Robinson Crusoë

Daniel Defoe

ROBINSON CRUSOË

illustraties van Maan Jansen

Uitgeverij Solo Bilthoven

2004

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

inhoud

Inleiding
Waarin wordt verteld wie Robinson eigenlijk was en hoe hij tot nu toe had geleefd

1
Gestrand

2
Allerlei ontdekkingen

3
Niet meer alleen

4
Ik heb weer vuur

5
Ziekte en bezinning

6
Ik ga bouwen

7
M’n verjaardag – en tegenslag

8
Nieuw vertrouwen

9
Onvervuld verlangen – een machtig plan

10
Sporen van mensen

11
Toch een vriend

12
Vrijdag

13
Een huis en twee hemden

14
Nieuwe vrienden

15
Terug in het vaderland

Biograﬁe Daniel Defoe

inleiding

Waarin wordt verteld wie Robinson eigenlijk was en hoe hij tot nu toe had geleefd

Ik ben geboren op 15 november van het jaar 1660. Mijn ouders woonden in Hamburg, maar waren afkomstig uit Engeland. Ik was de jongste van hun drie zoons. Mijn twee broertjes stierven al heel jong, zodat ik als enig zoontje overbleef. Ik werd dan ook reuze verwend door mijn moeder en ik merkte algauw dat ik ook bij papa een potje kon breken. ’s Morgens liep ik vaak de school voorbij in plaats van dat ik er naar binnen ging, maar ik kreeg dan niet eens op m’n kop. Mama glimlachte en stak dreigend haar vinger op. Later begreep ik dat ze me best wat strenger hadden mogen opvoeden. Dan was me zelfs veel ellende bespaard gebleven. Maar ik vond het toen zo heerlijk mijn eigen gang te kunnen gaan. Het liefst scharrelde ik rond op de oevers van de Elbe. Daar was zo veel te zien! Bootjes en schepen die uit verre streken naar Hamburg kwamen zeilen. Andere, die weer zee kozen. En al die schepen werden ook nog geladen en gelost. Ik kon er urenlang naar kijken. Het verveelde me nooit en ik kreeg steeds meer zin om ook eens op zo’n schip mee te gaan.

Toen ik zeventien jaar was geworden, vroeg mijn vader me wat ik wilde worden. Hij was nu echt een beetje boos. Ik antwoordde: ‘Papa, ik wil naar zee. Ik wil de wereld zien en reizen zo ver ik maar kan.’ Maar papa zei: ‘Dat is geen antwoord. Ik vraag niet wat je het liefst wilt doen, ik vraag wat je wilt worden. En als jij het niet weet, beslis ik wel. Je komt vanaf morgen bij mij op kantoor.’

En zo kwam ik op een hoge kruk terecht. En ik schreef en schreef en schreef…

‘Papa,’ zei ik een week later, ‘dit houd ik niet uit. Ik wil veel liever matroos worden en meevaren op een schip.’

‘Maar Robinson, dat kan echt niet, hoor. Denk eens aan je arme moeder. Moet die soms ook haar laatste kind verliezen?’

Daar had ik niet aan gedacht. En ik mocht dan lui zijn, ik was niet slecht. Ik zou mijn lieve moeder nooit verdriet willen doen.

Opnieuw probeerde ik aan het kantoorleven te wennen en ik hield het zelfs maanden vol. Maar toen werd het me te machtig: een oud klasgenootje van me ging met zijn vader, die scheepskapitein was, mee naar Londen. Hij vroeg of ik ook mee wilde.

Wat een kans! Al m’n goede voornemens waren op slag verdwenen. Ik stapte aan boord zonder ook maar één ogenblik te bedenken hoe ongerust mijn ouders zouden zijn.

