niet gerust op dat Hassan zijn baan als imam lang zou kunnen houden, anderzijds kon hij hem geen ongelijk geven. Wat kon hij dan zeggen om Malika’s zorgen weg te nemen? Hij keek om zich heen naar de hoge stellingen waarachter ze verborgen zaten. Bij de kasten met naslagwerken was het altijd het rustigst. Met Malika kon je niet in een café afspreken. Het licht van de grote lampen in de leeszaal werd weerspiegeld in de glazen ruiten van de bibliotheek en bemoeilijkte het uitzicht op de avondlijke stad.

‘Tja, met Hassan zit het zo… Hij bedoelt het in groter verband. Als hij het heeft over afbreken, dan bedoelt hij dat er daarna weer iets nieuws wordt opgebouwd.’

Malika streek nerveus over de stapel boeken die tussen hen op tafel lag.

In een flits ging het door Ramesh heen dat zij de meest kuise vrouw was die hij kende. Maar om even bij de les te blijven: hij moest het antwoord vinden dat zij zocht. Een antwoord dat misschien in de hele bibliotheek niet te vinden was. Hij knikte bemoedigend naar haar bedrukte gezicht en vervolgde dan met het verhaal van De rifmeester.

ZESENTWINTIG

De rifmeester

Saïd arbeidde wanneer het eb was, en rustte wanneer het vloed werd. Hij beeldhouwde in de getijdenzones van de riffen, de steenachtige resten van koralen, die zich bevonden in de baai van de tropische zee. Door het water klossend op rubberlaarzen om zich niet aan de scherpe uitsteeksels te verwonden en zijn instrumenten in een riem om zijn middel gedragen, besloeg zijn werkterrein de riffenvelden, waar dode koralen, witgebleekt door de zon of met nog zichtbare zachte pasteltinten, hun grillige vormen blootgaven boven een terugtrekkende zee.

In dit natte domein herschiep de beeldhouwer met zijn kleine hamers en beiteltjes de ruggen van de riflagen, zaagde nieuwe gangetjes, vijlde de torenkokers bij en poetste de wieren van grijpgrage zeewaaiers.

Saïds werk was alleen zichtbaar bij laag water, de rest van de tijd lag het verborgen onder het zeeoppervlak. Als bij eb, golf na golf de zeebodem droogviel, kwamen eerst de ronde kopjes van zijn werken boven water. Een poos later volgden dan de koraalkolonie’s als een zwijgende menigte. En tenslotte kwam de basis van de rifformaties bloot te liggen en werd de ondiepe bodem gesierd door een slingerende koraallijn langs de kust.

Zijn werk moest zich naar de veranderlijke natuur voegen, die ieder getijde een gedaantewisseling bracht. De sculpturen werden dan getooid met wier en slib, mossen en visjes. Bij ongunstig lot kon echter een storm in enkele minuten werk vernietigen waar de kunstenaar dagen op gezwoegd had, hakkend en schurend in de brandende zon tot het zweet tappelings uit zijn lange krullen liep en het zout op zijn lippen brandde.

Toeristen roemden zijn werk en lieten hun stuivers in zijn centenbakje vallen, een fooi die hij naderhand met de buschauffeur moest delen. En was de bus eens te laat of het reisschema verkeerd, dan arriveerde de lading bezoekers net op tijd om de toppen van de koralen onder de golven te zien verdwijnen. Maar hij was jong en hij was alleen, had geen familie om voor te zorgen. Voedsel brachten land en zee voort. Zijn solitaire bestaan deerde hem niet, omringd door schoonheid had hij geen andere wensen.

Op zekere dag echter, voelde hij vanuit de verte onzichtbare ogen op zich gevestigd. Zo verdiept was Saïd in zijn werk, dat dit mogelijk al uren aan de gang was, zonder dat hij iets had gemerkt.

De kunstenaar was gewend aan toeschouwers: de meeuwen die vanaf de vloedlijn naar hem keken, of de vissers, die hem voor gek versleten. Saïd speurde het strand af en de dichte palmbossen daarachter. Niemand was te zien en zonder zijn rug te keren, gluurde hij vanuit zijn ooghoeken naar de deinende oceaan. En daar was het: een waas van druppels op een punt boven de horizon verraadde de plek waar juist iemand ondergedoken was. Saïd draaide zich om en wilde erheen waden. Maar de vloed was begonnen op te komen en dwong hem zich met zijn gereedschap op het land terug te trekken. Afwachtend tuurde hij naar de horizon wie de indringer was, maar niemand diende zich aan, noch aan wal, noch per boot.

De volgende dag herhaalde zich het gebeuren zonder dat er iemand te zien was. Uit zijn concentratie gehaald door de geheimzinnige bespieder besloot de rifmeester te gaan zwemmen.

De hemel was azuurblauw en de zon glinsterde op het water. Hij waadde naar diepere gedeelten en dook daar in zee. Nauwelijks was zijn gelaat onder het wateroppervlak verdwenen of daar verscheen zij voor hem. Met vlugge bewegingen naderde ze hem, om dan langzaam om hem heen te cirkelen. Zonnevlekken glansden op de dolfijnenhuid en haar vriendelijke ogen namen Saïd nieuwsgierig op. Nadat ze een stroom belletjes in zijn richting geblazen had en melodieuze, klikkerende geluiden had voort gebracht, gleed ze langs hem heen en aaide hem met haar borstvin in het voorbijgaan.

Proestend kwam Saïd omhoog om lucht en de dolfijn zwom weer naar hem toe, bleef vóór hem stil hangen, zodat hoofd en kop elkaar ontmoetten boven water. Alles leek een moment te wachten toen beide wezens elkaar opnamen. Het met flikkerend zonlicht overgoten water gleed goudkleurig van hun huid, sijpelde terug naar de oceaan, daalde in stofjes neer naar de bodem.

Die ochtend werd hij vroeg gewekt, geroep drong door tot zijn hut op het strand. Zijn eerste reactie was naar zijn werkterrein te gaan, maar de vreemde tonen wenkten de rifmeester naar de andere kant, de aangrenzende baai, die meer beschut lag en waar door het verschil in milieu geen riffen waren. Toen hij daarheen gelokt was hield het mysterieuze gefluit op.

Het strand was verlaten. In het kiemende licht van de dageraad liep hij over het zachte zand en zocht. Afdrukken in de modder, van haar lichaam, waren het enige wat hij vond. Saïd ging zitten en bestudeerde de afdruk. Met zijn hand volgde hij de contouren van heupen, buik, borsten, ellebogen en benen. Ze was hier geweest.

Niemand hoefde de beeldhouwer te vertellen dat wat hij dacht, niet bestond. Wie, als jutters en vuurtorenwachters, zo lang en afgezonderd bij de zee leeft, weet dat er meer geheimen bestaan dan er door de beschaving ontrafeld zijn.

Saïd hoefde niet lang na te denken. Hij verzamelde een handvol schelpen langs het strand en zette zich neer bij de slikvorm. De heuvels en dalen van de indrukken volgend, legde hij schelpjes en kiezels in sierlijke patronen neer. Toen ging hij met een ontbijt van wat vruchten in de schaduw van de bomen zitten en wachtte af.

Zonnestralen kaatsten in de waterdruppels van de schelpen en deden het silhouet in het zand oplichten. Snel kwam de vloed opzetten. Met iedere golfslag strekten diens vingers zich gretig uit naar de gave op het strand. Tot het water de kuiltjes van haar benen bereikte en de zee de kokkels oplichtte van hun modderige bedje, terugstal wat van haar was.

Vanuit zijn schuilplaats keek Saïd toe hoe de schelpen wegspoelden. Toen stond hij op en ging naar zijn visstek. Wanneer hij niet werkte moest hij voor zijn kostje zorgen. In de volgende dagen werd dit samenspel, beurtelings te land en in zee, een vertrouwd ritme.

Toen, op een nacht, lag Saïd te woelen in zijn stede. Slapeloos dacht hij aan de nimf die iedere avond aan land kwam om hem een droom achter te laten, geplant in het zand. Hij stond op en liep naar de baai. En daar in de inham, zag hij bij eb de schone jonge vrouw die hem wachtte. Maanlicht streelde haar lange haar en glansde op haar lichaam toen zijn schaduw naast haar viel. Hij legde zich bij haar neer en in het slik voegden hun contouren zich samen.

