OVER ENGEL VAN ROME

De verhalen in Engel van Rome zijn adembenemend en onvergetelijk. Personages worden geconfronteerd met hun rol in het bestaan doordat het leven een plotselinge wending neemt – positief of negatief, of hilarisch. Zoals een tienermeisje dat worstelt met de les van haar beeldschone, overleden moeder, een echtpaar op leeftijd van wie gesprekken worden afgeluisterd door een schrijver, of een volwassen zoon die zich gedwongen ziet om keer op keer uit de kast te komen tegenover zijn demente vader.

Het titelverhaal is een novelle, een Schitterende ruïnes in het klein, compleet met Italiaanse setting, een adembenemende filmster en een hartverscheurend innemende, naïeve mannelijke protagonist. Een jongen uit een arbeidersmilieu in Nebraska gaat op kosten van de kerk Latijn studeren aan een ‘pauselijk instituut’ in Rome.

‘Dit. Verhaal. Is. Oneindig. Geestig. En haast krankzinnig hartverwarmend. Zet je schrap, dit wordt genieten.’ – Kirkus (starred review)

JESS WALTER

Engel van Rome

Vertaald door Nicolette Hoekmeijer

MR VOICE

Moeder was echt een stuk.

Ze was zo mooi dat mannen midden op straat bleven staan om haar na te kijken. Als klein kind zag ik die mannen vanuit mijn ooghoek en keek ze recht aan, mijn hand nog in die van haar. Soms vroeg ik me af of de lonkende man mijn vader was. Maar ik geloof dat die mannen mij niet eens zagen staan. En mijn moeder zag die mannen niet staan, of deed alsof ze ze niet zag staan, of zag ze inmiddels niet meer staan. Ze trok me aan mijn hand mee de Crescent in, of de Bon Marché, of naar de fontein bij Newberry’s – waar we die dag ook maar naartoe gingen. ‘Kom Tanya, niet teuten.’

Dat had het motto van mijn moeder kunnen zijn in 1974: niet teuten. Ik was destijds negen, en moeder eenendertig. Ze had altijd wel vier of vijf verschillende vriendjes; ze streepte ze ook weer van haar lijst, als verdachten in een moordzaak. We woonden in een klein appartement boven een juwelierszaak, waar moeder de klanten hielp. Volgens mij dacht de eigenaar dat mannen niet moeilijk zouden doen over het aantal karaat als mijn lange, adembenemende moeder, in minirok, over hun schouder meekeek. (‘O, schitterend. Uw vrouw boft maar.’) Ze zat nooit verlegen om een afspraakje, ging minstens drie of vier keer per week uit. De vriendjes werden aangeduid met hun beroep. ‘Ik heb vanavond een afspraakje met de piloot’, klonk het dan vanuit een wolk haarlak, of met een laatdunkende blik: ‘Ik ga met de advocaat naar Sea Galley.’ Als moeder een afspraakje had, liet ze mij alleen thuis en dan moest ik voor mijn eigen eten zorgen en zelf naar bed gaan. Maar ’s ochtends, als ik wakker werd, was ze er altijd, al moest ze soms nog haastig de piloot of de advocaat de deur uit werken. Als een van de mannen was blijven slapen, hoopte ik altijd dat hij nog wat langer zou blijven, maar de volgende dag was hij steevast weer verdwenen en was zijn plaats ingenomen door een brandweerman of accountant.

Totdat moeder het op een dag voor gezien hield met de afspraakjes. Ze liet weten dat ze ging trouwen met een van de mannen, iemand met wie ze voor zover ik wist maar drie keer uit was geweest: Mr Voice. Het was een kleine, energieke man met uitpuilende ogen en vrij lang, grijzend haar, dat modieus was geknipt. Stevige bakkebaarden omkransten zijn gezicht en over zijn brede voorhoofd zwierde een dunnende lok.

‘Ga je met hém trouwen?’ Ik was in de war. Moeder had altijd gezegd dat op een dag mijn vader zou terugkomen, dat hij haar ‘ware liefde’ was, dat zij ‘iets heel speciaals’ hadden en dat al die andere vriendjes domweg ‘plaatsvervangers’ waren, in afwachting van zijn terugkeer. Ik kon me mijn vader niet herinneren en zij wilde het niet over hem hebben – of hij nog leefde en wie hij was – maar soms kreeg ze ineens zo’n afwezige blik in haar ogen en zei dan dingen als ‘We zullen altijd samen zijn’ en ‘Hij komt wel weer terug.’ Ze probeerde gewoon de tijd te overbruggen tot het zover was, had ik altijd gedacht. Maar toen ineens was daar Mr Voice.

‘En mijn vader dan?’ vroeg ik. We waren bezig ons appartement in supermarktdozen te pakken.

‘Je vader?’ Ze glimlachte liefjes. ‘Dit heeft niets met je vader te maken. Ik wil gewoon een gezin, een thuis voor ons.’ Wacht even. Deed ze het voor mij? Ik hoefde echt geen gezin; ik wachtte liever op mijn vader.

Ze zette de borden die ze in een doos had willen doen op de grond en streek het haar uit mijn gezicht. ‘Luister goed, Tanya. Je bent een heel mooi meisje. Je zult uitgroeien tot een prachtige vrouw. Wat ik nu zeg zul je pas later begrijpen, maar zo’n uiterlijk is als een bankrekening. Je kunt je hele leven blijven sparen, maar op een dag zul je het geld ook moeten gebruiken. Begrijp je wat ik bedoel?’

Het was de enige keer dat ik moeder op zo’n manier over haar uiterlijk heb horen praten. Op de een of andere manier kreeg ik er buikpijn van. Ik zei dat ik het begreep. Maar dat was niet zo.

Of misschien toch wel.

Mr Voice was destijds vijftig, bijna twintig jaar ouder dan mijn moeder. Hoewel hij Claude Almond heette, kende iedereen – en dan bedoel ik ook echt iedereen – hem als Mr Voice. Dat was de naam op zijn visitekaartje, de naam in het telefoonboek, de naam op het grote uithangbord van zijn studio, de naam waarmee hij op straat werd aangesproken door mensen die probeerden zijn diepe basstem te imiteren: Hey, Mr Voice. In de zomer van 1974, toen mijn moeder met hem trouwde, was Claude een beroemdheid in onze stad. Je hoorde hem op alle radiozenders die we maar konden ontvangen, in tv-reclames, bij openbare gelegenheden en bij spelprogramma’s die hij presenteerde. De basstem van Mr Voice legde het dagelijkse leven vast in Spokane, Washington.

Op zoek naar een luxe AM/FM-draaitafel-8-track-stereo-speakersound met psychedelische lampen die het ritme van de muziek volgen? Kom naar Wall of Sound Waterbed op East Sprague, naast de Two Swabbies.

Ook deze week is er weer een Starlight Stairway, in levendige kleuren, bij Boyle Fuel – ‘If you need coal or oil, call Boyle.’

Dit weekend in het Spokane Raceway Park weer de allergrappigste auto’s van de westkust – Kettleson’s Mad Dog Dodge Dart, Kipp’s Killercuda en de Aqua Velva Wheelie Truck van Burns. Je weet niet wat je hooooooort.

Allemaal Mr Voice.

Zelfs nu nog staat hun huwelijk me helderder voor de geest dan mijn eigen twee huwelijken: moeder droeg een magenta mini-jurk en ze had mij in een bijpassend jurkje gestoken – achteraf gezien niet echt gepast voor een negenjarige. ‘Volgens mij kan iedereen mijn ondergoed zien’, zei ik.

‘Jij draagt tenminste ondergoed’, zei ze, terwijl ze haar eigen rok naar beneden sjorde. Ons lange bruine haar zat ook hetzelfde: sluik, alsof iemand stroop over ons hoofd had gegoten, en met een haarband hoog op het voorhoofd, de pony glanzend en strak gekamd. Ik mocht voor het eerst lippenstift dragen: een roze laklaagje, waardoor mijn lippen net twee kaarsen leken. Ik was moeders enige bruidsmeisje. Claude had vier kinderen uit zijn eerste huwelijk, maar alleen de jongste, Brian van zestien, stond aan zijn zijde, in een chocoladekleurige smoking die paste bij de smoking van zijn vader. Hij had van die dromerige ogen, achter een grote bril met zwart montuur, en een bos haar als een golf die op het punt staat om te krullen.

Ze trouwden tegen het einde van de wereldtentoonstelling van 1974 in Spokane – Claude was zo beroemd dat er verslag van werd gedaan op televisie en dat er een foto verscheen in The Spokesman-Review, met als onderschrift: Plaatselijke radiopresentator trouwt tijdens Expo. De bruiloft vond plaats in een klein arenatheater op Canada Island, en de ceremonie werd voltrokken door een vriend van Claude, die rechter was.

Terwijl we wachtten op de komst van de bruid, rookte Claude een pijp, in zijn chocoladebruine smoking met wit plissé-overhemd. Hij stond te praten met een paar zakenmannen in grijs pak toen hij mij in het oog kreeg. Hij kwam naar me toe en nam me van top tot teen op, met die uitpuilende ogen van hem. ‘Hoor eens, Tanya’, baste hij. ‘Ik begrijp dat dit allemaal heel snel voor je is gegaan. Laat duidelijk zijn dat ik niemands plek probeer in te nemen. Je hoeft me echt geen papa te noemen. Zeg maar Claude, als je wilt. Of Mr Voice.’

Het was het eerste echte gesprek dat we voerden en het bracht me in verwarring – de alomtegenwoordige radiostem die zei dat ik hem geen papa hoefde te noemen. Vervolgens drukte Claude een kus op mijn kruin en ging terug naar de mannen in pak.

Ik hoorde een stem achter me, een imitatie van Claudes zware bas. ‘Hoor eens, hoe je ook mag heten.’ Ik draaide me om. Het was Claudes zoon, Brian, die een geoefende imitatie van zijn vader ten beste gaf. ‘Zeg maar Eikel, als je wilt. Of Halve Zool.’ Toen glimlachte hij en trok een gezicht.

Mama en Claude hadden hun eigen huwelijksgelofte geschreven, newage-hippiegewauwel over dat ze elkaars ‘maatje en muze’ waren, en dat ze niet alleen één waren in hart en ziel, maar ‘in elk gevoel en elke vezel’ – en dan niet tot de dood hen scheidde, maar ‘zolang we groeien en gloeien’.

De rechter verklaarde hen man en vrouw; ze gaven elkaar een ongemakkelijk langdurige kus en liepen vervolgens onder applaus door het gangpad. Ik sjorde wat aan mijn rok en volgde hen, samen met mijn nieuwe stiefbroer, die me heel galant zijn arm bood. Ik haakte mijn arm in de zijne. ‘Let maar niet op mij,’ zei Brian, ‘ik word kotsmisselijk van bruiloften.’

Claude had een grote, ruime bungalow aan de rand van South Hill, het deel van Spokane waar het oude geld zat. Een grote open leefruimte met open keuken en een ingebouwd hifisysteem dat was verbonden met intercoms in elke kamer. Hij was verzot op dat intercomsysteem. In dat huis met die dunne muren kon je elk woord horen, maar evengoed stond Claude erop de intercoms te gebruiken. Als ik zat te lezen, of met mijn poppen speelde, hoorde ik ineens gekraak uit de luidsprekers komen, en daarna: ‘Tanya, ben je klaar met je huiswerk?’, ‘Tanya, Wild Kingdom is net begonnen’, ‘Tanya, het eten is klaar, rosbief.’ We aten in een mauve keuken met uitzicht op een babyblauwe, verzonken woonkamer met hoogpolig tapijt. Aan de andere kant van de ruimte was een gang met drie slaapkamers: de slaapkamer van mama en Claude, mijn slaapkamer en de kamer waar, om het weekend, Brian sliep.

Het huis had een puntdak en in het midden liepen de muren niet helemaal door tot aan het plafond – dat intensiveerde het gevoel van een open ruimte en enkele van mijn ergste jeugdherinneringen. De combinatie van Claudes vocale kracht en de jarenzeventig-architectuur betekende dat ik in het eerste jaar van hun huwelijk letterlijk alles kon horen wat zich afspeelde in de ouderlijke slaapkamer, tot in de meest onsmakelijke details. Claudes stem moet een sleutelrol hebben vervuld bij hun voorspel, want hij voorzag hun seksleven van een soortgelijk commentaar als de zondagse stockcarraces.

‘Kom maar lekker deze kant op wiegen met die rijpe tomaten van je… Mmm, schatje… Yeah, laat Mr Voice zijn hippiemeisje maar eens goed pakken…’

Kennelijk hield Claude ook van rollenspellen, want soms ving ik uit de slaapkamer flarden op van verschillende slaapkamerhoorspelen. Zoals de piraat en het meisje: ‘Klaar om te enteren, milady.’ Of het strenge schoolhoofd: ‘O, jij bent wel een heel stout meisje.’ Hij zette een nummer op van Tom Jones of Robert Goulet – ik denk dat hij die nummers playbackte – en deed alsof moeder een groupie was. ‘What’s new, pussycat? Heeft Kitty een beetje genoten van het concert?’

Niet één keer hoorde ik tijdens die seksspelletjes de stem van mijn moeder, en afgaande op hoe snel Claude na afloop in zijn korte zijden ochtendjas de slaapkamer uit kwam, had de seks zelf minder om het lijf dan Claudes narratieve voorspel. Soms ging ik onder een kussen liggen om de feitelijke woorden buiten te sluiten, maar in dat huis was er geen ontkomen aan zijn donkere stem.

Mr Voice was alomtegenwoordig in die tijd; op mijn tiende was er geen ontsnappen aan zijn mededelingen dat er aardbeientaartjes waren ‘voor iedereen die zijn eigen bord opruimt’, hoorde ik hem op de hifi-installatie vertellen dat ik naar Appliance Round Up moest gaan voor ‘de koopjesrodeo’, of hoorde ik hem mijn moeder ‘mijn sexy cheerleader’ noemen.

Op een avond zaten ze midden in een of ander Romeins orgie-spel (‘Stop nog eens zo’n sappige druif in mijn mond, huismeid’) toen de deur van mijn slaapkamer openvloog. Het was een weekend waarin Claude zijn zoon had, en in de deuropening stond mijn stiefbroer Brian, met een geschokte blik in zijn ogen.

Zonder een woord te zeggen pakte hij mijn hand, trok me mee naar zijn eigen slaapkamer en zei dat ik op de grond moest gaan zitten, bij zijn stereo-installatie. ‘Weet je,’ zei hij, ‘als ik er niet ben en die ellende begint weer, ga dan maar gewoon naar mijn kamer, oké?’ Toen zette hij zijn zwarte koptelefoon op mijn hoofd en draaide de volumeknop open: Crosby, Stills & Nash.

Ik sloot mijn ogen en frunnikte tijdens het luisteren wat aan het krullende snoer. In mijn gedachten veranderde Wooden Ships halverwege in het verhaal van Brian en mij – Go, take your sister then, by the hand…

Ik deed mijn ogen open. Brian zat op zijn bed, in kleermakerszit, en hij vulde een of ander pijpje met een soort groenbruine muls waarvan ik aanvoelde dat het marihuana moest zijn. Ik zette de koptelefoon af. Meteen hoorde ik Claudes stem, verder weg dan toen ik op mijn eigen kamer had gezeten, maar nog altijd vol en sonoor. ‘Ja, dat vind je lekker hè, stoute meid?’

‘Weet je, het is niet eens de seks’, zei Brian. ‘Wat mij stoort zijn al die toneelstukjes.’

Toen keek hij naar me op en hield zijn hoofd schuin. ‘Je lijkt écht op haar’, zei hij.

Dat hoorde ik in die tijd wel vaker. Ik keek dan altijd in de spiegel naar mijn gezicht en dacht: echt? Iedereen zei dat ze zo mooi was. Wilde dat zeggen dat ik ook mooi was? Zou mijn vader me herkennen als hij me zou zien? Zou ik vijftig vriendjes krijgen en dan, op een dag, mijn uiterlijk te gelde maken, alsof het een bankrekening was? En wat maakte iemand eigenlijk mooi? Moeder had twee ogen, wenkbrauwen, een neus, een mond – zoals iedereen. Ik voelde me mollig en had een neus vol sproeten. Zou ik net zo lang worden als zij? Zouden mijn puistjes verdwijnen? Zou haar gezicht mijn gezicht worden? Wat betekende dat woord eigenlijk, ‘mooi’?

Maar dit keer was ik dolgelukkig om te horen dat ik op haar leek. Ik zette de koptelefoon weer op, glimlachte en sloot mijn ogen om naar het nummer te luisteren – We are leaving – en die middag rook ik voor het eerst van mijn leven een hasjlucht – you don’t need us – terwijl Claude afrekende met zijn weerspannige dienstmeisje.

Niet lang nadat het was begonnen, hooguit een jaar, leek het afgelopen te zijn met de seks tussen moeder en Claude – of in ieder geval met het luidkeelse, aanstellerige voorspel. Ik vroeg me af of mijn moeder er gewoon genoeg van had. Of misschien had Brian een opmerking gemaakt over de dunne muren.

Nu ik zelf twee keer ben getrouwd in de veertig jaar daarna, weet ik dat een huwelijk na een tijdje in rustiger, kabbelend vaarwater kan belanden, en misschien was dat ook het geval met moeder en Mr Voice. Hoe dan ook, ik kan me geen gelukkigere, harmonieuzere tijd herinneren dan het tweede jaar van mijn moeders huwelijk met Claude. Onze dagen zagen er heel anders uit dan in het appartement in de stad, en elke middag als ik uit school kwam, was ze thuis, en ook elke avond als ik naar bed ging. Ze had haar baan bij de juwelier opgezegd en zich op haar huisvrouwenbestaan gestort: koken, schoonmaken, de was doen. Ze kleedde zich zelfs als een moeder: haar rokken kropen langzaam over haar dijen richting haar knieën. Op een dag vroeg ik, toen ik me aankleedde om naar school te gaan, wat er met mijn trui was gebeurd. Hij voelde vreemd stug. ‘O, die heb ik gestreken’, zei moeder.

Strijken. Het moest niet veel gekker worden.

Claude leek ook gelukkig, of in ieder geval was hij druk bezig. Hij had net een nieuw bedrijf opgezet – ‘Mr Voice verovert het land!’ – en hij las boeken voor op cassette: Bijbelverhalen, westerns en thrillers, voornamelijk voor vrachtwagenchauffeurs. ‘Elke nieuwe vrachtwagen heeft een cassettespeler’, zei hij. ‘En ik kom in al die cassettespelers te zitten.’

Claude werkte samen met ene Lowell, een jurist die tot taak had de rechten voor die boeken te regelen. Ik was dolblij met Claudes nieuwe werk, omdat ik hem nu niet meer steeds hoorde op de radio en de tv. Hij was niet langer Mr Voice, maar mijn stiefvader, die me hielp met mijn huiswerk en mijn laatste loszittende tand uittrok. Ik weet niet of het door het nieuwe bedrijf kwam, maar Claude leek tien jaar ouder te worden in het jaar dat hij De verhalen van Mr Voice insprak. De zwierige lok haar op zijn voorhoofd verdween; wat er nog aan de zijkanten en de achterkant restte, was lang en grijs. Met het ronde brilletje dat hij inmiddels droeg, had hij wel iets van Benjamin Franklin. Mijn moeder en hij kregen steeds meer weg van een vader en dochter dan van een echtpaar.

Dat jaar bracht Brian ook meer tijd bij ons thuis door, wat ik heel fijn vond. In het begin deed hij afstandelijk tegen moeder, maar als ze íéts was, was het wel vasthoudend, én innemend: ze begon een charmeoffensief en wist hem voor zich te winnen, complimenteerde hem met zijn kleren en zijn kapsel en maakte minstens één keer per week zijn lievelingseten, taco’s. Ze noemde hem ‘Bri-guy’ en woelde aan de eettafel altijd even door zijn haar. Brian speelde gitaar in een tweepersoonsbandje met zijn schoolvriend, Clay, die drumde. Moeder spoorde de jongens aan om in de garage een oefenruimte in te richten. Clay was lang, had donker haar en een indringende blik, en de aandacht die moeder hem gaf had iets ongemakkelijks. ‘Als dat onze Clay niet is’, zei ze bijvoorbeeld stralend, of: ‘Clay, hoe is het toch mogelijk dat je elke keer dat ik je zie nóg knapper bent?’

Dat voorjaar regelde moeder gitaarles voor Brian, bij ene Allen, die ze kende en die in een plaatselijk bandje speelde, Treason. Ik herinnerde me Allen als een van de mannen met wie ze ooit iets had gehad in haar ‘niet teuten’-periode – een van de moordverdachten, zoals ik ze zag –, en wel als de musicus: een gladjakker met lang blond haar die moeder altijd kwam ophalen op zijn motor, waarna ze naar een club in de stad gingen, Washboard Willies.

Maar kennelijk was hij een uitstekende leraar, want Brian ging met sprongen vooruit. Ik vond het geweldig dat Brian het gitaarspelen zo serieus nam. Ik zat op de grond in zijn slaapkamer terwijl hij het begin speelde van Stairway to Heaven of de intro van Layla. Brians stem was, in tegenstelling tot die van zijn vader, hoog en schril, maar evengoed hield ik mijn adem in als hij zong, en soms smokkelde hij mijn naam de tekst in, zoals in het refrein van Melissa, van de Allman Brothers. But back home he’ll always run to sweet Tanya…

Op een dag zat ik op mijn kamer huiswerk te maken toen ik moeder en Brian thuis hoorde komen van gitaarles. Ik sprong van mijn bed en stoof naar de hal, maar op datzelfde moment hoorde ik de deur met een klap dichtslaan. Brian stampte langs me en smeet zijn gitaar in de kast in zijn slaapkamer. Moeder liep naar de keuken en stak een sigaret op. Ik bleef in Brians deuropening hangen, wachtend totdat hij willekeurig welk nummer zou spelen waaraan hij die dag met Allen had gewerkt, maar hij ging op bed zitten en sloeg een boek open. Hij zei dat hij het helemaal had gehad met die gitaar.

‘Waarom?’ vroeg ik.

‘Gitaar is voor eikels’, zei hij. Hij keek op van zijn boek en wierp een blik over mijn schouder, in de richting van de keuken.

‘En Clay dan?’ zei ik. ‘En de band dan?’

‘Er is geen band’, snauwde hij. Voorzichtig liep ik zijn kamer uit.

Die avond aan tafel kon Brian het niet opbrengen mijn moeder aan te kijken. En zij leek gespannen met hem in de buurt. Ze keken allebei strak naar hun bord, terwijl Claude maar bleef ratelen over het verhaal dat hij die dag had opgenomen – een roman over een sheriff die een bandiet neerschiet en zich uiteindelijk over het paard van de dode man ontfermt. Claude had werkelijk geen idee wat er speelde. Ondertussen was ik woedend op moeder. Er was duidelijk iets gebeurd, en ik voelde aan mijn water dat het iets met haar te maken had. Ik zou het haar nooit vergeven als ze Brian verjoeg.

De volgende dag doorzocht moeder Brians kamer, vond zijn hasjpijpje en liet dat aan Claude zien toen hij thuiskwam. Ik kon ze in mijn kamer horen ruziemaken. ‘Ik accepteer dit niet in mijn huis’, zei ze. ‘Stel dat hij dit rookt als Tanya erbij is?’

‘Ik ga wel met hem praten’, zei Claude. ‘Het is een verwarrende tijd voor jonge mensen.’

‘Verwarrend?’ snoof moeder. ‘Je zoon is een junk. En ik wil hem niet bij Tanya in de buurt hebben. Punt.’

‘Linda, wees nou redelijk.’

Zo ging het een tijdje over en weer. Ik liep naar Brians kamer, liet mijn hand over zijn gitaar glijden, zette Wooden Ships op en kroop weg in zijn koptelefoon.

Soms verandert je leven op ingrijpende, dramatische wijze, alsof je bent gecast voor een rol waarvoor je nooit auditie hebt gedaan. Bepaalde ogenblikken hebben de kracht van belangrijke scènes: er wordt met je gepronkt op een bruiloft, in je paarse jurkje; iemand zet een koptelefoon op je hoofd en laat je een nummertje horen. Maar andere scènes spelen zich achter de coulissen af – op een ochtend realiseer je je bij het wakker worden dat iets voortaan iets anders is.

Zo kon het gebeuren dat moeder er in de zomer van 1976, vlak voor mijn twaalfde verjaardag, vandoor ging met Allen, Brians gitaarleraar. Ik kan me niet herinneren dat iemand het me vertelde en ik herinner me ook geen verhitte gesprekken of ruzies tussen haar en Claude. Ik had niet eens afscheid kunnen nemen. Ik herinner me alleen dat ik ineens begreep waarom Brian was gestopt met gitaarspelen, en dat ik ineens wist dat Treason op tournee ging om een groter publiek te bereiken, en dat moeder meeging.

Ik was echt woedend op haar, veel bozer – denk ik achteraf – dan Claude. Maar die hele periode is als een waas, één grote verwarring, waardoor ik het me moeilijk precies kan herinneren. Misschien kwam het door de schok van wat er was gebeurd, of misschien gewoon door de vaagheid van de adolescentie. Later heb ik een soortgelijke transformatie waargenomen bij mijn eigen dochters – een intens ontwaken van een zelfbewustzijn, dat maakt dat de rest van de wereld voor pubers nauwelijks meer lijkt te bestaan. Het observatievermogen van een kind is het scherpst, denk ik, tussen de acht en de elf; tegen de tijd dat we dertien zijn, kunnen we niet meer voorbij onszelf kijken.

Hoe het ook kwam, ik herinner me vooral dat mijn leven met moeder en Claude soepel overging in een leven met alleen Claude. We ontwikkelden een rustige, harmonieuze verstandhouding. We aten samen en keken samen tv. Op dinsdagavond, als ik klaar was met mijn huiswerk, maakte Claude popcorn en keken we naar Happy Days en Laverne & Shirley. Toen Marshall Doyle me op school vroeg of ik ‘met hem wilde gaan’, legde Claude uit wat dat betekende en hielp me aan de woorden om ‘Nee, dank je’ te zeggen. Toen ik ongesteld werd, ging Claude met me naar de winkel om tampons te kopen en legde me de grondbeginselen uit van de vrouwelijke voortplantingsorganen en de menselijke seksualiteit, iets wat moeder had nagelaten. Gelukkig begon hij tijdens dat seksverhaal niet over piraten of stoute schoolmeisjes of Robert Goulet.

Brian kwam dat jaar vaak langs. Hij volgde lessen aan Spokane Falls Community College, en we aten zeker twee keer per week samen. Ik zat in de onderbouw en voelde mijn lichaam veranderen. Mijn armen leken haast elke nacht te groeien, mijn shirts werden te klein, mijn broekspijpen zweefden hoog boven de grond. Ik deed mijn oefenbeha weg en rommelde wat in de doos met moeders oude Playtex- en Maidenform-beha’s, tot ik er een paar had gevonden die pasten – een zachte witte, een limoengroene en een huidkleurige puntbeha uit de jaren 1960, die ik maar één keer heb gedragen. Rond die tijd werd ik me er ook van bewust dat jongens en mannen aandachtiger naar me keken. De blik in hun ogen had een soort zwaarte, een lading die ik zowel met een zeker ongemak als een zekere vertrouwdheid wist te plaatsen, alsof ik dit diep vanbinnen altijd al had zien aankomen. Zo was het dus om háár te zijn, om het gevoel te hebben op een podium te staan. Ik herinnerde me haar maniertjes, hoe ze onverschilligheid veinsde maar ondertussen alle aandacht wist vast te houden, en ik deed mijn best om haar gebaartjes van destijds te imiteren: op precies het juiste moment even wegkijken, hoofd iets schuin houden en ogen opslaan, lachend een haarlok over mijn schouder gooien.

Ik kreeg steeds meer aandacht van jongens, maar de enige van wie ik echt wilde dat hij me zou zien staan – Brian – beschouwde me nog altijd als een kind. Hij noemde me ‘T’tje’ of ‘Tanny’. Elke ochtend bij het aankleden dacht ik aan hem – zou Brian deze rok, deze blouse, deze spijkerbroek mooi vinden? Toen ik make-up ging gebruiken om er ouder uit te zien, liet hij duidelijk merken dat maar niks te vinden: ‘Er zit troep op je gezicht, Tanny.’ Clay, de lange jongen met de indringende blik, kwam veel bij ons over de vloer, en terwijl Brian me niet zag staan, lag dat voor Clay duidelijk anders. ‘Jezus, er wordt er eentje volwassen’, zei hij dan, waarop Brian naar mij keek alsof hij het nauwelijks kon geloven. Om vervolgens schoorvoetend te brommen: ‘Hmm, het zal wel.’ Of: ‘Jasses.’

Zo kwam het dat ik met Clay begon te flirten. Dat was ook iets wat ik moeder had zien doen: een man inpalmen via zijn vriend. Zodra ik hoorde dat ze in de garage Clays drumstel neerzetten, trok ik een short aan en ging ook naar de garage, pakte mijn fiets en reed heel langzaam weg. ‘Dag Brian. Dag Clay.’

Clay keek me met een scheef lachje na terwijl ik wegreed, en Brian stemde zijn gitaar. Ik voelde hun blikken heen en weer schieten, die van Clay naar mij, die van Brian naar Clay, en vervolgens ook die van Brian naar mij. Het was niet echt een vooropgezet plan. Maar ergens diep vanbinnen voelde ik ongetwijfeld aan dat jaloezie de weg was naar Brians hart. Ik wist ook dat het raar was om verliefd te zijn op je stiefbroer en dat geheim hield ik dan ook goed verborgen, uit schaamte en uit angst dat het betekende dat ik een viezerik was.

Meestal was ik na school een paar uurtjes alleen thuis, en soms ging ik dan naar Brians kamer, snuffelde wat tussen zijn kleren en zijn cd’s, en fantaseerde dat hij er ook was. Op een dag ging net op dat moment de bel. Ik rende naar de voordeur, deed hem open en zag Clay staan.

‘Hey, Tanya’, zei hij. Zijn blik gleed over mijn lichaam, van boven naar beneden en terug, alsof hij naar een jojo keek.

‘Brian is er niet’, zei ik. ‘Hij is bij zijn moeder.’ Ik probeerde achtelozer te doen dan anders, omdat Brian er niet was en ik hem dus niet jaloers hoefde te maken. Maar later vroeg ik het me af: Hield ik mijn hoofd schuin, stak ik een heup naar voren? Was het mijn schuld?

‘O’, zei Clay. En toen: ‘Shit.’ Hij keek even over zijn schouder naar zijn blauwe Nova, die vanaf de oprit naar ons leek te loeren. ‘Dus je bent alleen thuis?’

Ik keek strak naar mijn schoenen. ‘Eh, ja… maar Claude kan elk moment uit zijn werk komen.’

Hij vroeg of hij even bij ons mocht bellen, en toen ik ja zei, liep hij achter me aan naar binnen, iets te dicht op me, voor mijn gevoel. In de keuken pakte ik de hoorn van de telefoon die aan de muur hing, draaide me om en gaf hem de hoorn. Maar hij hing meteen weer op. ‘Nummer vergeten.’ Toen deed hij een stap naar voren, duwde mij naar achteren totdat ik tegen de muur stond.

‘Clay…’ Ik legde mijn hand tegen zijn borst, zoals ik me herinnerde dat ik moeder had zien doen – een manier om iemand aan te raken en tegelijkertijd op afstand te houden.

Maar hij kwam steeds dichterbij, drukte me tegen de muur. Hij kuste me, niet op de manier waarop jongens van mijn leeftijd kusten, maar meer alsof hij me met zijn tong probeerde open te wrikken. Ik sloot mijn ogen en probeerde me voor te stellen dat ik met Brian kuste, maar het voelde niet goed. Ik kon me niet voorstellen dat Brian zo zou kussen. Clays handen waren overal, ze knepen en kneedden.