Nou, dat heb ik geweten! Er stak een zware storm op. De masten knapten af en al snel deinde het statige schip als een wrak op de woeste golven. We moesten het verlaten. De sloepen werden neergelaten. Daar dobberden we dan, in doodsangst op de woelige zee. Gelukkig werden we gezien door een zeilschip. Ze pikten ons op en zetten ons in Londen aan wal. Toen ik een beetje was bijgekomen van het avontuur, wilde ik de stad in gaan. Maar de kapitein riep me bij zich en zei: ‘Wat hoor ik nu, makker? M’n zoon zegt dat je bent meegegaan zonder dat je ouders het wisten. Maar dat gaat zomaar niet! Je bent een slechte zoon en je gaat regelrecht naar Hamburg terug. Vraag je vader maar om vergiffenis. Hier heb je tien dukaten. Koop er een plaats op een boot voor en vertrek zo gauw mogelijk.’ Somber ging ik naar de haven, op zoek naar een kapitein die me thuis wilde brengen. Daar knoopte een man een praatje met me aan; hij vroeg of ik bij hem aan boord wilde komen. Hij vertelde dat hij kapitein was en weldra naar Guinea zou varen, om daar te handelen met de negers. Voor messen, scharen, beitels, kralen en lint gaven ze je massa’s goud en ivoor. Ten slotte zei hij: ‘Zeg, wil je ook mee? Ik nodig je uit om op m’n schip mee te varen.’

En alweer vergat ik prompt al m’n voornemens. Weg waren de gedachten aan Hamburg en aan m’n ouders. Ik vroeg de kapitein of ik voor m’n dukaten koopwaar zoals de zijne mocht kopen. Dat was goed, dus ik kocht allerlei spullen in. Voor de tweede keer stapte ik vrolijk aan boord. Maar ook deze reis was geen lolletje. In die tijd waren er veel zeerovers op de oceaan. Toen we in de buurt van Madeira kwamen, werd ons schip door zo’n stel piraten geënterd. We werden gevangengenomen en allemaal als slaaf afgevoerd. We konden niet tegen ze op.

Vier jaar lang was ik de slaaf van een heer in Marokko. Hij was niet slecht voor me, maar hij heeft me toch ook vaak geslagen. Daar was het afgelopen met de spelletjes. Ik loerde op een kans om te ontsnappen – en die kwam.

Mijn meester zou met vrienden gaan vissen. Ik moest de kleine zeilboot klaarmaken en ook proviand aan boord brengen. Maar opeens veranderde hij zijn plannen: ik moest er alleen op uittrekken en hem de vetste vissen bezorgen voor een feestmaal. Ik sprong op van vreugde.

Nu of nooit, dacht ik toen ik eenmaal aan het vissen was, samen met een kleine jongen als hulpmatroos. We voeren naar zee en koersten daarna pal naar het zuiden.

We dobberden dagenlang op de onafzienbare zee. Eindelijk zagen we een schip. We schoten ons geweer af en hesen een vlag, in de hoop dat ze ons zouden opmerken. En jawel! Ze koersten naar ons bootje en namen ons aan boord. Het schip was op weg naar Brazilië en alles leek goed te gaan. We hadden wind mee en ik genoot van de rust en de vrijheid. Maar dat duurde niet lang…

Op een morgen zag ik dat de kapitein alle zeilen liet strijken. In de verte hing een inktzwarte wolk, die dreigend steeds dichterbij kwam. Uiteindelijk barstte er een onweer los waarin horen en zien me verging. De wind zwol aan tot een vreselijke orkaan. We verloren een sloep, de masten braken met veel geraas af en ons schip zou zeker naar de kelder gaan. De kapitein liet de laatste sloep neer en we sprongen er met z’n twintigen in. Met heel veel moeite konden we nog een stukje roeien. Maar toen kwam er een huizenhoge golf waardoor ons bootje omsloeg. En met z’n twintigen tuimelden we in zee.

eerste hoofdstuk

Gestrand

Ik werd de diepte in gezogen en vocht als een leeuw om weer boven te komen. Een golf hielp me, zodat ik proestend boven water kwam. Ik hapte naar lucht, maar zag gelukkig ook dat de kust niet ver weg meer was. Ik deed m’n uiterste best om zwemmend aan land te komen, maar opnieuw sloeg een golf me terug. De volgende smeet me tegen een rots en ik dacht dat ik zou worden verpletterd. Maar gelukkig kwam ik op het idee de rots vast te grijpen. Zo kon ik me van rots naar rots naar de kust werken. Uitgeput viel ik op het strand neer.