Volle manen en maanloze nachten vergleden terwijl Saïd op de huid van zijn lief de druppels van de zee spelde, terwijl zij lachte en parels uit haar haren schudde. Maar nimmer stond zij op naast hem, hij streelde voeten die op het droge krachteloos waren.

Toen haar buik begon te groeien waakte hij over haar, deelde overdag de golven met de dolfijn en ’s nachts de baai met de nimf. De dolfijn werd trager, maar nog altijd schoot zij door het water, zodat Saïd haar niet volgen kon, en al waren haar sprongen, waarmee ze de lucht tartte en het watervlak trotseerde, iets minder hoog dan voorheen, ze konden niet door haar partner worden geëvenaard.

Mettertijd werd de eerste van hun vele kinderen geboren. Onder de schare wezens die de zee bevolken, vormden Saïds kinderen een nieuw broed. Elke dag speelden ze zes uur rond, tot hun vader hen bij vloed de zee injoeg, lachend en zwaaiend met een palmtak, tot waar hij niet meer verder kon en ze onder hun moeders hoede kwamen. Bij eb waren ze er weer en klauterden dan over de riffen, renden over het zand en liepen hun vader voor de voeten.

Saïd en zijn vrouw werden oud en hun kinderen zwermden uit. Sommigen bleven in zee en anderen kwamen aan land. Beroemde kapiteins en zeelui kwamen uit hun geslacht voort. Men zei dat ze met de zee konden praten. En, weet je… dat was ook zo.

‘Denk je eens in, Malika, waar de ouders door de natuur niet mee begiftigd waren, was voor de kinderen later geen obstakel meer. Ze hadden natuurlijk als kind wel met beide elementen geoefend…’

Met een klap schoof Malika haar boeken bij elkaar. ‘Dus je geeft hem gelijk! Dit had ik van jou niet verwacht, juist niet van jou!’ Ze pakte haar tas en stond op.

‘Wacht!’ Ramesh was onthutst. ‘Het was niet kwetsend bedoeld. Malika, ik ken jullie al zo lang, we zijn haast familie—’

Maar met grote passen liep ze weg.

Ramesh volgde haar ongerust. Bij de uitgang haalde hij haar in. ‘Malika, word nou niet boos. Het lijkt misschien een raar idee, maar denk er eens over na. Wat heb je te verliezen?’

Ze draaide zich om en tot zijn verrassing was ze de tranen nabij. ‘Ach jij!’ zei ze met verstikte stem. ‘Laat me maar, ga maar naar háár toe!’ En voor hij iets kon zeggen keerde ze zich om en stapte de draaideur in. Een glazen wand scheidde hen.

Ramesh volgde haar in de volgende schoep en sloeg haar wederom door de papieren traliepoort gade. Malika’s onwillige rug keerde zich haars ondanks. Een moment kruisten hun blikken en zag hij in het schemerlicht slechts haar ogen, omkranst door gestileerde bloemen. Vluchtige schaduwen van voorbijgangers bewogen achter haar, op straat. Ze keek naar hem, ogen smeulend als vuur. Toen stapte een moeder met een kinderwagen in en tijdens dat oponthoud verdween ze, Ramesh gevangen in de draaideur achterlatend. Toen hij zich had bevrijd was ze vertrokken, opgeslokt door de drukte van de koopavond.

ZEVENENTWINTIG

Perfectie, het sleutelboek was pure perfectie. Ashmana liet haar vingers over de gesmede versierselen glijden en peinsde. Wat had Bennie’s idee voor onverwachte beroering gezorgd! Was het nu heus zo raar dat ze met het sieraad aan Bennie gesmeed werd? Het was toch haar eigen keus? Zij vertrouwde hem en hij vertrouwde haar. Anders had hij haar niet ten huwelijk gevraagd, zo simpel lag dat. De bloedbanden van familie konden lang gerekt worden, maar uiteindelijk was niets sterker dan dat. En nu stonden ze op het punt familie te worden, partners, een nieuwe dynastie. Ze zouden het goed doen, samen.

Ashmana stond op met het boek nog in haar handen en ijsbeerde door de kleine kamer van haar zolderappartement. Jammer dat het haar niet gelukt was Ramesh te overtuigen. Maar hij had wel gelijk gehad met de tweede sleutel. Ze stond stil en bekeek opnieuw het zilveren boekwerk. Haar haar viel opzij langs haar wangen terwijl ze het hoofd gebogen hield en de sleutel bestudeerde. Een frons verscheen op haar gezicht. Het was vreemd dat Ramesh had aangedrongen op geheimhouding. Was het bewaren van dit geheim wel een goede start van de huwelijkse verbintenis? Maar wat zou Bennie doen als hij wist van de tweede sleutel? Zou hij haar enig comfort misgunnen tijdens de maandelijkse periode? Waarschijnlijk had hij daar helemaal niet aan gedacht, wat wist hij daar nou van. Waarom maakte ze zich dan zorgen over Bennie’s reactie?

Ze kon haar verloofde gewoon de tweede sleutel laten zien, zonder het boekje waar het in geborgen zat. Want ja, dat boekje, dat zou Bennie vast niet goedkeuren. Een dergelijk geraffineerd cadeau te schenken was alleen maar aan hemzelf voorbehouden.

Wat deed ze nu, iets geheim houden voor Bennie? Ze zuchtte. Ze wist niet wat haar vriend zou doen als hij van Ramesh’ geschenk hoorde. Bennie zoals ze hem kende, beviel haar wel. Haar speelse minnaar, teder en standvastig, de andere kant van de autoritaire, koele en ongenaakbare zakenman. Zij kende zijn zachte kant. Maar wat borg hij in zich, wat zou naar buiten komen als hij werd getart? Instinctief voelde ze dat de onbekende diepten van Bennie’s karakter haar niet zouden bekoren. Daarom schoof ze de beslissing voor zich uit. Ze borg het kostbare kleinood weg in een la van haar klerenkast. Het zilveren boek werd tussen haar nachtgoed gelegd, de stof eroverheen gerangschikt, de klerenkast afgesloten. Voorlopig zou ze niets aan Bennie zeggen. Ze hadden toch de gordel nog niet.

Hij had geen last van schuldgevoelens, waarom zou hij? Bennie’s humeur was beter dan ooit. Hij had geen twijfels over zijn daden. Tegenover zichzelf kon hij het nauwelijks toegeven, maar zijn aanzoek was niet in de eerste plaats uit romantische overwegingen gedaan. Wat betekende het huwelijk voor hem? Uitsluitend dat hij Ashmana aan zich kon binden. Ze zouden zo vlug mogelijk kinderen krijgen en dan was er geen kans meer dat hij haar kwijt zou raken, dat had hij wel in zijn moeders huwelijk gezien. Een vrouw nam niet snel de benen als er kinderen waren.

Maar dat kon hij Ashmana natuurlijk niet verkopen, ze ging ervan uit dat alles haar eigen keuze was, niet beseffend hoezeer Bennie de hand had in alles. Dus alles ging volgens plan.

En het wilde immers niet zeggen dat Bennie haar niet goed zou verzorgen. Ze zou nog altijd stukken beter af zijn dan in een door haar vader gearrangeerd huwelijk. Dat besefte ze, en anders zorgde hij daar wel voor. Zou hij haar niet liefhebben zoals niemand anders dat kon?

Het was dat hij de smid nog nodig had voor de vervolmaking van zijn plan, maar daarna zou het ook afgelopen zijn met diens geloer naar Ashmana. Geen man zou dan nog kans maken.

Als Ramesh had gehoopt dat het geven van de sleutel aan Ashmana voldoende was om hem van zijn uitzichtloze en deprimerende gedachten te verlossen, dan kwam hij bedrogen uit. Overdag had hij zijn werk en de babbeltjes met vrienden, maar de nachten bleven een grensgebied waar hij in kringen sloop om verboden gedachten. Verbeelding bleek een onbetrouwbare metgezel. Net toen de smid dacht dat hij ook zijn slapend leven onder controle had, kwam het verraad.