En ik dacht: Weet hij wel dat ik nog maar dertien ben? Welke negentienjarige jongen wil dít met iemand die nog maar dertien is? Dat is toch walgelijk? Ik duwde harder tegen zijn borstkas. ‘Clay, niet doen…’

Maar hij kuste me alleen nog maar verbetener, plette mijn lippen tegen mijn tanden. Hij zoog in mijn hals en zei: ‘Ga me nou niet vertellen dat jij dit niet wil. Zoals jij eruitziet?’

Ik kon geen wijs uit zijn woorden. Wat niet vertellen? Dat ik wat niet wil? Dat ik er hoe uitzie? Hoezo?

Later vraag je je af: Heb ik het laten gebeuren? Heb ik het ernaar gemaakt? Maar het ging zo snel, zijn handen waren zo dwingend, vlug, agressief, alsof ik op twee fronten tegelijk strijd moest leveren. Ik probeerde te voorkomen dat zijn rechterhand mijn linkerborst fijnkneep, maar ondertussen ging zijn linkerhand langs de binnenkant van mijn rechterdij omhoog, en al die tijd stak zijn tong diep in mijn mond. Niet vertellen… niet wil… zoals jij eruitziet. Hij trok me op de keukenvloer, zijn volle gewicht boven op me. Ik probeerde hem lang genoeg af te weren om te kunnen nadenken, maar er was geen tijd voor gedachten, er was enkel de strijd met die handen. Terwijl ik de rechterhand tegenhield, maakte de linker mijn beha los; terwijl ik de linker tegenhield, wrong de rechter zich ruw in de voorkant van mijn spijkerbroek. Ik greep zijn rechterarm maar zijn vingers gleden over mijn bekken. Ik hapte naar adem. Niemand had me ooit daar aangeraakt. Gelukkig droeg ik een heel strakke spijkerbroek en op hetzelfde moment dat ik mijn benen tegen elkaar kneep, vormde zich een duidelijke gedachte: ik wil dit niet. Maar de afstand tussen mijn geest en mijn mond leek nauwelijks te overbruggen en zijn tong maakte dat ik geen woord kon uitbrengen en de paniek gierde door mijn lijf – paniek dat hij me zou laten stikken met zijn tong. Maar op dat moment hoorde ik vanuit de hemel de stem van God neerdalen over de vloerbedekking van die mauve jarenzeventigkeuken.

‘Kleine smeerlap!’ In mijn herinnering rinkelde het serviesgoed en trilden de ramen en stoven alle vogels uiteen op het moment dat Claude thuiskwam, de deur van de garage naar de keuken opendeed en Clay op de grond aantrof, worstelend met zijn stiefdochter. Clay deinsde achteruit bij het gebulder van Mr Voice; zijn pols bleef achter mijn rits haken toen hij zijn hand uit mijn broek rukte. ‘Hou je poten thuis, man! Ze is pas dertien!’

Er volgden een hoop commotie, een felle trap (Claude), een hoop verontschuldigingen (Clay) en een paar tranen (ik), waarna Claude Clay bij zijn lurven greep en hem de deur uit zette. ‘Laat ik je hier nooit meer zien!’

Ik rende naar mijn kamer en ging met opgetrokken knieën op bed liggen, terwijl de Nova sputterend tot leven kwam en in z’n achteruit van onze oprit schoot.

Voor mijn gevoel lag ik een eeuwigheid alleen op mijn kamer. Ik vermoed dat Claude een stevige borrel had genomen om zich moed in te drinken – ik kon het ruiken toen hij in mijn deuropening verscheen. ‘Hé. Gaat het een beetje?’

Ik knikte.

‘Hoor eens, het was niet mijn bedoeling… Ik weet niet of…’ Zo te zien had hij het moeilijk. ‘Ik moet dit vragen… Was dit iets… wat jij ook wilde?’

‘Nee.’ Ik begon te huilen. ‘Volgens mij niet.’

‘Dat dacht ik al.’ Hij knikte. ‘Luister goed, dit is iets wat je nooit hoeft te doen. Met jongens. Ze kunnen… behoorlijk… aandringen. Dan moet je gewoon nee zeggen. En nee blijven zeggen. Hij heeft niet het recht om…’

Hij was nog niet uitgepraat of ik begon nog harder te huilen. ‘Het was zo verwarrend. Hij zei… dat ik het wilde. Zoals ik eruitzie.’ Snikkend sloeg ik mijn handen voor mijn gezicht.

Claude kwam binnen en ging op mijn bed zitten.

‘Dat is niet waar. Dat weet je toch wel, hè?’

Ik knikte, maar ik kon niet ophouden met huilen.

‘Wil je weten hoe je eruitziet?’ Claude pakte me bij mijn kin en tilde mijn hoofd iets op. ‘Je ziet eruit als Tanya. Dit is Tánya’s gezicht. Duidelijk? Het is van jou, niet van een of andere jongen. En luister goed: het is ook niet háár gezicht.’

We wisten allebei precies wie hij met ‘haar’ bedoelde.

‘Dit is Tanya’s gezicht.’

Ik keek in zijn uitpuilende ogen, keek naar de aderen die kriskras over zijn kalende voorhoofd liepen, het grijze haar dat alle kanten op stond. ‘Claude?’

‘Ja?’

‘Moeten we dit aan Brian vertellen?’ vroeg ik zachtjes.

‘Brian? Wat heeft hij…’ Hij hield zijn hoofd schuin, keek me aan, en niet voor het eerst werd me duidelijk dat Mr Voice veel meer wist dan hij ooit liet doorschemeren. ‘O’, zei hij. ‘O, Brian.’

‘Ik wil niet dat hij denkt dat ik iets ergs heb gedaan.’

Claude glimlachte, en áls hij al dacht dat er iets met mij mis was omdat ik een oogje had op mijn stiefbroer, dan liet hij daar niets van merken. ‘Je hebt helemaal niets ergs gedaan. En maak je maar geen zorgen over Brian.’

En ja hoor, niet lang daarna werd me weer iets duidelijk, ook nu weer zonder al te veel tamtam: Brian was homo. Claude wist het ongetwijfeld al langer. Hij was ruimdenkender dan de meeste mannen in die tijd: hij accepteerde het net zo makkelijk als hij ooit zou hebben geaccepteerd dat Brian op meisjes zou vallen. Dus toen Brian met een vriendje thuiskwam, heette Claude hem welkom zonder dat die diepe stem ook maar even haperde. ‘Nog wat rosbief, Kevin?’

We hadden het er laatst nog over, Brian en ik, op Claudes begrafenis, dat Mr Voice je altijd weer wist te verrassen, omdat je door zijn sullige uiterlijk en zijn merkwaardige manier van doen soms vergat wat een goed hart hij had. Er stond een overlijdensbericht in de krant, minder groots dan het artikel van destijds over zijn bruiloft, maar toch mooi, met een nadruk op de periode waarin hij bekend had gestaan als de stem van Spokane. Claudes luisterboekenproject was een fiasco geworden, voornamelijk doordat zijn partner had verzuimd de rechten op de voorgelezen boeken te kopen. Claude trof verschillende schikkingen en deed daarna nog vijfentwintig jaar lang stemmenwerk, maar het was duidelijk dat zijn hoogtijdagen voorbij waren. Op latere leeftijd, toen ik allang het huis uit was (na een studie, een verhuizing naar Denver, twee huwelijken, een carrière), hertrouwde hij met Karen, een aardige vrouw die altijd op fluistertoon sprak – alsof er niet voldoende vocale kracht in huis was voor twee – maar die luidkeels snikte op Claudes begrafenis.

Na afloop van de begrafenis was er een receptie. Ik zat te praten met Brian en zijn echtgenoot Dale, een lange, rustige man, en hun twee geadopteerde kinderen. Mijn tweede echtgenoot, Everett, was verhinderd en mijn oudste dochter, Brittany, studeerde elders, dus was mijn andere dochter, Meaghan van zeventien, meegekomen, en ze was zo goed geweest haar piercings uit te doen en een jurkje aan te trekken dat het merendeel van haar tattoos aan het oog onttrok.

‘Wat ben je mooi’, zei Dale tegen Meaghan. ‘Sprekend je moeder.’

Ik keek Brian aan en we glimlachten. Ik voelde weemoed en warmte voor mijn stiefbroer, mijn eerste liefde. Ik moest eraan denken hoe vaak ik die woorden vroeger zelf had gehoord – ‘sprekend je moeder’ – en hoe er ineens een einde aan was gekomen.

Ook dat valt onder de dingen waaraan ik nauwelijks herinneringen heb. Ik was veertien en het was niet lang na het voorval met Clay. Ik herinner me dat Claude me uit school kwam halen in zijn Lincoln Continental, maar kennelijk had ik het al gehoord van een leraar of van het schoolhoofd, want toen ik instapte leek ik het al te weten; ik herinner me alleen dat hij me vertelde hóé het was gebeurd. Ze was inmiddels twee jaar weg. We hadden een paar keer gebeld en ze had haar excuses aangeboden dat ze zonder een woord te zeggen was verdwenen. Er was nog heel even sprake van geweest dat ik de zomers in Los Angeles zou doorbrengen, maar Treason had succes in het zuiden van Californië en het was duidelijk dat moeder voorlopig niet van plan was terug te keren naar Spokane, en ook dat een tourbus eigenlijk geen geschikte plek was voor een meisje.

Allen had niet achter het stuur gezeten. Claude dacht dat het misschien de drummer was geweest, die aan het stuur in slaap was gevallen. Wiens schuld het ook was, de Treason-tourbus ging over de middenlijn en raakte een andere auto, niet ver van het plaatsje Victorville. Enkele jaren lang zei ik dat in stilte, als een soort bezwering: Vic-tor-ville. Er kwamen drie mensen om het leven: de bestuurder van de andere auto, de bassist en mijn moeder. ‘Ze was op slag dood’, zei Claude, en uit de manier waarop hij dat zei maakte ik op dat dat iets positiefs moest zijn.

Ze werd gecremeerd en we hielden een bescheiden herdenkingsdienst in Spokane. De twee krengerige zussen van mijn moeder kwamen over, uit Oregon. Ik had ze maar een paar keer in mijn leven gezien; ze hadden niet de moeite genomen de bruiloft bij te wonen. Ze klakten misprijzend met hun tong: ‘Er was altijd wel wat met Linda.’ Ze keken me strak aan en zeiden: ‘Niet te geloven, hoe je op haar lijkt’, en ‘Twee druppels water’, op een toon alsof het met mij dus ook wel slecht zou aflopen. Ze zeiden dat ik bij hen kon komen wonen. Ik vroeg aan Claude of dat moest.

‘Natuurlijk niet’, zei hij. ‘Zeg maar dat je al een thuis hebt.’

Veel meer is er niet te vertellen, in ieder geval niet over het verhaal van mijn moeder. Mijn eigen verhaal is niet dat van haar, evenmin als het verhaal van mijn dochters dat van mij is, evenmin als mijn gezicht het hare is – zoals Claude me al die jaren daarvoor al duidelijk had gemaakt – of hun gezichten dat van mij. Je geeft je eigen leven vorm en ik heb een mooi leven gehad: eerst als lerares in het speciaal onderwijs, toen als adjunct-schoolhoofd, en inmiddels als hoofd van een middelbare school. Ik heb één niet zo leuke man gehad, één leuke man (in die volgorde), veel vrienden, een uitstekende gezondheid – wat valt er verder nog te zeggen over een mooi leven? Met het verstrijken van de jaren raakte de dood van moeder me steeds minder en waarschijnlijk dacht ik vooral aan haar toen mijn eigen dochters de leeftijd bereikten waarop de familietrekken steeds uitgesprokener werden: hetzelfde dikke, bruine haar, dezelfde scherpe jukbeenderen, hoge wenkbrauwen en theaterlicht-wimpers – en ook dezelfde blikken van onbekenden. Ik zwoer dat ik nooit de dingen zou zeggen die moeder tegen mij had gezegd, dat hun uiterlijk een bankrekening is bijvoorbeeld – zéker niet tegen Meaghan, die nog iets anders van moeder heeft meegekregen, iets gevaarlijks: een zwoele charme die mannen de adem beneemt.

Toen Meaghan al die tattoos en piercings nam, was ik aanvankelijk boos – logisch, dat is je rol als moeder – maar ik kon het haar ook niet echt kwalijk nemen.

Destijds, op mijn veertiende, wist ik het allemaal nog niet zo goed. Ik zag moeders gezicht in de spiegel, en ’s nachts in mijn dromen. En toen, een paar weken na haar dood, kwam Allen moeders spullen naar Claudes huis brengen – kleren, sieraden, een tasje, wat foto’s, een make-upetui. Veel was het niet. Allens arm zat in het gips, hij had pinnen in zijn arm en zijn schouder en hij droeg een jeans met een spijkerjack. Een van zijn ogen was behoorlijk toegetakeld bij het ongeluk, het was helemaal rood en opgezet. Hij streek steeds zijn warrige, viezige blonde haar uit zijn ogen en keek me indringend aan. ‘Jezus, wat lijk je op haar’, zei hij. ‘Het is gewoon griezelig. Misschien heb je ook wel iets van mij, maar lang niet zoveel als zij altijd beweerde.’

En dat was dat. Ergens maakte het weinig uit, dat ik het wist. Twee jaar eerder zou het mijn hele leven op zijn kop hebben gezet. Maar ik geloof dat ik die dag alleen iets van voldoening voelde, in haar plaats, dat hij inderdaad bij haar was teruggekomen, precies zoals ze altijd had gezegd. Ze hadden dus toch iets ‘speciaals’ gehad, ze waren inderdaad voor elkaar voorbestemd geweest. Ik bedankte Allen dat hij haar spullen was komen brengen, keek hem na toen hij wegreed op zijn motor, en ging naar binnen om te gaan eten, met mijn vader.

FRAN’S VRIENDIN HEEFT KANKER

‘Fran’s vriendin heeft kanker’, zegt Sheila.

‘Wie?’

‘Fran’s vriendin. Kanker.’

‘Ik heb geen idee over wie je het hebt.’

‘Dat zeg ik toch? Fran’s vriendin.’

Max kijkt op van de menukaart. ‘Ik versta je wel, Sheila. Ik heb alleen geen idee over wie je het hebt.’

‘Je weet toch wel wie Fran is?’

‘Nee, ik heb geen idee wie Fran is.’

‘Je kent je eigen nicht Fran toch wel?’

‘Fránnie? Sinds wanneer wordt Frannie Fran genoemd?’

‘Vraag je me nu echt sinds wanneer je nicht, die door iedereen altijd Fran wordt genoemd, Fran wordt genoemd?’

‘Hmm.’ Max knippert even. ‘Wat neem jij?’ Nu hij er goed over nadenkt, heeft hij inderdaad weleens iemand Frannie Fran horen noemen.

Sheila tuurt door haar dubbelfocusbril naar de grote menukaart. ‘Ik vraag me altijd af wie er een gepocheerd ei zou bestellen.’

‘Er zijn miljoenen mensen die gepocheerde eieren eten.’

‘Ik zeg niet dat ik geen gepocheerde eieren zou eten. Ik zeg alleen dat ik me afvraag wie ze zou bestellen.’

‘De mensen die ze eten, vermoedelijk.’

Max heeft er een hekel aan om ’s middags naar toneel te gaan, en waar hij een nog grotere hekel aan heeft, is voor aanvang van het stuk ergens te gaan lunchen. Hij vindt het vervelend om tussen al die óúde mensen te zitten, tussen – hij durft het bijna niet te zeggen – al die mensen zoals zij. De gemiddelde leeftijd bij een Broadway-matinee op woensdag is ‘dood’.

Max slaat de menukaart dicht. ‘Er is veel te veel keuze!’

‘Wat een onzin.’

‘Ik vertrouw het niet, een restaurant waar ze te veel verschillende dingen maken.’

Hij kijkt om zich heen: ramen van vloer tot plafond, kleine ronde tafeltjes die te dicht op elkaar staan, een vloer van kille metrotegels. Buiten dolen toeristen en theaterbezoekers als geesten over 46th Street. De hele dag verloopt al moeizaam – de verkeerde afslag op de West Side Highway, moeite om een parkeerplek te vinden, een mistig wandelingetje door midtown – alles even surrealistisch als vertrouwd, als een terugkerende nachtmerrie, alsof een jonge, gezonde Max in zijn bed ligt te woelen tijdens een verontrustende droom over de oude dag, dat pijnlijke verglijden richting vergetelheid.

Sheila bekijkt neuriënd de menukaart, haar poederblauwe ogen als twee saffieren in het rimpelige gelaat. Heel even vraagt Max zich af of zij ook over de oude dag zit te mijmeren. Maar nee, na al die jaren weet hij precies wat zij denkt.

‘Dus je gaat’, zegt hij.

Ze kijkt op van de menukaart. ‘Dat heb ik al gezegd. Je weet dat ik ga.’

‘Juist. Wat ik bedoel is dat je duidelijk het stadium van plannen maken voorbij bent, en dat je gaat.’

‘Wat wil je nou precies zeggen? Ja, Max. Ik ga.’

‘Nee, logisch. Het is goed dat je gaat. Natuurlijk. Ik wil alleen maar zeggen: toen ik werd bestraald, is Brad toen ook maar één keer op bezoek gekomen?’

‘Jezus, Max. Hij had net een nieuwe baan. En de meisjes waren nog heel klein. Het is niet niks om met kinderen te reizen.’

‘Dus blijft hij gewoon thuis zitten mokken totdat zijn mammie naar hém komt?’

‘Max…’

‘Hij gedraagt zich als een kind, Sheila!’

‘Hij is míjn kind, Max.’

‘Hij is achtenveertig!’

‘Eigenlijk bedoel je te zeggen dat je niet wil dat ik ga.’

‘Ik zeg alleen… toen ik vorig jaar ziek was, is Brad toen ook maar één keer op bezoek gekomen?’

‘Jij staat dus op het standpunt dat ik niet moet gaan?’

‘Ik sta op het standpunt dat ieder fatsoenlijk mens op bezoek zou gaan als de man van zijn moeder wordt behandeld voor kanker – al was het maar voor zijn moeder. Het kan mij niet schelen dat hij mij niet mag…’

‘Natuurlijk mag hij je wel, Max.’

‘Hij heeft altijd een hekel aan me gehad.’

‘Hij had een hekel aan je toen hij negen was! Welke negenjarige wil nou dat zijn moeder hertrouwt?’

‘Nou, hij is nu geen negen meer.’

De ober komt tussenbeide. ‘Hebt u een keuze kunnen maken?’

‘Toe zeg, we hebben nog nauwelijks gekeken! Mogen we even?’

‘Natuurlijk, ik kom zo terug.’

Hoofdschuddend kijkt hij de ober na. ‘Als het zo gaat, kunnen ze beter een draaihekje bij de ingang plaatsen.’ Max slaat de menukaart weer open. ‘Ontbijt, lunch, diner – het is te veel. Wat voor kanker?’

‘Borst, geloof ik. Het is die vrouw die bij Fran op de begane grond woont, met wie ze drie jaar geleden naar Griekenland is geweest, weet je nog?’

‘Godallemachtig, Sheila, waarom zou ik moeten weten met wie mijn nicht naar Griekenland is geweest?’ Hij slaat de lunchpagina op. ‘Iedereen gaat altijd prat op zijn reuben-sandwich. Alsof het zo’n kunst is om wat vlees boven op zuurkool te leggen.’

‘Fran staat haar bij tijdens de behandelingen. Ze kookt voor haar. Brengt haar naar haar afspraken. Die vrouw woont alleen.’

‘Van al die kinderen was Fran de enige die de moeite waard was.’

‘Ze is bepaald geen kind meer, Max. Ze is van onze leeftijd.’

Ja, natuurlijk. Max schudt zijn hoofd. Hij heeft haar een keer gekust, toen ze… wat zal het zijn geweest… toen ze een jaar of negen, tien waren. Misschien is ze daarom in zijn gedachten nog altijd Kleine Frannie. Een familievakantie op Block Island, ooms en tantes die in het strandhuisje pinochle speelden, terwijl de kinderen buiten huwelijkje speelden. Geen van de neefjes wilde bruidegom zijn, totdat Max uiteindelijk zei: ik doe het wel. En toen was er de kus, zijn eerste, maar later op school, als hij het verhaal vertelt, verzwijgt hij dat ze zijn nicht is. ‘Frannie was altijd aardig. De rest zou ik nog geen touw toewerpen als ze dreigden te verdrinken.’

Sheila legt de menukaart neer. ‘Ik denk dat ik de cobb-salade neem.’

Natuurlijk neemt ze de cobb-salade. Sheila neemt altijd de cobb-salade. Al dat vlees en die kaas in een salade – het is gewoon pervers. Hij bladert terug naar het begin van de menukaart. ‘Ik hoop maar dat ik geen terugval krijg als je weg bent.’

‘Je krijgt echt geen terugval omdat ik een paar weken naar Oregon ben.’

‘“Een paar weken”? Je had het toch over tien dagen?’

‘Het is helemaal aan de andere kant van Amerika, Max! Moet ik een uurtje gaan? Een taxi nemen en de meter laten lopen?’

‘Ik wil alleen maar zeggen dat tien dagen wel iets anders is dan een paar weken.’

‘Of anders de caesarsalade.’

‘Maak je niet druk. Ik geloof niet dat die ober nog terugkomt. Eerst moet alles snel-snel en daarna zie je hem niet meer.’

‘Ik vraag me af of het haar geliefde is.’

‘De ober?’

‘Fran’s vriendin. Ik vraag me af of die zieke vrouw haar geliefde is.’ Sheila buigt naar voren en fluistert: ‘Ze is namelijk lesbisch.’

‘Mijn nicht is niet lesbisch.’

‘En óf ze lesbisch is.’

‘Je kijkt te veel tv.’

‘Nee, we hebben het er een paar jaar geleden over gehad, toen met dat homohuwelijkgedoe. Ze zei dat ze stiekem blij was dat ze nooit met een van haar vriendinnen had kunnen trouwen.’

‘Meen je dat nou? Frannie?’ Max wist niet dat hij lesbische vrouwen kende. En nu bleek hij er zelfs eentje te hebben gekust? ‘Ik dacht altijd dat ze gewoon niet zo heel aantrekkelijk was.’

‘Jezus, Max!’ Sheila leunt achterover. ‘Zo’n vreselijke opmerking heb ik nog nooit gehoord.’

‘Is dát de ergste opmerking die je ooit hebt gehoord? Dan leid je een gezegend bestaan.’

Sheila schudt haar hoofd en kijkt zuchtend naar de menukaart. ‘Misschien de pasta van de dag.’

‘Ik durf te wedden dat hij niet eens naar me informeert.’

‘Brad?’ Ze kijkt weer op. ‘Natuurlijk informeert hij straks naar je.’

‘Ja, maar dan op een manier alsof hij naar een chronische aandoening van jou informeert. “En hoe is het met… Max?”’

‘Hij zal zeggen “Hoe is het met Max?”, waarop ik zal antwoorden “Lief dat je het vraagt, Brad. Het gaat goed met Max. De kanker is in remissie en Max is weer in staat om de meest vreselijke dingen te zeggen over lesbiennes.”’

‘Ik heb niet gezegd dat alle lesbiennes onaantrekkelijk zijn. Ik heb gezegd dat mijn nicht niet zo aantrekkelijk is. En ik vond mijn nicht ook al niet bijzonder aantrekkelijk toen ik nog niet wist dat ze lesbisch is!’

‘Borst, ja, dat is het. Nu weet ik het weer.’ Sheila begint opnieuw aan de menukaart, alsof het een boek is dat ze heeft besloten te herlezen. ‘Ze heeft een dubbele mastectomie gehad. Fran’s vriendin.’

‘Nou ja, ik kan me voorstellen dat lesbiennes niet zoveel om borsten geven.’

‘Jezus, Max. Je zou jezelf eens moeten horen!’

‘Neemt Brad dan eigenlijk wel vrij, als jij er bent?’

‘Daar hebben we het nog niet over gehad.’

‘Echt iets voor hem om jou een hele maand naar de andere kant van Amerika te lokken en dan geen tijd te hebben om ook echt iets met je te doen.’

‘We gaan een dagje naar de kust. Dat weet ik in ieder geval. En ik ga de school van de meisjes bezoeken.’

‘Geweldig. Zo te horen heb je het al helemaal gepland. Dus je gaat sowieso.’

‘Ja, Max. Ik ga sowieso.’

‘Prima. Dat moet je vooral doen.’ Zijn blik glijdt weer naar de menukaart. ‘Misschien kan Fran voor me komen zorgen als jij weg bent. Zo te horen is zij wel iemand die mensen in nood helpt.’

‘Je kunt jezelf prima redden, Max.’

‘Misschien weet ik haar nog wel te genezen, ook.’

‘Genezen? Godallemachtig, Max! Wat heb je toch? Echt, hoor.’ Weer slaat ze een bladzijde van de menukaart om en ze slaakt een diepe zucht. ‘Zou de cobb-salade naar iemand vernoemd zijn, denk je?’

De ober flitst achter hen langs en zet een paar drankjes op een ander tafeltje. Max draait zich om op zijn stoel. ‘Pardon? We zijn zover, hoor. Al een tijdje.’

Maar de ober lijkt zich voort te bewegen op rolschaatsen, hij zoeft achter hen langs, geen tijd voor hun bestelling.

Nee, wacht – het is precies andersom, de ober heeft álle tijd van de wereld. Hij is jong en dit is wat jonge mensen doen met hun tijd: ze hamsteren het, verkwisten het, laten het over de plinten klotsen. Jongeren gaan zo nonchalant om met hun tijd – een beetje voor deze tafel, niets voor die tafel; zo achteloos en onnadenkend als ze omgaan met Max’ pijnlijk kostbare tijd. Wie zal zeggen hoeveel lunches hij en Sheila nog te gaan hebben, hoeveel uitstapjes naar de stad, hoeveel wandelingen en matinees en blikken en ademtochten en…?

En…?

Er valt Max iets merkwaardigs op. De jongeman aan het tafeltje naast hen. Hij gedraagt zich raar.

Hij zit op het bankje, aan Sheila’s kant, maar aan een eigen tafeltje. Hij draagt een zwarte bril, met rond montuur. Verwaand, dik bruin haar. Hipster-tas op de plek naast hem. Hij zit er al de hele tijd, vlak naast Sheila, maar hij lijkt haar te negeren, neemt slokjes van zijn dure koffie met schuimlaag. Krabbelt in een zwart notitieboek. Maar nu blijft zijn pen boven het papier hangen, alsof hij wacht op inspiratie, of…

Vanuit zijn ooghoek werpt de jongeman een steelse blik op Sheila, op zíjn Sheila, en ineens heeft Max het gevoel dat hij zijn vrouw moet beschermen, dat hij hen allebei moet beschermen. Max doet een experimentje. ‘Volgens mij is hij vernoemd naar Ty Cobb. Die vleessalade van je.’

De jongeman met de pen schrijft iets in zijn notitieboek.

Max staat op.

‘Max?’ zegt Sheila. ‘Wat is er?’

Max buigt zich naar de jongeman en rukt het zwarte notitieboek uit zijn handen. De man kijkt op, geschrokken. ‘Hé…’

Max leest de opengeslagen bladzijde: slordig maar leesbaar, deels blokletters, deels schrijfletters. Hij leest: ‘Volgens mij is hij vernoemd naar Ty Cobb. Die vreselijke vleessalade van je.’

‘Luister je ons gesprek af?’

De jongeman is te verbijsterd om een woord uit te brengen. Max bladert een paar pagina’s terug. Hij leest: Fran’s vriendin heeft kanker. Wie? Fran’s vriendin. Kanker.

En dan: Echtpaar van eind zeventig, vrouw met dubbelfocusbril, ooit aantrekkelijk geweest, man kalend, hoge fluitende stem door kunstgebit. Lunch voor aanvang matinee.

Max probeert zijn stem laag te houden. ‘Wat heeft dit te betekenen?’

‘Niets.’ De jongeman steekt zijn hand uit naar het notitieboek. ‘Ik ben schrijver, dat is alles.’

‘En je schrijft over ons?’

‘Nou nee, niet echt. Het is een writing prompt.’

‘Een wat?’

‘Een schrijfoefening? Van onze docent. Een prompt is… nou ja, u weet wel: een idee, of een opdracht, om op gang te komen. Denk aan, eh, een eerste zin, of een naam, of een suggestie voor een begin.’

‘En wat was de prompt in dit specifieke geval?’

‘Ergens naartoe gaan en mensen observeren, een gesprek noteren dat we opvangen. En daar dan een verhaal omheen maken.’

Max bladert door het notitieboek. Zo te horen ga je dus echt. Dat heb ik je al gezegd. Je weet dat ik ga… Ik wil alleen maar zeggen: toen ik werd bestraalt, is Brad toen ook maar één keer op bezoek gekomen?

‘Je hebt een spelfout gemaakt, eikel.’

‘O, nou ja, het…’ De schrijver duwt zijn bril omhoog. ‘Het zijn maar aantekeningen. Een ruwe versie.’ Hij kijkt Sheila aan, alsof hij steun zoekt. ‘Ik werk het later uit.’

‘Je teert op ons leven voor je eigen amusement?’

‘Max!’ zegt Sheila. ‘Geef die man zijn boek terug.’

‘Het is een notitieboek, Sheila. Waar hij dingen over ons in opschrijft. Deze vampier zuigt het leven uit ons.’ Hij geeft Sheila het notitieboek, zodat ze het zelf kan zien.

De blik van de schrijver glijdt van Max naar Sheila. ‘Nee, het is gewoon een oefening. Om… nou ja… personages neer te zetten.’

Max voelt het bloed naar zijn wangen trekken. ‘Wij zijn geen personages. We zijn mensen!’

‘Nou ja, voor een kort verhaal of zo, bedoel ik.’

‘Een kort verhaal?’ Max weet even niet wat hij moet zeggen. ‘Hoe dat zo? Kun je niet eens een heel boek schrijven?’

De jonge schrijver wrijft over zijn kin. ‘Mag ik mijn notitieboek terug?’

Sheila kijkt met toegeknepen ogen naar de bladzijden. ‘Ik kan dit niet lezen. Leren jullie op school niet eens meer fatsoenlijk schrijven?’

‘We zijn geen personages in een of ander verhaal.’ Max wijst naar het notitieboek in Sheila’s handen. ‘Ik heb dat echt gezegd, van die bestraling. Ik bén bestraald. Wij zijn echte mensen.’

‘Staat hier: “ooit aantrekkelijk geweest”?’ zegt Sheila.

‘Je bent helemaal geen schrijver’, zegt Max. ‘Je bent gewoon een vuile zakkenroller.’

De schrijver krimpt ineen. ‘Hoor eens, het spijt me als…’

‘Waarom wij?’

‘Wat?’

Deze zo voor de hand liggende vraag lijkt de schrijver te overvallen.

‘Waarom niet dat stel daar? Of die ellendige ober?’

‘Waar u het over had, denk ik.’

‘Waar wij het over hebben, is privé. Dat is iets tussen ons. Dit is niet een of ander toneelstuk waar je een kaartje voor hebt gekocht. Van alle dingen op de wereld waar je over kunt schrijven, terroristen en bankovervallers, kies je óns?’

‘Ik vond het gewoon interessant,’ zegt de schrijver, ‘dat zij haar zoon wil opzoeken en dat u niet wil dat ze gaat…’

‘Dat ik “niet wil dat ze gaat”!’ Nu wordt het Max te veel. Ik heb gezegd dat ze natúúrlijk moet gaan! Ik heb gezegd dat het goed is dat ze gaat! Als je zo nodig moet afluisteren, doe het dan wel goed!’

De schrijver wrijft over zijn slaap. ‘En dan dat over kanker, en dat lesbische gedoe.’

‘Goeie God, Max. Staan al die afschuwelijke dingen die je over Fran hebt gezegd daar ook in?’