Ik weet niet hoe lang ik daar heb gelegen. Toen ik eindelijk m’n ogen weer opende, keek ik verbaasd om me heen. Waar was ik? De golven beukten op de kust. Het schip was verdwenen en ook van m’n kameraden was geen spoor te bekennen. Ik was als enige gered. Er bekroop me een wonderlijk gevoel en ik viel op m’n knieën om God te bedanken. Daarna bleef ik nog een tijd naar de zee turen, maar ik zag niets dan het woeste water. Zou er nóg iemand tegen de golven vechten? Ik sprong op om de kust af te zoeken.

Maar dat viel nog niet mee. Links en rechts was dicht oerwoud. Tussen de bomen hingen dichte hagen van doornige slingerplanten. Bovendien werd de weg versperd door reusachtige aloë’s met scherpe bladeren. Ik probeerde me erdoorheen te wurmen, maar algauw zat ik onder de schrammen en sneetjes. Ik gaf op.

Ik begon te roepen en te schreeuwen, maar kreeg geen antwoord. Zouden er wilde dieren zijn? Of menseneters? En waar kon ik me dan verstoppen? De angst sloeg me om het hart. Wat moest er van me worden? Moedeloos liet ik me op de grond vallen en dacht na over m’n toestand.

Behalve de kleren die ik aanhad, bezat ik helemaal niets, zelfs geen schoenen. En ik was doornat. Natuurlijk had ik niets om me te verdedigen. Bij het minste geluidje keek ik angstig op. Daarbij had ik ook nog eens honger en geweldig veel dorst. Ik was nu niet meer zo blij dat ik was gered. En al schaamde ik me ervoor, ik was stiekem jaloers op m’n kameraden die in zee waren omgekomen. Ik was wanhopig en snikte het uit. Moest ik hier van de honger omkomen of door wilde dieren worden verscheurd? Zo bleef ik een tijdje zitten treuren.

Toen ik opstond, was de storm gaan liggen. De zee zag er weer heel wat vriendelijker uit. De nacht brak aan. En toen was het alsof een stemmetje in me zei: ‘God zal je helpen.’

Allereerst ging ik op zoek naar een veilige slaapplaats. Ik durfde niet op de grond te gaan liggen: als er eens wilde dieren waren? Daarom klom ik maar in een boom. Er stonden genoeg dikke woudreuzen waarin ik veilig zou zijn. Maar van slapen kwam weinig terecht. Liggen was onmogelijk, zitten ging maar net. Heel mijn lichaam deed pijn. Als ik even wegdommelde, schrok ik wakker door nare dromen. En meer dan eens viel ik bijna uit de boom. Zo bracht ik m’n eerste nacht op het eiland door, half slapend, half wakend. Eindelijk werd het weer licht. Opgelucht klauterde ik uit m’n boom. Maar de nieuwe dag bracht de oude ellende. Ik rammelde van de honger en had ondraaglijk veel dorst. Ik keek rond. De golfjes klotsten vredig op de kust en bontgekleurde vissen schoten door het water. De zon kwam schitterend op en gaf de zee en het strand een gouden gloed.

Maar ik had geen oog voor al dit moois. Weer was daar die nare wens – was ik ook maar verdronken – en weer schaamde ik me ervoor. Verder dacht ik maar aan één ding: eten, drinken. Ik ging maar weer het bos in. Als een hongerige wolf keek ik om me heen. Als er nu nog eikeltjes of hazelnoten lagen… Maar ik zag alleen de bloesems aan de bomen. En in de grond stak niet één eetbare wortel. Opeens bleef ik met mijn voet achter de hoge stengels haken. Ik smakte neer tussen doornen en distels. Toen ik opstond, zag ik dat er door mijn val zo’n stengel was geknakt. Ik boog hem naar me toe en zag iets geels glinsteren. Het was een kolf met rijen dikke korrels. Het kon me niet meer schelen of de plant giftig was of niet. Honger had ik! Gulzig at ik al de korrels op. Er zat wit meel in. Het was wel droog, maar ik vond het toch heerlijk. Geen wonder, want ik had maïs gevonden.