De grenzen naderden gevaarlijk, toen de droom hem deed neerknielen. Zijn handpalmen bewogen van Ashmana’s enkels omhoog naar haar benen, bleven een moment wachten bij de heupen, alsof hij in de smederij schattend de maat nam. Zijn blik vestigde zich op de zoete verleiding tussen haar dijen, daar waar hem wel eerder aanraking was toegestaan, maar toen had kunnen voorkomen dat zijn gedachten wegzweefden in wellust.

Zijn handen over haar lendenen spreidend, trokken zijn duimen een traag spoor over de zijdeachtige heuvel. De sidderende schok die zijn streling teweegbracht deed haar duizelend zijn schouders vastgrijpen en plantte zich voort in zijn eigen lichaam. Beiden snakten ze naar adem.

Met een ruk kwam Ramesh overeind in bed, gechoqueerd door zijn eigen nachtelijke verbeelding, verward door gevoelens van geluk, verlies en schaamte. Het scheen dat hij in de slaap niet meer op zijn beheersing kon vertrouwen. Hevig verontrust durfde hij nauwelijks meer zijn ogen dicht te doen. Hoe zou hij Ashmana nog durven ontmoeten, als dergelijke schandelijke ideeën door zijn hoofd spookten?

Om een einde te maken aan het slapeloze woelen in bed, stond hij in het holst van de nacht op om zich voor zijn altaar tot zuivering te brengen. Misschien dat meditatie zou helpen hem van ongewenste lusten te bevrijden.

Met de sonore zoemtoon bracht hij zichzelf in halftrance. Ramesh trachtte de staat van rust te bereiken die hem voorheen zo gemakkelijk ten deel was gevallen dat hij was gaan denken dat deze onlosmakelijk verbonden was met zijn persoonlijkheid. Hij was uitgeput, zijn gedachten waren blijven dwalen in eindeloze cirkels en hadden hem van slaap beroofd.

Parvati verscheen voor zijn geestesoog, sereen en stralend. Ramesh glimlachte, verheugd over de komst van de moedergodin. Troost was alles wat hij verlangde. Hij was niet voorbereid op de listen van zijn eigen veelgeplaagde beeldend vermogen.

De godin draaide zich om, en was in een oogwenk ontkleed. Voor haar verbijsterde discipel begon de jonge, slanke vrouw met de gespierde ledematen een rituele paringsdans. De glanzende gouden banden om haar enkels en polsen benadrukten nog haar naaktheid, terwijl ze rond hem bewoog in wellustig ritme. De prachtige, volle borsten werden uitdagend getoond, de benen in kunstige en verleidelijke houdingen gebogen.

Ramesh’ adem stokte toen hij haar handen naar zijn lichaam zag reiken. Hij kon haar aanraking bijna voelen en bleef gebiologeerd naar de lustvolle lippen staren, wensend dat hij zich kon bevrijden van deze demon die zijn gedachten vergiftigde. Dit was onmogelijk! Het moest een van de apsara’s zijn, de ondeugende nimfen die de meditatie van brahmachari’s kwamen verstoren met hun getreiter. Hij trachtte beschermende mantra’s uit te spreken, zijn droge lippen prevelden.

Maar met één gebaar streken haar vingers langs zijn mond en brachten hem tot zwijgen, dorstend naar haar aanraking. Ze lachte, haar lange haren zwierden rond in haar dans en raakten vluchtig zijn bevende lichaam. De godin stak haar tong uit en vochtige prikkelingen gingen over zijn armen en borst, zonder dat ze hem dichter genaderd was. Ze lokte hem, vastbesloten te overwinnen. En hoe hij ook wenste, zijn ogen bleven gefixeerd op haar, de schitterende vrouw die haar lange haren los over de rug liet vallen, haar ronde billen toonde, glanzend van het zweet in haar passie.

In dit onzalige ogenblik verloor de smid zijn laatste restje zelfbeheersing. Hij stak zijn handen uit naar de in de gloed bewegende danseres. En omhelsde haar.

Nu liet de godin hem niet meer met rust. Onder het lopen op straat kronkelde ze haar lichaam tegen hem aan, wond de ledematen om zijn lijf, zorgde ervoor dat hij bijna voortdurend in staat van opwinding verkeerde. Hij voelde haar zachte lippen tegen zich aandrukken, wist zich gekust, vederlicht en verleidelijk, terwijl hij in de rij voor de bankloketten wachtte. Voor omstanders trachtte hij te verbergen wat in hem gevaren was, maar de godin liet zich niet bedotten en hij voelde haar handen over zich spelen alsof hij naakt was. Haar vingers streelden zijn slapen, trokken onzichtbare lijnen rond zijn mond, gleden over zijn borst. Hij betrapte zich erop dat zijn ademhaling van tijd tot tijd sneller ging, stokte, de zelfbeheersing verloren. Met bonzend hart probeerde hij zijn verwarring te verbergen, meed de blikken van de medepassagiers in de tram. Eerder dan zijn halte bereikt was stapte hij uit, de buitenlucht verkiezend om beschaming te voorkomen.

Maar Parvati bleef hem volgen, zelfs in de smidse was Ramesh niet veilig. Wanneer hij in het atelier aan het werk was, leek de textuur van het gladde metaal onder zijn handen te veranderen en omvatte hij de zachtheid van een volle vrouwenborst. Zowel genot als afkeer van zichzelf vervulden hem toen hij de kroon van de tepel tegen zijn handpalm gewaar werd. Verdwaasd wist hij zich los te rukken van het drogbeeld.

De godin waarde rond hem, eiste zijn geest en lichaam op. Zo kon het niet doorgaan, dit kon hij niet langer verduren. Hij legde het gereedschap neer en steunde zijn hoofd in de handen.

‘Baas?’ Ongerust kwam Shyam op hem toelopen en vroeg wat er aan de hand was. ‘Ben je ziek? Wat is er?’

Maar Ramesh kwam overeind zonder iets te zeggen en liep naar de winkel. Daar staarde hij wanhopig naar het portret van Parvati, dat boven de ingang hing. Het kon hem niet schelen dat zijn personeel hem bevreemd opnam. De onverschilligheid van de godin voor zijn lijden was veel erger.

In meditatie smeekte hij om verlossing, bad Parvati hem te bevrijden van haar vurige, maar ongewenste omhelzing. De lustvolle foltering was meer dan hij kon verdragen. Ze verscheurde hem langzaam en beroofde hem van zijn eer en waardigheid, een leeg omhulsel achterlatend.

Somber tooide Ramesh het altaar rondom met gele bloemenkransen en bood zoet fruit aan bij wijze van offerande. Tastend naar het voetstuk van Parvati’s beeltenis, knielde de smid neer en betuigde nederig berouw. Maar de genade waarnaar hij smachtte bleef uit. De godin liet zich niet meer zien. Weliswaar liet ze hem nu met rust, maar haar afwezigheid betekende een nieuwe kwelling. Ramesh miste de spiritualiteit die vroeger zijn deel was tijdens meditatie. De heldere verschijning van de godin, de rustgevende staat van weleer, hadden plaatsgemaakt voor de troosteloosheid van onvervulde tijd.

Vele uren lang prevelde hij vergeefs de mantra, putte hij uit de zee van zijn verlangen de wens de godin te weerzien. Slechts boetedoening restte hem. Hij werd zijn eigen cipier en beul.

Dagenlang vastte hij, tot grote ongerustheid van zijn moeder nam hij alleen water en droog brood tot zich. Nachten bracht hij in meditatie door, trachtte hij zich te zuiveren.

’s Ochtends in de badkamer vertelde zijn spiegelbeeld hem dat hij vermagerde, en een bleek gezicht staarde verwilderd naar hem terug. Het kon hem niet schelen, al moest hij ter wille van de zaken ervoor zorgen niet al te verwaarloosd op zijn werk te verschijnen. De ontberingen betekenden niets, niets vergeleken met zijn honger naar de terugkeer van de godin.

Het restaurant bezocht hij niet meer, de verzoeking mijdend. In deze staat kon hij Ashmana noch Parvati onder ogen komen.

In de juwelierszaak werkte hij op halve kracht, hij liet Shyam en Vinoodh het meeste werk terwijl hij, de uitputting nabij, verlaten door zijn godin, enkel verder smeedde aan de gordel.