Max buigt naar voren om het notitieboek weer uit Sheila’s handen te pakken, maar als hij zijn rug weer recht, voelt hij het bloed naar zijn wangen trekken, alsof hij te snel overeind is gekomen. Zijn adem gaat snel en voelt rasperig. ‘Dit is van óns! Je kunt niet zomaar… zomaar…’

Max slaat een andere bladzijde op. Hij leest over zijn kanker, over Block Island, over dat hij Frannie kuste, over de ober die tijd hamstert.

Er trekt een rilling over zijn rug.

Dat heeft hij allemaal niet hardop gezegd.

Hij kijkt nog eens goed naar de schrijver, die achter de grote brillenglazen iets ondoorgrondelijks heeft. Heeft de schrijver gewoon maar wat gegokt, of…? Nee. Nee, dat is onmogelijk. Misschien heeft Max al die dingen toch niet gedacht, misschien roept het lezen van deze tekst gedachten bij hem op die hij zelf helemaal niet heeft gehad, of…

Hij bladert een paar pagina’s terug en ziet zijn eigen gedachte, dat deze dag net een terugkerende droom is, en dan leest hij over ouder worden: het pijnlijke verglijden richting vergetelheid.

Er lijkt iets in de blik van de schrijver te kruipen, het begin van een grijns, een beetje zoals Brad toen hij klein was, op de momenten dat hij op iets stouts werd betrapt maar wist dat Max, als stiefvader, toch niets kon doen.

‘Max?’ vraagt Sheila.

De ober is gearriveerd. ‘Excuus voor het wachten. Zegt u het maar.’

Maar Max krijgt geen lucht meer. ‘We gaan hier niet eten. Kom mee, Sheila.’

‘Maar ik rammel van de honger.’

‘Kom mee. We gaan.’

‘Dan hebben we geen tijd meer om te eten.’

‘Het spijt me’, zegt de ober. ‘Het was ineens heel druk en…’

Is dit het dan? vraagt Max zich af. Het einde? Zijn hand trilt terwijl hij twintig dollar uit zijn portefeuille haalt en het verkreukelde biljet op tafel legt. ‘Sheila. Toe.’

Ze pakt haar spullen. Jas. Tas. Paraplu. Max’ fluitende ademhaling schuurt terwijl de lucht naar binnen en naar buiten gaat.

De schrijver steekt zijn hand weer uit. Zijn blik is nu ijzig, ondoorgrondelijk. Max kijkt naar het notitieboek dat hij in zijn handen houdt. Hij bladert een paar pagina’s verder, voorbij de laatste zin die hij heeft gelezen, de opmerking over Ty Cobb. Hij bidt dat de volgende pagina’s leeg zijn, maar er is nog meer. Hij slaat het notitieboek dicht voordat hij het kan lezen, voordat hij kan zien hoe het hun zal vergaan, hoeveel pagina’s ze wellicht nog te gaan hebben.

Nee. Dit is krankzinnig. Een waan. Heeft hij een hartaanval? Max zoekt houvast bij de tafel. Sheila heeft haar spullen gepakt en is op trillende benen overeind gekomen, haar knie is nog altijd pijnlijk van die keer dat ze hem heeft verdraaid bij het huisje van vrienden op de North Fork. Hij dwingt zichzelf om niet dit soort dingen te denken, omdat er nu ongetwijfeld in het notitieboek staat: haar knie nog altijd pijnlijk van die dag op de North Fork. Sheila kijkt naar hem op. Kennelijk ziet ze de angst in zijn ogen, want ze legt een hand op zijn arm. ‘Max?’

Haar aanraking brengt hem weer bij zinnen. Ankert hem weer in het moment, sterkt hem. En de absurde banaliteit van dit alles wakkert zijn woede weer aan. Dan sta je eindelijk oog in oog met de dood en blijkt die een vijfentwintigjarige eikel te zijn die een cursus creative writing volgt?

‘Hé’, zegt Max. ‘Laat me je één ding zeggen. Zo is het niet.’

Hij wappert met het notitieboek, vlak voor het gezicht van de schrijver, die er niet in is geslaagd het gevóél te pakken: het schrijnen in Max’ borst op die zomerdag zo lang geleden, Frannies hand op zijn ribben toen ze hem kuste op het strand, de andere kinderen in twee applaudisserende rijen, als bruidsmeisjes en -jongens. En toen, vijfentwintig jaar – een óógwenk – later, was daar Max op een echte bruiloft, zijn eigen, en weer dat schrijnen op het moment dat hij een andere hand op zijn borst voelde, de beeldschone Sheila op de dag dat ze elkaar kusten in de kerk waar haar familie altijd naartoe ging, en op de voorste rij, in een gekreukt pak, de norse, stille, negen jaar oude Brad, die zijn mammie zag hertrouwen. Weer een óógwenk later is er veertig jaar verstreken en ligt Sheila’s hand op Max’ borst na zijn laatste bestraling. En mijn god: de schaamte die hij nu voelt, dat hij Sheila een schuldgevoel probeert aan te praten zodat ze maar bij hem blijft, de angst dat hij ziek zal worden terwijl ze weg is, dat hij haar voorgoed zal verliezen, de verschrikking om alleen te moeten sterven – welke woorden zijn daarvoor?

Natuurlijk moet ze naar Oregon gaan om Brad op te zoeken, natuurlijk moet ze op bezoek gaan bij haar zoon en haar kleindochters, natuurlijk, natuurlijk, natuurlijk. Maar…

Sheila staat nu naast hem. ‘Gaat het allemaal wel, Max?’

Nee. Het gaat allemaal niet. Er is kanker en er is dood, en er is deze idioot met zijn schrijfoefening, zijn aantekeningen, zijn droom binnen een droom. Max boort al zijn kracht aan en buigt naar voren, tot hij op ooghoogte komt met de schrijver. ‘Hoor eens. Zo is het allemaal niet. Oud worden. Laat dat duidelijk zijn. Het is allemaal nog veel erger. En daar kom je niet achter door in een restaurant te gaan luistervinken. Het is geen geleidelijk proces of een droom of een verhaal. Het is een onvoorstelbare eenzaamheid. Het verlies… van alles.’ Met een klap slaat hij het notitieboek tegen de smalle, holle borst van de maker. ‘En ook jij ontkomt er niet aan, knul.’

ADEMBENEMEND DESOLAAT

Ik ben tot over mijn oren verliefd op de moeder van mijn slechtste leerling.

‘Tot over mijn oren verliefd’ klinkt misschien wat vreemd voor iemand van mijn leeftijd: vijftig. En het is een rare uitdrukking om te gebruiken voor iemand die ik nog maar net ken – maar op een merkwaardige manier is die zeer toepasselijk. Ik voel me net een puber, sukkelig en verlegen, en mijn oren beginnen letterlijk te gloeien als ze onverwacht in de deuropening van mijn lokaal staat, om het erover te hebben waarom haar zoon, die in de onderbouw zit, een onvoldoende heeft voor zijn exacte vakken.

Het blijkt de vrouw te zijn die ik al vaker, een keer of zes, zeven, op het parkeerterrein van de school heb gezien, waar ze stond te wachten tot haar kind klaar was met sporten of totdat een andere naschoolse activiteit was afgelopen. Tot vandaag had ik geen idee wie ze was of bij welk kind ze hoorde. Ze was gewoon een knap gezicht: een vrouw in een witte SUV, met sterke jukbeenderen en donkere ogen, en ik moet bekennen dat ik wel een paar keer heb omgekeken als ik van het schoolgebouw naar mijn eigen auto liep, gefascineerd door haar scherp uitgetekende profiel.

Nu ze recht voor me staat, kan ik niet anders zeggen dan dit: Abigail Cullen is een hemelse schoonheid. Ze komt het lokaal binnenzweven in een lange, witte rok met een donkerblauwe top, die het beeld oproept van de bovenste atmosfeer, daar waar de stratosfeer en de mesosfeer samenkomen.

Ja sorry, ik ben docent natuurwetenschappen, geen dichter.

‘Dag. U moet de moeder van Jacob zijn’, zeg ik. Ik klap mijn laptop dicht en schuif mijn stoel naar achteren. Ik sta op en gebaar naar mijn bescheiden koninkrijk. ‘Toe, kom verder.’

Ik geef al zesentwintig jaar exacte vakken in de onderbouw. Ik was altijd van plan geweest een bepaalde richting te kiezen en uiteindelijk een doctorstitel te halen in een specialistisch vakgebied, misschien ooit nog hoogleraar te worden. Maar tegen de tijd dat ik mijn bachelor had gehaald, kwam ik om in de schulden. Dus volgde ik cursussen om mijn masters te halen en haalde ook mijn lesbevoegdheid, en toen ik op zeker moment een vacature zag voor deze baan, in mijn geboorteplaats, solliciteerde ik en werd ik aangenomen – en een half leven later zit ik hier nog altijd.

Dat is beslist geen desillusie. Ik blijk het leuk te vinden om pubers les te geven. In geen enkele fase staan we als mens dichter bij het larve-stadium, een stadium van metamorfose. Ik vind de ongemakkelijkheid van de gemiddelde twaalfjarige verrassend innemend. En wel enigszins herkenbaar. Sterker nog: elk jaar opnieuw word ik daar op de eerste schooldag lijfelijk aan herinnerd, als ik voor de groep ga staan en een vorm van basale sociale angst voel die meer past bij hún ontwikkelingsstadium dan bij dat van mij, en op die momenten lijkt mijn eigen interne monoloog (Staat dit overhemd wel bij deze broek? Was dat een stomme opmerking? Zit er een snotje aan mijn neus?) weinig te verschillen van de vertwijfeling in de tijd dat ik in hun tennisschoenen met losse veters stond.

Mijn oudere zus, die marketing vice-president is van een regionale bank, omschrijft mijn werk als ‘katten leren apporteren’. En ze heeft geen ongelijk. Soms voelt het inderdaad zo – de totale desinteresse die al deze Brendans en Britneys uitstralen… Als ik een reeks lessen afsluit over stollingsgesteente (en zelfs zo ver ga dat ik een brok basalt uit de buurt meeneem), hoor ik mezelf soms denken: Nou, goed gedaan hoor, Edward, dat was een prima les.

En dan kijk ik op en zie vijfentwintig paar verveelde, comateuze ogen.

Maar juist die geringe kans op succes maakt de – zeer – sporadische overwinningen zo bijzonder: het warme gevoel dat ik heel soms krijg, als een leerling begint te stralen bij een les over tektonische platen, of als een klarinettiste aan de vierde lessenaar tijdens mijn uitleg over golfbewegingen haar hand opsteekt en zegt: ‘Zoals bij muziek?’ Waarop ik met een brede glimlach antwoord: ‘Ja, Morgan, precies zoals bij muziek.’

Op die momenten weet ik weer waarom ik dit werk doe, en denk ik: misschien heb ik een ziel weten te beroeren.

‘Ik ben de moeder van Jacob’, zegt Abigail Cullen. Wat zijn haar armen gebronsd. ‘Fijn dat u even tijd vrij kon maken, meneer Wells.’

‘Vanzelfsprekend’, zeg ik. ‘Jacob is…’

Jacob is wat? Onhandelbaar? Lastig? Gestoord? Ik val stil terwijl ik naar het gezicht van zijn moeder kijk. Ik had een woord paraat moeten hebben om Jacob te beschrijven, voordat ze binnenkwam. In plaats daarvan staar ik haar aan en legt de puberstem in mijn hoofd me het vuur na aan de schenen: Past mijn overhemd bij mijn broek? Zit er een snotje aan mijn neus?

‘Juist, ja.’ Mevrouw Cullen glimlacht en kijkt naar de grond na de stilte die ik laat vallen. ‘Dat is zo’n beetje de reden dat ik hier ben.’

Volgens mij ben ik voorbestemd om exacte vakken te geven. Ik ben geboren op 20 juli 1969, de dag dat de eerste mens voet op de maan zette. Terwijl mijn vader de nieuwsberichten over de maanlanding volgde op de televisie in de wachtkamer, haalde een chirurg mij uit mijn stervende moeder, die een bloedprop in haar long had. Vanaf dat moment voedde mijn vader mij en mijn zus in zijn eentje op. Ik ben ter wereld gekomen op het moment dat mijn moeder deze wereld verliet en Neil Armstrong voet zette op het krijtachtige oppervlak van een nieuwe wereld, met de woorden: ‘That’s one small step for man. One giant leap for mankind.’

Armstrong beweerde later dat hij eigenlijk ‘… one small step for a man…’ had gezegd – dus ‘voor een mens’ in plaats van ‘voor de mens’. Dat viel niet bij iedereen in goede aarde, omdat het lidwoord ‘een’ leek af te doen aan deze ongekende proeve van menselijk kunnen. Maar ik heb ‘een mens’ altijd logischer gevonden. Als Armstrong de mens in bredere zin had bedoeld, had hij in feite gezegd: ‘Dit is een kleine stap voor de mensheid, maar een reusachtige sprong voor… de mensheid.’

Er zijn maar weinig mensen die zich herinneren wat er werd gezegd door de tweede man die voet zette op de maan: mijn held, Buzz Aldrin.

‘Prachtig uitzicht’, zei Buzz.

Waarop Armstrong antwoordde: ‘Ongelooflijk, hè? Echt een adembenemend uitzicht.’

Vervolgens sprak Buzz de twee woorden waar ik nog altijd kippenvel van krijg en waaruit het paradoxale spreekt van het volledige besef van het miraculeuze en onwaarschijnlijke bestaan van de mens op een levenschenkend stuk steen in de lommerrijke buitenwijk van een koud, kaal universum.

‘Adembenemend desolaat.’

‘Daar geloven wij niet in’, zei Jacob Cullen in de eerste week van het schooljaar. Hij legde uit waarom hij de opdracht over de levenscyclus van planten niet kon maken. (Het was niets controversieels: fotosynthese, vasculaire versus non-vasculaire structuren, dat soort dingen.)

‘Jullie geloven niet in planten?’ vroeg ik.

‘Seks’, zei Jacob. Hij was een tengere twaalfjarige met een intelligente blik en een constante grijns. Naar ik had begrepen, zat hij nog maar net bij ons op school en had hij nog geen nieuwe vrienden gemaakt. Ik mocht hem op voorhand, zoals ik geneigd ben alle kinderen te mogen die buiten de groep vallen.

‘Jullie geloven niet in… seks?’ vroeg ik.

‘U mag mij er niet over onderwijzen.’

‘Ik kan je één ding verzekeren, Jacob, en dat is dat ik geen les geef over seks.’

‘U zei “sperma”.’

Ik legde uit dat ik geen ‘sperma’ had gezegd maar ‘sperme’, en dat de les ging over ‘angiospermen’ en ‘gymnospermen’: planten die zich voortplanten door middel van bloemen en vruchten, versus planten die gebruikmaken van zaden in bijvoorbeeld een dennenkegel.

‘Daar geloven wij niet in’, zei Jacob. ‘God heeft de planten gemaakt.’

Het werd een patroon. Waar ik het ook over had – celstructuren, erfelijkheid, geologie –, na afloop van de les kwam Jacob Cullen steevast naar mijn tafel. ‘Wij geloven daar niet in.’

‘Geloven jullie niet in stenen?’

‘U zei dat sommige stenen vier miljard jaar oud zijn. Hoe kan dat als de aarde zelf maar zesduizend jaar oud is?’

Mijn les over de maan en de getijden was de druppel geweest.

Ik keek op en zag Jacob aan mijn tafel staan. ‘Waar geloven jullie nu weer niet in, Jacob? In de maan? In de getijden?’

‘God heeft de maan opgehangen’, zei Jacob. ‘En de maanlanding was in scène gezet.’

Toen was de maat eindelijk vol. Die avond mailde ik Jacobs ouders.

En nu? Tja, wat ik ook voor briljant pleidooi had willen houden voor de wetenschap, mijn hoofd is nu een grote mist. Tegen wil en dank staar ik Abigail Cullen aan, haar inktzwarte haar strak naar achteren getrokken, haar voorhoofd glad en bevallig.

‘Toe, gaat u zitten’, zeg ik, en mijn handen trillen terwijl ik naar een tafeltje van de leerlingen gebaar. ‘Komt meneer Cullen ook?’

‘Jacobs vader is aan het golfen’, zegt ze. Dan schraapt ze haar keel. ‘We zijn onlangs gescheiden.’

‘O. Wat naar’, zeg ik, en dan flap ik eruit: ‘Ik ook. Gescheiden, bedoel ik. Niet aan het golfen. Dat mag duidelijk zijn.’ Ik gebaar naar de ruimte om ons heen, en met een extra gebaar probeer ik duidelijk te maken dat dit natuurlijk geen golfbaan is maar een leslokaal. Zo innemend, zo geestig. Het zweet parelt op mijn voorhoofd. Wat is er met me aan de hand?

Mogelijk heb ik ook het ‘onlangs’ nog gecorrigeerd, in relatie tot mijn eigen scheiding. Anya is acht jaar geleden vertrokken. Sindsdien heb ik niet meer geprobeerd te daten. Ik wilde het wel. Maar mensen zoals ik blijken maar al te zeer onderhevig aan de eerste wet van Newton: een massa komt pas in beweging als er een kracht van buitenaf op wordt uitgeoefend. En het is opmerkelijk hoe weinig krachten van buitenaf zich ook maar iets gelegen laten liggen aan een vijftigjarige leraar natuurwetenschappen in de onderbouw.

Wat betreft mijn scheiding komt er nog een andere zinsnede bij me op: Het lijkt wel gisteren. Dat zinnetje maakt goed duidelijk hoe een herinnering aan een gebeurtenis in het verre verleden op de een of andere manier scherper kan zijn dan je zou verwachten op grond van de verstreken tijd. Maar in het geval van Anya’s vertrek gaat dat voor mij juist niet op. De bewuste dag waarop mijn vrouw haar koffers pakte voelt als exáct acht jaar geleden, in de zin dat de dag zelf me niet meer echt helder voor de geest staat. Ik weet dat we hebben gepraat – het slotstuk van een gesprek dat al een maand gaande was. Ik herinner me dat ik verbaasd was dat haar koffers al klaarstonden. Maar ik heb geen enkel beeld meer van haar auto die wegreed, of van het weer, of van de kleren die zij of ik droeg. De dagen en de weken en de jaren vooráfgaand aan haar vertrek lijken juist weer wel net gisteren, zo dichtbij dat ik ze bijna kan aanraken, kan inademen. Ik kom na mijn werk thuis en ben stomverbaasd dat ik niet haar aanwezigheid voel, dat ik haar niet languit op de bank zie liggen, met opgetrokken knieën, een kop thee op tafel. Ik doe de garagedeur open en vraag me af waar haar auto is gebleven. Ik schuif de deur van de kast open in de stellige overtuiging daar haar jasjes en bloesjes te zullen zien hangen, haar werkkleding keurig op plastic hangertjes.

Waarom ging Anya bij me weg? Sommige problemen hebben geen eenvoudige antwoorden. We hadden geen ruzie. We vonden het leuk om samen te gaan wandelen en te kaarten en nieuwe restaurants uit te proberen. Ik had het idee dat we aardig bij elkaar pasten. Er waren wel dingen die ze zei toen ze vertrok, over zichzelf willen vinden en over hartstocht en over het leven dat maar zo kort is, maar ik heb altijd het gevoel gehouden dat de dingen die ze níét zei, minstens zo belangrijk waren. Het feit dat we geen kinderen konden krijgen. De dood van haar moeder, destijds in Minsk. Iets in mijn karakter wat Anya ‘je afstandelijkheid’ noemde, een omschrijving – waar ik overigens weinig tegen in kan brengen – die impliceerde dat ik op momenten in emotionele zin onbereikbaar was.

Ik zou willen dat ik er wel iets tegen in had kunnen brengen, maar het valt niet te ontkennen dat ik het altijd moeilijk heb gevonden mijn gevoelens te uiten. Hoe intenser het gevoel, hoe moeilijker ik het vind om erover te praten – neem opgroeien zonder moeder, de door de alcohol gevoede dementie van mijn vader. Ik twijfel er niet aan dat ik dingen onderdruk, zoals Anya zei, maar zoals ik haar ook al antwoordde: dat doe ik heus niet bewust. Of expres. Wat kun je doen als iemand zich beklaagt over iets wat heel wezenlijk aan je is? Dat je te lang bent? Dat je ogen te blauw zijn?

Mijn zus heeft een al even stoïcijns karakter. We zijn geen huilebalken of knuffelaars. Toen ik haar vertelde dat Anya bij me weg was, liet mijn zus die woorden even op zich inwerken en zei toen: ‘Ga je het huis verkopen, Edward? Ik weet wel een goede makelaar.’

Ik ben altijd Edward geweest. Als baby Edward, als zesjarige Edward, als eerstejaars Edward, als leraar Edward, altijd Edward. Anya is de enige die me ooit Eddie heeft genoemd. Al bij ons eerste afspraakje – een symfonieconcert in de open lucht, met vuurwerk – toen ik Anya thuisbracht en zij mij kuste, vroeg ze me plagerig hoeveel afspraakjes er nodig zouden zijn geweest voordat Eddie Ánya zou hebben gekust. Twintig? Veertig? Ik hou het op zes.

‘Tot ziens, Eddie’, zei ze die eerste keer, nadat ze me had gekust. Negen jaar later zei ze precies hetzelfde, toen ze voorgoed vertrok, maar dan zonder kus. ‘Tot ziens, Eddie.’

Misschien is dat de reden dat ik nu, in mijn klaslokaal, na mijn onnozele gewauwel over golfen en scheiden, een hand uitsteek en me als volgt voorstel aan Abigail Cullen: ‘Eddie Wells. Aangenaam.’

‘Abigail Cullen’, zegt ze. Er trekt een siddering door mijn arm op het moment dat onze handen elkaar raken. Mijn god, wat heb ik? Een vorm van tijdelijke verstandsverbijstering? Een geheime voorraad puberale hormonen die ergens in mijn lichaam lag opgeslagen? Deze vrouw is gewoon een mens, haar hand is gewoon een hand, haar huid is gewoon huid. Waarom zijn mijn wangen rood? Waarom is mijn hand klam als ik naar het tafeltje van een leerling wijs?

En waarom breekt mijn stem als ik zeg: ‘Kan ik iets voor je inschenken?’

Abigail Cullen kijkt om zich heen. ‘Zoals…?’

Een terechte vraag. We zitten in een praktijklokaal, niet in een cocktailbar. Ik heb echt geen idee wat me bezielt. Ik pak een maatkolf. ‘Een liquid volcano?’

Elke docent zal van tijd tot tijd het gesprek moeten aangaan met fundamentalisten. Zéker docenten exacte vakken. Ik heb verzoeken gekregen van ouders om intelligent design of de scheppingsleer te behandelen naast wat zij ‘de theoríé van evolutie’ noemen. Andere ouders worden boos als ik ook maar iets aanstip wat in de buurt komt van reproductie. Maar probeer maar eens biologie te geven zonder te raken aan het begrip voortplanting. Onmogelijk. Het curriculum van de onderbouw is zo breed en algemeen van opzet dat het aan geen enkele omstreden kwestie raakt, maar toch zijn er altijd wel ouders die mijn beweegredenen in twijfel trekken, alsof ik hun kinderen probeer te indoctrineren met… nou ja, zeg het maar, socialisme, heidense praktijken of porno.

Ik probeer geduld op te brengen, maar eerlijk gezegd wordt het me weleens te veel.

Voor wie tijdens een ouderavond met dergelijke bezwaren komt, heb ik een respectvol betoog paraat over wetenschap en religie. Ik denk dat het van cruciaal belang is dat ze mij als mens zien, dus begin ik er altijd mee dat ik zelf nogal schuchter was op de leeftijd van hun kind, dat ik dol was op exacte vakken, dat ik ben geboren op de dag dat de eerste mens voet op de maan zette. Vervolgens vertel ik een anekdote over mijn held. ‘Weet u wat Buzz Aldrin als eerste deed toen hij op de maan stond? Hij ging ter communie. Hij was namelijk van mening dat wetenschap en religie elkaar aanvullen, omdat beide proberen de grote mysteriën van het bestaan te doorgronden – het ene door middel van hypothesen en experimenten, het andere door middel van allegorieën en metaforen.’

Meestal weet ik de ouders zo iets milder te stemmen, maar zo heel af en toe werkt deze aanpak contraproductief en maakt alles alleen maar erger. ‘De Bijbel is géén metafoor’, zei een kwade vader een keer tegen me. ‘De Bijbel is het absolute Woord Gods.’

Ik glimlachte. ‘Maar u moet toegeven dat Jezus ook in allegorieën sprak.’

‘Jezus sprak in waarheden’, zei de man. ‘En wat mij betreft maken jij en je lessen deel uit van Satans pr-afdeling.’

Wat moet je daarop zeggen?

Misschien is dat nog een reden dat Buzz Aldrin mijn held is. Een groot deel van zijn leven werd hij belaagd door complotdenkers. In 2002 viel iemand hem lastig voor de deur van zijn hotel, hield bij hoog en bij laag vol dat de maanlanding in scène was gezet, en eiste dat Buzz dat zou toegeven. Buzz verzocht de man een paar keer hem met rust te laten. Herhaaldelijk keerde hij zich van hem af, maar de man weigerde hem met rust te laten en riep hem na: ‘Leugenaar! Lafaard!’

De film van wat er daarna gebeurt, heb ik misschien wel tien keer bekeken: de tweeënzeventigjarige voormalig astronaut keert de man keer op keer zijn rug toe, totdat er uiteindelijk iets bij hem knapt. Hij blijft staan, draait zich om en verkoopt de idioot een flinke dreun. Vanaf dat moment is Buzz Aldrin overal ter wereld de held van docenten exacte vakken, de patroonheilige van Nu-ben-ik-dit-gezeik-zat.

‘Laat ik eerst heel duidelijk stellen dat ik niets wil afdoen aan welk geloof dan ook’, zeg ik tegen mevrouw Cullen. ‘Ik wil Jacob alleen duidelijk maken wat het verschil is tussen overtuiging en kennis.’

En dan verdwaal ik in haar ogen. Ik schraap mijn keel. ‘U kunt er bijvoorbeeld voor kiezen om niet in de zwaartekracht te geloven, maar dat verandert niets aan wat er gebeurt als u van een stoepje stapt, toch? Zo is het ook met de evolutie. Of met de klimaatverandering. Dat zijn geen meningen die je kunt retweeten of die je een opgestoken duimpje kunt geven, maar complexe reeksen processen die uitgebreid zijn geobserveerd en geanalyseerd, en waar in de loop der eeuwen wetenschappelijk bewijs voor is geleverd – ongeacht de vraag of een bepaalde religie of een bepaalde politicus zich daar al dan niet in kan vinden.’

Ze houdt haar hoofd schuin, alsof ze me niet helemaal kan volgen. Ik overweeg met mijn Buzz Aldrin-verhaal te komen, maar besluit het over een andere boeg te gooien.

‘Daarom lijkt het mij niet verstandig, en ook niet eerlijk, om een kind te beperken tot de kennis waarover men tweeduizend jaar geleden beschikte,’ zeg ik, ‘zoals het me ook niet goed lijkt om Jacob, als hij een infectie zou hebben, te laten behandelen met wierook omdat er in Bijbelse tijden geen ander medicijn voorhanden was. Snapt u?’

Op dat moment zie ik ineens de Cullen-grijns over het gezicht van Jacobs moeder glijden. ‘Wierook’, zegt ze.

Op dat moment voel ik de grond onder mijn voeten wegzakken.

Dit gaat over meer dan alleen een jongen en zijn religieuze ouders.

Dit gaat over alles wat er mis is met ons verscheurde en gedigitaliseerde land, over de tweedelingen die worden veroorzaakt door mensen die selectief met de feiten omgaan, of ze zelfs geheel van de hand wijzen, mensen die de voorkeur geven aan hun filmpjes vol realiteitsparanoia, aangestuurd door socialmedia-algoritmen, de cynische werktuigen van hen die inhalig zijn, lui, willens en wetens onnozel.

Wat ik vervolgens doe, is niets voor mij.

Ik doe een beroep op het gevoel. ‘Mevrouw Cullen’, zeg ik, en ik buig naar voren. ‘Abigail. Vergeef me dat ik zo vrijpostig ben, maar als twee intelligente mensen zoals wij niet kunnen uitstijgen boven die middeleeuwse angsten en bijgeloof, boven eeuwen van onverdraagzaamheid en achterhaalde ideeën, wat heeft de mensheid dan nog voor toekomst? Ik bedoel, gezien de serieuze gevaren waarmee we ons allemaal geconfronteerd zien – reële, existentiële gevaren – kunnen we het ons domweg niet veroorloven tijd te verdoen met discussies over de vraag of God de planten heeft geschapen, en of de maanlanding wel echt heeft plaatsgevonden!’

Op dat moment barst Abigail Cullen in lachen uit. ‘Heeft hij gezegd dat de maanlanding niet echt heeft plaatsgevonden? Meneer Wells, Eddie, volgens mij neemt mijn zoon je in de maling. Wij zijn niet gelovig. Totaal niet. Jacob is sinds zijn doop niet meer in een kerk geweest. Hij zal echter wel aan het kruis worden genageld.’ Ze glimlacht. ‘In metaforische zin, dan.’

Kennelijk heeft Jacob zijn ouders verteld dat hij een onvoldoende heeft voor exacte vakken omdat zijn leraar een notoire alcoholist is. Meneer Wells vergeet huiswerk op te geven en overhoringen na te kijken. Hij zit achter zijn tafel, vaak dommelend, of met een kater. Niemand mag vragen stellen en niemand mag na de les bij hem komen. Hij geeft beurten en overhoringen die niet eens overeenkomen met het opgegeven huiswerk. Hij gaat elke dag vroeg weg om naar de kroeg te gaan. Eerlijk gezegd komt het door zijn probleem dat de hele klas een onvoldoende heeft.

‘Iedereen?’ vraag ik. ‘Tjonge, dat is nogal een curve.’

‘Zeg dat. Het is een publiek geheim’, vervolgt mevrouw Cullen. ‘Maar niemand zegt er iets van.’

‘En waarom is dat?’

Mevrouw Cullen buigt nu zelf naar voren, alsof ze een sappige roddel gaat vertellen. ‘Het schijnt dat meneer Wells vorig jaar betrokken is geweest bij een vreselijk ongeluk.’

‘Een ongeluk!’ Ik heb bijna bewondering voor Jacobs creativiteit. Ik hoop dat hij beter is in zijn talen dan in de exacte vakken.

‘Ja. Zijn vrouw en kinderen zijn omgekomen’, zegt ze. ‘Vandaar. Hij drinkt om te vergeten.’

‘Op die manier. Hoeveel kinderen, als ik vragen mag?’

‘Twee.’

‘Ach, ja’, zeg ik. ‘De tweeling. Hoop en Rede.’

Ze lacht en schudt haar hoofd. ‘Mijn excuses. Sinds de scheiding, en de verhuizing, gedraagt hij zich zo. Ik ben er een tijdje geleden achter gekomen dat hij de gymleraar heeft verteld dat hij niet kan meedoen met zaalhockey omdat hij huidtuberculose heeft.’

‘In het geval van zaalhockey kan ik er nog wel begrip voor opbrengen.’

We zitten nog te lachen als meneer Cullen binnenkomt.

‘Wat valt er te lachen?’ wil hij weten. Hij is lang en kalend, gespierd als een oud-rugbyspeler. Hij heeft zijn golfkleren nog aan. Zijn wangen zijn rood en ik vermoed dat hij heeft gedronken, dat hij zijn woede de vrije loop heeft gelaten, een woede die vermoedelijk nog eens wordt aangewakkerd als hij mij ziet lachen met zijn ex.

Hij komt met grote passen door het lokaal op me af.

‘Het kan me niet schelen wat je allemaal is overkomen’, zegt hij. ‘Je hebt het recht niet om dat af te reageren op die kinderen.’