Nu m’n honger was gestild, kon ik weer denken. Waar was ik? Ik had berekend dat ik ergens in Zuid-Amerika moest zijn aangespoeld. Er moest toch ergens een huis of een hutje zijn waar mensen woonden. Maar het dichte woud zag er dreigend uit en m’n handen deden nog pijn. Ik ging liever langs het strand lopen. Na een tijdje kwam ik bij een baai, die diep het land in ging. Een beekje plonsde hier in zee. Ik klauterde een eindje omhoog en vond het zoete water. Gulzig slokte ik het naar binnen. Daarna keek ik eens om me heen en zag een hoge, steile berg. Die moest ik beklimmen! Vanaf de top zou ik de hele omgeving kunnen zien. Vol goede moed ging ik op weg. Maar wat een schrik: toen ik eindelijk boven was, zag ik alleen maar bomen, struiken en rotsen en daaromheen, zover ik kon kijken, zee en nog eens zee. Ik was dus op een eiland gestrand. En dan ook nog een onbewoond eiland. Er was geen spoor van mensen te ontdekken.

Doodongelukkig krabbelde ik weer naar beneden. Ik liep nu een andere kant op en botste op woeste rotsen, met een brede vlakte ervoor. Daar vond ik het wel ﬁjn. Ik ging op een steen zitten. Het moest nu middag zijn, maar zo dadelijk zou het weer nacht worden. Ik moest dan toch een betere slaapplaats hebben. Ik ging op zoek naar een grot waar ik veilig zou zijn, maar ik vond niets goeds. Net toen ik verder wilde gaan, zag ik een bosje dat wel uit de rots leek te groeien. Zou dat iets voor mij zijn? En wat een bof: achter dat bosje was de ingang van een hol. Als ik er wat struiken uit trok, was het groot genoeg om in te slapen. Ik kon er zelfs in staan. Er was ﬁjn veel schaduw en ik kon de zee zien. Wie weet zou er een schip voorbij zeilen.

Nu moest ik eerst wat struiken weghalen. Dat was gemakkelijker gezegd dan gedaan. Ik had geen gereedschap, zelfs geen mes. Twee handen had ik, en dat was alles. Het was zwaar werk, te zwaar voor mij. Hoe ik er ook aan rukte, de struiken bleven staan. Uitgraven was het enige wat erop zat. Maar de grond was te hard om met m’n handen in te wroeten. Ik ging op zoek naar iets wat me kon helpen. Op het strand vond ik een enorme schelp, veel groter dan ik ooit had gezien. Die werd m’n schep. Het graven ging nu iets beter, maar het bleef zwaar. Ik moest telkens even uitrusten. Maar zodra ik aan de nacht dacht, greep ik m’n schelp weer en groef ik driftig verder. Toch stonden de struiken ’s avonds nog stevig op hun plaats. Ik moest weer in een boom gaan slapen.

Ik was moe en kon goed slapen, maar wat was ik stijf toen ik wakker werd! Voor ik naar beneden klom, tuurde ik eerst een tijdje naar de zee. Zou er al een schip… Maar weldra begon m’n maag zo te knorren dat ik snel op zoek ging naar maïs. En na nog een slok water uit de beek ging ik weer aan het werk. De zon brandde op mijn hoofd en ’s middags had ik zo’n hoofdpijn dat ik moest ophouden met werken. Daarna groef ik weer door. Na nog een maaltje maïs was het weer tijd om te gaan slapen. Nog geen schip en nog geen slaapplaats! De derde dag lagen de wortels bloot. Nu zou het snel gaan, dacht ik. Maar dat viel tegen. De wortels zaten muurvast in de rotsen. Ik kon ze niet losrukken. Had ik maar een bijl of een zakmes… Ik wist me even geen raad. Maar toen kreeg ik een goed idee. Ik legde een scherpe steen op een wortel en sloeg daar zo hard ik kon op met een andere steen, tot de wortel doormidden was. Zo deed ik het ook met de andere wortels, tot alle struiken op de vijfde dag eindelijk waren weggehakt.