‘Hé, hallo!’ Gisela keek verrast. Onaangenaam verrast. Ze was al enige tijd niet meer in de juwelierszaak gekomen. Ramesh’ houding was daarvoor te ontmoedigend geweest. Maar dat ze hem op straat bijna voorbij zou lopen zonder hem te herkennen… dat zou ze niet gauw hebben gedacht.

De uiterlijke verandering van de smid was echter opvallend. Ramesh zag er slordig en ongeschoren uit. Erger nog was de onwezenlijke uitdrukking op zijn gezicht, alsof hij haar niet werkelijk zag.

Gisela nam de duidelijk vermagerde man op, terwijl ze enige beleefde opmerkingen maakte. Ramesh gaf een vaag antwoord. Zijn blik stond afwezig. Toen hij even later verder liep, keek Gisela hem meewarig na.

Dat had je nou met die sadhoe’s. Verkeerden te veel in hoger sferen. Dat werd een mens op den duur te machtig. Het was maar goed dat ze ervan had afgezien, voor haar geen toekomst met zo’n zweverig figuur. Opgelucht vervolgde ze haar weg, in haar nauwsluitende mantelpakje, de rug recht, licht wiegend met de heupen.

Misschien vermoedden zijn assistenten wat er aan de hand was. In ieder geval dacht Vinoodh hem op te beuren met een van zijn laatste nieuwtjes. Het hulpje in de zaak had een veel enerverender sociaal leven dan zijn baas. Hij stond te popelen om te vertellen dat een vriend van hem, op een avond ‘die disco-man’ had gezien, terwijl die probeerde ongemerkt een als ‘club’ bekend pand binnen te glippen. Navraag bij de portier leerde dat hij daar een geregelde klant was.

Gnuivend van verwachting keek Vinoodh naar Ramesh. Maar deze reageerde lauw. Het liet hem onverschillig dat Bennie Ashmana bedroog, wat kon je verwachten van iemand die zijn vrouw vergulde kluisters ten geschenke gaf?

En ook al had Ashmana hem in het café bezworen dat Bennie haar niet gevangen hield, de gordel was ‘een grapje’, een dure grap, waarmee hij haar zijn genegenheid toonde – liefde kon Ramesh het niet noemen – als het erop aankwam maakte het geen verschil: zij bleef onbereikbaar.

Teleurgesteld keek Vinoodh naar Ramesh’ onwillige rug.

De smid mompelde dat er altijd verhalen werden verteld. Daarin had hij gelijk. De meest gekruide roddels die in het kleine circuit de ronde deden, bleken vaak verzonnen te zijn. Dat had hij immers zelf aan den lijve ondervonden.

Intussen werd het tijd voor de laatste pas-sessie. Hij moest Bennie en Ashmana bellen.

ACHTENTWINTIG

Het was vreselijk druk in het buurthuis. Drissi’s familie had er de grote zaal, de keuken en wat kamers gehuurd. De grote zaal, die klaarblijkelijk ook als gymzaal dienst deed, gezien de opgetrokken ringen en touwen aan het plafond, was versierd met slingers en ballonnen. Familieleden, vrienden, buren, vroegere dorpsgenoten, bestuursleden van de moskee, iedereen was er. En zelfs talib Sameers gezicht zag er voor een keer ontspannen uit.

In een hoek van de zaal waren lange tafels geplaatst, waar het eten werd opgediend. Schalen met schapenvlees, couscous, fruit en gebak werden rondgedragen door helpers die de feestgangers aanspoorden nog wat te eten. Op het podium speelde een groepje muzikanten op fluit en trom, af en toe aangemoedigd door het publiek. Sommige mannen dansten, de meesten keken toe, ritmisch meeklappend en joelend. Langs de wand stonden twee tafels, volgestapeld met geschenken. Kleine kinderen renden onder de tafels door, wisten hier en daar wat lekkers weg te snaaien.

Ramesh liep licht verdwaasd in de menigte te zoeken. Notendoppen kraakten onder zijn schoenzolen op de met confetti en ander strooisel bezaaide vloer. De lucht was zwaar van de geuren van voedsel, tabak, wierook en parfum. De bruidegom was moeilijk te vinden in de menigte, maar na enig rondvragen kwam Ramesh te weten dat zijn vriend zich even had teruggetrokken.

Hij klopte op de deur van de zijkamer. De keukendeur ernaast vloog open en twee mannen kwamen naar buiten met een dampende schotel vlees. Ramesh drukte zich tegen de deur om ruimte te maken. Toen werd deze achter hem geopend. Ramesh viel haast naar binnen.

‘Welkom!’ zei Hassan. ‘Ramesh, ik heb je lang niet gezien! Al die drukte, hè?’ Hij trok Ramesh mee naar binnen en sloot vlug de deur. ‘Even rust…’ De soefi zag er prachtig uit in zijn witte ceremoniële gewaad en met zijn geborduurde kapje, zijn haar en baard netjes bijgeknipt.

‘Ben je alleen?’ Ramesh keek verbaasd rond, doorgaans was de bruidegom op het feest omringd door vrienden en familie.

‘Ja, ik heb ze weggestuurd. Maar ik ben blij dat jij er bent. Ga zitten.’

Ramesh nam plaats op een brede tafel, die dienst deed als garderobe en bedekt was met stapels jassen. Hij keek de kamer rond. Er hing een landkaart aan de muur en bij het raam stond een schoolbord. Door de dichte deur klonk het feestrumoer.

Boven de wasbak hing een spiegel. Ramesh ving zijn spiegelbeeld op en streek over zijn haar. Hij zag er netjes uit, mager, maar geschoren. Hassan zou niets aan hem merken.

‘Hoe is het met je moeder?’ Drissi had zijn bidmat, die nog op de grond lag, opgerold en ging nu tegenover zijn vriend zitten.

‘O, goed, ze zit in de zaal. Ze laat je feliciteren.’ Mai keek vast haar ogen uit vanaf haar plekje langs de kant. Ramesh wendde zich tot de bruidegom. ‘Hassan, ben je tevreden?’

‘Broeder, ik ben gelukkig.’ Hassan glimlachte.

‘Was dit waar je naar zocht?’

‘Eerder niet, nee. Maar ik heb het opgegeven strijd te leveren. In mijzelf is nu geen strijd meer. In plaats daarvan drink ik dagelijks uit de beker van oneindige liefde.’

‘Dat alles door een vrouw?’ Hij kon het niet laten, ondanks zijn voornemen zijn vriend op diens trouwdag niet met lastige vragen te bestoken. Er moest een bevredigend antwoord zijn.

‘Niet door de vrouw zelf, maar door de nieuwe weg die ik nu ga. Eerder hield ik niet genoeg van het leven, dat is veranderd. Nu ben ik bereid de mensen te dienen.’

‘Dus je hebt het gevonden.’ Ramesh was geïmponeerd. ‘Is het zo simpel?’

‘Het is heel simpel als je de beker aanpakt. Nou ja, het is ook ongelooflijk complex. Het heelal, de schepping zit veel ingewikkelder in elkaar dan we ooit kunnen bevatten. Vergeleken met die kennis, zijn de bekende heilige boeken voor beginnelingen, zo simpel. Goed en kwaad, hemel en hel. En dat is maar goed ook, ons arme hoofd kan de oneindigheid niet aan. We kunnen er alleen maar gedoseerd mee omgaan: kleine teugjes, dagelijks nippen aan de beker. Mijn reis is nog lang niet klaar. Ik wil niet zeggen dat ik nooit meer strijd zal leveren. Maar dit, mijn dronk… het is sterker dan ik.’ Hassan straalde.

Ramesh wierp een weemoedige blik op zijn vriend. ‘Je bent een gelukkig man. In meerdere opzichten.’ De smid stond op en omhelsde de soefi.

Even bleven de twee vrienden in hartelijke omhelzing staan. Toen klopte Hassan hem op de rug. ‘Kom, broeder, we gaan feest vieren.’

Hassans ouders glunderden. Kaltoems vader en moeder eveneens. Het was hun gelukt een eigengereide dochter aan de man te brengen, en dan nog wel een imam. De twee gingen een gouden toekomst tegemoet. In geestelijke zin dan, zo veel bracht het beroep van imam niet op, het was meer liefdewerk.