‘Mike, rustig nou even…’ Mevrouw Cullen komt overeind.

‘Niks “rustig nou even”!’ Hij loopt om mijn tafel heen.

Ik kom ook overeind, mijn handen in een verzoenend gebaar omhoog. ‘Er blijkt sprake te zijn van een misverstand.’

‘Mike’, zegt mevrouw Cullen. ‘Jacob doet zich voor als een of andere fundamentalist. Hij zegt dat hij niet in wetenschap gelooft. Hij heeft tegen zijn leraar gezegd dat de maanlanding in scène was gezet.’

Mike Cullen lijkt in de war. Hij staat vlak naast me. ‘Nou en?’ Hij stinkt naar bier. ‘De maanlanding wás ook in scène gezet’, zegt hij. ‘Daar heb ik een filmpje over gezien. Het is onmogelijk dat ze door de vanallengordels zijn gevlogen zonder dat…’

Ik herinner me niet eens meer dat ik uithaalde.

Nadien staat Abigail erop om me naar de spoedeisende hulp te brengen, al kan ik prima zelf rijden. Het ziet er erger uit dan het is – een gebroken jukboog: het smalle deel van het jukbeen, tussen de kaak en het oor. Het kan snel worden verholpen, met maxillofaciale chirurgie, alsof je een deuk uit een oude auto haalt.

Meneer Cullen is vrij snel ontnuchterd door het incident. Dit kan me natuurlijk mijn baan kosten, als de rector erachter komt dat ik heb uitgehaald naar een ouder, maar gelukkig miste mijn slappe uithaal doel, en voelt meneer Cullen zich zo opgelaten over het letsel dat zijn dreun in reactie op mijn uithaal heeft aangericht, dat hij belooft geen klacht in te dienen.

‘Dank u’, zeg ik. ‘Ik weet echt niet wat me bezielde.’

‘Het spijt me vreselijk’, zegt meneer Cullen, terwijl ik papieren zakdoekjes tegen mijn bloedende neus druk.

‘Nee, het is mijn schuld’, zeg ik. ‘Ik begrijp niet dat ik me zo heb laten gaan.’

‘Ik wel’, zegt Abigail, met een snelle blik op haar ex.

Maar voordat we naar het ziekenhuis gaan, moet ik meneer Cullen echt nog één ding zeggen. ‘Luister’, zeg ik. ‘Hoewel een langdurige blootstelling aan de vanallengordels in theorie kan leiden tot gezondheidsproblemen bij de mens, is het volkomen ongevaarlijk om er in een ruimteschip doorheen te vliegen. Je wordt dan ruwweg blootgesteld aan dezelfde hoeveelheid straling als bij een röntgenfoto – zoals ik straks, dus.’

Hij kijkt me lange tijd strak aan. ‘Oké’, zegt hij uiteindelijk.

‘Ik schaam me dood’, zeg ik tegen Abigail, op weg naar het ziekenhuis. ‘Ik heb vijftig jaar lang niemand ook maar een haar gekrenkt en dan ga ik door het lint vanwege de vanallengordel?’

Ze glimlacht. ‘Trek het je niet aan. Mike kan echt een eikel zijn. En hij was dronken. Ik zou bijna willen dat je beter kon mikken.’

Ik beloof haar dat ik zal trainen voor de volgende keer dat ik in de bres moet springen voor de wetenschappelijke aanpak.

Later, met een potje pijnstillers op zak en een afspraak voor een operatie later die week, brengt Abigail me terug naar school. Onderweg hebben we een fijn gesprek, over kinderen en wetenschap en de pijn van een scheiding. Vraag haar mee uit, zegt mijn innerlijke stem. Dat is natuurlijk dezelfde hormonale stem die me twee uur eerder heeft doen uithalen, en de volwassen stem, de behoedzame stem, brengt me dan ook in herinnering dat een ouder mee uit vragen net zo ongepast is als de dreun die ik bijna had uitgedeeld.

Ik schat de kans dat ik Abigail Cullen mee uit vraag, dan ook op: nul.

Maar even later, op de parkeerplaats, gezeten op de leren passagiersstoel van haar witte SUV, moet ik ineens weer denken aan Buzz. Aan Anya, en aan hartstocht, en aan het feit dat het leven maar kort is.

‘Abigail,’ zeg ik, ‘ik hoop niet dat dit ongepast is, maar wat ik me afvraag: heb je misschien zin om morgen samen te lunchen?’

Ze kijkt naar mij, dan naar het schoolgebouw. ‘Daar, bedoel je?’

Ach, ja. Stom van me. Het is donderdag. Een schooldag. ‘Je hebt gelijk’, zeg ik. ‘Morgen lunch ik inderdaad in de lerarenkamer. Voor zoiets is het weekend misschien geschikter.’

Ze glimlacht vriendelijk. En wat voor tienerhormonen er ook door mijn lijf jagen, ze herkennen ogenblikkelijk deze glimlach. De subtiele afwijzing. Ze legt uit dat haar scheiding nog te vers is, dat ze het patroon probeert te doorbreken van ‘problemen oplossen met nieuwe problemen’, en vooral dat haar kinderen nu aandacht nodig hebben. ‘Ik ben nog niet toe aan een nieuwe…’

Ze zegt het woord niet, maar we weten het allebei: relatie.

Maar dan pakt ze tot mijn verbazing mijn hand. ‘Maar lief dat je het vraagt. Dank je. En eerlijk gezegd kan ik wel een vriend gebruiken. Misschien kunnen we een keertje gaan wandelen of zo.’

‘Dat treft, ik ben een uitstekende wandelaar’, zeg ik.

Na mijn operatie spreken we een keer af bij de botanische tuin in Manito Park. De scherpe randjes van Ik kan wel een vriend gebruiken zijn er inmiddels af en ik vind het fijn om met haar te wandelen. Ik ben degene die voorstelt om Jacob mee te nemen, zodat hij meteen een extra opdracht kan doen over de voortplanting bij planten. Abigail zegt dat ik er goed uitzie, dat de zwelling minder is, dat ik weer een beetje op mezelf lijk. Ik vertel haar dat ik mijn röntgenfoto’s mee naar school heb genomen, en dat het een van die zeldzame momenten opleverde dat een les echt iets teweegbrengt; bij het kijken naar de foto’s van mijn schedel maakten sommige leerlingen de cognitieve sprong dat ook zij bestaan uit een verzameling botten die misschien ooit door een wetenschapper zullen worden bestudeerd.

Abigail vertelt me dat onze ontmoeting nóg iets goeds heeft opgeleverd: haar ex is bereid in therapie te gaan om iets aan zijn opvliegendheid te doen. Ze is blij vanwege de kinderen, zegt ze, en met name vanwege Jacob.

Alsof het zo is afgesproken, roept hij op dat moment: ‘Angiosperme?’ Ik kijk naar de plek waar hij het paarsachtige, zich openvouwende blad van een Japanse esdoorn bestudeert. ‘Klopt, Jacob’, zeg ik. ‘Heel goed.’ Zijn moeder en ik staan wat hoger, op een houten bruggetje, overal om ons heen uitbundig leven in het gefilterde zonlicht.

‘Adembenemend,’ zeg ik, ‘vind je niet?’

SLIPSTREAM

Na afloop stapte ze in de auto – reed langs kroegen, restaurants, koffietentjes, de bibliotheek. Ze stak de rivier over, keer op keer. Ze reed langs haar appartement in Brownes en parkeerde uiteindelijk bij de Baby Bar, en op dat moment besloot ze Boone te bellen. Haar vinger lag al op het schermpje, maar nog voor ze hem kon bellen, begon de telefoon te trillen en flitste het woord Mam op. Ze liet hem op voicemail gaan.

Ze had Boones contactgegevens bijna een jaar terug in een opwelling gewist – maar ze kende het nummer uit haar hoofd. Twee keer overgaan.

‘Hé daar’, zei hij. ‘Dat is teringlang geleden.’

‘Ik moet je zien’, zei ze.

‘Klinkt goed.’

Toen vertelde ze het hem.

‘O, shit’, zei Boone.

Hij kwam naar haar toe in de Baby Bar. Hij omhelsde haar en ze hapte naar adem toen ze zijn armen als twee kabels om zich heen voelde.

Ze bestelden. Toen de biertjes werden neergezet en hij zijn portemonnee wilde pakken, greep hij mis. ‘O, shit, Myra.’

‘Geen punt’, zei ze. ‘Ik betaal wel.’

Ze betaalde met een briefje van tien en ze liepen met hun blikjes Rainier naar een tafeltje. Het was rustig en donker in de Baby Bar. Ze vond het een fijne plek: beste jukebox van de hele stad.

‘Luister, wat de dokters ook zeggen: gewoon doen’, zei hij. ‘Onderga die behandeling, en als deze hele teringzooi achter de rug is, gaan we een tripje maken, jij en ik.’

‘Waarheen?’

‘Amerika.’

‘We zijn in Amerika, Boone.’

‘Je snapt me wel. Gewoon, weg.’

‘En Carla?’

‘Het lijkt me leuker om met z’n tweeën te gaan.’

Ze lachte. ‘Je snapt heus wel wat ik bedoel.’

‘Carla heeft hier niets mee te maken.’

‘Wij gaan samen een tripje maken en daar heeft je vrouw niets mee te maken?’

‘Dit keer niet, nee.’

Boones haar was weer wat langer, krullen over zijn voorhoofd, zoals zij het leuk vond. Hij haalde een hand door zijn haar, streek het naar achteren, maar het viel weer voor zijn ogen.

‘Zo vond ik je haar altijd het leukst.’

‘Shit.’ Hij woelde weer door zijn haar. ‘Ik ben een oude schoen.’

Ze glimlachte. ‘Wat wil je daarmee zeggen?’

‘Met het meeste wat ik zeg wil ik helemaal niets zeggen.’ Hij wenkte om meer bier, leek zich toen te herinneren dat hij geen geld bij zich had.

‘Geen punt’, zei ze. ‘Ik betaal wel.’

Hij was twaalf jaar ouder dan zij: zesendertig. Hij was jarig op 9 april. Hij at het liefst taco’s. Hij reed nog altijd op een skateboard. Hij werkte in de bouw, voor zijn oom, die betonstorter was; Boone maakte de houten bekistingen. Hij zei dat hij in vroeger tijden de kost zou hebben verdiend als ‘buitenmens’, maar volgens Myra was zijn idee van buiten zijn een traytje bier kopen, de bossen in rijden, een vuur stoken en in zijn auto pitten.

Hij had al een jaar of tien een knipperlichtrelatie met Carla. Ze hadden samen een zoontje, Dylan. Het was uit tussen Boone en Carla, of althans, dat beweerde hij, toen hij Myra een kleine vier jaar geleden in een kroeg had leren kennen. Die avond had ze haar ogen niet van hem af kunnen houden. Hij had stevige wenkbrauwen en een deukje boven zijn wang van een vechtpartij die hij zich niet kon herinneren. Mensen zeiden vaak dat hij een jongere, sjofelere uitvoering was van een bekende acteur, al konden ze niet op de naam komen – maar voor haar leed het geen twijfel. Toen ze het hadden uitgemaakt, keek ze Clive Owen-films en vroeg zich af hoe twee mensen zó op elkaar konden lijken en tegelijkertijd zó van elkaar konden verschillen.

‘Er is toch een goede soort en een slechte soort?’ vroeg hij.

‘Ja’, zei ze, maar meer zei ze er niet over.

‘Shit, Myra. Wat erg.’ Hij keek weer naar het bierblikje. Hij leek iets te zien in het bier, misschien haar toekomst.

‘Ben je high, Boone?’

‘Oh, yeah.’

De chirurg leek tevreden over zijn werk.

De tweede week van de bestraling leek het haar nog niet eens zo erg, doodgaan.

Ze werk wakker naast de wc-pot. Ze kreeg geen lucht. Alles stond in brand. Tolde. Ze greep naar haar haren en hield hele plukken in haar hand. Ze braakte vuur, als lava in haar slokdarm. Elke schurende ademhaling was als een gebed: niet overgeven alsjeblieft, niet overgeven alsjeblieft.

Haar maag keerde zich om maar er kwam niets uit. Ze kokhalsde en er droop gal van haar lip. Ze spuugde. Hapte naar adem. Spuugde. Hapte naar adem. Met Boone had ze een keer een slechte trip gehad op paddo’s en wodka, en toen had ze de hele nacht moeten kotsen, maar vergeleken hiermee was dat een warm bad geweest.

‘Myra?’ Haar moeder stond in de deuropening.

Happend naar adem hing ze boven de wc-pot. Haar moeder zette een glas water op de grond. ‘Dank je.’

Haar moeders blik gleed naar de pluk haar op de vloer.

‘Er is een verpleegkundige die dag en nacht beschikbaar is. Ik kan bellen.’

‘Het gaat wel.’ Ze nam een slokje water, maar toen ze slikte leek het net aanstekervloeistof. Haar moeder legde nog iets anders naast haar op de grond. Haar telefoon.

‘Die had je boven laten liggen. Op het schermpje stond Bericht, met het nummer van Boone.

‘Myra, ik mag hopen dat je het niet weer met hem aanlegt…’

‘Mam…’

‘Ben je vergeten hoe schadelijk die periode voor je is geweest…?’

‘Natuurlijk ben ik dat niet vergeten. Ik moest het gewoon kwijt. Hij is alleen benieuwd hoe de operatie is gegaan.’

Ze wachtte tot haar moeder naar bed was voordat ze het bericht las. De laatste keer dat ze iets van Boone had gehoord, was toen ze hem een berichtje had gestuurd dat ze was toegelaten tot de studie rechten, waarop hij een wazige foto van zijn pik had gestuurd. Mooi zo, regter, had hij getikt, en doordat hij ‘rechter’ zo raar had geschreven, duurde het even voor ze het begreep. Toen ze nog samen waren, had hij haar er vaak mee geplaagd dat ze rechten wilde gaan studeren. Hij zei dat hij haar gebruikte, níét voor de seks, maar voor als hij ooit een advocaat nodig mocht hebben.

En nu lag ze hier doodziek op de vloer en las zijn nieuwe berichtje. Het was een wazige foto van zijn kont. Denk aan je, had hij geschreven.

De laatste behandeling deed haar bijna de das om. Na afloop sliep ze twee dagen aan één stuk. Toen ze wakker werd, had ze het idee dat het afschuwelijke maagzuur de kanker zelf was, al wist ze heus beter. Maar het hielp om een bepaald gevoel – dit schrijnen – te zien als de kanker. Het was pijnlijker dan ze ooit had kunnen denken, alsof iemand een gloeiende staalborstel op en neer haalde door haar slokdarm. Ze wilde water, maar water maakte het erger. Ze wilde melk, maar melk maakte het erger. Dit is kanker, dit is liefde, dit is alles: het maakt het erger.

Ze sliep bij haar ouders in het souterrain. Vrijwel meteen na haar diagnose had ze de deur van haar appartement in de stad achter zich dichtgetrokken. Kennelijk had haar vader zich over het huurcontract ontfermd, want ze had nooit meer iets vernomen van de huurbaas. Dat was de handelswijze van haar vader, de oude procesmanager die achter de schermen werkte – hij regelde alles met haar chirurg, haar oncoloog, haar huisbaas, haar manager bij het advocatenkantoor waar ze assistent was, haar begeleider bij de universiteit. Alles werd geregeld. Zo was haar vader: hij ontfermde zich over alles, behalve over haar.

Als haar ouders allebei naar hun werk waren, ging Myra naar boven om tv te kijken, maar zo tegen het einde van de middag ging ze weer naar beneden, naar de logeerkamer. De rest van de nacht deed ze alsof ze sliep. Ze hoorde haar moeders voetstappen op de beklede trap, vervolgens bij de deur, en ze haalde zwaar adem in het donker, net zolang tot haar moeder weer naar boven ging. Later hoorde ze haar vader thuiskomen en met haar moeder praten, en de rest van de avond klonken er boven allerlei geluiden: de telefoon, de deurbel, de borden van het eten, de tv, haar vaders krakende schoenen. In de ochtend weer de lichte tred van haar moeder op de trap.

‘Myra?’

‘Mmm.’

‘Ik heb een quiche gemaakt. Heb je trek?’

‘Nee.’

‘Je moet echt iets eten.’

‘Ik neem zo wel wat muesli.’

Haar moeder kwam binnen, ging op de rand van haar bed zitten en legde een hand tegen Myra’s voorhoofd. Myra proestte zachtjes. ‘Voel je of ik koorts heb? Hoef ik niet naar school vandaag?’

Haar moeder lachte ook en sloeg toen een hand voor haar mond. ‘Och, lieverd,’ zei ze, en haar stem dreigde te breken, ‘ik weet ook niet wat ik anders moet doen.’

‘Ik weet het, mam.’ Myra ging rechtop zitten. Ze legde een hand tegen haar moeders voorhoofd. ‘Ik weet ook niet wat ik moet doen.’

Myra trok verschillende kleren aan, maar ze zaten geen van alle lekker. Uiteindelijk koos ze voor een gestreepte panty. Haar heupbotten staken uit, als twee pistolen in een holster. Haar borsten waren lege windzakken. Ze liet haar vingers over het litteken glijden. Ze trok een sportbeha aan en trok een jurk over de maillot, een trui over de jurk en een jasje over de trui. Als ze steeds meer laagjes aantrok, werd ze uiteindelijk misschien weer een compleet mens. Haar zus had haar een roodbruine pruik gegeven, die zo dicht mogelijk in de buurt kwam van haar eigen haarkleur. Ze zette hem op. Ze zag eruit als een potlood met een gummetje aan het uiteinde.

Het maagzuur was afgezwakt tot iets hards en metaligs in haar keel. Niets smaakte haar nog; ze slikte bladmetaal. Dit was de gedaante die de kanker nu had aangenomen: een kil metalen lemmet van tong tot long.

Ze kwam boven en zag de pillen die haar moeder voor haar had klaargezet. Ze nam ze in met wat sinaasappelsap en voelde ze langs het ijzige mes naar beneden glijden. Ze nam een bakje muesli. Het leek alsof ze twee maanden lang niets anders had gegeten dan muesli.

Haar vader kwam de kamer binnenlopen, terwijl hij zijn das rechttrok. ‘Voel je je al wat beter?’

‘Ik geloof van wel’, loog ze.

‘Nou, je ziet er goed uit’, loog hij.

‘Dank je, ik voel me ook goed’, loog zij.

‘Ik heb lunch voor je gemaakt’, zei haar moeder. Als om te bewijzen dat er nu dan eindelijk iets werd gezegd wat waar was, hield ze een boterhammenzakje omhoog. ‘Twee boterhammen.’ Alsof Myra negen was.

‘Bedankt, mam. Ik stop het straks samen met mijn wanten in mijn kluisje.’

Haar moeder lachte. ‘Ga je de deur nog uit, vandaag?’

‘Nee.’

Ze keek haar ouders na, die ieder naar hun eigen kantoor gingen. Ze had haar moeder een keer horen zeggen dat ze tien jaar ouder was geworden door ‘Myra’s ziekte’. Toen ze zeker wist dat hun auto’s waren weggereden, stuurde ze Boone een berichtje.

De rest van die ochtend keek ze tv. The View. Family Feud. Het was idioot – jij ging dood, maar die programma’s gingen gewoon door. Nieuwe presentatoren. Nieuwe reclames. Nieuwe aftiteling. De post zou gewoon bezorgd worden, net als de dag daarvoor.

Haar telefoon trilde. Het was een berichtje van Boone. Er stond: drie keer raden, onder een foto van wat ze uiteindelijk wist thuis te brengen als zijn kruis in een spijkerbroek.

Myra kwam haastig overeind en werd duizelig. Ze ging zitten, haalde diep adem en stond weer op. Ze voelde nu iets heel anders in haar maag – opwinding.

Hij had een gebutste El Camino uit de jaren zeventig, een auto met laadbak. Ze stapte in. Het voelde lekker, het craquelé leer van de voorbank. Ze vond het ouderwetse raamhendeltje leuk en draaide het raampje open, en weer dicht, en weer open. ‘Te gek!’ zei ze.

‘En… niet te vergeten: een cassettespeler’, zei Boone. ‘Ik heb wat oude bandjes moeten bietsen bij mijn broer.’ Hij pakte er een paar uit een doos die tussen hen in stond: Pearl Jam, Blind Melon, Gin Blossoms, Sting. Het was alsof ze waren blijven steken in 1993. Hij lachte. ‘Sting is echt ruk.’

Hij ging in westelijke richting over de I-90, richting Seattle. Ze reden de vallei uit, over Sunset Hill; de huizen maakten plaats voor blokken basalt die boven de graanvelden uitstaken. Ze legde haar handen in haar schoot en voelde het bot van haar heupen. Ze had maar weinig spullen meegenomen. Nog een jurk en een panty. Tandenborstel. Medicijnen tegen de misselijkheid. Op het laatste moment had ze de lunch gepakt die haar moeder had klaargemaakt.

Aan de andere kant van haar raampje doemde een meer op, vlak naast de snelweg. Er stond maar één huis, een bungalow op de rotsen aan de oever. ‘Denk je dat dit meer van die mensen is? Een eigen meer? Dat zou echt te gek zijn.’

‘Dat zou echt gestoord zijn’, zei Boone.

‘Het lijkt me wel vredig.’

‘Vredig. Gestoord. Komt op hetzelfde neer.’

‘Vredig en gestoord zijn niet equivalent.’

‘Wat voor vent?’

Ze lachte. ‘Je bent stoned.’

‘Gevraagd en beantwoord, edelachtbare.’

Hij had een sixpack Miller High Life aan zijn voeten staan en hij bood haar er eentje aan. Ze schudde haar hoofd. Hij trok een blikje open, nam een flinke slok en zette het tussen zijn benen.

Ze leunde achterover, haar hoofd op de rugleuning. Ze sloot haar ogen. Ze voelde de snelweg onder hen wegrollen, alsof ze het asfalt opslokten en aan de achterkant weer uitspuugden. Het portier sloot niet helemaal goed en ze hoorde wind langs haar slaap suizen. De kilometers schoten voorbij.

Ze deed haar ogen open. Ze reden langs Sprague Lake, een groot, gifgroen meer met basaltkeien, en zonder bomen op de oevers. Het leek een geheimzinnig Schots loch. Boone had nog een biertje opengetrokken. Hij hield haar het blikje voor.

‘Wat heb je tegen Carla gezegd?’

‘Eigenlijk alleen maar…’ hij nam een slok bier, ‘“vaarwel, loser!”’

De motor raakte oververhit. Ze waren bijna bij het punt waar je kon uitkijken over de Columbia River-kloof, waar Boone sowieso wilde stoppen. ‘Dat halen we nog wel, denk ik.’

Toen het nog heter werd, begon de auto een ratelend geluid te maken. Om dat te maskeren draaide hij het volume van het Sting-bandje omhoog. Er kwamen kringeltjes rook onder de motorkap vandaan.

‘Ooh, dit nummer is wel oké.’ Hij begon te zingen: ‘I’ll have the fish and chips, man. A bottle of Dewar’s and some oats and chives.’

Ze zakte tegen het portier. ‘Dat komt niet eens in de búúrt van wat hij zingt.’

Zijn lach – zijn ogen die iets smaller werden en zijn ene mondhoek die omhoogging. Alsof niets ter wereld serieus genomen hoefde te worden. ‘Sting zingt niet eens woorden’, zei hij. ‘Hij maakt alleen geluiden.’

Ze pakte het cassettedoosje en vouwde het boekje open om de songteksten te lezen. ‘There’s a bloodless moon where the oceans died.’

‘Dat zei ik.’

Ze zakte naar voren, en toen ze weer kon praten: ‘Je zei “oats” en… “chives”.’ Haar borstkas deed pijn van het lachen. Je kan me wat, mes, dacht ze.

‘En Dewar’s. Je vergeet de whisky.’

Ze zaten op een kei en keken uit over de vallei, en ver daarachter de immense, leikleurige Columbia. De rivier kronkelde onder rotswanden door, meanderde richting Oregon, richting the bloodless moon where the oceans died. Ze aten de boterhammen die Myra’s moeder had klaargemaakt.

Hij bood haar een slok bier aan. Toen sloeg hij een arm om haar heen.

‘Boone, ik weet het niet… Misschien is het niet zo’n goed idee… Ik bedoel, ik weet niet eens of ik wel kan… en… en Carla.’

‘Hé, ik probeer je niet te neuken. Ik sla alleen een arm om je heen. Geloof me, als ik je probeer te neuken, merk je dat heus.’

‘O ja? Hoe dan?’

‘Nou, om te beginnen komt mijn pik er dan aan te pas.’

‘Wauw. Klinkt romantisch.’

Hij kneep even in haar schouder. ‘Dít is alles wat ik doe. Dit is oké, toch?’

‘Ja.’ Ze legde haar hoofd op zijn schouder. ‘Dit is oké.’

Ze had ooit een aardrijkskundeleraar gehad die zei dat je geologie moest zien als de wetenschap van tijd. Deze bergketen, deze kloof – het waren klokken. De hele wereld was de wijzerplaat van een klok, met een visarend die als een secondewijzer op een opwaartse luchtstroom zeilde, alsof hij naar de hemel was geroepen.

‘I’ll have the fish and chips, man’, zei ze.

Zes auto’s op de parkeerplaats van het uitzichtpunt, drie met een nummerbord uit Washington, eentje uit Oregon, eentje uit Iowa en eentje uit Montana. ‘Kijk, dit is Amerika’, zei Boone. Hij had de motorkap opengezet en na enige tijd kwam er een vrachtwagenchauffeur langs met radiatorvloeistof en nog een paar liter extra koelvloeistof.

Boone betaalde de man met zelfgekweekte wiet. Een pluizige wiettop uit een diepvrieszakje vol, in een zwarte rugzak achter zijn stoel. Het enige wat hij had meegenomen.

En toen waren ze weer op weg, de zon hoog boven de kloof. Boone had vrijwel het hele sixpack op, dus bood Myra aan om te rijden. Ze wist dat hij zich geen bekeuring voor rijden onder invloed kon veroorloven. Ze had moeite met het stuur; de auto trok flink naar rechts.

‘Ja, sorry. Slecht uitgelijnd.’ Boone tikte de as van zijn sigaret uit het raampje aan de passagierskant. ‘Die gast waarschuwde al dat hij in niet al te beste staat is. Maar goed, wat wil je voor achthonderd dollar? Het is een klassieker.’

Myra’s telefoon trilde aan één stuk door. Waarschijnlijk was haar moeder thuisgekomen voor de lunch. En ze had natuurlijk haar vader gebeld, en haar zus. En die belden haar nu allemaal.

Haar iPhone lag onrustig tussen hen in op de bank. ‘Kun jij hem even uitzetten?’

Hij pakte de telefoon en gooide hem uit het raampje.

‘Boone!’

Hij opende zijn hand. De telefoon lag er nog in.

Ze keek naar het schermpje. De woorden Gemiste oproep en Mam.

‘Doe maar’, fluisterde ze.

Zijn wenkbrauwen. Jezus, die stevige, donkere wenkbrauwen. Ze schoven iets naar boven, een paar millimeter, zijn ogen werden iets groter – die duistere, plagerige blik waar hij alleen zijn ogen voor nodig had. Hij hield de knop ingedrukt totdat de telefoon uitging, met Mam als het laatste woord dat ze op het schermpje zag.

‘Dit is een dure telefoon’, zei hij. ‘Die ga ik echt niet weggooien. Je ouders haten me al genoeg.’

Soms vond ze het leuk hem te provoceren – de rollen om te draaien, meestal nadat hij haar ‘rijkeluiskindje’ had genoemd, of ‘raadsvrouw’, of ‘edelachtbare’, of ‘genie’ of wat dan ook. Hij legde de telefoon weer op de voorbank, tussen hen in, ondersteboven, zodat ze het schermpje niet kon zien. Toen nam hij een slok bier en keek naar de steakmes-pieken van de Cascade Mountains.

‘Watje’, zei ze zachtjes.

Hij griste haar telefoon van de bank en dit keer vloog hij door het open raampje naar buiten.

Ze waren rond zevenen in Seattle. Hij liet haar in zuidelijke richting over de I-5 rijden en daarna de brug naar West Seattle nemen. Maar ze verdwaalden op zoek naar het huis van zijn maat. ‘Het is vlak bij een school’, zei hij.

‘Nee, dat helpt’, zei zij.

Boones flip phone was leeg, dus hij kon zijn vriend niet bellen. Ze zochten een telefooncel, maar die leken niet meer te bestaan.

Uiteindelijk vonden ze er toch eentje, bij een supermarkt, maar Boone bedacht dat het nummer van zijn vriend in zijn lege telefoon zat. ‘Shit.’ Hij ging bij de ingang van de supermarkt zitten en vroeg alle klanten of ze de benodigde oplader bij zich hadden, maar hij ving steeds bot. Myra keek naar hem, zoals hij daar zat, op de motorkap van zijn auto, met een biertje in de hand, even gelukkig als wanneer hij op een luie stoel aan dat privémeertje zou hebben gezeten. Misschien was dat de reden dat ze uitgerekend hem had willen spreken toen ze hoorde dat ze ziek was – precies dat talent. Niemand was beter in staat ergens het beste van te maken dan Boone.

Uiteindelijk had een meisje in een Subaru Outback de juiste oplader voor Boones telefoon. Boone stapte bij haar in de auto om hem op te laden. Myra zag ze praten. Het meisje frunnikte aan haar haren en kauwde op haar lip. Boone vertelde een of ander verhaal en het meisje legde een hand op zijn arm en lachte. Myra had het gevoel dat ze naar zichzelf keek, vier jaar eerder. Het meisje in de Subaru wilde met hem naar bed. Hij wist bij vrijwel alle vrouwen dat verlangen op te wekken. Ook een van zijn talenten.

In de auto van het meisje boog Boone iets naar voren, belde terwijl zijn telefoon nog aan de oplader hing, gebaarde, en klapte toen zijn gammele oude flip phone weer dicht. Hij knikte om nog eens te bedanken en wilde toen uitstappen, maar het meisje zei nog iets, en hij bleef zitten. Ze praatten nog ongeveer een minuut. Boone schudde zijn hoofd en lachte zijn ontspannen lach, en het meisje zei nog iets. Toen gaf ze hem haar oplader. Hij schudde nee, probeerde het aanbod af te slaan, maar daar wilde ze niets van weten, en hij knikte nogmaals bij wijze van dank en nam de oplader aan.

Hij liep om de auto heen en stapte weer in de El Camino. Myra keek nog eens naar het meisje in de Subaru – stevig bruin haar en veel make-up, hooguit twintig. Myra probeerde uit te stralen dat ze geen bedreiging vormde, dat ze Boones zus was of zo. Ze had ook echt het gevoel dat ze geen bedreiging vormde, niet zoals vroeger, toen ze razend kon worden omdat Boone met bijna elke vrouw in Spokane het bed in dook. Hij was niet haar bezit. Hij was ook niet Carla’s bezit. Zo merkwaardig, dat verlangen om een ander te bezitten. Myra speelde met de gedachte haar pruik af te zetten, haar kale kop te tonen. Maar het meisje had haar blik al afgewend.

‘Hebbes! Tony woont maar een paar blokken verderop. Ik wist dat we in de buurt waren.’ Hij hield de oplader omhoog. ‘Wat moet ik hier nou mee?’ Toen trok hij het laatste biertje open. ‘Dat wordt me een party, vanavond.’

Boones vriend Tony was ook betonstorter geweest, maar uiteindelijk was hij teruggekeerd naar Seattle, was getrouwd, had een opleiding gevolgd en had nu bijna zijn diploma als timmerman op zak. Hij en zijn vrouw woonden in een halfvrijstaand huis.

Myra vond de vrouw van de timmerman beeldschoon: lang, blond, weelderige rondingen en rode wangen. Ze verstond haar naam niet goed.