De maan scheen die avond helder. Ik haalde een ﬂinke dot droog zeegras van het strand en maakte daarvan een zacht bed. Ik rolde een zware steen voor de ingang van de grot en strekte me daarna tevreden uit op mijn bed. Ik viel als een blok in slaap. Geen wonder, want ik was doodmoe. Boven mij hielden de maan en de sterren de wacht.

tweede hoofdstuk

Allerlei ontdekkingen

De zon stond al hoog toen ik wakker werd. Ik had die nacht goed geslapen en voelde me weer sterk en fris. Ik rammelde van de honger, maar had geen trek in alweer maïs – hoe goed die me ook door de eerste vijf dagen had geholpen. Er moet hier toch nog iets anders te vinden zijn, dacht ik, en nam een kijkje buiten m’n hol. Ik zag dat de hemel vol zwarte wolken was. Het kon elk moment gaan plenzen en dan zouden m’n dunne kleren doornat worden. Daarom ging ik niet ver en haalde genoeg maïs voor de rest van die dag. Ik was nog niet terug, of de bui barstte los. En het bleef maar regenen, zodat ik opgesloten zat in m’n hol. Algauw ging ik me vervelen. Ik kon niet uitkijken en had niets te doen. Ik kreeg allemaal sombere gedachten, tot ik in slaap viel.

De volgende ochtend scheen de zon en trok ik erop uit. De stralen brandden op m’n hoofd en ik bedacht dat ik een hoed moest hebben. Voorlopig zocht ik de schaduw van de bananenbladeren. Ik trok aan zo’n blad en merkte dat het taaie vezels had. Het voelde ook koel aan. Meteen klom ik in de plant om goede bladeren voor een hoed te plukken. En wat zag ik daar, tussen al het groen? Een tros bananen! ‘Hé daar, willen jullie je soms verstoppen?’ riep ik. ‘Dat hadden jullie gedacht!’ Ik zag nog veel meer trossen hangen. Gretig hapte ik in een banaan. De schil liet los en ik smulde van het zachte binnenste. Zelfs mama’s gebakken appelen hadden me nooit zo goed gesmaakt; ik at de ene banaan na de andere.

Midden onder feestmaal hoorde ik geritsel. Zo snel ik kon liet ik me naar beneden glijden en holde terug naar m’n grot. Daar bedacht ik dat ik meer had aan een wapen dan aan een hoed. Een speer moest ik hebben! Ik speurde om me heen en m’n oog viel op een recht, dun boompje. Het kostte veel moeite om het af te breken. Wat was dat hout taai en sterk! Met een scherpe steen krabde ik de schors weg. Er kwam rood mahoniehout tevoorschijn. Ik spleet de punt van het boompje, duwde een scherp steentje in de spleet en klaar was m’n speer. Ik mikte een paar keer op een boom. Er kwam telkens een lelijk gat in de bast.

Daarna peuzelde ik nog een banaantje op en besloot toen een hoed te gaan maken. Met handen én m’n tanden maakte ik uiteindelijk van bladeren, doornen en bast een reusachtige punthoed. Het was geen kunstwerk en het zal een gek gezicht zijn geweest. Maar hij was heerlijk koel en ik mocht tevreden zijn. Ik had de smaak van het vlechten te pakken en maakte ook nog een tas. Ik klom weer in de pisangplant en plukte er nu ook de taaie vezels af. Die kon ik in elkaar draaien en als touw gebruiken. Nu kon ik een visnet maken, zoals ik de vissers aan de Elbe vaak had zien doen. Ik maakte de mazen zo klein mogelijk, met stevige knopen. Toen vlocht ik er nog een draagband aan en hing mijn tas om m’n nek. Al dat werk had veel tijd gekost. Nu ik erover nadacht, drong het tot me door dat ik al negen dagen op het eiland was. Ik kon maar beter een soort kalender gaan bijhouden. Ik pakte een scherpe steen, mijn ‘steenmes’, en kraste zo mooi als ik kon in de bast van een woudreus het volgende:

schipbreuk geleden op 1 juni 1682
Robinson Crusoë

Daaronder kerfde ik negen streepjes en nam me voor er elke dag eentje bij te maken.

Al met al wachtte ik dus al negen lange dagen op een schip. Zou er aan de andere kant van het eiland meer kans zijn dat ze me zouden zien? Zolang God het wil, zal ik hier blijven, dacht ik. Maar ik zal wel alles doen om gered te worden. Daarom zal ik morgen met mijn tas en mijn speer het eiland oversteken.