Kaltoem zag er in haar kleurige, geborduurde bruidskleren mooier uit dan ooit. Ramesh moest denken aan die keer dat ze haar hoofddoek had afgedaan. Zijn vriend was een geluksvogel. ‘Ramesh, hallo.’

Bijna had hij het verlegen stemgeluid niet gehoord. Een arm werd op zijn mouw gelegd. Hij draaide zich om en zag Malika.

Ze glimlachte naar hem. De hemelsblauwe tint van haar kleding stond haar goed. ‘Hoe gaat het met je?’ vroeg ze, de blik een moment neerslaand. Dan vestigde ze haar ogen weer op hem. ‘Sorry van laatst. Bij de bibliotheek.’

‘O, dat geeft niets. Maakt niet uit. Maak je geen zorgen…’ Ramesh was weer in verlegenheid gebracht. Dan schoot hem in: ‘Ook niet over Hassan. Het gaat goed met hem.’

‘Ik weet het.’ Malika lachte. Ze keek rond alsof ze iemand zocht. ‘Is ze er niet?’

‘Wie, Mai? Ze zit daar.’ Ramesh duidde met zijn hand naar de kant van de zaal.

‘O.’ Malika bloosde.

Meer hoefden ze tot beider opluchting niet te zeggen, want op dat moment werd via de luidspreker de ceremonie van de laghrama aangekondigd en maakten alle mannen zich op om het bruidspaar en hun familie van geldelijke giften te voorzien.

Het was zover. Ashmana en Bennie kwamen samen. De ‘disco-man’ had zijn arm om Ashmana’s schouder geslagen. Ramesh deed alsof hij het bezitterige gebaar niet zag en leidde het paar naar de achterkamer. Hij stuurde Shyam naar de winkel om Vinoodh te helpen en liet het licht half gedempt.

Voor hen op de tafel lag een grote, witte doos te wachten. Ramesh gebaarde er uitnodigend naar, maar hield zich op de achtergrond. Het koppel liep ernaartoe.

Toen het meisje de gordel uit het rode vloeipapier wikkelde, slaakte ze een verraste uitroep. Vóór hen lag het gouden sieraad, schitterend gesmeed, een prachtig staaltje vakmanschap. Ook Bennie liet een waarderend geluid horen.

Zonder aarzelen ontdeed Ashmana zich van haar kleding. Het was een geluk dat zij een voorkeur voor rokken en jurken had, want onder een nauwsluitende spijkerbroek zou de gordel onmogelijk te dragen zijn, hoe dun gehamerd de plaat ook was. Onbekommerd schoof ze het slipje omlaag om de gordel aan te kunnen doen.

De kuisheidsgordel zat als gegoten. Het meisje draaide haar hoofd, pogend zichzelf te bekijken. De keten hing rond de heupen, honderden schakels gingen soepel met elke beweging mee. De strengen bleven comfortabel bij het zitten, buigen en lopen, plooiden zich naar het lichaam. Het materiaal legde een weinig gewicht op de huid, vergelijkbaar met de zwaarte van een hand, strelende, dralende handen, die de heupen omvatten. En aan de uiteinden van de schakels, onder de navel, was het slot gevat. De smid had het zo fijn als hij kon vervaardigd, en de lijnen van de venusheuvel gevolgd.

Nu moest hij Bennie de sleutel overhandigen, wat hem zwaar viel, maar hij kon niet anders. Stroef droeg de smid de sleutel over en hoewel hij zich kies omdraaide om het paar een moment van intimiteit te gunnen – en zichzelf te sparen – kon dat niet verhinderen dat hij de lichte klik hoorde en hun zachte gelach.

Met zijn rug naar hen toegekeerd wachtte hij tot ze gereed zouden zijn. Starend naar het rek met gereedschappen, wist hij dat Bennie nu tevreden zou glimlachen naar zijn verloofde, de trotse eigenaar.

Aan het geritsel hoorde hij dat Ashmana haar kleren weer aantrok. Het zat er allemaal op. De gordel die hij had helpen materialiseren, die hem zijn evenwicht gekost had en bijna zijn ondergang was geworden, was overgedragen, ten slotte. Hij zou zich terugtrekken en zijn rust weervinden.

Voor de grote spiegel in Bennie’s slaapkamer bekeek Ashmana haar halfnaakte spiegelbeeld. De zachte gloed van kaarsen toverde lichtvlekken op haar haren en huid en op de metalen gordel. Bennie stond achter haar, zijn armen trots om haar heen geslagen.

Bewonderend bezag het paar het onmiskenbare effect van de gouden keten om Ashmana’s heupen. De strengen omsloten de lendenen, het kruis ging verborgen achter het slot. En toch leek het sieraad te gloeien, van de achter grendels gehouden belofte. Honderdtwintig vlammen, dansend om zoete geheimenis. Het tomeloze in de vrouw leek welhaast getemd. Net genoeg om erin te geloven: dat haar lichaam en geest nu volledig bezit waren.

Bennie liet zijn handen strelend over de zachte huid gaan, zijn trots en triomf nauwelijks bedwongen. Hij boog zich voorover en kuste haar.

NEGENENTWINTIG

Ze had er rekening mee gehouden dat haar dagen een weinig anders zouden verlopen, met de kuisheidsgordel aan. De band waarmee ze door Ramesh aan Bennie was gesmeed, zou haar houding en bewegingen misschien wat beperken, haar kledingkeuze beïnvloeden, aanpassingen vergen bij de toiletgang. Verder verwachtte ze niet zo veel verandering.

De tweede sleutel had ze vooralsnog geheim gehouden. Ze had geen manier kunnen bedenken waarop Ramesh’ gift voor Bennie acceptabel zou zijn. Wanneer de maandelijkse periode zich zou aankondigen, kon ze het hem alsnog vertellen. Op dat moment zou haar aanstaande wel inzien hoe praktisch het was om een tweede sleutel te hebben.

Er was wel een klein incident geweest. In het restaurant tijdens een diner met een groep rumoerige gasten, toen een handtastelijke klant haar een klapje op de billen had gegeven – en schielijk zijn hand wegtrok toen hij het metaal van de gordel raakte. Ze had hem slechts minzaam aangekeken, de vriendelijke glimlach om haar mond weersproken door de opgetrokken wenkbrauwen en de waarschuwing in haar ogen. De man had zich teruggetrokken met een uitdrukking van vrees op zijn gezicht, onder hoongelach van zijn vrienden.

Belangrijker vond ze Bennie’s waardering. Het vleide haar dat hij bereid was geweest zo’n hoge prijs voor haar kuisheid te betalen, temeer daar hij die gratis had kunnen krijgen. Zij droeg het sieraad ter bekroning van hun band. Het was een geheim dat Bennie en zij deelden, iedere keer dat hun blikken elkaar kruisten, en hun passie als op staal werd gewet, vonken schoot tussen nietsvermoedende omstanders.

Maar wat ze niet tevoren had kunnen bevroeden, was de uitwerking die het dragen van de gordel op haar had. Het viel niet direct op, alles moest in het begin nog wennen. Het meedragen van het geheim onder haar kleren, dat haar ieder moment van de dag aan haar band met Bennie herinnerde, was als een nieuw spel. Maar naarmate de dagen verstreken werd het duidelijker. De gordel bracht haar meer spanning dan ze gewenst had. Eerst kwam het tot haar als een vluchtige waarneming, een gedachte die in een onbewaakt ogenblik opduikt. Een onwillekeurig verglijden van aandacht, naar heimelijke genoegens. Het geweten is snel met excuses en als verliefde vrouw weet ze haar conditie aan haar verlangen naar Bennie. Maar spoedig kon ook de soepelste redenering haar niet meer afleiden van hetgeen haar overkwam.

Het was of ze onder het lopen voortdurend gekust werd, en dan wel op een zeer intieme plek. De scharende beweging werd hachelijk, maakte haar kwetsbaar.

Soms werd ze gedwongen zich achter de gordijnen van het restaurant terug te trekken om even bij te komen, met het hoofd tegen de muur geleund, de ogen gesloten, diep ademhalend alsof het ritme van het middenrif de vlinders om haar dijen verjagen kon. En altijd wreef de oneffenheid aan de binnenkant van de gordel over haar schaamheuvel en maakte haar ongedurig, opgewonden. Bij de bediening in de eetzaal bleef ze zich bewust van het gewicht van de schakels om haar heupen, trachtte ze soms haar bewegingen aan te passen om prikkelingen op de gevoelige plek te vermijden.