‘Is de bank oké?’ vroeg Tony.

‘Oké voor jóú’, zei Boone. ‘Jezus, man, heb je dan helemaal niets geleerd over gastvrijheid? De gasten krijgen altijd het bed.’

De timmerman grinnikte. ‘De gast kan een schop onder zijn luie reet krijgen.’

Met zijn meest innemende lach richtte Boone zich tot de blonde timmermansvrouw. ‘Bedankt voor de gastvrijheid. Myra slaapt met alle plezier op jullie lekkere bank. Misschien heb je voor mij een slaapzak? Dan slaap ik hier op de grond.’

De vrouw ging een slaapzak halen.

Met de muis van zijn hand gaf Boone Tony een klap op zijn schouder. ‘Man, ze is bloedmooi. Hoelang zijn jullie al getrouwd?’

‘Anderhalf jaar.’ Hij liet zijn stem dalen, beet op zijn lip. ‘Ze heeft een miskraam gehad.’

‘O, dat is waar ook.’ Boone leek zich de overhaaste bruiloft van zijn vriend te herinneren. ‘Dat was ik even vergeten… Tering.’

De timmerman en zijn vrouw hadden een formica keukentafel met vier plastic stoelen. Daar zaten ze dan, met rode wijn in eenvoudige glazen – behalve de vrouw, die duidelijk niet dronk. Ze keek haar man steeds zijdelings aan.

Myra nam kleine slokjes, maar de wijn smaakte metalig en bitter.

‘Als je dat busje eenmaal hebt, kun je hier misschien wel wat klussen doen’, zei Tony tegen Boone. ‘Betaalt beter. Ik kan wel wat voor je regelen, denk ik.’ Zijn vrouw schraapte haar keel.

‘Ik wil dat busje vooral om eropuit te trekken’, zei Boone. ‘Maar wie weet, ja.’

Boone en de timmerman gingen het busje ophalen.

De echtgenote slaakte een diepe zucht en keek Myra aan, boven het formica tafelblad. ‘Misschien moet ik me er niet mee bemoeien.’

Myra vroeg zich af of Tony’s vrouw Carla kende. Waarschijnlijk waren ze vriendinnen.

De vrouw slaakte weer een zucht. ‘Maar het enige wat ik wil zeggen, is dat ik weet wat je doormaakt. Ik dronk al toen ik twaalf was, en op mijn vijftiende gebruikte ik. Het is een ziekte die je niet meer loslaat. Hij neemt je hele leven over, waar of niet? Je denkt dat je het allemaal wel onder controle hebt… maar dat is niet zo. Op een gegeven moment kun je niet meer genieten van het leven. Niet zoals andere mensen. Je raakt erin verstrikt.’

Myra keek de vrouw van de timmerman strak aan. Ze was zo mooi. Er leken lampjes in haar wangen te zitten, en haar ogen waren een explosie van blauw en groen; ze bruiste echt van het leven. Myra had nog nooit van haar leven het verlangen gehad een vrouw te kussen, maar nu stelde ze zich voor dat ze de vrouw van de timmerman kuste, zich laafde aan de gezonde adem uit die grote appelwangen.

‘Wat gebruik je?’ vroeg de echtgenote.

Myra deed haar mond open om te zeggen dat ze geen junkie was, maar er kwam alleen een zwak geluid van haar lippen, een soort lachje, of een snik.

‘Begrijp me goed, ik oordeel niet’, zei de echtgenote. ‘Ik wil alleen maar zeggen… als je naar een bijeenkomst wilt, of gewoon wilt praten, dan ben ik er voor je.’

‘Dank je’, zei Myra.

‘De eerste stap is erkennen dat je machteloos staat.’

Myra glimlachte. ‘O, dat gevoel heb ik wel.’

‘Myra? Ben je wakker?’

Ze rolde zich op haar andere zij.

Boone zat rechtop in zijn slaapzak. ‘Wat ik je al de hele tijd wil vragen: ga je straks weer studeren?’

‘Ja. Ik hoop van wel.’

‘Moet je doen.’

Het was stil in het huis.

‘Je moeder heeft me gebeld’, zei hij.

‘O.’

‘Ik heb gezegd dat het goed met je gaat. Ik heb gezegd dat we morgen terugkomen.’

‘Is dat zo?’ vroeg ze. Het was donker en ze kon zijn gezicht niet zien, maar ze zag helemaal voor zich hoe dat zorgzame in die duivelse blik kroop. Dat had het ’m gedaan. In het begin was ze gevallen voor die duistere blik – het avontuur, een soort ondermijning van het beeld dat iedereen van haar had: slim, bedachtzaam, verantwoordelijk – maar toen ze eenmaal die andere blik van hem had gezien, was ze echt reddeloos verloren geweest.

‘Ik moet zelf eigenlijk ook terug’, zei hij. ‘Ik moet Dylan van de naschoolse opvang halen. Carla moet werken.’ Toen een lachje. ‘Hij heeft een tand gewisseld.’

‘Echt?’ Natuurlijk, Dylan was oud genoeg om te wisselen. Logisch. ‘Tuurlijk. Laten we morgen teruggaan.’

‘Cool.’ Boone liet zijn hoofd weer zakken.

Ze bleef naar hem kijken, een hoopje op de vloer. ‘Dank je, Boone.’

Hij stak een duim naar haar op.

De volgende ochtend liepen de mannen om het busje heen dat Boone had gekocht. Ze dronken bloody mary’s. Myra vouwde het beddengoed op en legde het op de bank. Door het raam kon ze Boone om het busje heen zien huppelen. Ze probeerde objectief naar hem te kijken, alsof hij een onbekende was: het lange, zwierige haar, de Vans, het leren jack. Het zou niet goed aflopen, dit uiterlijk; het was nu al een grensgeval, grijze lokken in die stevige bos haar. De ‘skate dude’-look was niet houdbaar tot ergens in de veertig, laat staat tot in de vijftig of zestig.

De vrouw van de timmerman kwam achter Myra staan en gaf haar een kop koffie. ‘Jezus, het spijt me verschrikkelijk, wat ik allemaal heb gezegd’, zei ze. ‘Ik hoorde van Tony…’

‘Het geeft niet.’

‘Nee, het is echt té erg, dat ik dacht dat je…’ Ze sloeg een hand voor haar mond. ‘Ik zat echt zó fout.’

‘Ik had iets moeten zeggen.’ Myra draaide zich om naar de vrouw van de timmerman, keek in die groenblauwe ogen, in het midden iets naar beneden aflopend, in de hoeken warm en vochtig. ‘Zodra je dat woord laat vallen, kijken mensen je aan alsof je een geestverschijning bent. Ze vertellen dat hun moeder borstkanker heeft overwonnen of dat hun vriendin het heeft gehad en dat het nu goed met haar gaat of dat ze nu dood is, of wat dan ook.’ Myra merkte dat ze buiten adem raakte. ‘Ik… soms breng ik het gewoon niet op.’

‘Nee. Dat begrijp ik helemaal.’ De echtgenote glimlachte warm. ‘Ik wist niet eens dat vrouwen het al op zo’n jonge leeftijd konden krijgen.’

Dat was precies wat Myra tegen haar oncoloog had gezegd. Het komt steeds vaker voor, had hij gezegd, of in ieder geval wordt het steeds vaker gediagnosticeerd. En toen had hij haar de rest verteld: agressief, en zelfs als je het overwon, verminderde vruchtbaarheid, grote kans op recidive, vervroegde overgang, bloodless moon where the oceans died.

De vrouw van de timmerman slikte hoorbaar en legde een hand op Myra’s arm. ‘Als ik mag vragen… de prognose?’

‘Goed, geloof ik’, zei Myra, meer om de vrouw van de timmerman een plezier te doen dan omdat het zo was. Hoewel de tumor klein was en duidelijk gelokaliseerd, had de chirurg een volledige mastectomie voorgesteld, maar Myra had haar weten over te halen alleen de tumor zelf weg te halen, wat artsen eufemistisch een ‘borstsparende operatie’ noemen. ‘Het duurt een paar weken, of misschien maanden, voordat ze dat kunnen zeggen. En ze kunnen nog andere dingen proberen.’ Nog meer pijlen op onze boog, zoals haar oncoloog had gezegd.

De vrouw van de timmerman wilde iets zeggen, maar slikte het in.

Myra glimlachte. ‘Je wilde me vertellen dat je zus een mastectomie heeft gehad en dat het goed met haar gaat.’

‘Mijn schoonzus! Sorry.’

Ze schoten allebei in de lach.

Plotseling trok de andere vrouw haar tegen zich aan. Het was een schok, en Myra morste bijna haar koffie. Maar door alle lagen kleren heen voelde ze dit andere lichaam, voelde de armen, de zware borsten, en ze ademde de shampoo van de vrouw in en voelde het duizelen. Ze huilde op de schouder van de vrouw.

Boone bleek de helft van het busje te hebben betaald met de medicijnen van zijn overleden stiefmoeder. Het busje had geen nummerborden. De laadruimte was leeg – alleen geribbelde metalen vloerdelen vol afschuwelijke vlekken. Boone zei dat het busje was gebruikt om slachtvlees te vervoeren. Het was grijs met wit, vol roestplekken en deuken en putten, alsof het was gegeseld door een hagelstorm. Boone improviseerde een vals nummerbord door met een Sharpie het nummerbord van de timmerman over te trekken. Hij plakte het op het raam.

‘Zo’, zei hij.

Ze omhelsden elkaar ten afscheid, voor het huis van de timmerman. De vrouw legde haar warme hand tegen Myra’s wang. ‘Kom nog eens langs.’

Dat zou ze doen, zei Myra.

Het was vierenhalf uur rijden van Seattle naar Spokane. ‘Ik zou jou wel in het busje willen laten rijden, maar dat heeft geen verwarming’, zei Boone.

Dus reed zij in de El Camino en ze vertrokken uit West Seattle in de regen; de stad zonk weg in een waas van voorsteden en meren en toen ineens de bergen, met het dek van bomen. Myra reed achter het busje, probeerde de slecht uitgelijnde El Camino in bedwang te houden, luisterde naar Sting, die zong over koninkrijken die uiteenvielen in zand, en plotseling leek hij de beste songwriter ooit: I’m mad about you.

Haar blik dwaalde naar beneden en ze zag dat de benzine bijna op was. Ze knipperde met haar lichten en ze zag Boone een paar keer remmen, waarna ze samen in de berm gingen staan. Hij liep terug door het gras, weg van het krakkemikkige busje, trok zich niets aan van de vrachtwagens die in natte wolken voorbijraasden. Ze bevonden zich op de Snoqualmie Pass, nog een kilometer of dertig van het hoogste punt. Er warrelde sneeuw, maar dat had nog niet veel om het lijf.

Hij stak zijn hoofd door het open raampje en keek naar de benzinemeter. ‘Ik denk dat we het wel redden’, zei hij. ‘Er is een tankstation op de top.’

‘We gaan bergopwaarts’, zei ze. ‘Dat kost veel benzine. Misschien kunnen we beter teruggaan naar North Bend.’

Hij knikte, kauwde op die lip van hem. Ze herinnerde zich dat hij terug wilde om zijn zoon van school te halen en ze voelde een grote tederheid voor dat kleine knulletje, dat ze nog nooit had gezien. Ze stelde zich een kleine Boone voor, die net een tand had gewisseld, en die was opgezadeld met deze onfortuinlijke vader met zijn vervaarlijke wenkbrauwen.

‘We redden het wel’, zei ze.

Boone grinnikte. ‘Oké, ik zal je zeggen hoe we dit gaan doen. We gaan stayeren.’

‘Wat?’

‘Stayeren. Jij rijdt in mijn slipstream. Net als raceauto’s. Of wielrenners. Ga zo dicht mogelijk achter me rijden, ongeveer een meter, zodat je geen asfalt meer tussen de auto’s ziet. Blijf gewoon vlak achter me, in de slipstream van het busje. Dan gebruik je misschien de helft van de benzine. We gaan niet te hard, precies zeventig.’

Het was een verschrikkelijk slecht plan. Ongetwijfeld verboden. Misschien wel krankzinnig. ‘Oké!’ zei ze.

Hij knipoogde. En toen boog hij door het raampje en voor het eerst in ongeveer drie jaar kuste Boone haar. Hij rook naar bier en joints, hij rook naar bloody mary’s en sigaretten; hij rook fantastisch.

Vlak voordat ze waren weggereden, had de vrouw van de timmerman Myra gevraagd wat ze in Boone zag. ‘Je weet toch dat vrijwel iedereen…’ Ze maakte haar zin niet af.

‘Hem een loser vindt?’ zei Myra.

De vrouw van de timmerman was in de lach geschoten.

Dus vertelde Myra de vrouw van de timmerman dat ze, tijdens de bestraling, op een bepaald moment had bedacht dat doodgaan misschien nog niet eens zo erg zou zijn. ‘Sterker nog: het was alsof ik er al niet meer was – alsof ik terugkeek op mijn leven. En ik zag het allemaal voor me als een, wat zal ik zeggen, als een rechte lijn. Je bent kind. Je gaat naar school. En het is duidelijk waar die lijn naartoe moet lopen: vriendje, baan, man, baby, noem maar op. Maar toen ik eens goed naar die lijn keek… waren de enige stukken die me echt iets zeiden, de rafelrandjes… daar waar ik in de ogen van anderen de fout in was gegaan.’

En dan was er nog iets. In de El Camino drukte ze rewind in op de cassetterecorder en ze draaide achter het busje aan de weg op. Tijdens haar behandeling had het geleken alsof ze ergens anders naartoe was gegaan, uit noodzaak, en nu moest ze weer met geweld de wereld in worden getrokken. Ze ging dichter achter het busje rijden. Nog dichter. En nog dichter. Eerst kon ze Boone zien, in het zijspiegeltje, hij knikte, ja, ja, en ze kroop nog dichter naar hem toe, en nog dichter, totdat ze zo dicht boven op het busje zat dat ze het zijspiegeltje niet eens meer kon zien, en hem ook niet meer, alleen nog de achterkant van het barrel – en de hele wereld werd gereduceerd tot het bladderende, gedeukte, grijze busje. Ze werden ingehaald en iedereen keek naar hen, waarschijnlijk in de veronderstelling dat de El Camino werd gesleept door het busje, wat niet zo bleek te zijn. Myra wierp een blik opzij naar een man in een jeep en ze lachte. Ja, je ziet het goed, eikel; wij flikken het gewoon! De sneeuwvlokken wervelden om hen heen en hij sleurde haar de heuvel op en Sting zong I’m mad about you en zij draaide het raampje naar beneden om te voorkomen dat de boel besloeg, en de koude lucht was als een explosie in haar binnenste, in het gat waar het mes had gezeten, en zij zong, in kleine condenswolkjes, en samen kwamen ze steeds hoger; de weg verdween uit zicht en de heldere, koude top verscheen in beeld.

DE ENGEL VAN ROME

1

Ik ontmoette de Engel van Rome op een frisse herfstavond in het jaar waarin ik mezelf opnieuw uitvond: 1993.

Ik was destijds wat je werk in uitvoering zou kunnen noemen, een verlegen, teruggetrokken eenentwintigjarige, voor het eerst in Europa, omdat ik de kans van mijn leven had gekregen: Latijn studeren in Vaticaanstad.

Dat was deels te danken aan mijn godvruchtige moeder, die er altijd van had gedroomd dat haar enige zoon op een dag priester zou worden. Mam deed het secretariaat van ons katholieke bisdom in Omaha, Nebraska, maar daarnaast was ze een ongetrouwde moeder die leefde in een wolk van schaamte, en ze had het idee dat die wolk voor ons allebei zou optrekken op het moment dat ik zou toetreden tot het priesterschap. Een soort verlossingsdeal, twee-voor-de-prijs-van-één.

Als kind deed ik er alles voor om het deze stille, melancholieke vrouw naar de zin te maken, dus ging ik mee in haar plannen. Maar net als bij een mislukte cake was het katholicisme in mij nooit echt gaan rijzen, en halverwege de middelbare school – rond de tijd dat ik oog kreeg voor meisjes – kreeg ik serieuze bedenkingen bij een celibatair bestaan als jezuïet.

Na de middelbare school zat er niet meer in dan een community college, dus bleef ik thuis wonen en werkte ’s zomers en in de weekenden bij Dillard’s, het warenhuis. Na twee jaar ging ik forenzen naar de University of Nebraska Omaha, en net toen ik mijn eerste jaar had afgerond, wees mam me op een artikel in het parochieblaadje, waardoor mijn hele leven een andere wending zou nemen: een jaar Rome, betaald door de Omaha-afdeling van de Knights of Columbus, die een beurs beschikbaar stelden voor een novice of een student Latijn.

‘Eh, mam,’ zei ik, ‘je weet dat ik dat geen van beide ben?’

Ja, oké, ik had op school twee jaar Latijn gehad en ik had Latijn I en II herhaald tijdens mijn studie, maar daarmee was ik net zomin een geleerde als ik een dokter zou zijn geweest na een paar lessen biologie in de onderbouw.

Maar voor mijn moeder was het sleutelwoord ‘Vaticaanstad’. ‘Het kan geen kwaad om je op te geven’, zei ze. ‘Wie weet wordt je geloof nieuw leven ingeblazen.’

Maar er was in die jaren een ander geloof in mij ontwaakt. Literatuur. Op de middelbare school en tijdens mijn studie had ik keer op keer in boeken gevonden wat ik niet had kunnen vinden in het geloof: iets van zingeving, een ingang om de wereld te begrijpen.

Sterker nog: ik zou die hele beurs voor een jaar Rome uit mijn hoofd hebben gezet als ik niet net op dat moment een oude vriendin tegen het lijf was gelopen, met wie ik literatuurles had gehad.

Clarissa Mills was de interessantste leerling geweest van de hele middelbare school. Ze droeg een camouflagejack over haar geruite schooluniform, en daaronder legerkistjes. Ze sprak iedereen aan met de achternaam. Ze luisterde naar punkmuziek, schreef gedichten en kende de beste films en nummers vrijwel op het moment van uitkomen. Ze was aantrekkelijk en rijk – haar ouders waren beiden arts – maar ze liet zich niet voorstaan op haar populariteit en ze ging om met iedereen, zelfs met de armlastige leerlingen die moesten afwassen in de kantine om korting te krijgen op het schoolgeld. Kinderen zoals ik.

Na de middelbare school gingen de rijke kinderen naar dure katholieke colleges: Creighton voor wie in Nebraska bleef, Marquette en Notre Dame voor wie het zich kon permitteren verder weg te gaan. Clarissa vertrok maar liefst naar Georgetown. Daarna had ik nooit meer iets van haar vernomen, tot aan het einde van mijn eerste studiejaar, toen ik naar mijn baantje in het winkelcentrum ging en zij net uit Waldenbooks kwam. ‘Rigel!’ riep ze.

We gingen naar het foodcourt om wat te drinken en bij te praten. Het was alsof de ooit zo onoverkomelijke klassenverschillen van de middelbare school als sneeuw voor de zon waren verdwenen. We waren nu gewoon twee studenten, die lekker konden freaken over literatuur. Zij las Dickinson; ik had me op Dos Passos gestort. Zij wilde dichteres worden; ik bekende dat ik romans wilde schrijven. We waren allebei net eenentwintig; zij was al een paar keer de kroeg in geweest, ik nog niet. Ik rook een kans en vroeg hoelang ze nog zou blijven. Helaas zou ze al over een paar dagen weer teruggaan, en het jaar daarna ging ze in Italië studeren.

‘En jij?’ vroeg ze. ‘Wat wordt de volgende stap voor Jack Rigel?’

Iets aan die vraag trof me als een mokerslag. Ja, wat wérd mijn volgende stap? Een vakantiebaantje in een winkelcentrum anderhalve kilometer van huis? Op en neer reizen naar het enige college dat ik me kon permitteren? De rest van mijn leven slijten in Omaha, elke zondag naast mijn moeder in een kerkbankje zitten? Hoezo waren de klassenverschillen als sneeuw voor de zon verdwenen?

Ik kan me niet herinneren wat ik tegen Clarissa heb gezegd. We namen haastig afscheid, zonder adressen of telefoonnummers uit te wisselen. Maar toen mam die zomer kwam aanzetten met de Knights of Columbus-beurs in Rome, leek dat me plotseling een manier om te ontsnappen.

Misschien was een jaar Rome wel mijn enige kans om mezelf opnieuw uit te vinden – een Nieuwe Jack Rigel. Om de verlegen, wereldvreemde Jack uit Nebraska, die nog altijd rondliep in de blauwe broek met rode polo van zijn middelbare school, achter me te laten en Jack de Europeaan te worden: energiek, sexy, een mysterieuze expat, schrijver en student.

Ik zag deze Nieuwe Jack Rigel al helemaal voor me – hij zat de godganse dag in cafeetjes, nam kleine slokjes espresso, droeg een zonnebril en een zwartleren jas die hij had gekocht van wat hij heel intrigerend zijn ‘bescheiden erfenisje’ noemde; hij citeerde Sartre en Nietzsche en rookte Muratti-sigaretjes alsof hij grootaandeelhouder was van het bedrijf.

Kijk! Achter die caféruit zit de Nieuwe Jack Rigel, die nog een sigaret uit het pakje tikt en lacht om een geniaal idee dat hij net in zijn Moleskine-boekje heeft genoteerd!

Ik denk dat we ons allemaal, op enig moment, proberen te ontworstelen aan de identiteit die we als kind hebben meegekregen, aan het beeld dat onze ouders en vrienden van ons hebben, aan onze beperkingen en onzekerheden. Om ons eigen verhaal te kunnen maken.

Zo voelde ik me toen ik met zorg het aanvraagformulier invulde en zowel mijn belangstelling voor het priesterschap aandikte (‘een roeping die te belangrijk is om te negeren’) als mijn kennis van het Latijn (‘vier jaar college’). Ik had het gevoel dat ik aan de vooravond stond van iets groots, als een acteur die het podium betreedt en plaatsneemt in de spotlights.

En toen… werd Rome werkelijkheid.

2

Ik huurde een appartementje in Trastevere, een afgetimmerd pijpenlaatje achter een oude garage. Het was er koud en lawaaiig en ik deed vrijwel geen oog dicht, gekweld door een hardnekkig hoestje en een heftige jetlag, en dat alles werd nog eens verergerd door een groepje luidruchtige jongens die met een voetbal tegen mijn muur trapten.

Tijdens de lessen Latijn zat ik met mijn oren te klapperen. Ik was een jong studentje in werkgroepen van hoog niveau, vol classici, studenten oude talen en novices van over de hele wereld. Sommigen hadden zelfs al artikelen gepubliceerd en één iemand – Nicholas Loughton, een onuitstaanbare Brit met een nasale stem – liet geen gelegenheid onbenut om te refereren aan zijn boekcontract: ‘Ja, maar is het niet ook zo, zoals ik betoog in mijn binnenkort te verschijnen boek…’

Ik was zonder meer de jongste en minst talentvolle van de twaalf studenten, en ik zat het merendeel van de tijd in mijn eentje, gapend en kuchend, en ik voelde me steeds kleiner worden in mijn zo dierbare leren jas. Mijn plan om de dagen schrijvend in cafeetjes door te brengen (waar ik, zo stelde ik me tegen beter weten voor, Clarissa tegen het lijf zou lopen), bleek zowel onbetaalbaar als onhaalbaar: zodra mijn kopje leeg was, kwam een ober of barista het weghalen en gaf me te verstaan dat ik moest vertrekken.

Dus zat ik in mijn eentje op mijn kamertje te studeren, at oud brood en zakte ’s avonds weg in een onrustige slaap, totdat de dreunende voetbal me weer moederziel alleen deed ontwaken in een spartaans ingericht kamertje met enkel een bed, een koffer en een draagbare typemachine, waarop ik de expat-roman had willen schrijven waarmee ik naam zou maken als een tweede Hemingway. In plaats daarvan schreef ik mijn moeder brieven vol heimwee, die stuk voor stuk eindigden met een smeekbede om geld.

Mijn sombere brieven bereikten de Verenigde Staten niet eens, maar raakten zoek in de catacomben van de beruchte Italiaanse post – hetzelfde systeem waarop ik vertrouwde om mij de broodnodige tweede cheque van de Omaha Knights of Columbus-beurs te bezorgen.

Begin oktober was ik bijna door mijn geld heen en had ik mezelf op een rantsoen gezet van één maaltijd per dag.

Toen ik aan mijn tweede maand Rome begon, stonden de zaken er als volgt voor: de Nieuwe Jack Rigel had het op een bepaalde manier zwaarder dan de Oude Jack Rigel – uitgeput, ongelukkig en uitgehongerd, moederziel alleen in een stad waar het me de grootste moeite kostte om te communiceren op het niveau van een niet al te snuggere zesjarige.

Op een dag liep ik na college langs de andere studenten, die in een kringetje stonden te praten. De schrijver Nicholas Loughton vertelde dat hij hoopte na afloop van onze opleiding in Italië te blijven. ‘Ik ga solliciteren op posities als onderwijsassistent’, zei hij, ‘op de Italiaanse campus van jezuïetenopleidingen: Boston College, Conzaga, Georgetown…’

Ik bleef ogenblikkelijk staan toen Clarissa’s opleiding werd genoemd. ‘Georgetown?’ De hele groep keerde zich naar mij. ‘Weet je waar dat is?’

Nicholas Loughton keek me aan alsof hij me nog nooit iets had horen zeggen. Vermoedelijk omdat hij me inderdaad nooit iets had horen zeggen. ‘Washington D.C.’, zei hij.

‘Nee, ik bedoel de Italiaanse campus.’

‘O’, zei hij. ‘In Florence.’

Florence? Ik had het gevoel alsof de grond onder mijn voeten vandaan werd geslagen.

Die middag doolde ik door de stad en probeerde erachter te komen waarom dat gegeven me zo onderuit had gehaald. Was ik verliefd op Clarissa Mills? Nee. Ik had haar om precies te zijn in drie jaar één keer gezien. Daarna had ik niet eens geprobéérd contact met haar op te nemen. In plaats daarvan was ik naar Rome gegaan en had me ondergedompeld in mijn simpele fantasie: ik zat in een cafeetje, warrig haar en leren jas, krant en sigaretten, Clarissa kwam binnen en zag mij zitten: Rigel, wat doe jij hier? Toen ik deze fantasie nauwkeuriger onder de loep nam, had ik van Clarissa Mills geen enkel beeld.

Ik fantaseerde niet over haar als mijn vriendin.

Ik fantaseerde over haar als mijn getuige.

Ik wilde domweg dat Clarissa mij zou zien en aan iedereen thuis zou vertellen hoe ik was veranderd. Te sneu voor woorden! Alsof ik helemaal niet naar Rome was gegaan, niet echt was vertrokken, maar alsof ik nog steeds probeerde te voldoen aan de normen van een stel rijkeluiskinderen die mij niet eens kenden.

Maar wat ik vooral wilde – begreep ik op dat moment – was een getuige die nog iemand anders zou overtuigen van mijn verandering. Ikzélf. Zelfs ik geloofde niet in de Nieuwe Jack Rigel.

Toeval of niet, maar op het moment dat dit tot me doordrong, stond ik voor een reisbureau, Viaggi d’Oro, ‘Gouden Reizen’. Het besef daalde in en landde boven op eenentwintig jaar onzekerheid, eenzaamheid en, op dat moment, heimwee.

Dus gooide ik de handdoek in de ring. Ik liep naar binnen, langs prachtige foto’s van de Alpen, Sicilië en de Amalfi-kust, en ik vroeg de jonge vrouw achter de balie hoeveel het kostte om naar Omaha, Nebraska te vliegen. Enkele reis.

Ze sprak onberispelijk Engels en met een glimlach zocht ze de prijs op, op een grote desktopcomputer. Na wat rekenwerk en een snelle blik op mijn banksaldo kwamen we tot de conclusie dat ik een kleine veertigduizend lire tekortkwam voor een ticket naar huis. Zo’n dertig dollar.

Ik keek strak naar het papiertje waar ze de prijs op had geschreven.

Er was nog één andere klant bij het reisbureau, een slanke jongeman met een snor, die iets minder goed Engels sprak. ‘Ik jou geef vijftig dollar Amerika voor jas’, zei hij.

Ik keek naar mijn dierbare jas van zwart kalfsleer. De jas vormde een wezenlijk onderdeel van de Nieuwe Jack Rigel. Sterker nog: die jas wás de Nieuwe Jack Rigel. Maar eerlijk gezegd was hij net een maatje te groot, of, zoals de verkoper het had gezegd: ‘Je armen zijn net even te kort voor deze prachtjas.’

Dat is het probleem van in fantasieën leven: je gaat er maar al te vaak aan voorbij dat je er zélf een rol in speelt.

3

De man met de snor had het geld niet bij zich, dus spraken we af elkaar de volgende middag weer op die plek te ontmoeten. Het reisbureau ging om zeven uur dicht en de medewerkster zei dat ik over minder dan een week in het vliegtuig kon zitten.

Die nacht deed ik nauwelijks een oog dicht en de volgende ochtend tijdens de les raapte ik al mijn moed bij elkaar om onze briljante maar strenge docent, monseigneur Arturo Festa, om advies te vragen. Ik wachtte tot de les was afgelopen en alle andere studenten waren vertrokken, en liep toen naar zijn bureau. Hij was net bezig zijn bruine koffertje in te pakken.

Monseigneur Festa was lang en kaal, hij had een kromme rug en zag er gedrukt uit, alsof iemand de helft van zijn botten had weggehaald en de rest slap was gaan hangen van teleurstelling. Hij kwam uit de regio Lombardije, maar hij had zes jaar in Amerika gewoond voordat hij was teruggeroepen naar het Vaticaan om op het Secretariaat voor Latijnse Brieven te gaan werken.

In de zes jaar die de monseigneur in de Verenigde Staten had doorgebracht, was hij bepaald niet gesteld geraakt op Amerikanen; hij leek eerder vervuld van minachting. Hij had een keer, zonder enige aanleiding, tijdens de les gezegd dat Amerikanen een zelfingenomen en weinig nieuwsgierig volkje waren, nauwelijks geïnteresseerd of intelligent genoeg om andere talen te leren. Ik wist vrijwel zeker dat hij op mij doelde.

‘Monseigneur, kan ik u even spreken?’

Hij draaide zich om. ‘Latine loqui, discipule Rigel.’

Ja, natuurlijk. De monseigneur stond erop dat we Latijn praatten. Omdat onze westerse cultuur goeddeels was voortgekomen uit die taal, kon ook vrijwel alles ernaartoe worden terugvertaald. Hij daagde ons uit hem af te troeven met moderne begrippen: ‘computer’, ‘jeans’, ‘walkman’, die hij allemaal vakkundig wist te herleiden naar de Latijnse vorm.

‘“Televisie”’, zei iemand een keer.

‘Interessant.’ De monseigneur tikte met zijn wijsvinger tegen zijn wang. ‘“Tèle” – uit het Grieks, wat “ver” betekent, of “procul”, zoals we in het Latijn zouden zeggen – en “visie”, afgeleid van de Latijnse wortel visio of visionis: niet alleen het actieve zien, maar ook dat wat gezien wordt. En wat is een betere manier om te begrijpen wat televisie is, zowel het apparaat als de programma’s, dan procul-visiones, verhalen van verre.’

Op deze manier wist hij het aardse iets magisch te geven, en telkens wanneer hij dat deed, was ik een en al bewondering. Maar ondanks zijn genialiteit was hij ook de meest intimiderende docent die ik ooit had gehad. En nu moest ik tegen hem zeggen dat ik van plan was de handdoek in de ring te gooien en terug te gaan naar Amerika. En dat dan ook nog in het Latijn. Mijn moeder, heimwee, het priesterschap, mijn jeugd, de rijkeluiskinderen thuis, Clarissa Mills die in Florence studeerde – hoe moest ik dat allemaal vertalen? Ik was als versteend.