De volgende dag ging ik in alle vroegte op pad. Ik had voor een paar dagen maïs bij me. Eerst wilde ik het bos onderzoeken, dus liep ik naar het noorden.

Tot nu toe was het bos ondoordringbaar voor me geweest, en ook nu viel het niet mee. M’n weg werd om de haverklap versperd door enorme keien of slingerplanten of gras met scherpe randen. Maar na een poosje zag ik een grote, mooie palmboom met prachtige vruchten. Het waren dezelfde die ik wel eens op de kade in Hamburg had gezien. Kokosnoten, had een oude matroos ze genoemd. Het binnenste was heel lekker, volgens hem. Ik klom in de boom en gooide een stel noten naar beneden. Ze kwamen met een harde smak op de grond en het kon niet anders, of ze waren in duizend stukjes uiteengespat. Maar nee! Toen ik weer beneden stond, bleken ze keihard te zijn. Ik kreeg ze niet opengebroken. Je moet toch wat, dacht ik. Ik pakte een zware steen en sloeg daarmee een noot kapot. Daar had je m’n duizend stukjes: een brij van vruchtvlees, melk en schillen. Toch kon ik er wat van eten en dat smaakte verrukkelijk. Bij de tweede kokosnoot pakte ik het voorzichtiger aan. Met een scherpe steen spleet ik de schil en vond nu een mooie, ronde noot vol lekkere melk. Het wemelde trouwens van de kokospalmen. Wist ik maar meer van planten af, dan zou ik vast nog meer eetbaars vinden, dacht ik. Ik schopte tegen een paar knollen. Zouden dat bataten zijn, zoals ik die in Marokko had gezien? Verder groeiden er veel gemene distels en een reusachtige aloë, die me de weg versperden.

Tussen de boomtoppen vlogen bonte papegaaien en wilde duiven. Die zouden zich niet laten vangen. Opeens zag ik een slang, die zich om een boom had gekronkeld. Ik schrok me wild. Ik greep naar m’n speer, maar voor ik het wist was de slang sissend weggegleden.

Het werd avond, dus ik moest op zoek gaan naar een slaapplaats. Ik vond gelukkig snel een rotsspleet, maar eerst at ik nog een paar bananen. Ik wilde toch maar liever in een boom slapen en nestelde me in een reus met brede takken. Maar slapen lukte niet; ik moest steeds aan die slang denken.

Zodra de zon opkwam, klom ik omlaag en ging ik verder met m’n reis. Ik bleef nu dichter bij het strand en zag dat er een groot verschil was tussen eb en vloed. En wat een bof, tussen de vele schelpen vond ik zomaar een paar oesters. Eindelijk kon ik die lekkernij voor rijkelui ook eens proeven. Het zout prikte op m’n tong. Ik stopte een paar oesters in m’n tas en ging verder.

Na een paar uur kwam ik in een bosje waarin het heerlijk naar aardbeien rook. Maar in plaats van aardbeien, vond ik er ananassen, waarvan ik er ook snel een paar in m’n tas stopte. Daarna ging ik op zoek naar een plek om alles te veroberen en kwam bij een grote zandhoop. Net toen ik wilde gaan zitten, zakte ik er tot m’n knieën in weg. Gauw stak ik m’n speer in de grond om mezelf eruit te werken. Dat lukte, en toen ik m’n speer uit het zand trok, zag ik dat er gele smurrie aan kleefde. Wat zou dat nu weer zijn? Ik groef het zand weg en vond een nest schildpadeieren. Uit Marokko wist ik nog dat die heel lekker waren. Het was een mooie buit! M’n tas was nu echt bomvol. Ik pakte alles uit op een plekje in de schaduw en begon te eten. Een groot bananenblad was m’n bord. M’n menu was oesters met schildpadeieren, met ananas toe. Daarna wilde ik het liefst een dutje gaan doen, maar ik moest nog een heel eind en het werd hier erg snel donker.

Op de terugweg was er een verrassing: er schoot een dier voorbij. Het leek op een haas, maar had een glanzende goudbruine vacht en korte oortjes. Een agoeti? Ik gooide m’n speer, maar miste. Het diertje verdween in z’n hol.