Ze was verloren, koortsig verleid door het sieraad van de smid.

Wierookdamp kringelde omhoog. Voor het altaar in de warme kamer wiegde Ramesh in kleermakerszit geconcentreerd op het ritme van de mantra. Voor zijn geestesoog wervelde een gouden stip. In het midden daarvan zou de godin verschijnen.

Het voorbereiden van de ceremonie, het sluiten van de gordijnen, het klaarleggen van de bloemen, vruchten en sandelhoutpasta, het ontsteken van de kaarsen en wierook, hadden door hun vertrouwdheid Ramesh weer wat rust gebracht. Hij genoot van de ontspanning die de meditatie hem bracht. Op de achtergrond klonk de klassieke Indiase sitarmuziek die hij tevoren had opgezet. De sonore klanken vervulden de ruimte.

Wild grijnzend toonde Kali haar slagtanden. Het beeld trof Ramesh als een mokerslag. Uit het niets dook haar titanengedaante op, zwaaiend met bebloede, vlijmscherpe sikkel en zwaard, een snoer van afgehouwen hoofden bengelend om haar middel. Haar reuzenvoeten stampten denderend over de roodbevlekte aarde, deden de grond trillen. Als een kronkelende mantel hingen haar lange zwarte haarlokken los langs haar rug.

Hij deinsde terug, maar Kali liet hem niet gaan. Woest begon ze haar oorlogsdans, terwijl haar tien armen een arsenaal aan wapens hanteerden, en de schedels aan de ketting op haar boezem meedeinden met haar bewegingen. Rijen gouden enkelbanden brachten fel metaalgerinkel voort, haar adem brieste. Achter haar toonde een slagveld de ravage van uiteengereten lijken en blikkerende wapens. Roffelende oorlogsdrums klonken boven het krijgsgehuil uit.

De vierde arm haalde uit naar Ramesh en de sikkel kwam fluitend langs zijn hoofd gesuisd. Met een geluidloze schreeuw rolde hij zich op zijn zij en redde zich. Hijgend keek hij vanuit zijn ineengedoken houding op naar de wraakzuchtige verschijning van de godin.

De vijfde en de zevende arm spanden pijl en boog en legden aan. Wanhopig kroop hij weg, trachtte buiten haar bereik te komen, prevelde hijgend de mantra als bezwering.

Kali’s zwarte manen waaierden uit als vlammen, de lange, vermiljoenrode tong hing gulzig uit haar mond, haar opengesperde, bloeddoorlopen ogen volgden haar dienaar zonder genade. Nergens was enige dekking te bekennen. Hij was volkomen hulpeloos.

Opnieuw sloeg ze toe, het blinkend zwaard trof hem in de zij. Ramesh snakte naar adem, sloeg kermend om zich heen, en ontwaakte uit de trance.

Hij vond zichzelf terug op het kleed voor het heiligdom in de kamer. Bezweet richtte hij zich op en wierp een blik op het altaar. In het kaarslicht glansde de beeltenis van de veelarmige godin, hij meende een vluchtige grimas op haar gelaat te ontwaren, alvorens de trekken in goud verstarden.

DERTIG
september 1998

Onverwachts kwam aan de zomerwarmte een eind. Dikke wolken pakten samen boven de stad en culmineerden in een hevige stortbui. Voetgangers vluchtten winkels en portieken in. Regen sloeg neer op de dampende stoeptegels.

In het oude pakhuis waar Ashmana op de bovenste verdieping haar kamers had, was de regen goed te horen. Het gebouw stond op de lijst voor de sloop en werd niet langer door de eigenaar onderhouden. De woning beantwoordde niet aan hedendaagse eisen – er was geen badkamer, het was behelpen in de keuken of gebruik maken van de douche wanneer ze bij Bennie of haar moeder op bezoek was. Maar de huur was laag, de woning lag in het centrum en kamers waren moeilijk te vinden. Er was tenminste geen lekkage, al waren de weersomstandigheden ook binnenshuis goed te volgen.

Nu ruiste de regen over de dakpannen en kletterde bij vlagen woest tegen de ramen. Ashmana stond in de keuken bij de smalle ruit en staarde naar buiten, waar het zicht beperkt werd door de stukslaande waterdruppels. Het was donker in de keuken, al was het overdag – de zon hield zich schuil. Het geluid van de stromen water in de dakgoot en de spetters tegen het glas werkte hypnotiserend, kalmerend bijna, als daar de gordel niet was geweest. Zoekend naar verkoeling drukte het meisje haar verhitte voorhoofd tegen de ruit, wiegde het gelaat als vroeg ze om verlichting.

Schuld drukte zwaar op haar. Niets had ze gezegd aan Bennie, van wat haar overkomen was. Na de eerste roes, nog met Bennie in bed gevierd, waren duistere vermoedens bij haar opgekomen. De aanhoudende plagende honger die haar onverwachts overvallen had, wekte haar argwaan. Maar gevoelens, zo ongehoord bij een vriendschap, zou ze niet durven toelaten. Hoe kon ze Ramesh verdenken?

Na de overdracht van de gordel had ze hem niet meer gezien. Kon er iets mis zijn met de pasvorm van de gordel, waardoor het drijfwerk mogelijk te veel knelde, vreemde bijverschijnselen veroorzaakte?

Ze nam een besluit. Ze ging naar de achterkamer en opende de klerenkast. Nerveus tastten haar vingers tussen de lingerie tot ze op Ramesh’ geschenk stuitten. Ze zette zich neer op de beddensprei met het bruidsboek op haar schoot. Een gevoel van beklemming beving haar, leek haar te waarschuwen voor wat ze zou kunnen vinden en twijfelend draalden haar vingers op het fijnbewerkte omslag.

Maar het gesponnen zilverfiligraan tegen haar vingerlijnen wekte de prikkel het blad te bevoelen en ze tastte, opende als vanzelf het kettinkje. Met groeiende spanning ontsloot ze het boek en vouwde de bladen langzaam open. Op de laatste zilveren kaart lag de tweede sleutel uitnodigend te wachten.

Nu aarzelde ze niet langer. In de afzondering van haar slaapkamer haalde ze de sleutel uit het boek en stond vlug op om het slot van de keten te openen. De strengen om haar heupen lieten los en ze stapte uit de gordel en legde deze op het bed neer. Het sieraad lag voor haar op de lakens uitgespreid.

Ashmana knielde op het kleed voor het bed en bekeek aandachtig de binnenkant van de gordel. Aan de binnenzijde van het schaamstuk was een oneffenheid, een klein reliëf van glanzende gouden nopjes. Sierlijk, maar gewoonlijk onzichtbaar voor zowel de draagster als haar vrijer. De gladde knoppen van de bloemenranken en de dansende godin waren geplaatst op een plek die zo intiem was, dat alleen de draagster ze moest bemerken.

Ashmana liet haar vinger over de afbeelding glijden, volgde de lijnen. Toen viel haar plots iets op. Ze kneep haar ogen samen.

De regen had de Cuyp druipend achtergelaten. Stof en stank waren weggespoeld, maar de kooplui, geagiteerd door de onverwachte plensbui, probeerden ijverig hun natte waar aan onwillige voorbijgangers te slijten.

Ashmana liep gehaast door de straat, de kramen mijdend waar af en toe een koopman zijn zeil ontlastte door de hangende kuilen in te duwen en het verzamelde regenwater eraf te storten. Zonder te letten op het vuil dat door de goten langs de stoep stroomde, liep ze door, haar schoenen bespikkeld door opspattend slik op weg naar het riool.

Ze liep de route naar de smederij en met elke stap groeiden haar woede en verbijstering. Bijna zou ze het betreuren dat haar de schellen van de ogen waren gevallen, want haar ontdekking betekende tevens het einde van een vriendschap. Een illusie van vriendschap.

Als Parvati het nog niet duidelijk genoeg gemaakt had, dan wist hij het nu zeker: hij had gezondigd. Ashmana stond voor hem. Zijn geliefde, zijn koningin. Haar ogen schoten vuur, maar haar stem was als ijs.