Uiteindelijk nam de monseigneur het woord. ‘Quaeramne ex te quaestionem?’ Of hij míj iets mocht vragen.

Ik knikte.

‘Quattuor annos Latine?’ Hij keek over de rand van zijn bril. ‘Vier jaar, meneer Rigel?’

Ik keek naar mijn schoenen. ‘Nee.’

‘Quam multos annos?’

‘Duo’, mompelde ik tegen mijn borstkas.

‘Ah’, zei hij. En nu zijn vermoeden was bevestigd, schudde monseigneur Festa zijn hoofd, pakte zijn koffertje en wilde vertrekken. Maar in de deuropening bleef hij nog even staan. ‘Vero nihil verius’, zei hij.

Niets waarachtiger dan de waarheid.

4

Ik was diep ongelukkig. Wie denkt de wereld om de tuin te leiden, zet meestal vooral zichzelf voor schut. Ik zwoer dat ik vanaf dat moment nooit meer zou doen alsof, niets meer zou veinzen, niet meer kuchend en wel die scherpe Italiaanse sigaretten zou roken. Vanaf dat moment zou ik gewoon zijn wie ik ben, zelfs als dat neerkwam op opgeven en naar huis gaan. Opnieuw beginnen. Stilletjes liep ik terug naar mijn kamer en viel ogenblikkelijk in een diepe, gedeprimeerde slaap. Ik werd met een schok wakker, uren later; zoals te verwachten was er een voetbal tegen de muur geknald. Ik keek op mijn horloge: kwart over vijf. Nog net op tijd om naar het reisbureau te gaan.

Ik haastte me naar buiten, liep langs de lamlendige voetballertjes en voegde me in de gestage stroom kwetterende stelletjes en gezinnen die hun namiddagwandelingetje maakten, op weg naar het reisbureau om mijn dierbare leren jas te verkopen voor een vliegticket naar huis.

Overal om me heen de bedwelmende geur van eten: vlees, brood, kazen. Ik had mijn maaltijd van die dag al op en ik kon de lucht bijna próéven, dik van knoflook, tomaten, oregano. Ik voelde de tranen branden terwijl ik door deze wolk van onbekenden liep.

De straten vormden een waar doolhof in Trastevere, de voormalige arbeiderswijk die van het Centro Storico werd gescheiden door de Tiber. Ik liep onder met klimop begroeide boogjes en waslijnen vol overhemden en broeken door, langs tafeltjes met stoelen waar oude mannen zaten te roken en te drinken, totdat ik me een paar huizenblokken van mijn kamer realiseerde dat ik was verdwaald.

Na een maand in Rome was dat natuurlijk niets nieuws. De onbekende straat, het nooit eerder geziene plein. Rondjes lopen op zoek naar een herkenningspunt. Je voelt je pas echt alleen in een groep mensen die een andere taal spreken.

Op de hoek zag ik een carabiniere en ik wilde deze agent de weg vragen, maar hij deed of hij me niet zag en keerde me zijn rug toe om een jonge vrouw een vuurtje te geven. Ik liep hem voorbij, het smalle steegje in dat hopelijk uitkwam op een straat die ik zou herkennen.

Maar aan de andere kant van het steegje werd mijn pad geblokkeerd door een grote groep mensen. ‘Scusi’, zei ik tegen de rug van een grote wollen jas. De benen van de man stonden breeduit onder de jas, en zijn ellebogen staken iets naar buiten, als bij een soldaat na het commando ‘op de plaats rust’.

Ik herhaalde in mijn moeizame Italiaans: ‘Mi dispiace, scusi.’ Maar de grote man in de wollen jas deed nog altijd of ik lucht was, dus keek ik rechts van hem, op zoek naar een andere manier om de groep te omzeilen.

En zo wierp ik toevallig een blik in het restaurant in dit steegje.

Het was als een blik in een andere wereld, een ruimte die zo straalde dat hij zelf licht leek te geven, als een religieus schilderij, een glinstering van met juwelen behangen klanten, een werveling van zilveren bestek en wijnglazen, obers in hagelwit overhemd met dienbladen vol verrukkelijk eten, aan alle tafels beeldschone mensen. Ze praatten en gebaarden en lachten als filmsterren.

Het was alsof er aan de andere kant van het glas een droom was vormgegeven. En op datzelfde moment het simpele besef: Ik heb altijd aan de buitenkant gestaan.

Mijn leven bestond uit een aaneenschakeling van dit soort ramen, van ruimtes waar ik naar binnen kon turen. Aan de andere kant bevonden zich de rijke, succesvolle kinderen van mijn middelbare school. Aan de andere kant bevond zich een wereld van privé-opleidingen, studentenverenigingen, gezinnen met een moeder én een vader – allemaal achter kil glas. Zelfs televisieprogramma’s en films, waren dat uiteindelijk niet ook inkijkjes in andere werelden? Alle glamour en schoonheid die het leven heeft te bieden, zou zich voorgoed daar bínnen bevinden, terwijl ik voorgoed búíten zou staan.

Bínnen was meer dan alleen een eetzaal; het was een epifanie.

Ik bleef staan kijken toen er in de eetzaal langzaam een dampende schaal cacio e pepe mijn kant op kwam.

Ik wijt het aan mijn honger, wat er daarna gebeurde en de onwaarschijnlijke wending die mijn leven zou nemen. Door het raam heen volgde mijn blik de pasta, naar een tafeltje voor twee, net links van me.

En daar zat ze.

De Engel van Rome.

Angelina Amadio, actrice en model, en een van de mooiste vrouwen op aarde, zat aan dat tafeltje, vlak onder me. Ze keek op. Door het raam. Naar mij. Er gleed een ondoorgrondelijke blik over haar gezicht.

‘Hé!’ zei ik. ‘Ik ken jou.’ Toen legde ik mijn hand tegen de ruit.

En nog voordat ik mijn hand weer kon laten zakken om beschaamd weg te rennen, glimlachte de Engel van Rome vriendelijk, stak een arm uit en legde haar eigen hand tegen de ruit. Ze spreidde haar vingers totdat haar hand een exacte spiegeling was van de mijne.

5

Het verleden is ook als een dode taal. Je kunt proberen het al pratend tot leven te wekken, het te vertalen, de context toe te lichten. Je kunt eenvoudigweg de voorwerpen en handelingen benoemen, het vocabulaire onder de knie krijgen. Je kunt zeggen: Hier was een straat en daar was een restaurant. Hier was een jongeman met honger en heimwee, in een mooie leren jas, daar een kil raam en aan de andere kant ervan een adembenemende Italiaanse actrice.

Maar kun je het verleden echt spreken? Het echt voelen? De gloed van dat restaurant en de donkere schoonheid van die vrouw, onze handen tegen elkaar, maar gescheiden door helder glas? ‘Angelina?’ zei ik.

Op datzelfde moment hoorde ik achter me een grommende stem. ‘Ahhh! Che cazzo fai! Fermati! Stop!’ Vervolgens een reeks woorden die ik niet verstond – een spervuur aan Italiaans waarin ik een paar keer het woord fanculo herkende, in combinaties die nieuw voor me waren.

Ik wierp een blik over mijn schouder. De mensen die het steegje blokkeerden, stonden in een halve cirkel om wat studiolampen en een soort miniatuurspoorrails, die vlak achter me eindigden, alsof iemand een speelgoedtreintje had opgebouwd en het daarna weer was vergeten.

Op de rails stond een grote cameradolly, en achter de camera stond een man, en achter hem stonden nog meer mensen. Ze keken me allemaal strak aan, en de camera was gericht op het felverlichte restaurant, op de Engel van Rome.

Een man met een klembord stapte de kring binnen, trok me weg en drukte me tegen een muur. ‘Ma chi cazzo è sto stronzo?’

‘Het spijt me’, zei ik. ‘Ik wist het niet.’

De man draaide zich om, zijn hand nog altijd tegen mijn borst, terwijl hij iets het steegje in schreeuwde. Op dat moment kwam de politieagent die ik eerder met het meisje had zien flirten, aangerend. De klembordman veegde hem de mantel uit, met zijn hand nog altijd op mijn borst, driftig gebarend naar de cameradolly.

De agent wees naar mij en begon te ratelen – woorden die ik geen van alle verstond, behalve ladro, ‘dief’.

‘Ik heb niets gestolen’, zei ik.

Wat ik had gedaan, zo bleek, was een filmset op lopen terwijl er werd opgenomen: de reden dat het restaurant was verlicht als de hemel. Ineens zag ik overal de felle lichtbalken, en begreep ik dat al die knappe mensen eruitzagen als filmsterren omdat ze dat ook echt waren. Of in elk geval acteurs. Ik was in een scène beland, begreep ik later, waar de regisseur drie uur voorbereiding in had zitten, in afwachting van wat men in de filmwereld the golden hour noemt, een schemerige gloed die in de praktijk hooguit een derde zo lang duurt als de naam doet vermoeden – zoals alles in de filmwereld een reductie is.

‘I’m sorry’, zei ik nogmaals.

‘Hé, ben jij Amerikaan?’

Ik keek op. Het was de stevige man in de wollen jas, die met grote passen op me af kwam lopen. Ik had de zichtbare tekenen gemist dat hij ook Amerikaan was (waren dat echt cowboylaarzen, onder die wollen jas?). Zijn gezicht kwam me ook bekend voor, al kon ik het niet meteen thuisbrengen. Hij had grote, groene ogen, die iets te ver uit elkaar stonden, in een hoekig en ongelooflijk groot hoofd. Dergelijke hoofden kom je maar op twee plekken tegen: Paaseiland en Hollywood.

‘Ja’, zei ik. ‘Ik ben Amerikaan!’

Hij lachte zijn grote, witte tanden bloot en zei tegen de man met het klembord: ‘Rustig maar, Fredo, die knul hoort bij mij.’ Vervolgens trok hij me aan mijn arm weg van het restaurantraam en de cameradolly, weg van de man met het klembord en de carabiniere.

‘Nooit de crew tegen de haren in strijken’, zei de grote man. ‘Regel één.’

‘Ik wist niet…’ zei ik.

‘Ken je Angelina?’ onderbrak hij me. Hij keek me van opzij aan terwijl we verder liepen.

‘O, zeker.’ Ik wilde net uitleggen dat ik haar natuurlijk niet kende in de zin van kénnen, maar dat ik haar hérkende uit een film, toen hij me in de rede viel.

‘Waar kom je vandaan, jongen?’

‘Omaha.’

‘Nebraska!’ Hij zei het alsof hij het antwoord wist op een uitzonderlijk moeilijke Triviant-vraag. ‘Nooit geweest. Schijnt niks aan te zijn. Nah, geintje. Het is vast prachtig. Wat doe je hier in Rome?’

Ik zei dat ik Latijn studeerde.

‘Dat meen je niet!’

De grote man trok me mee door de straat, naar een kleine tent; op een tafel stonden een kan koffie, een paar flessen water en wat resten pizza. ‘Hoe is het mogelijk? Mijn derde dag in Rome en ik loop precies diegene tegen het lijf die ik nodig heb.’

Ik was nog bezig te bedenken waarom hij in ’s hemelsnaam iemand nodig zou hebben die Latijn sprak, toen mijn hoofd eindelijk mijn ogen had ingehaald en ik hem herkende, of beter gezegd, het personage herkende dat hij had gespeeld in een serie waar mijn moeder en ik vroeger naar hadden gekeken: Tower and Bridges. Het was een politieserie uit de jaren tachtig, over twee detectives: Dan Bridges, een politieman die alles volgens het boekje doet, en een wilde, ruige agent…

‘Ronnie Tower!’ zei ik.

Er gleed een glimlach over zijn hoekige kaak en hij bromde: ‘Here’s trouble!’ Dat was zijn vaste kreet in die oude tv-serie; het was wat hij zei wanneer Bridges en hij op de plaats delict aankwamen, of als ze bij hun norse sergeant werden geroepen, of als Bridges en hij een double date hadden met een blonde, eeneiige tweeling op rolschaatsen, bij de Santa Monica-pier. Je wist nooit wanneer het zou komen, maar hij zei het elke aflevering wel een keer. Het klonk het best als Ronnie Tower over een boef stond gebogen die hij net had neergeknald: ‘Here’s trouble!’

En nu boog hij zich naar mij, alsof hij me in vertrouwen wilde nemen. ‘Wauw. Ik geef het niet graag toe, Nebraska, maar dit had ik echt even nodig: iemand die me herkent. Ik voelde me haast onzichtbaar, snap je? Mijn serie is hier niet eens uitgezonden. In Italië ben ik min of meer een nobody.’ Ik knikte; dat specifieke gevoel had geen vertaling nodig. Toen boog hij zich weer naar me toe. ‘Maar weet je welke bagger ze hier wel allemaal kijken?’

‘Nee.’

‘Drie keer raden. Welke serie hebben ze in dit hele continent nagesynchroniseerd en uitgebracht, en wordt me steevast voorgeschoteld zodra ik die stomme tv in mijn hotel aanzet?’ Nog voor ik antwoord kon geven, zei hij spottend: ‘Super Macchina!’

Ik haalde mijn schouders op.

‘Knight Rider!’ zei hij. ‘Dat geloof je toch niet? David Hasselhoff met een pratende auto? Ik mag dan geen Olivier zijn, maar ik krijg tenminste wel betere teksten dan een of andere achterlijke Pontiac.’

Vervolgens trok Ronnie Tower me weer weg uit die tent vol koffie en eten, nog voor ik kans had gezien een stukje kaas te pakken. ‘Luister, Nebraska, ik heb een idee. Mijn agent heeft een tolk voor me geregeld op de set, maar twee dingen: a, ik vind jou leuker en twee, zo sexy is ze nou ook weer niet en c, ik vertrouw haar niet, als je begrijpt wat ik bedoel?’

Nee, dat begreep ik niet.

‘Bovendien werkt ze voor de producenten. Dus b, ik krijg het gevoel dat ze me in de gaten houdt. Loert op iets waarmee ik contractbreuk pleeg. En drie, stel dat ik iets nodig heb wat de producenten niet goedkeuren. Binnenskamers. Snap je wat ik bedoel?’

Ik zweeg.

‘Nou ja, wat zal ik zeggen… cocaïne of zo.’

‘Oh, eh…’ stamelde ik. ‘Ik zou niet weten…’

‘Ik bedoel niet écht cocaïne, Nebraska. Ik bedoel gewoon iets wat de producenten nooit goed zouden vinden… zoáls cocaïne.’ Hij liet zijn stem nog verder dalen. ‘Tenzij jij toevallig weet waar ik… misschien… een beetje…’

Ik haalde mijn schouders op.

‘Nee. Oké! Prima. Het was een test. Je bent geslaagd.’ Hij knipoogde, gebaarde toen weer naar het raam. ‘Maar het belangrijkste wat je voor me moet doen is praten met mijn tegenspeelster, die daar binnen zit.’

Hij legde uit wat zijn agent hem had verteld over Angelina Amadio. Dat ze weigerde Engels te praten omdat de enige keer dat ze in een Amerikaanse film had gespeeld – ik knikte: ja, die had ik gezien! – haar spel was afgekraakt en er zozeer de spot was gedreven met haar accent dat ze daarna geen woord Engels meer had willen spreken. ‘Daarom heb ik jou nodig.’

Op dat moment begon me te dagen dat Ronnie, toen ik had gezegd dat ik in Rome was om Latijn te studeren, had gehóórd dat ik Italiaans studeerde. Of erger nog: dat hij in de veronderstelling verkeerde dat de taal die in Italië werd gesproken, Latijn was.

‘Wacht even.’ Ik keek door het raam naar de Engel van Rome. ‘Je wil dat ik met háár ga praten? En wat moet ik dan zeggen?’

‘Een misverstand van gisteren ophelderen.’

‘Wat voor misverstand?’

Hij wreef over zijn hoofd. ‘Man, ik zou niet weten waar ik moet beginnen. Nou goed, er is een bepaalde traditie op de set, bij film en tv. In Amerika, in ieder geval. Een soort romantische amnestie.’ Hij zocht naar een andere manier om duidelijk te maken wat hij bedoelde. ‘Ben je ooit op zomerkamp geweest, Nebraska?’

Ik knikte. De ergste week van mijn leven.

‘Oké, dan weet je dus dat je op zomerkamp kunt rotzooien met wie je maar wilt, zonder gedoe, en dat achteraf alles is vergeven en vergeten? Het maakt deel uit van het zomerkamp. Vriendjes of vriendinnetjes thuis – doet er even niet toe. Het is een soort all-you-can-eatbuffet.’

Het mag duidelijk zijn dat ik een heel andere ervaring had gehad tijdens het catechisatiekamp in de brugklas.

‘Nou ja, een filmset is net zoiets. Je hebt even vakantie van het echte leven, van alle verantwoordelijkheden. Op een filmset is niemand getrouwd. Er gebeuren dingen, zeker tussen acteurs onderling, snap je? Sommige mensen zouden zeggen dat een dergelijke energie op de set bevorderlijk is, om niet te zeggen noodzakelijk, voor het creatieve… eh, proces. Dat moet je haar even uitleggen.’

We keken elkaar strak aan. Als ik het goed begreep, wilde Ronnie Tower dat ik de Engel van Rome uitlegde dat het bevorderlijk zou zijn voor het creatieve proces van deze film als ze met hem naar bed ging?

Dat ging mijn uitdrukkingsvaardigheid in het Engels al te boven, laat staan in het Italiaans, een taal waarin ik redelijk makkelijk een milkshake kon bestellen (un frullato) of iets kon vragen over een insectenbeet (punture d’insetti), maar niet wist hoe ik een groepje jongens moest vragen om niet steeds een voetbal tegen mijn muur te schoppen. En in het Berlitz-gidsje Italiaans voor op reis dat ik in mijn jaszak had zitten, zouden vermoedelijk geen voorbeeldzinnetjes staan voor ‘Het zou de film ten goede kunnen komen als je met je Amerikaanse tegenspeler naar bed gaat.’

Ik had diezelfde dag een belangrijke les geleerd over authenticiteit, de waarachtigheid van de waarheid, zoals monseigneur Festa het had verwoord. Op dat moment had ik Ronnie Tower een halt moeten toeroepen en hem uit de droom moeten helpen. Ik kénde Angelina helemaal niet. Ik was niet in Rome om Italiááns te studeren. Ik studeerde Latíjn, een taal die in Italië al vijfhonderd jaar niet meer werd gesproken, een taal waar je net zomin mee uit de voeten kon in het Rome van 1993 als met het Oudengels van Beowulf als je een auto wilde kopen in Londen.

Maar dat zei ik allemaal niet.

Ik was te zeer in de ban van die stralende eetzaal, van de beeldschone mensen die er zaten. Van haar. En ik wist heel goed dat alles was belicht door een filmcrew – dat het visioen dat ik had gehad niet eens echt was – maar zelfs dat was onvoldoende om mijn honger te stillen, mijn verlangen om daar bínnen te zijn.

Op het moment dat ik alles had kunnen ophelderen, staarde ik alleen maar naar die helder verlichte eetzaal, naar de hemelse Angelina Amadio, die tegenover een jongere vrouw zat, omringd door make-up- en haarmensen en een geluidsman met een microfoonhengel.

‘Jezus’, zei Ronnie Tower. ‘Wat is ze mooi, hè?’

‘Zeg dat’, zei ik.

6

Angelina Amadio was niet de succesvolste Italiaanse actrice van haar tijd, en evenmin de beroemdste. En afgezien van één onvergetelijke rol – in ieder geval voor mij – had ze nooit de overstap gemaakt naar Amerikaanse films. Toch had iedereen van haar gehoord, omdat ze de dochter was van een beroemde filmregisseur, Orenzio Amadio, een tijdgenoot van Fellini en Visconti, uit die hoogtijdagen van de Italiaanse cinema waartoe ook zij leek te behoren.

Angelina was in de jaren zeventig begonnen als model, maar al vanaf het begin leek ze niet helemaal op haar plek in die wereld, vanwege een bepaalde elegantie die botste met de grove commercie van de reclamewereld. En toen ze in een populaire advertentie werd afgebeeld als een standbeeld met vleugels (in een wel heel strakke designerjeans), was de Engel van Rome geboren, een bijnaam die met de jaren steeds minder complimenteus werd.

Want wat is een engel uiteindelijk meer dan een geest, onaanraakbaar, iets uit een andere tijd of ruimte?

Deze ongenaakbare uitstraling had zijn weerslag op haar spel, waarin sprake leek van een lichte scepsis ten aanzien van haar tekst. Dat was niet enkel en alleen aan haar te wijten. De gedurfde, artistieke Italiaanse cineasten uit de jaren 1960 hadden goeddeels plaatsgemaakt voor de kluchtige komedies en onsamenhangende actiefilms uit de jaren zeventig en tachtig. Er hing een zweem van tragiek om haar carrière: dit was een vrouw die in haar tijd een ongekende schoonheid en een ongekend talent had gehad, maar toen ik haar leerde kennen waren beide al tanende, zonder dat ze ooit echt een belangrijke rol had gekregen.

Ik kende Angelina Amadio van de enige Amerikaanse film waarin ze had gespeeld, een decennium eerder, de (in ieder geval naar mijn mening) ondergewaardeerde culthorrorclassic A Feeding.

Destijds was de Amerikaanse cinema in artistieke zin ook in verval geraakt; de acteurs uit de jaren zeventig hadden plaats moeten maken voor series en kassuccessen als Jaws en Star Wars. De opkomst van de onafhankelijke films in de jaren negentig zou nog jaren op zich laten wachten, en zodoende viel Angelina ook in de Verenigde Staten tussen wal en schip.

Uiteindelijk brak ze in 1983 door in Hollywood, met wat was bedoeld als een sexy, intelligente thriller. A Feeding gaat over een groep mysterieuze jetset-Europeanen die hun intrek nemen in een oud herenhuis in Los Angeles en vandaaruit zoveel mogelijk B- en C-acteurs verleiden en vermoorden als er redelijkerwijs kunnen worden gecast in één film.

Ze is de eerste Europeaan die we te zien krijgen in de film. In een nachtclub aan Sunset Boulevard zien twee mannen haar zitten aan de bar, in haar eentje, met haar getoupeerde jarentachtighaar, en in een dermate klein jurkje dat het niet gek was geweest als iemand het had aangezien voor een sjerp van een missverkiezing.

Kris Kristofferson speelt een van de mannen aan de bar, en hij en zijn maat gooien een muntje op om uit te maken wie met haar mag gaan praten. De minst beroemde acteur wint – een eerste indicatie dat alles dreigt mis te lopen. De acteur loop op zijn gemakje naar haar toe, vraagt of hij haar een drankje mag aanbieden, en dan antwoordt zij in het Engels, met een zwaar accent: ‘This would make me happy.’

Samen verlaten ze de bar en gaan naar een vervallen huis in Beverly Hills, waar ze de man meetroont naar een slaapkamer met kaarslicht, waar als enige meubelstuk een bed staat, en waar de witte lakens rimpelen in een onheilspellend briesje dat door het openstaande raam naar binnen komt.

Angelina trekt ogenblikkelijk haar minuscule jurkje uit. En dan is ze is volledig, adembenemend en frontaal naakt.

Ik zal niet ontkennen dat dit een van de redenen was dat A Feeding zo’n verpletterende indruk op me maakte, en ook de reden dat ik de Engel van Rome ogenblikkelijk herkende.

Ze is de eerste vrouw die ik naakt heb gezien.

Ik was destijds zestien en speelde nog altijd met de gedachte priester te worden, dus de impact van Angelina Amadio’s lichaam was immens. Ik zal niet zeggen dat ik ineens het gevoel had op een tweesprong te staan (een leven van celibataire bezinning versus dát), maar het zette wel het een en ander in een duidelijk perspectief. Dit waren wonderen des levens waarop ik me met alle plezier wilde bezinnen: Menselijke schoonheid. Liefde. Seks.

‘Trek je kleren uit. Ga onder de lakens liggen’, zegt Angelina tegen de man. ‘Doe je ogen dicht.’

De man doet wat ze zegt. Maar als hij zijn ogen weer opent, is hij omgeven door een tiental naakte mensen, mannen en vrouwen, en terwijl de man begint te schreeuwen, springen ze allemaal op bed en storten zich op hem als een stel coyotes – trekkend, scheurend, bijtend.

En op het scherm verschijnt in grote letters: A FEEDING.

Ik was naar A Feeding gegaan vanwege hetzelfde meisje, Clarissa Mills, dat me tijdens de colleges Engels had onthaald op verhalen over wilde nachtfilms in het filmhuis van het Dundee Theater in Omaha: Eraserhead, Repo Man, en het rauwe The Rocky Horror Picture Show.

‘Hoe bedoel je “we gooien met toast”?’ zei ik tegen Clarissa.

‘Iedereen verkleedt zich, met jarretels en vampierkleren’, zei ze. ‘We schreeuwen naar het scherm, springen op en neer, doen de Time Warp, en als Frank-N-Furter begint over een toost… dan gooien we met toast.’

‘Neem je die toast zelf mee?’

‘Wat denk je, Rigel? Het is een bioscoop; ze verkopen popcorn, geen toast.’

Ik kon me niet voorstellen dat ik mijn moeder zou vragen of ik naar een nachtfilm in het Dundee mocht. (‘Ik moet wel even wat brood roosteren, en o ja, mag ik jouw jarretels lenen? Wat zijn dat trouwens, jarretels?’)

En toen, op een dag ergens die zomer, werd mam gebeld door haar zus in Iowa City. Haar stiefvader, mijn norse opa Dave, had een beroerte gehad. Het ging wel weer met hem, maar mam moest dat weekend naar haar moeder. Ik smeekte of ik niet mee hoefde en uiteindelijk gaf mam me mijn zin en mocht ik dat weekend alleen thuisblijven.

Op zaterdagavond liep ik te ijsberen tot het bijna twaalf uur was. Ik sloeg geen cape om, trok geen jarretels aan en maakte me niet op. Wat ik wel deed was twee boterhammen roosteren en die in mijn zakken stoppen, voor het geval dat. En daarna liep ik in mijn eentje naar het Dundee Theater.

Maar die zaterdagavond stond The Rocky Horror Picture Show niet op het programma. Ik zag Clarissa niet in de rij staan, en ook niet één van de andere coole leerlingen – alleen een handvol nachtbrakers die voor een andere campy horrorfilm kwamen, een film die de arthousetheaters hoopten uit te bouwen tot een interactieve ervaring zoals Rocky Horror: de vijf jaar oude kaskraker A Feeding.

En terwijl Kris Kristofferson nog twee uur bezig was om uit te zoeken wat er met zijn maat was gebeurd, en hij steeds dichter in de buurt kwam van deze Eurotrash-vampiersekte, observeerde ik het publiek dat lachte en de waardeloze dialogen herhaalde, waarbij het vooral de grap was om het zware accent van buitenlandse acteurs belachelijk te maken.

‘Thees would-a-make-a-me-appy!’ schreeuwden ze toen Angelina het drankje aannam van de man die ze uiteindelijk zou verslinden. Even later: ‘Take off-a-you clothes! Get under the shiit!’

Enzovoort.

En dat bijna twee uur lang.

Geen wonder dat Angelina daarna weigerde nog een woord Engels te spreken.

Ondertussen was ik volkomen gebiologeerd, niet zozeer door de film, die inderdaad camp en over the top was, maar door haar. Telkens wanneer Angelina in beeld kwam – wat niet zo heel vaak was – hielden de andere personages op te bestaan. Alleen zij was er nog. Beeldschoon, ja, maar het was meer dan dat; ze had iets wat ik nog altijd niet goed onder woorden kan brengen.

Het grootste deel van de film is ze niet in beeld, maar tegen het einde, nadat tientallen mensen zijn verleid en verslonden, duikt Angelina weer op in diezelfde Sunset-Bar, op zoek naar Kris Kristofferson. Als hij haar confronteert met de feiten, buigt ze naar voren en kust hem. ‘Please trust me’, zegt ze. (‘Please-a-thrust-me!’ joelden de toeschouwers, die opstonden en met hun heupen begonnen te stoten.)

Dan besluit Angelina hem mee te nemen naar de plek waar zijn vriend is gestorven. Het lijkt erop dat zij geen zin meer heeft om mensen te verslinden. (‘I no-like-a-eata-the-flesh!’ joelde het publiek.) Sterker nog: ze heeft besloten dat onsterflijkheid niet goed is.

‘Everyone I love… is-a-no-more’, zegt ze – een van de weinige zinnen die niemand nabauwde. Ik was ontroerd terwijl ik daar zat te kijken; de droge toast bleef in mijn keel steken.

Aan het einde van de film is er een heroïsch gevecht, en net als de leider van de Eurotrash-monsters op het punt staat Kris Kristofferson te vermoorden, overgiet Angelina hem met benzine en steekt hem in brand. (Om onverklaarbare redenen is ze topless als ze dat doet – een inconsistentie in de verhaallijn die een zekere zestienjarige filmrecensent uit Nebraska zonder meer voor lief nam.)

Terwijl om hen heen het huis afbrandt, gaat Kris Kristofferson er met Angelina vandoor. Maar op de veranda blijft ze ineens staan. De zon komt bijna op. Ze kan het terrein niet af. Hij moet zonder haar verder. Ze slaat een stola om haar schouders, terwijl achter haar, tegen een decor van rook en vlammen, de zon opkomt. Kristofferson heeft geen andere keuze dan te vertrekken. Bij het hek kijkt hij nog een keer achterom, naar Angelina. Maar ineens is zij een oude vrouw.

Ze steekt een hand in de lucht, precies zoals ze bij mij deed, in het restaurant. Niet om bij wijze van afscheid even te zwaaien, maar om iets duidelijk te maken. Zonder ook maar een woord te zeggen, spreken haar ogen: Ga.

Het raakte me zo dat ik nog twee keer naar A Feeding zou gaan. En ik probeerde alles aan de weet te komen over de actrice in deze waardeloze film, van wie ik zo ondersteboven was geweest.

Maar op die avond zelf, al die jaren terug, te midden van al die lachende en joelende mensen, ging mijn hand naar mijn hart op het moment dat ik de ooit zo stralende Engel van Rome zag verpulveren tot een hoopje stof.

7

‘Wauw, geweldige sterfscène’, zei Ronnie Tower die avond, toen ik over A Feeding vertelde.

Hij heette natuurlijk niet echt Ronnie Tower. Zijn artiestennaam was Sam Burke, een naam die hij had gekozen omdat zijn echte naam, Sheldon Budenholzer, niet echt klonk als die van een filmster. Toen Tower and Bridges werd stopgezet, had Ronnies agent bedacht dat een klus in Europa de deur op een kiertje zou kunnen zetten voor een rol in een Amerikaanse film. ‘Net als bij Clint Eastwood’, zei hij. ‘Maar nee hoor, hier ben ik dan en het is precies dezelfde bagger als bij óns, maar dan in een taal die ik niet versta.’ Hij kende Angelina niet, noch een van zijn andere Italiaanse tegenspelers.

De crew was klaar voor die dag en Ronnie troonde me mee naar een kroeg halverwege de Janiculum; de voordeur gaf toegang tot een soort grote, in de rots uitgehakte grot. Naast ons speelden twee mannen in trainingspak vol overgave een potje tafelvoetbal, een miniatuurversie van de voetbal die telkens tegen de muur van mijn kamer dreunde.

Beng! Beng! Elke keer dat het balletje tegen het tafelblad dreunde, kromp ik ineen.

‘Je lijkt een beetje gespannen’, zei Ronnie Tower. Hij keek naar de restanten brood, salami en olijven op het schaaltje tussen ons in. ‘En uitgehongerd.’

Ik keek ook naar beneden. Ronnie had zijn eerste stuk brood nog in zijn hand, en ik had de rest opgegeten, de salami en de olijven en het merendeel van het brood. ‘Sorry’, zei ik.

Hij stelde me een paar vragen over mezelf. Ik gaf een samenvatting – Nebraska, katholieke school, talenstudie, mam die wilde dat ik priester werd.

‘Jij? Priester?’ Een sceptische blik. ‘Mwah, dat zie ik niet helemaal.’

‘Ik ook niet’, erkende ik. ‘Ik wil schrijver worden.’

Hij trok een gezicht alsof dat niet veel beter was. ‘Wat vindt je vader ervan?’

Ik legde uit dat ik mijn vader nooit had gekend en dat mijn moeder tranen in haar ogen kreeg zodra ik over hem begon, wat ik dus nooit deed. En toen vertelde ik Ronnie Tower iets wat ik nog aan niemand had verteld. Vijf maanden eerder, niet lang nadat ik in het winkelcentrum Clarissa tegen het lijf was gelopen, waren mam en ik naar de begrafenis gegaan van ene Charles Weston, een seculiere diaken die ik me herinnerde van bijeenkomsten in de kerk.

Charles was de administrateur geweest van ons bisdom en hij had mijn moeder in dienst genomen, een jaar of drieëntwintig eerder. Hij had zes kinderen, een stuk of twintig kleinkinderen, en hij was een van de steunpilaren van onze gemeenschap. Iedereen in de parochie kende de Westons: de jongens allemaal topatleten, de meisjes cheerleaders die ook nog eens geweldige cijfers haalden. Er zat een Weston in het jaar boven me, Charles’ kleindochter Bethany, die voorzitter was geweest van de studentenraad, en die een ruime beurs had gekregen voor de Notre Dame University.

Ze vulden de voorste vier bankjes in de kerk, de Westons, als een belichaming van gaat heen en vermenigvuldigt u. Mam zweeg gedurende de hele dienst en zei ook na afloop geen woord. We lieten de receptie aan ons voorbijgaan. Toen, een week na de begrafenis, stond ineens de oudste zoon, David, bij ons op de stoep. Hij was ongeveer zo oud als mijn moeder en ik nam aan dat ze bevriend waren, maar ze liep de kamer uit en liet mij met hem alleen.

David stelde me een paar vragen: wat voor studie ik deed, wat ik na mijn studie wilde doen. Vervolgens gaf hij me een envelop. Daar zat een cheque in van tweeduizend dollar, die ik later deels zou gebruiken voor mijn leren jas. Hij legde uit dat hij executeur-testamentair was van zijn vaders vermogen en dat Charles in zijn testament had bepaald dat ik dit bedrag zou krijgen voor mijn opleiding.

‘En dat was dat’, zei ik tegen Ronnie Tower. ‘Charles Weston was mijn vader.’

‘Djiezus’, zei Ronnie.

Toen kwam de barman onze kant op, een man met een zwarte Elvis Costello-bril. Toen we net binnen waren, hadden hij en Ronnie Tower een verhitte discussie gevoerd over verschillende soorten wodka, waarna de barman ons lekker had gemaakt met een zeldzame Finse fles die hij achter had staan: ‘Heel goed, heel bijzonder.’

Hij zette twee glazen voor ons neer, de ijsblokjes glinsterend in drie vingers volkomen helder vocht.

Ronnie bracht een toost uit. ‘Op treurige verhalen.’ Toen sloeg hij in één keer zijn wodka achterover. Hij trok een gezicht en keerde zich naar de barman. ‘Dit is Seagram’s. Ik weet niet wie jij denkt te besodemieteren met dit bocht, maar dit is slootwaterwodka.’

De barman begon te sputteren, maar Ronnie wendde zich tot mij. ‘Zeg jij het maar, Nebraska. Zeg jij maar tegen deze ondankbare hond dat ik niet ga betalen voor paardenzeik.’

Kennelijk was dit mijn eerste opdracht als neptolk Italiaans voor Ronnie Tower, maar er was echt geen andere taal dan Engels waarin ik ‘paardenzeik’ zou kunnen zeggen.

Gelukkig was de barman vloeiend in boze klanten.

‘Ik haal de fles!’ zei hij. ‘Dan zie je het zelf!’

‘Kom op, man’, zei Ronnie Tower. ‘Dat bewijst toch niks? Voor hetzelfde geld sta je daarachter dure flessen te vullen uit een plastic voordeelfles Seagram’s.’

De barman begon weer te sputteren, maar Ronnie liet zijn stem dalen. ‘Luister, vriend. Ik heb een stúdie gemaakt van wodka. Van alles wat jij hier hebt staan, kan ik precies zeggen wat het is.’

En voor ik er goed en wel erg in had, zaten Ronnie Tower en ik aan de bar, met twaalf glaasjes wodka voor onze neus, zes voor ieder van ons, terwijl de barman achteroverleunde, armen over elkaar, en alle aanwezigen, de tafelvoetbalspelers in trainingsjack incluis, gespannen toekeken.

Ronnie knikte me toe en we pakten het eerste glas. Ik nam een klein slokje: het brandde in mijn keel. Ronnie goot alles in één keer naar binnen, hield het even in zijn mond, liet het spoelen, slikte het door, zette het glas neer en keek mij aan. ‘Proef jij ook een noot van Russische teennagels, Nebraska?’

Ik kan niet genoeg benadrukken dat ik tot dan toe een brave katholieke jongen was geweest: op zondag naar de mis, elke dag bidden, godsdienstles op lagere school St. Cecilia en middelbare school St. Pius X, herwijding, eerste communie, heilig vormsel – ik was misschien niet altijd even vroom geweest in de geest, maar zeker wat betreft het lichaam.

Tijdens mijn studie had ik weleens wat gedronken met vrienden die op kamers woonden, maar dat was dan Stroh-bier geweest. Zowel smaak als kleur deed me ernaar verlangen mezelf als tussenpersoon te elimineren en het rechtstreeks in de plee te gieten.

Met andere woorden: deze wodka’s waren voor mij te hooggegrepen, net als de lessen Latijn op promovendi-niveau. Toch pakte ik gretig het tweede glas. Dit was het ‘Ronnie Tower-effect’, zoals ik het zou gaan noemen, een versnelling van zowel de tijd als de gebeurtenis zelf, totdat alles veel te snel ging en de boel gierend uit de hand liep. Een avondje stappen met een tyfoon – dat idee.

Maar eerlijk is eerlijk, ik had het prima naar mijn zin.

Die avond dat ik met Ronnie aan de bar wodka zat te drinken, herinnerde ik me uiteindelijk mijn voornemen over waarachtigheid en ik speelde open kaart. Ik vertelde Ronnie dat ik Angelina niet echt kénde, dat ik alleen haar enige Amerikaanse film kende. En dat hij het misschien verkeerd had verstaan, maar dat ik geen Italiaans studeerde, maar Latijn.

‘O,’ zei hij, ‘maar je spreekt wel Italiaans?’

‘Nou ja, wel een beetje.’

Hij sloeg een arm om mijn schouder. ‘Dat is altijd nog meer dan ik, hè?’

Toen vertelde ik hem dat ik me had ingeschreven voor die beurs vanwege Clarissa, maar dat zij in Florence bleek te studeren, en niet in Rome, en dat ik me dus had laten meeslepen door een onnozele fantasie: mijn oude schoolvrienden bewijzen dat ik heus niet zomaar iemand was. Ik vertelde hem dat ik blut was en dat ik honger had, dat ik hem tegen het lijf was gelopen op het moment dat ik mijn jas had willen verkopen om een ticket naar huis te kunnen betalen.

Hij nam me van top tot teen op. ‘Hij is eigenlijk toch net iets te groot voor je’, zei hij.

Tijdens mijn lange biecht dronken we wodka. En hoewel ik me niet kan herinneren of Ronnie elk glas goed had, herinner ik me nog wel vaag dat hij ‘Stolichnaya!’ en ‘Absolut!’ riep, waarop de andere gasten begonnen te klappen en ons op de rug sloegen. En ook dat hij mij allerlei mensen liet zegenen, alsof ik een priester was. En ik ging erin mee omdat ik tegen die tijd ebrius was, om het in het Latijn te zeggen.

Dronken! O nee! Ik had de volgende ochtend les. Ik kon de monseigneur niet weer teleurstellen. En ik… ik… ik… ik kwam overeind en deed mijn ogen open. Waar was ik?

De achterbank van een kleine auto. Voorin, achter het stuur, zat de barman. Naast hem Ronnie Tower, die zich met een glimlach omdraaide. ‘Ha Nebraska, gelukkig, je leeft nog.’ We stonden geparkeerd onder een lantaarnpaal in een deel van de stad waar ik nooit eerder was geweest – brede straten, verlichte reclameborden, nieuwere auto’s. De barman stapte uit en liep naar een vrouw die op een keukenstoel op de stoep zat, gekleed in een minirok en hoge hakken, en met een overduidelijk verveelde blik in haar ogen.

Zonder achterom te kijken zei Ronnie Tower: ‘Je weet zeker niet wat “pijpen” is in het Italiaans?’

Op de achterbank haalde ik het Berlitz-gidsje Italiaans voor op reis uit mijn jaszak. Er stond niets tussen ‘peper’ (‘pepe’) en ‘postzegels’ (‘francobolli’) in – en aan beide had ik niet veel.

Gelukkig kwam de barman weer terug naar de auto en zei dat hij er niet uit was gekomen met de vrouw. Ik nam de gelegenheid te baat om uit te leggen dat ik de volgende ochtend les had. Ronnie zei dat hij ook maar beter kon gaan slapen en liet de barman terugrijden om mij thuis af te zetten. Op de een of andere manier wist ik de deur open te krijgen en liet me op het bed ploffen, waar ik de volgende ochtend wakker werd met een gevoel alsof de voetbalschoffies de bal tegen mijn cerebellum trapten.

Ik herinner me nog altijd de woorden waarmee Ronnie Tower die avond afscheid van me nam. Hij kwam uit de auto en hield mijn portier open, en toen ik van de achterbank kroop pakte hij mijn arm, zodat ik niet zou vallen.

‘Hé, Nebraska’, zei hij. ‘Luister goed. Niemand kan kiezen wie zijn ouders zijn. Maar wat je wel kunt kiezen, is wie je zélf bent.’

8

En toen: Latijn.

Ik strompelde naar de les, met een kater, en ondertussen vervoegde ik nog wat werkwoorden (habet, habemus, habetis, habent). Het was een frisse ochtend, en ik trok mijn jas strakker om me heen.

In Omaha had ik me ‘studeren in Vaticaanstad’ voorgesteld als een serieuze, kloosterlijke aangelegenheid, in een paleis vol marmeren pilaren, bewaakt door soldaten van de Zwitserse Garde, met hun pluimen. In plaats daarvan ging het om een soort pontificaal college, en het lokaal van monseigneur Festa bevond zich op de eerste verdieping van een industrieel gebouw uit de jaren 1950.

En dat was waar ik die ochtend stond, terwijl ik me schrap zette voor de scherpe afkeuring van de monseigneur. Zijn blik toen ik had opgebiecht maar twee jaar Latijn te hebben gehad, had door mijn ziel gesneden. Hoe zou hij reageren nu ik te laat kwam voor de les, en misschien nog wel dronken was? Zou hij me ten overstaan van mijn medestudenten de mantel uitvegen? Me uit het programma zetten omdat ik een valse voorstelling van zaken had gegeven?

Aan de andere kant van de deur hoorde ik de stem van de monseigneur, maar ik kon niet verstaan wat hij zei.

Ik haalde diep adem, pakte de deurklink en ging naar binnen.

Alle hoofden draaiden mijn kant op, behalve dat van hem. De monseigneur stond voor in het lokaal, met zijn gezicht naar de andere elf leerlingen. Na lange tijd draaide hij zijn hele lijf om naar nummer twaalf te kijken, zijn eigen leugenachtige judas, die trillend voor hem stond, stinkend naar drank.

‘Discipule Rigel’, zei hij. ‘Cur sero?’

Waarom ik laat was? Vodkus? Was dat een woord? Ik spitte in mijn beperkte Latijnse vocabulaire, maar ik kon geen vertaling bedenken van: Ik ben gisteravond op een filmset beland en heb me een stuk in de kraag gedronken met een tv-ster op leeftijd.

Ik keek naar de andere studenten. De meesten waren ergens eind twintig, begin dertig, afkomstig uit alle werelddelen; vier priesters in verschillende stadia van hun opleiding, een non, en verder geleerden, docenten en promovendi.

‘Uh’, zei ik. ‘Eh, tja.’ Mijn mond was een dorre woestijn. Maar monseigneur Festa bleef me strak aankijken, liet me net zo lang bungelen tot ik met een verklaring kwam. ‘Sero veni’, stamelde ik, waarmee ik bevestigde wat hij net had gezegd: ik was laat.

‘Res ipsa loquitur’, zei hij, en de klas reageerde door te lachen. Dat spreekt voor zich. Uiteindelijk reikte de monseigneur me een stencil aan, met een laatdunkend gebaar dat minstens zo pijnlijk was als mijn bonkende hoofd. Ik nam de vellen papier in ontvangst en liet me met een rotgevoel achter mijn tafeltje zakken, waarna de groep verderging met zijn millennium oude plagerijtjes.

Latijn doet pijn als je een kater hebt. Nicholas Loughton, de aankomend auteur die naast me zat, oreerde over de opsmuk van de zilveren eeuw in in libro mihi scribendo – het boek dat hij schreef, en mijn gedachten dwaalden af; ik zag voor me hoe Angelina Amadio haar hand tegen het raam had gedrukt en…

‘Discipule Rigel?’ Monseigneur Festa keek me strak aan. ‘Habesne opinionem?’

Ik schrok op. Ik keek om me heen. Had ik een mening? Ik had duidelijk iets gemist. Het lokaal tolde, iedereen keek naar me. Hij had me nooit eerder een beurt gegeven. ‘Eh’, zei ik.

‘Ja’, zei monseigneur Festa in het Engels. ‘Ik geloof dat u dat al eerder hebt gezegd.’

Het zweet parelde op mijn voorhoofd en mijn maag speelde op. Het enige woord Latijn dat bij me opkwam: vomitus.

En op dat moment zwaaide de deur open en daar stond mijn redder – in een totaal onverwachte gedaante. Een vrouw die ik herkende als een van de secretaresses van de school kwam het lokaal binnen, met in haar kielzog Ronnie Tower.

‘Vergeef me deze interruptie, eerwaarde’, zei de vrouw in het Italiaans. ‘Deze heer wil een van uw studenten spreken.’

Ronnie Tower maakte een overdreven buiging voor monseigneur Festa. ‘Excusé, eerwaardé. Noodgevallé.’

Toen draaide hij zich naar mij en gaf me een knipoog. ‘Potjeslatijn, snap je, Nebraska? Hé, ze zit in de make-upwagen. Kom mee! Het is nu of nooit.’

Ik had mijn mond al open maar ik had geen idee wat ik moest zeggen, en in welke taal. Mijn hoofd was een in wodka gedrenkte wattenbrij en vlak voor me stond de lange, gebogen, eeuwig teleurgestelde monseigneur, wachtend op een antwoord. Zijn blik ging van Ronnie naar mij en weer terug.

Toen ontsnapte er een geluid aan zijn lippen, een hoge pieptoon die ik niet eerder bij hem had gehoord – het leek wel… een lach? Hij klapte in zijn handen en zei: ‘Ronnie Tower?’ Toen klonk weer dat lachende geluid en zei hij: ‘Here’s trouble!’

Nicolas Loughton, die gewend was ieder woord te vertalen dat van de lippen van zijn leraar rolde, mompelde stilletjes naast me: ‘Hic est tribulatio.’

Ik kon weinig anders dan instemmend knikken.

9

Kennelijk was Tower and Bridges de favoriete televisieserie van de monseigneur geweest in de tijd dat hij bij het aartsbisdom van Indianapolis had gewerkt. Maar kort na het vierde seizoen had hij Amerika verlaten en hij was razend benieuwd wat er daarna allemaal was gebeurd.

‘Wat er daarna allemaal is gebeurd? Nou…’ Ronnie krabde zijn hoofd. ‘Meer van hetzelfde, ben ik bang. Ik bedoel: het had een soort vast format, dus we bleven misdaden oplossen en een beetje dollen. Er was wel nog een keer een mooie aflevering in twee delen over een smokkelaarsbende, waarin ik verliefd werd op een van de smokkelaarsters, maar haar toch moest arresteren. Maar in ’87 raakten we ons gunstige tijdstip kwijt en kelderden onze kijkcijfers. En uiteindelijk gingen we naar tien uur ’s avonds op zaterdag, en dat was echt, nou ja…’

De monseigneur knikte ernstig. Ach ja, tien uur op zaterdagavond. Daar is alles wel mee gezegd.

‘Luister, padre’, zei Ronnie. ‘Jack hier helpt me met iets heel belangrijks; zou ik hem misschien een uurtje of twee mogen lenen?’

De monseigneur bekeek me ineens met andere ogen. ‘Maar natuurlijk’, zei hij. Toen gebaarde hij dat ik moest opschieten – vooruit, leek zijn blik te zeggen, laat de rechercheur niet wachten.

Ik griste mijn spullen bij elkaar en we liepen naar de deur. We stonden al bijna op de gang toen de monseigneur zei: ‘Discipule Rigel.’

Ik draaide me om.

‘De omnibus dubitandum.’

‘“Twijfel aan alles”’, vertaalde Nicholas Loughton.

‘Ja, dat weet ik ook nog wel’, zei ik, al was dat natuurlijk niet zo. Maar ik vroeg me wel af: dacht de monseigneur echt dat ik Ronnie ging helpen een of andere misdaad op te lossen?

Haastig liepen we de trap af – het Ronnie Tower-effect in optima forma: alles ging sneller dan ik kon bevatten, en in de taxi terug naar Trastevere wist ik niets anders te vragen dan hoe hij me had weten te vinden.

‘Als je zes jaar lang een rechercheur speelt, pik je wel het een en ander op’, zei hij. Toen haalde hij zijn schouders op. ‘Bovendien heb je me verteld dat je les krijgt in Vaticaanstad, dus zo moeilijk was het niet.’

‘En wil je nog altijd dat ik voor je tolk? Na alles wat ik je heb verteld?’

‘Zeker. Ik geloof in je, Nebraska’, zei hij. ‘Ik heb je gisteravond bezig gezien. Je Italiaans is hier goed genoeg voor. Bovendien zal ze helemaal weg van je zijn. Je bent haast geniaal, en bijna priester. Geloof me: wat je ook zegt, uit jouw mond klinkt het beter dan uit die van mij.’

De taxi zette ons af op een huizenblok afstand van het restaurant waar de vorige dag opnamen waren gemaakt. Er stonden drie grote, witte trailers in de straat, en Ronnie duwde me in de richting van de middelste, waar kennelijk Angelina Amadio’s haar en make-up werden gedaan.

Bij de onderste trede van het trappetje bleef ik staan.

‘Je kunt het’, zei hij. ‘Ga gewoon naar binnen, zeg dat het me spijt, en wat ik je verder allemaal heb verteld.’

‘Over het zomerkamp.’

‘Precies. En over die amnestie. Maak je geen zorgen. Ze snapt het heus. Dit is niet haar eerste rodeo.’

Eerlijk gezegd had ik het idee dat ze nog nooit van haar leven een rodeo had gezíén. Maar goed, ik liep het trapje op, terwijl Ronnie Tower me vanaf de straat bemoedigend toeknikte. Hij wees en knipoogde: je kunt het. Ik pakte de deur, trok hem open en stapte naar binnen.

Ik bevond me in een smalle ruimte, nog feller verlicht dan het restaurant de avond ervoor – een en al ledlampen en spiegellampen, dat harde licht waar make-upartists kennelijk behoefte aan hebben. Er stonden drie draaistoelen voor een reusachtige spiegel, met op tafel allemaal borsteltjes en oogpotloden, krultangen en schoonheidsproducten.

En daar, in de middelste stoel, voor de grote spiegel, zat Angelina Amadio, met haar rug naar me toe. Ze droeg een witte, badstoffen kamerjas, haar lange zwarte haar was naar achteren gekamd en vastgespeld, en voor haar knielde een vrouw die met een potlood de contouren van Angelina’s lippen volgde. Het geheel had bijna iets pijnlijks: het licht, de schoonheidsproducten, de intimiteit. Het was alsof ik een ruimte binnen was gelopen waar een operatie gaande was.

Ze zag mijn reflectie in de glimmende spiegel. Haar ogen waren adembenemend, die beroemde mysterieuze, blauwe irissen onder de donkere wenkbrauwen, een combinatie die een wereldse verwachting uitstraalde. Oké, zeiden haar ogen, overtuig me maar.

Ik schraapte mijn keel en begon: ‘Eh, signora Amadio.’ Ik keek naar de aantekeningen die ik in mijn Moleskine-boekje had gemaakt. En toen stak ik van wal met mijn korte speech, in hakkelend Italiaans, met zinnetjes die ik zo uit het Berlitz-reisgidsje had gehaald (‘zomerkamp’: ‘campo estivo’), en in Angelina’s oren moet het ongeveer als volgt hebben geklonken:

Goede dag. Ik word genoemd Jack Rigel. Het spijt mij en mijn Italiaans is heel slecht. Ik ben de jongen gisteren je zag in restaurant. Ik ben de fan van je films. A Feeding ik heb gezien in Amerika is heel goed. Ik ben studeer Latijn aan Vaticaan en vertaal voor Ronnie Tower, (ik bedoel) Sam Burke. Hij vraagt mij zeggen het spijt hem. Hij vraagt mij zeggen cinema lijkt heel veel op zomerkamp. Hij vraagt mij zeggen is heel goed voor acteurs afspraakje maken. Wil je afspraakje maken met Sam Burke? Wil je eten met Sam Burke? Ik weet een goede restaurant. Heb je vanavond tijd? Wil je wat drinken met Sam Burke? Wil je een autotochtje maken? Wil je dansen? Ik weet een goede discotheek.

De meeste zinnen had ik rechtstreeks overgenomen uit Italiaans op reis, uit het hoofdstukje Appuntamento – ‘afspreken’. Ik wist helemaal geen goeie discotheek, en trouwens ook geen slechte, maar ik had al die zinnetjes uit mijn hoofd geleerd voor het geval ik ze ooit nodig zou hebben, en ze rolden er als vanzelf uit, in een soort onzinnig Cyrano de Bergerac-geleuter.

De make-upartist was opgehouden met wat ze ook maar aan het doen was geweest en ook zij staarde me nu aan, haar potlood nog altijd bij Angelina’s mondhoek.

Angelina bleef me aankijken, met een ondoorgrondelijke blik; haar ogen hielden die van mij gevangen in de felverlichte, met peertjes omrande spiegel van de haar- en make-uptrailer. Ze hield haar lippen iets van elkaar, misschien om het werk van de make-upartist niet te verpesten.

Was mijn betoog zo onsamenhangend geweest dat ze niet eens antwoord kon geven? Was ze beledigd? Boos? In de war? Moest ik opbiechten dat ik helemaal geen goeie discotheek wist?

Uiteindelijk wees ze naar de tafel. De make-upartist gaf haar een notitieblokje en een pen en de Engel van Rome schreef er iets op, scheurde het velletje eruit en gaf dat aan de make-upartist, die het weer aan mij gaf.

Viena a cena domani alle 19.00, had ze geschreven. ‘Kom morgen om 19.00 eten.’ Ze had er ook een adres bij gezet. ‘Grazie, signora’, mompelde ik en ik verliet achterwaarts de trailer, na een laatste blik op die betoverende ogen, die me in de felle gloed van de verlichte spiegel nog heel even opnamen.

10

Buiten was Ronnie Tower nergens meer te bekennen. Ik daalde het trapje van de trailer af en keek eerst de ene kant van de straat in, toen de andere. Ik stond voor het rijtje trailers. Waar was hij? Had hij koudwatervrees gekregen en mij laten stikken?

Ik bleef een paar minuten staan, zag allerlei mensen van de crew langskomen met verschillende lampen en andere spullen, en net toen ik wilde vertrekken zag ik Ronnie samen met een andere man uit een koffietentje aan het einde van de straat komen.

De andere man sprak Engels met een Italiaans accent: ‘Het is natuurlijk niet de eerste keer dat ik nog veranderingen doorvoer terwijl we al aan het filmen zijn, maar dit slaat echt alles.’

‘Nee, dat begrijp ik volkomen’, zei Ronnie Tower. ‘Maar vergeet niet dat het ook een kans is, hè?’ Toen kreeg hij mij in het oog. ‘Ha, daar is hij.’ Vervolgens, tegen mij: ‘Hé Jack, ik had het net over je.’

Hij gebaarde naar zijn metgezel, die ergens in de dertig was, met dunnend bruin haar, een stevige baard, een rond brilletje en een warme glimlach. Hij droeg een frommelige trui en hij had een stapel papieren bij zich. ‘Dit is Don Macaroni’, zei Ronnie. ‘Hij is scenarioschrijver, net als jij.’

Net als ik?

De man stak een hand uit. ‘Domenico Macrino.’

We schudden elkaar de hand. ‘Jack Rigel’, zei ik.

‘Maar hij is heel jong!’ zei Domenico tegen Ronnie Tower.

‘Dat zei ik al. Dit is het nieuwe Hollywood! De kinderen hebben het overgenomen. Soms zit ik op een vergadering en dan denk ik: komen je ouders je straks weer ophalen?’

Domenico lachte. ‘Leuk je te ontmoeten. Ik ben een groot fan van A Few Good Men. En van My Cousin Vinny.’

Ik keek naar Ronnie Tower, die glimlachte alsof hij hier de logica van inzag. ‘Eh ja, ik vertelde Don net dat je in Amerika aan scripts hebt gesleuteld, achter de schermen.’ Hij pakte Domenico’s arm. ‘Zie je. Daaraan kun je merken dat die jongen een pro is. Hij doet of het niks om het lijf heeft.’

Vervolgens wendde hij zich weer tot mij: ‘Don hier zit een beetje vast met het script. En ik heb gezegd dat jij hem wel wilt helpen.’

Domenico schudde het hoofd. ‘Ik ben al de vierde die zich aan deze bagger waagt. Je hebt geen idee hoe slecht het was voordat ik ermee aan de slag ging. En nu, na nog geen week filmen, wil de regisseur dat ik de hele derde scène herschrijf, en dat ik alle scènes na het huwelijksdiner inkort. Hij ligt enorm achter op schema en er moet worden geschrapt.’

Ronnie schudde het hoofd. ‘Altijd hetzelfde gezeik, hè Jack? Het geld is op en weer krijgt de kunst de rekening gepresenteerd. Hé, maak je geen zorgen, Don, voor Jack is dit gesneden koek.’

Ronnie pakte het script uit Domenico’s handen en gaf het aan mij.

Ik keek Ronnie met een wezenloze blik aan. Waar was hij mee bezig?

‘Ik heb gezegd dat jij er wel even naar wil kijken, dat je misschien wat ideetjes hebt – en als je toch bezig bent, kun je misschien ook even naar mijn personage kijken, hem misschien wat meer diepgang geven. Nou ja, als Don dat geen punt vindt, natuurlijk.’

Domenico lachte. ‘Als jij een manier weet te bedenken om twaalf minuten aan het einde van dit fiasco te schrappen en de boel evengoed rond te breien? Ga je gang.’ En met die woorden gaf hij een klopje op mijn borst. ‘En wie weet kunnen we ooit een keer samenwerken in Amerika. Ik heb wel wat ideeën.’

11

Domenico ging naar de regisseur en ik bleef weer achter met Ronnie Tower. Ik stak het script in de lucht. ‘Dit kan ik niet! Ik heb geen idee hoe je een film moet schrijven.’

Ronnie haalde zijn schouders op. ‘Nou, je hebt geluk, want dat weet niemand. Hoor eens, ik help je wel. En we hoeven het niet te schríjven. We hoeven alleen maar wat voorstellen te doen om te schrappen, en mijn rol een beetje aan te zetten. Meer niet.’

‘Ik weet niet eens waar die film over gaat.’

‘Ja, je moet het natuurlijk wel even lezen.’

Ik keek naar het titelblad. Ciao, Bandito. ‘Hallo, bandiet?’

‘Het is een comedy’, zei Ronnie. ‘Een remake, als ik het goed heb. Kijk, er is een maffioso en zijn dochter gaat trouwen met de neef van een andere boevenbaas, een soort Romeo en Julia-situatie, en beide families gaan naar Rome voor het grote huwelijksfeest en dan volgt er een reeks misverstanden. Ik speel een neef die onaangekondigd op de bruiloft verschijnt, een Amerikaan, uit Californië, waar ik werk als cowboy.’

‘Cowboy?’

‘Nou ja, op een soort paardenkamp voor toeristen, of zo. Ik weet het niet precies. Hoe dan ook, halverwege de film verschijn ik ineens op het toneel en zeg een paar stomme dingen in het Engels en vervolgens word ik verliefd op de bruid en verkloot alles en dan moet een van de mannen een andere man ervan weerhouden mij te vermoorden, maar de hitman is er ook al, en dan krijg je dat huwelijksfeest waar alle misverstanden tot een climax komen, een hoop geschreeuw en… nou ja, je kunt zelf wel bedenken hoe het verdergaat.’

Ik kon met de beste wil van de wereld niet bedenken hoe het verderging.

‘Ik ben iets van de vierde hoofdpersoon, dus je hoeft alleen mijn tekst wat aan te scherpen. Geef me wat interessants te doen. Zoals het nu is, zeg ik alleen achterlijke dingen als “Wat is dit nou voor bruiloft? Hebben jullie niet eens een vat bier?” En dan, aan het einde, ga ik op een paard achter iemand aan.’ Hij haalde zijn schouders op, alsof dat wel viel te verwachten.

‘Maar ik heb geen enkele ervaring’, zei ik. ‘Dit kan ik van geen kanten!’

‘Rustig maar, Nebraska. Zoveel stelt het allemaal niet voor. Ze gaan alles wat ik zeg toch nasynchroniseren. Hier moet alles in het Italiaans. Dus maak je niet druk. Bedenk gewoon iets interessants wat ik kan zeggen, dan leggen we dat voor aan Don Macaroni.’

‘Die gaat echt niet naar me luisteren.’

‘Ik denk eerlijk gezegd van wel’, zei Ronnie. ‘Ik heb min of meer laten vallen dat je vader een hoge pief is bij Sony.’

Ik was zo verbijsterd dat ik helemaal was vergeten dat ik nog een papiertje in mijn hand had. Ronnie boog zich naar me toe en pakte het uit mijn hand. ‘Wat heb je daar?’

‘Het adres van Angelina’, zei ik. Ik vertelde dat het gesprek in de trailer goed was gegaan, dat ik excuses had aangeboden, dat ik dat van het zomerkamp had verteld en haar vervolgens mee uit had gevraagd.

‘Wow’, zei hij. ‘Hoezo heb je haar mee uit gevraagd?’

‘Dat wilde je toch?’

‘Hoe bedoel je?’

‘Jij zei dat het zo gaat op een filmset. All-you-can-eatbuffet? Zomerkamp?’

‘Daarom hoef je Angelina nog niet mee uit te vragen.’

‘Wat had ik anders moeten zeggen?’

Hij wreef over zijn kaak, begon toen te lachen. ‘Herinner jij je de jonge vrouw die tegenover Angelina zat, in het restaurant? Van wie ik zei dat ze zo mooi is?’

‘Ik dacht dat je het over Angelina had.’

‘Nee, over Angelina’s nichtje, Gianna! Zij speelt de dochter in de film. En ik heb haar gekust. Op die eerste avond. We waren wat gaan drinken in een kroeg, en toen Angelina naar buiten kwam zag ze mij staan zoenen met Gianna. Daar moest je excuses voor aanbieden.’ Toen schoot Ronnie in de lach. ‘Jezus, Nebraska, ik weet zeker dat ik je dat heb verteld. Gisteravond in de kroeg.’

‘Ik was dronken!’