Vanaf het moment dat ze de winkel binnentrad en hem te spreken vroeg had hij het onbewust geweten. Zij beantwoordde zijn begroeting kortaf, glimlachte niet. Haar afwerende blik verontrustte hem, nooit eerder had ze op die manier naar hem gekeken, en toch had hij het niet meteen begrepen. Met de vrees die hem bekroop toen ze naar het atelier achterin gingen, begon voor het eerst tot hem door te dringen dat hij een fout gemaakt had. Een vreselijke fout.

In het atelier probeerde hij een uitleg te vinden, een verontschuldiging uit te spreken, maar er wilde hem niets invallen, hij moest haar een verklaring schuldig blijven. Het zou hem trouwens niets baten, want Ashmana was ziedend. Met ingehouden stem riep ze hem ter verantwoording. Ze wierp de gordel op de werkbank. Haar vinger wees beschuldigend naar de versiering.

Ramesh was verstomd. Alle redenen die eerst gerechtigd hadden geleken: haar te redden, te beminnen, leken nu futiel en weerloos. Boven op de gramschap van de godin stortte ze nu haar woedende, terechte verontwaardiging.

Vaag drongen van buiten de marktgeluiden tot hem door, de stemmen van zijn assistenten in de winkel, een klant die om een artikel vroeg. Zwijgend stond hij in het atelier, de ogen neergeslagen, terwijl ze hem in boze bewoordingen liet weten wat ze van zijn vrijpostigheid dacht. Het was niet alleen de haar aangedane ongewenste intimiteit, maar ook het geschonden vertrouwen, het verraad van hun vriendschap. Er zou geen weerzien meer zijn.

Haar woorden vlijmden in zijn hart, brandmerkten hem met schaamte. En hij had geen weerwoord, geen verdediging. Er was niets dat zijn daad kon rechtvaardigen. Het bewijs van zijn schuld was voor hen in de opengeslagen gordel te lezen. Het sensuele miniatuur was geponst in de vorm van zijn initialen.

EENENDERTIG

Ten prooi aan verwarring zat Ashmana in de hotsende avondbus, ze staarde door het raam maar zag niets. Buiten was het donker, alleen bij de haltes en bij het passeren van woningen met verlichte ramen viel er iets te onderscheiden. De chauffeur hield er een bruuske rijstijl opna en het optrekken en weer afremmen van de bus ging gepaard met misselijk makend geschok. Terwijl ze zich schrap zette om niet van haar zitplaats te schuiven, probeerde ze haar gedachten op een rijtje te krijgen.

Bennie’s gelaatsuitdrukking was als steen toen ze het verhaal opbiechtte. Ze wist dat het niet makkelijk zou worden. En het feit dat ze het cadeau van het sleutelboek had verzwegen, had het er niet beter op gemaakt. Maar er zat niets anders op. Ze kon de gordel echt niet meer verdragen.

Het was een schok te zien hoe Bennie’s zelfbeheersing onder haar relaas verkruimelde. Als een storm die ontketend werd, raasde Bennie’s woede over haar heen. Zo kende ze hem niet, vloekend en tierend, niet enkel gericht op de smid, maar ook op haar. Als een bedrogen minnaar ging hij tekeer, verweet haar medewerking aan het complot. Alsof zij niet zelf ook slachtoffer was van de plannen van beide mannen!

Uit niets bleek dat hij iets van haar gevoelens begreep, slechts zijn eigen gekwetste trots telde, en het feit dat zij bezoedeld was. Het was een pijnlijk besef dat Bennie haar bleek te zien als niet meer dan bezit, dan een lichaam waarvan hijzelf de emoties wel zou dicteren.

En nog was het niet genoeg. Een nieuwe goudsmid zoeken! Hoe kwam Bennie erbij? Net of deze ervaring niet al vernederend genoeg was geweest. Nee, voor haar geen tweede keer.

Trouwens, waarom was hij daar zo op gebrand? Wilde hij zo’n beklagenswaardige, dichtgenaaide vrouw van haar maken? Dit bracht een nieuwe uitbarsting van Bennie teweeg, die haar grove ondankbaarheid verweet. Was dankbaarheid dan voor de zakenman het surrogaat voor liefde?

Langzaamaan vielen de stukken op hun plaats en onthulden een niet al te fraai beeld van Bennie. De heer en meester had zijn vrouw omwikkeld met goud, ontmenselijkt en ontdaan van individualiteit. En nu zij weigerde zijn spel langer te spelen stortte hij zijn gram over haar uit. Had ze dan al die tijd in een drogbeeld geloofd, in haar naïveteit ‘liefde’ genoemd?

Tranen brandden maar wilden niet vallen. De schok was te groot. Bennie zonder zijn beschermend harnas van gentleman, bleek een zielige figuur, die anderen slechts als pionnen zag. Ontdaan en half verdoofd was Ashmana vertrokken. Ze moest nadenken.

Achteraf, in de rijdende bus, drong het pas goed tot haar door. Alleen als ze blind kon blijven voor Bennie’s ware aard, zou hun verbintenis standhouden. Een voorwaarde die zelfverloochening vereiste, iets wat hem al eerder met de gordel listig was gelukt.

Ashmana sloot haar brandende ogen. Ze moest dankbaar zijn dat ze nog niet getrouwd waren. Haar lot lag in haar eigen handen.

Uiteindelijk had Bennie knarsetandend gecapituleerd. Het liefst had hij de smid te gronde gericht. Maar hij besefte dat het beter was de zaak stil te houden. Hij voelde er niets voor achter zijn rug om door vriend en vijand uitgelachen te worden. De zakenman zond een koerier met de sommering onmiddellijk het hele bedrag terug te storten. De juwelier voldeed aan de eis.

Ramesh stuurde Ashmana zijn oprechte excuses met een boeket kostbare orchideeën. Graag had hij er nog een geschenk bij willen voegen, een armband of sierspeld, maar vreesde deze retour te krijgen. Zijn spijtbetuiging zou wel als nieuwe brutaliteit opgevat kunnen worden. Het was te laat voor hem. Hij had haar verspeeld.

De gordel en het sleutelboek kwamen achter in de kluis terecht, tussen de blokken smeltmateriaal.

Parvati zou terugkeren. Hij wist het. Ooit, wanneer hij met zichzelf in het reine was gekomen. De dwaze daden die aan verraderlijke wensen ontsproten waren, hadden zijn besef van het bestaan veranderd.

De godin, begreep Ramesh nu, tolereerde geen beteugeling. Niet van iemand, noch van iets. Vrijheid, haar hoogste geschenk, kon niet ongestraft ontstolen worden.

Waarom was hij toch in verleiding geraakt zijn talenten te laten gebruiken voor iets wat zo indruiste tegen Kali’s natuur? Het was een belediging voor de godin, de seksualiteit van de vrouw in te sluiten, en erger nog, te manipuleren. De smid boog het hoofd in schaamte. Op sommig terrein moest hij nog veel leren.

Met het berouw kwam de bitterzoete herinnering aan de nacht van zijn overgave terug. De discipel gaf toe dat hij de schoonheid van Parvati’s omhelzing niet onmiddellijk als zodanig had herkend. De weg van het fysieke was wonderlijker dan hij had aangenomen. Al maakte dat zijn spirituele streven er niet eenvoudiger op. Van de aardse raadselen was hij nu het zijne tegengekomen. En hij moest op zoek gaan naar de oplossing. Zelfs als dat de pijn bracht die hij had willen vermijden.

Voor het gouden beeld van Parvati, beschaduwd door de bloemen op het altaar, boog Ramesh. Wierook en fruit geurden zoet in de kamer. Hij vouwde zijn handen.

Zachtjes neuriede hij de grondtoon en voelde de vibratie rustgevend in zich voortklinken.

Verklarende woordenlijst

Tenzij anders vermeld, is de herkomst van vreemde woorden Hindi

Alhamdolillah (Arabisch) – Alle dank aan Allah

Allahoe ’alem (Arabisch) – Allah weet het beter

aloe (Sarnami Hindostani) – aardappel(gerecht)

Amin (Arabisch) – Amen

apsara’s – hemelse nimfen

astagfiroellah (Arabisch) – ‘Vergeef me, God’; meestal gebruikt na iets slechts gehoord, gezien of gedaan te hebben

baba (Turks) – vader

beta (Sarnami Hindostani) – zoon

Bhagwan – Bhagwan Sri Rajneesh, stichter van de spirituele Bhagwanbeweging, populair in de jaren zeventig en tachtig. De beweging werd vooral bekend door de vrije seksuele moraal, die de bevrijding van het lichaam nastreefde naast de meditatie voor spirituele bevrijding.

Bhagavad Gita – Lied van de Heer; belangrijk Indiaas filosofisch boekwerk, gedateerd rond 2000 v.Chr., dat de basis vormde voor de hindoereligie zoals deze vandaag het meest bekend is

brahmachari – leerling op het hindoeïstische spirituele pad, voor wie het celibaat een verplichting is

boyti (Sarnami Hindostani) – platteland

chakra-poedja – tantristische eredienst waarbij de deelnemers in een kring geplaatst zijn

chanten – het zingend herhalen van goddelijke namen of mantra’s om geestelijke bevrijding te bereiken

dahl – (dal) linzen(gerecht)

derwisj (Perzisch) – islamitische mysticus

djinn – goede of boze geest, gesitueerd tussen engelen en mensen

fana (Arabisch) – bewustzijnstoestand waarin het zelf opgaat in God

Ganesha – god van kennis en wijsheid, beschermheilige van reizigers, afgebeeld met olifantskop, zoon van Shiva en Parvati

Gita – zie: Bhagavad Gita

Parvati – (hindoe)godin van schepping en vernietiging, tevens symbool voor zowel huwelijk als ascese

goeroe – leermeester

Gods Lam – het ‘Lam Gods’ is een titel voor Jezus, als Gods zoon

goelgoela (Sarnami Hindostani) – kleine kaneel-oliebollen

hare krishna’s – spirituele beweging die in de jaren zeventig bekend werd en waarvan de op straat chantende bedelmonniken in het Westen opvielen door hun Indiase kledij

Hazrat Rabia van Basra – vrouwelijke soefi-heilige uit de achtste eeuw, bekend om haar gedichten over de mystieke liefde

jalebis (Sarnami Hindostani) – in siroop gedoopt frituurgebak

kafir (Arabisch) – ongelovige, niet-moslim

kalasha – kruik gebruikt bij de tantristische eredienst; symbool voor de ‘kosmische baarmoeder’

Kali – godin van de vernietiging; vernietigend aspect van Parvati

Kama Soetra (Sanskriet) – Indiaas leerboek uit de vierde eeuw over de lichamelijke liefde; leert de man hoe de vrouw seksueel te behagen en zo haar liefde te winnen, hetgeen vanwege de gearrangeerde huwelijken een moeizame zaak kon zijn

Kundalini (Oud-Indisch) – (lett. ‘opgerold’) energiebanen die zich om de ruggengraat slingeren, verdeeld in mannelijke, opwaarts stromende, en vrouwelijke, neerwaarts stromende, krachtbanen

laghrama (Berbers) – Marokkaanse bruiloftsceremonie waarbij de mannelijke gasten bedragen opnoemen die ze aan het bruidspaar schenken; het geld is een bijdrage voor de gemaakte kosten van het feest en zal later door de familie teruggeschonken worden als de gever zelf een feest geeft

Laila en Mazjnoen – liefdesverhaal, in de twaalfde eeuw opgetekend door de Perzische dichter Nizami; mede opgevat als een allegorische soefitekst die de zoekende aanspoort om zich bewust te worden van de goddelijke werkelijkheid achter de fysieke wereld

lingam – penis, als symbool van scheppende energie

madrasi – afkomstig van Madras, hoofdstad van de Indiase deelstaat Tamil Nadu

mai (Sarnami Hindostani) – moeder(tje)

Mazjnoens woestijn – woestijn of woestenij waar Mazjnoen zich in zijn verdriet terugtrekt om als kluizenaar te leven

mantra – Vedische klank of spreuk gebruikt tijdens meditatie

Maya – godin van de wereldse illusie

maya (Sanskriet) – de sluier van illusie die over al het wereldse ligt

nafs (Arabisch) – ego (deel van de menselijke psyche dat gemakkelijk verleid wordt en gehecht raakt aan de illusies van het wereldse) negenennegentig; de ‘negenen-

negentig schone namen van God’ – deze namen worden in de islam gebruikt in gebeden en om de verschillende eigenschappen van Allah te contempleren; voorbeelden (Arabisch) zijn: Al Baatin – de Verborgene, en An Noer – het Licht

ornie (Sarnami Hindostani) – dunne kanten sluier als hoofdbedekking

pandit (Sanskriet) – geleerde hindoe-geestelijke

rai – oorspronkelijk uit Algerije afkomstige muziekvorm die in verschillende varianten in Noord-Afrika populair is geworden; in het Westen geabsorbeerd door moderne stromingen in dansmuziekvormen als poprai

revani (Turks) – met siroop overgoten cake

sadhak – aanhanger van tantristische beheersing

sadhoe (Sanskriet) – rondtrekkende hindoe-asceet

salaam (Arabisch) – ‘vrede’; begroeting

Shakti, cultus van – verering van de vrouwelijke scheppende kosmische energie

shakti – vrouwelijke beoefenaar van tantristische riten

Shiva – echtgenoot van godin Parvati, hindoegod van vernietiging maar ook van welzijn, tevens schutspatroon van yogi-kluizenaars; een van de drie belangrijkste goden in het hindoeïsme, naast Brahma en Vishnu

shiva – mannelijke beoefenaar van tantristische riten

soefi (Arabisch) – aanhanger van het soefisme, een mystieke stroming uit de vroege islam die stelt dat alle godsdiensten uit dezelfde bron voortkomen en waarin men streeft naar de ‘gelukzalige eenwording met God’

soetra (Sanskriet) – religieuze tekst

soetti – weduwe, die bij de crematie van het stoffelijk overschot van haar man mee verbrand werd

Srananmans (Sranantongo) – Surinamers

Sri Parvati – Parvati (voorvoegsel ‘sri’ duidt eerbetoon aan)

strandbeesten van Jansen – de kunstenaar Theo Jansen maakt sinds 1990 zijn ‘Strandbeesten’, door de wind voortgedreven skeletten van pvc-buizen die over het strand lopen

talib (Arabisch) – koranstudent, islamitisch schriftgeleerde

tantrisme – (spreektaal ‘tantra’) stroming in het hindoeïsme die geestelijke bevrijding nastreeft door meditatie en beheersing van de seksualiteit, waarbij twee verschillende methodes en tegenovergestelde levenswijzen mogelijk zijn: het Linkerpad – door rituele beoefening van de geslachtsdaad, beheersing van het mannelijk orgasme en contemplatie op de goddelijkheid; en het Rechterpad – door meditatie en strenge beheersing van de seksuele energie door celibaat

tariqat (Arabisch) – het ‘geestelijk pad’

Khajuraho – tempelcomplex in de Indiase deelstaat Madhya Pradesh; omvat tachtig tantristische tempels die in de periode a.d. 950-1050 werden gebouwd; de tempelgevels tonen vele gebeeldhouwde erotische taferelen die de eenwording met de godheid verbeelden

vamachari – tantrist die het Linkerpad volgt, waarbij de rituele seksuele vereniging deel uit maakt van de eredienst

Venus van Willendorf – in Oostenrijk gevonden prehistorisch beeldje van een vrouwenfiguur, dat waarschijnlijk als vruchtbaarheidssymbool diende

Vishnu – hindoegod die de schepping in stand houdt, ook wel ‘de Bewaarder’ genoemd

Wodan – Germaanse centrale godheid; de Germaanse goden werden zo’n 2000 jaar geleden aanbeden, voordat het christendom zijn intrede deed in West-Europa

yoga – hindoeïstische leer die naar eenwording met God streeft door beheersing van lichaam, geest en gevoel

yogi – beoefenaar van yoga

yoni – vulva, als symbool van vrouwelijke energie

yarabaka (Sranantongo) – Surinaamse vissoort; grote meerval

zikr (Arabisch) – concentratie op de goddelijke Naam om de zelfloze eenheid te bereiken met God, vaak door middel van een dans