‘Ja, dat kun je wel zeggen.’ Hij keek naar de make-uptrailer. ‘Ongelooflijk, dat je haar mee uit hebt gevraagd.’ Toen veranderde er iets in zijn blik. ‘En, was ze… geïnteresseerd?’

Ik knikte naar het papiertje dat hij in zijn hand hield. ‘Ik kreeg de indruk van wel.’

‘Huh?’ Hij keek strak naar het papiertje. ‘Heb je enig idee hoe oud ze is?’

‘Ik weet het niet’, zei ik. ‘Halverwege de veertig? Eind veertig? Een beetje jouw leeftijd.’

Ronnie hield zijn handen op, alsof hij wilde zeggen: Dat bedoel ik.

Toen keek hij weer naar het papiertje. ‘Huh’, herhaalde hij. ‘Nou ja, het is zoals het is.’ Ik vroeg me af of zelfs Sam Burke op momenten het Ronnie Tower-effect onderschatte. ‘Nou ja, het wordt steeds interessanter, wat jij?’ Hij lachte en gaf een klopje op het script dat ik in mijn hand hield. ‘Nu maar hopen dat je een betere scenarioschrijver dan tolk bent.’

12

De monseigneur zat op een kruk voor in het lokaal, gebogen over de pagina’s op zijn schoot, en zoals gewoonlijk hingen wij allemaal aan zijn lippen.

Ik zat op de eerste rij en keek het lokaal rond, naar de anderen, die wat over hun kaak wreven of naar het plafond staarden. ‘Faber est suae quisque fortunae’, zei de monseigneur, en om me heen begonnen studenten te knikken, kauwend op de gedachte dat ieder mens de smid is van zijn eigen geluk.

‘Ha, nu weet ik het!’ De monseigneur keek plotseling op. ‘Stel dat de cowboy, als hij naar het huwelijk komt, net iets heel heftigs heeft meegemaakt, op persoonlijk vlak? Dat zou zijn merkwaardige gedrag kunnen verklaren.’

Er werd geknikt en gehumd. ‘Hm-m.’ En: ‘Precies.’

‘Ja’, zei Louise, een kunstrestaurator, instemmend. ‘Misschien is zijn vrouw omgekomen bij een auto-ongeluk. En heeft hij intens verdriet.’

Een andere studente, een Italiaanse non die ‘zuster Antonia’ werd genoemd, schudde het hoofd. ‘Het is een comedy. Dat zou de toon ingrijpend veranderen.’

‘Goed punt, zuster’, zei de monseigneur.

Hoe was dit zo gekomen? Hoe was Hallo, bandiet uitgegroeid tot een klassikaal project?

Ik was extra vroeg naar de les gekomen, met de bedoeling me te verontschuldigen voor de interruptie van de vorige dag en zo weer bij de monseigneur in een goed blaadje te komen, maar terwijl ik uitlegde hoe ik de tolk van Ronnie Tower was geworden, vertelde ik op de een of andere manier ook dat ik nu twaalf pagina’s uit de film moest zien te schrappen en tegelijkertijd zíjn rol meer diepgang moest geven.

De monseigneur vroeg hoe ik dat dacht te doen. Ik moest erkennen dat ik geen flauw idee had. ‘Mag ik eens kijken?’ zei hij. Ik haalde het script uit mijn rugzak en gaf het aan hem. Hij bladerde er even in, knikte en las een paar zinnen voor. Terwijl de rest van de klas de zinnen herhaalde, vroeg hij of hij een paar kopieën mocht maken.

‘Eh, ja hoor, best’, zei ik, en voor ik er erg in had, was de les Latijn volkomen onverwacht veranderd in een brainstormsessie scenarioschrijven.

De monseigneur verdeelde ons in twee groepen. Hij gaf Nicholas Loughton de leiding over één groep, die als taak had manieren te zoeken om aan het einde twaalf pagina’s te schrappen, en hij nam zelf de andere groep onder zijn hoede. Onze groep moest Ronnies cowboypersonage geloofwaardigheid verlenen.

‘Misschien moeten we juist níét proberen zijn gedrag te verklaren’, zei Louise. ‘Is ambiguïteit bij schrijven niet net zoiets als de penseelvoering bij schilderen? De textuur van het stuk, zeg maar.’

Monseigneur knikte. ‘Ja. Goed punt.’

Er borrelden andere ideeën op. Misschien had de cowboy kanker. Ook niet grappig, zei zuster Antonia, die op de een of andere manier de arbiter leek te zijn over wat al dan niet onder comedy viel. Misschien moest het paardenkamp sluiten, zei iemand, waardoor hij zijn baan als cowboy was kwijtgeraakt.

‘Of misschien is hij helemaal geen cowboy.’

Iedereen keek me aan. Ik voelde het bloed naar mijn wangen stromen.

‘Perge!’ zei de monseigneur. Ga door.

‘Goed.’ Ik ging rechtop zitten en schraapte mijn keel. ‘Oké, hij is een neef uit Amerika, hè? Dus misschien probeert hij vooral de indruk te wekken dat hij het daar heeft gemaakt. En kiest hij op goed geluk iets wat aansluit bij hun verwachtingen, iets wat op-en-top Amerikaans klinkt. “Cowboy”. Terwijl hij het in werkelijkheid helemaal niet heeft gemaakt in Amerika. Hij heeft het zwaar. Tijdens het oefendiner, nadat de bruid hem voor schut heeft gezet, biecht hij haar misschien wel op dat hij het allemaal heeft verzonnen. Dat hij voor vertrek cowboylaarzen en een hoed heeft gekocht in het winkelcentrum. Hij is eigenlijk parking valet of zo bij een restaurant. Hij wilde gewoon indruk maken op zijn familie in Italië en nu is hij verstrikt geraakt in zijn eigen leugen.’

Van de groep die tot taak had twaalf pagina’s te schrappen aan het einde, deed Nicholas Loughton een duit in het zakje. ‘Dan kunnen we die scène met dat paard ook schrappen. Dat is vier pagina’s.’

‘Maar dan zijn we wel die dolle achtervolging kwijt’, zei zuster Antonia, die eerlijk gezegd iedereen op de zenuwen begon te werken met haar negatieve houding. ‘Dat is de climax van de verhaallijn van de cowboy.’

‘Nee,’ zei ik, ‘we zijn de achtervolgingsscène niet kwíjt; we moeten hem alleen inkorten. We doen alsóf hij een cowboy is die iemand achternazit op een paard… maar in plaats van die hele aanloop, en dat we de stallen laten zien waar hij naar binnen stuift om zijn paard te zadelen, laten we hem gewoon op een fiets springen, van achteren gezien, zoals cowboys vroeger weleens op hun paard sprongen. Dan zet hij de achtervolging in, springt van zijn fiets en vloert de huurmoordenaar. Vier pagina’s teruggebracht tot één.’

‘Dat is grappig’, zei zuster Antonia.

‘Animus risu novatur’, zei Monseigneur.

‘“De ziel wordt vernieuwd met een lach”’, zei Nicholas Loughton.

‘Eerder “verkwikt” dan “vernieuwd”,’ zei Monseigneur, ‘maar inderdaad, ik denk dat Cicero het wel zou weten te waarderen.’

Tegen het einde van de drie uur durende sessie waren we er op een of andere manier in geslaagd twaalf pagina’s te schrappen en Ronnie Tower evengoed een ontroerende tekst te geven over hoe hij indruk had willen maken op zijn Italiaanse familieleden. De nieuwe achtervolgingsscène was de helft zoveel bladzijden en twee keer zo grappig. Zelfs de onverbiddelijke zuster Antonia stond achter de aanpassingen. Monseigneur wees iedereen een rol toe en zei dat we meteen al de volgende dag de eerste lezing zouden doen. Extra punten voor wie zijn tekst in het Latijn kon voordragen.

13

Toen ik die middag bij mijn kamer kwam, stond Ronnie Tower me op te wachten, leunend tegen de muur van de oude garage. Hij nam net het laatste trekje van zijn sigaret. ‘Als ik zenuwachtig ben, ga ik roken’, zei hij. Hij liet het peukje vallen en trapte het uit met de neus van zijn schoen. ‘Ik moet je spreken, Nebraska.’

‘Ik wilde jou ook al spreken’, zei ik. ‘Geloof het of niet, maar volgens mij hebben we je script serieus weten te verbeteren.’

Zuster Antonia had onze beste opmerkingen samengevoegd en in een exemplaar van het script genoteerd: alles wat we wilden schrappen in rood, nieuwe tekst in zwart. De monseigneur had het geheel zorgvuldig ondertekend, in zijn grote, sierlijke handschrift: ‘Aangeboden door Mgr. Arturo Giacomo Edoardo Festa, Secretariaat van het Vaticaan, Rome, Societas Iesu: “de Sociëteit van Jezus”. Met de meeste hoogachting en nederigheid. Docendo discimus.’

Dat laatste had hij voor me vertaald: ‘We leren door te doceren.’ Even zag ik voor me dat dit merkwaardige document zijn weg zou vinden naar het officiële archief van pauselijke bullen – maar toen stak monseigneur Festa mij het script toe en reikte me zijn pen aan. ‘Teken jij ook maar even.’ En dat deed ik, onder zijn zwierige tekst, in mijn priegelige schoolschrift: ‘Jack Rigel, 11 oktober 1993’.

En nu overhandigde ik het script aan Ronnie, die het vrijwel geen blik waardig keurde en achter me aan de oude garage in liep. Hij was met zijn gedachten elders. Hij liet zijn blik door de gang glijden terwijl ik de deur van mijn koude, donkere kamer opendeed. Met ons tweeën binnen was er geen plek meer om te staan, dus ging ik op het bed zitten. Hij leunde tegen mijn schrijftafel en keek om zich heen.

‘Woon je hier?’

‘Ja.’

‘Jesses.’ Hij boog zich over de typemachine. Er stak een vel papier in en er lagen twee vellen papier naast: de vruchten van mijn creativiteit sinds mijn komst naar Rome. Hij pakte de vellen papier en frunnikte er even aan, zonder dat hij er erg in leek te hebben dat er woorden op stonden.

‘Het is nog niet af’, zei ik. ‘En het is… nogal privé.’

Hij legde de pagina’s weer terug, stak een hand in zijn jaszak en haalde er een bekend papiertje uit, dat hij aan mij gaf. Angelina’s adres.

‘Ga jij maar’, zei hij. ‘Zeg maar dat ik niet kan.’

‘Hoezo?’

‘Ik heb gisteravond een videorecorder laten brengen. En ik heb een paar van haar films bekeken.’

‘Van Angelina?’

Hij knikte. ‘Ze is echt een klasse apart.’

‘Ja’, zei ik. ‘Helemaal mee eens.’

‘Maar goed, ik ga niet bij haar eten.’

‘Waarom niet? Ik begrijp het niet.’

Precies op dat moment knalde er een bal tegen de metalen buitendeur van mijn appartement en Ronnie vloog bijna tegen het plafond. Zo had ik hem niet eerder gezien. ‘Jezus, wat was dát?’

‘Jongens die op het pleintje voetballen. Gebeurt de hele tijd.’

‘Oké’, zei hij. ‘Alsof het allemaal al niet erg genoeg is hier.’ Hij kauwde op zijn wang. ‘Nou ja, ga jij maar in mijn plaats.’

Ik keek nogmaals naar het adres. ‘Wat moet ik dan zeggen?’

‘Weet ik veel. Verontschuldig me maar. Zeg maar dat ik het te druk heb.’ Toen weer een dreun van de voetbal. Kadeng! Ronnie zat weer tegen het plafond. ‘Jezus, man, dit is niet te harden.’

‘Ik heb met ze gepraat’, zei ik. ‘Ze luisteren niet.’

Kadeng! Harder dan ooit, en Ronnie stormde door de deur. Ik ging achter hem aan, de gang door en naar buiten, waar hij vanaf het stoepje van één trede dreigend naar de jongens keek, met zijn armen over elkaar. Ze negeerden hem natuurlijk en speelden gewoon door. Het waren vier jongens, de oudste een jaar of dertien, veertien, allemaal in een wijde broek met skate-schoenen.

In de hoop problemen te voorkomen, besloot ik het nog één keer te proberen. ‘Uh, scusate’, riep ik naar de jongens. ‘State calmi, per favore?’

Ze keken nauwelijks op, reageerden met het gebruikelijke gescheld: ‘Vai a farti fottere, a cojone!’ en ‘Alla pecorina!’

Ronnie keek me aan.

‘Volgens mij zeggen ze dat we seks met onszelf moeten hebben,’ zei ik, ‘op, eh, op de manier van schapen.’

Ronnie knikte even, alsof hij de profane creativiteit wel kon waarderen. Toen liep hij langzaam de kant op van de jongens, handen in zijn zakken. Hij leek kalm, maar ik was er niet gerust op. Hij zou toch niet op de vuist gaan met kinderen? En als dat wel zo was, moest ik hem dan te hulp schieten?

Hij liep naar het midden van hun speelveld, als een coach die het veld op beent om zijn spelers toe te spreken. De jongens bleven staan. Eenmaal tussen hen in keek Ronnie van het ene uitgestreken gezicht naar het andere. De langste jongen kwam nauwelijks tot aan Ronnies schouder, en toch was ik er niet gerust op. Na enige tijd stak Ronnie zijn handen uit. ‘Hoe noemen jullie dat ding?’ wilde hij weten. ‘Futbol?’

Verrassend genoeg schopte een van de jongens de bal zijn kant op.

Ronnie raapte hem op. Bekeek hem van alle kanten. Hij keek de jongens nogmaals een voor een aan en zei toen: ‘Here’s trouble’, waarna hij de bal op zijn voet liet vallen en wegtrapte. Zijn voet kwam bijna tot aan zijn hoofd. De onruststokers keken geschokt en bewonderend omhoog en zagen de bal over het dichtstbijzijnde gebouw uit beeld verdwijnen.

‘Chico State University, 1967, Division II, all-section punter’, zei hij. Om eraan toe te voegen: ‘Nooit geintjes uithalen met een échte football-speler, jongens.’ En met die woorden liep Ronnie Tower weg.

14

Later die avond stak ik in mijn eentje de Tiber over en liep door het historische centrum, over de Spaanse Trappen en de Pincio naar het reusachtige park Villa Borghese. Het was een warme avond en overal op straat liepen mensen te flaneren. Angelina’s huis was niet ver van de lommerrijke Via Veneto, in Rione Ludovisi, een buurt vol luxe hotels en restaurants, met tafels buiten, gebronsde mannen op instappers, en met juwelen behangen vrouwen met een hondje aan de lijn.

Tijdens het lopen oefende ik mijn Berlitz-gesprekjes (Che bella casa! Mi piace molto il paesaggio. ‘Prachtig huis. Ik vind de omgeving erg mooi’), totdat ik bij de hoek van Angelina’s straat was gekomen.

Hier waren de huizen iets minder imposant dan de paleizen en de musea in de Via Veneto, maar nog altijd prachtig, in klassieke Romeinse kleuren: koraalrood, koperkleurig, marmerwit. De tuinen werden haast achteloos opgesierd met kleine groepjes bomen en klassiek ogende beelden. Angelina’s villa was de grootste en nam bijna een half huizenblok in beslag, een breed pand van drie verdiepingen, gebouwd rond een binnentuin waarvan het hek openstond, waardoor ik de kleine blauwe cabriolet kon zien die schuin stond geparkeerd.

Moest ik de binnentuin betreden? Meteen zeggen hoe mooi de omgeving was? Of op de sierlijk bewerkte voordeur kloppen en een opmerking maken over de bella casa? En als ik eerst naar de voordeur liep, moest ik dan aanbellen of de deurklopper gebruiken?

Ineens was ik vervuld van twijfel. Wat deed ik hier überhaupt? Ik was nog niet eens binnen en ik was al als versteend. Wie was ik? Ronnies tolk? Zijn apologeet? Een student Latijn? Een priester? Een scriptdoctor, godbetert?

Toen ik daar voor dat schitterende huis stond, verdween ook voorgoed mijn laatste restje zelfvertrouwen, en ik voelde een intense vermoeidheid over me neerdalen; ik was volkomen uitgeput van alle toneelstukjes die ik opvoerde. Waarachtigheid? Ik voelde me volkomen blanco, een onbeschreven blad papier dat door het eerste het beste briesje kon worden weggeblazen. En misschien zou dat ook het beste zijn. Op dat moment kon ik me niet voorstellen dat ook maar iemand op deze wereld Jack Rigel zou missen – de nieuwe of de oude.

‘Was je van plan hier de hele avond te blijven staan, of kom je binnen?’ Het was een Italiaanse stem, maar met een zweem van een Brits accent.

Geschrokken keek ik op naar de voordeur. Als een Venus die oprijst uit zee kwam Angelina Amadio tevoorschijn, in een zijdeachtige blauwe broek, sandalen en een wit topje, haar weelderige bruine haar in een wrong op haar hoofd.

Ze was beeldschoon als altijd. Maar ik realiseerde me dat dit de eerste keer was dat ik haar zag in gewoon licht en niet achter glas, op een filmdoek of in de spiegel van een make-uptrailer. Je zou kunnen zeggen dit de eerste keer was dat ik haar zag als mens. Naderhand zou ik daarover nadenken, net als over dat woord, “beeldschoon” – zo’n arbitraire verzameling uiterlijke kenmerken: een bepaalde botstructuur, het contrast tussen ogen en haar, de conditie van de huid.

Maar op dat moment was ik niet eens verbluft door haar uiterlijk. Ik was verbluft dat ze me aansprak in perfect Engels.

‘Are you all right, love?’ Ze daalde het trapje af en kwam naar me toe. ‘Je ziet eruit of je een geest hebt gezien. Wil je een glaasje water?’

Ik was van plan geweest Angelina meteen bij aankomst te trakteren op mijn even-een-misverstand-ophelderen-speech, in mijn gebruikelijke hakkelige Italiaans – ‘Buona sera, signora Amadio. Sono molto dispiaciuto per l’equivoco che ho causato ieri.’

Maar toen ik haar Engels hoorde praten, versteende ik opnieuw.

Moest ik het nu allemaal in het Engels gaan uitleggen? Dat Ronnie niet zou komen? Dat zijn toenaderingspogingen niet háár betroffen, maar haar níchtje? Ik was ervan uitgegaan dat ik met mijn slechte Italiaans het misverstand zo’n beetje half zou weten op te helderen. Maar in een taal die ik vloeiend sprak, Engels, kon ik me nergens achter verschuilen.

Terwijl ik daarover piekerde, liep de Engel van Rome doodkalm op me af, met een warme glimlach, en met zulke soepele bewegingen dat het leek alsof ze over een meertje schaatste. ‘Je bent nogal bedeesd, hè’, zei ze.

‘Het s-spijt me’, zei ik. ‘Ik had niet verwacht dat u Engels zou spreken.’ Ik corrigeerde mezelf meteen. ‘Dat u zo goed Engels zou spreken, bedoel ik.’

‘Aha’, zei ze. ‘De jongeman die A Feeding heeft gezien.’ Ze schudde het hoofd. ‘Tja, zo gaan die dingen, hè. Je maakt één slechte vampierfilm en iedereen denkt dat je een onbenul bent.’

‘Nee, nee’, zei ik. ‘U was geweldig. Beter dan wie ook.’

‘Dank je.’ Angelina glimlachte. ‘Al is het een beetje alsof je te horen krijgt dat je het beste deel was van een vliegtuigcrash.’

Vervolgens vertelde ze dat de regisseur van die film had gezegd dat ze haar accent extra moest aanzetten, omdat het feit dat de vampieren buitenlanders zijn, deel uitmaakt van het mysterie. ‘Ondertussen’, zei ze, ‘drong pas later goed tot me door dat het script niet alleen verschrikkelijk slecht was, maar ook een mijnenveld voor Italianen. Harde h’s en een stapeling van medeklinkers, lange e’s en sisklanken. Het was alsof iemand een heel script had geschreven met als voornaamste bedoeling Italianen te laten klinken als een stel idioten. “Theese make-a-me-appy! Get under the shiit!”’

Ze zei dat zo vervuld was geweest van afgrijzen bij het zien van de final cut van A Feeding, dat ze zich ogenblikkelijk had ingeschreven voor een cursus Engels in Londen, zodat ze er klaar voor zou zijn als Hollywood nog eens op de stoep zou staan. ‘Maar helaas kwam dat er niet van’, voegde ze eraan toe. ‘En inmiddels werd ik in Amerika niet meer serieus genomen.’

Maar ze zei het niet op een verdrietige toon. Er klonk zelfs geen spijt door in haar stem; eerder een zekere geamuseerdheid, alsof het iemand anders betrof. Op momenten kon ze er haar voordeel mee doen om mensen te doen geloven dat ze geen Engels kon, en zo die kant van zichzelf verborgen te houden. ‘Het maakt dingen makkelijker’, zei ze. ‘Bijvoorbeeld met je vriend, die Amerikaanse tv-ster.’

Ik legde uit dat Ronnie niet zou komen.

‘O’, zei ze. ‘Ik had hem ook helemaal niet verwacht. De uitnodiging was voor jou bedoeld.’

De schok moet op mijn gezicht te lezen zijn geweest. Ze lachte zangerig, pakte mijn arm en gebaarde naar het huis. ‘Toe, Mr Rigel, kom verder.’

15

Ze leidde me vrij snel en achteloos rond op de eerste verdieping van haar schitterende huis, alsof ze zich er een beetje voor schaamde. Hier een eenvoudige Borghese-vaas, daar een kleine Caravaggio en weer ergens anders een portret van Modigliani. De plafonds waren versierd met schitterende fresco’s, en op alle planken en alle mogelijke horizontale oppervlakken stonden boeken en keramiek. Ik had de ornamenten verwacht van een filmster – filmposters en kristallen kroonluchters – maar wat ik te zien kreeg had meer weg van het huis van een gepensioneerde professor, een beetje zoals Rome zelf: tweeduizend jaar cultuur en kunst gingen hier hand in hand.

Het huis was een grote, holle rechthoek, met in het midden een terras en een tuin, waar we uiteindelijk plaatsnamen onder een lage citroenboom, op gietijzeren stoelen, met glazen gekoelde Venetiaanse spritz, die ze inschonk bij een buitenbar en versierde met verse citroen, die ze ter plekke plukte en in schijfjes sneed.

Tussen ons en de kleine blauwe cabriolet op de keerlus stond een verweerd standbeeld van wat een in toga geklede Romein leek te zijn die de senaat toesprak – zijn gebroken vinger geheven alsof hij een vertoog hield.

Ze zag dat ik naar het standbeeld keek. ‘Na het overlijden van mijn vader heb ik het laten taxeren. Het blijkt een kopie te zijn, zeker vierhonderd jaar minder oud dan papa dacht. Maar goed, het doet me wel aan hem denken.’ Ze corrigeerde zichzelf. ‘Niet in de zin dat papa een kopie was. Nee, als hij íéts was, is het authentiek. Maar ik zei altijd dat zijn generatie van marmer was, en die van mij van plastic.’

Ze glimlachte weemoedig en stelde me een paar vragen: waar ik vandaan kwam en hoe ik in Rome verzeild was geraakt als de opmerkelijk onbekwame tolk van een Amerikaanse tv-ster. Ik vertelde haar over de Knights of Columbus-beurs en over mijn moeder die had gewild dat ik priester werd (‘Jij, priester?’ zei ze. ‘Ik zie het niet helemaal, ben ik bang’), en over Ronnie, eh, Sam Burke, die had begrepen dat ik Italiaans studeerde in plaats van Latijn.

Daar moest ze om lachen en ze klapte in haar handen. ‘Latijn! O, het lijkt me geweldig om Latijn te leren. De bron waaruit dit alles is voortgekomen.’ Ze maakte een weids gebaar naar de binnentuin, naar alle kunst om ons heen. ‘Je zult je wel bevoorrecht voelen.’

Ik bloosde. Was dat zo? Voelde ik me bevoorrecht? Ik voelde me eigenlijk vooral opgelaten; ik zag de kans die ik had gekregen door haar ogen en realiseerde me dat ik hem had verspeeld door te zwelgen in zelfmedelijden. Ik probeerde te bedenken hoe de idolate film- en tv-fan monseigneur Festa zou reageren als ik, zonder enige waarschuwing vooraf, op een dag het lokaal binnen zou komen met de Engel van Rome. Ik zag voor me hoe zijn hoofd bijna uit elkaar zou spatten.

‘Ik zou willen dat ik meer met andere talen in aanraking was gekomen toen ik zo oud was als jij,’ zei ze, ‘op de leeftijd dat je nog makkelijk een andere taal kunt leren. In plaats daarvan heb ik in de jaren dat mijn geest het hongerigst was, mijn lichaam uitgemergeld voor de camera.’

Ik was verbaasd hoe makkelijk het gesprek liep, en hoe open ze was. Ze zei dat dit haar laatste film zou worden en toen ik daar verbaasd op reageerde, vertrouwde ze me toe dat ze zichzelf had beloofd te stoppen met acteren zodra ze geen kans meer maakte op een grote rol.

‘Dat heb ik net ook allemaal uitgelegd aan mijn bijzonder ongeduldige nichtje’, zei ze. ‘Ik heb gezegd dat ik mijn hele acteercarrière heb gewacht op de ideale rol. Een gelaagde, menselijke rol. Die zich natuurlijk nooit heeft aangediend. In plaats daarvan mocht ik het liefje van de rechercheur spelen. De andere vrouw. De vampier in Los Angeles.

En toen, misschien twee jaar terug, zat ik in een make-upstoel – zo’n stoel waar jij me gisteren ook in zag zitten – en terwijl ik mezelf voor de duizendste keer opgemaakt zag worden, dacht ik ineens: wacht eens even, stel dat ik zélf de rol ben waar ik al die tijd op heb gewacht? O, ik kan nauwelijks uitleggen hoe opwindend die gedachte was. De verwondering. Wat ik allemaal zou kunnen doen. Waarom zou ik wachten op een kans om interessant te zijn in de ogen van anderen, terwijl ik ook mijn eigen rol kan pakken?’

Ze staarde in de verte, naar een punt ergens voorbij het standbeeld in de binnentuin, en opnieuw klonk er zo’n zangerige lach. ‘Ik heb altijd gezegd dat ik zou stoppen met acteren zodra ik moederrollen kreeg aangeboden. Voor een actrice is dat het begin van het einde. Ik heb het geluk gehad dat ik pas ver over de veertig voor het eerst ben gevraagd voor een moederrol, maar nu is het dan echt zover: ik speel de moeder van de bruid.’ Ze klapte even in haar handen en bewoog ze heen en weer, als een goochelaar. ‘Sei finita. Ciao, Bandita.’

Vaarwel, bandiet.

‘En nu?’ vroeg ik.

Een diepe zucht en een glimlach. ‘Och, jee’, zei ze. ‘Er is zoveel te doen! Ik weet eerlijk gezegd niet eens waar ik moet beginnen! Ik ga leren schilderen, en schrijven, ik ga reizen zonder doel voor ogen, ik ga elke ochtend wakker worden en dan pas bedenken wat ik die dag wil doen.’ Ze lachte. ‘Eten als een normaal mens en mijn haar grijs laten worden. En wie weet ga ik wel Latijn leren.’

Ze stak haar hand uit en kneep even in mijn onderarm. ‘Wil je weten waar ik van droom?’

En hoewel ik wist dat ze iets anders bedoelde, kan ik niet ontkennen dat mijn adem stokte toen Angelina Amadio haar hand op mijn arm legde, zich naar me toe boog en vroeg of ik wilde weten waar zij van droomde.

Ze leunde achterover in haar stoel. ‘Ik word wakker. Ik trek schoenen aan. Ik loop de trap af. Ik ga de straat op. Het is stil, er is niemand op straat. Ik kijk naar links en naar rechts. En op dat moment kan ik alles doen wat ik maar wil. Ik kan naar rechts gaan. Of naar links. Heuvelopwaarts of heuvelafwaarts. Richting zee of richting binnenland. En ik weet niet wat ik zal kiezen.’ Ze lachte. ‘Dat is alles. Dat is mijn hele droom. Dat ik naar links zou kunnen gaan. Of dat ik naar rechts zou kunnen gaan.’

Op dat moment begreep ik het, dat iemand zoals zij, die zich haar hele leven bekeken had gevoeld, die verwachtingen had gekoesterd, had gedacht ooit echt door te breken, verlangde naar de vrijheid van zo’n eenvoudige keuze. ‘Wat mooi’, zei ik.

Ze haalde haar schouders op. ‘Het is fijn om met je te praten, Jack. Ik begrijp nu toch wel dat je moeder dacht dat je een goede priester zou zijn.’

Inmiddels was ik Ronnie Tower volledig vergeten, en ook wat ik daar kwam doen. Ik wilde alleen nog maar in die binnentuin zitten, de hele middag, onder de citroenboom, kleine slokjes nemen van dit drankje en praten met de Engel van Rome. Maar op dat moment zwaaide een van de deuren naar de binnentuin open en kwam er een jonge vrouw tevoorschijn, lang en slank, in een kleurrijke rok die achter haar aan wapperde terwijl ze haastig naar buiten liep.

Ik herkende haar natuurlijk meteen: Angelina’s nichtje Gianna, het meisje dat twee dagen eerder tegenover haar in het restaurant had gezeten, en de vrouw met wie Ronnie Tower éígenlijk zomerkamp-amnestieseks had willen hebben.

Angelina stond op. ‘Gianna. Goed dat je er bent, ik wil je aan iemand voorstellen. Dit is Jack Rigel. Hij is tolk en hij studeert Latijn, en hij komt uit Amerika.’

Het klonk indrukwekkend uit haar mond.

‘Jack,’ zei ze, ‘dit is Gianna, mijn nichtje, een aanstormend acteertalent. Al heb ik op haar ingepraat om volgend jaar toch maar te gaan studeren.’

Haar nichtje slaakte een zucht bij de weinig subtiele opmerking, en haar blik gleed min of meer langs me heen. ‘Dag, aangenaam.’

Waar Angelina’s accent een zweem van keurige Engelse schoolkinderen had, kon Gianna bijna doorgaan voor een Londenaar, wat ook niet zo gek was, begreep ik later, omdat ze daar de afgelopen vier jaar op kostschool had gezeten. ‘Zia, ik ga uit.’

Angelina leek verbaasd. ‘Nú?’

‘Ja.’ Gianna liep naar het blauwe sportwagentje. ‘Dat had ik toch gezegd?’

‘Ik nam aan dat je ná het eten bedoelde. Je hebt toch niet afgesproken met Mr Burke, mag ik hopen?’

‘Met wie?’ zei ze.

Voor het eerst leek Angelina geërgerd. ‘Sam Burke? De Amerikaanse televisiester? Die man in wiens mond je tong gisteren zat?’

Gianna grijnsde alsof ze het allemaal hilarisch vond. ‘Je zult iets preciezer moeten zijn.’ Toen keek ze mij aan met een blik van: niet te geloven, toch? ‘Het was een feestje, Zia! Ik was dronken. Ik heb waarschijnlijk wel vijf mensen gekust. Maar je weet heel goed dat er niets is gebeurd. Kom zeg, ik ben toch met jou mee naar huis gegaan.’

‘Precies’, zei Angelina. ‘En daarom leek het me leuk voor je om Jack te ontmoeten. Het leek me goed om iemand van je eigen leeftijd te leren kennen. Iemand die meer doet dan de hele avond in clubs rondhangen en coke snuiven.’

Ik had mijn mond gehouden tijdens deze stekelige uitwisseling, maar mijn hersenen draaiden overuren: 1. Had Angelina me uitgenodigd om me voor te stellen aan haar nichtje? B. Arme Ronnie Tower. Dit kind wist niet eens wie hij was. En 3. De positieve kant: ik wist eindelijk hoe hij aan cocaïne zou kunnen komen.

‘O, mijn god’, zei Gianna, op een toon die nu meer weg had van een boze Amerikaanse tiener dan van een Engels kostschoolmeisje. ‘Probeer je me te kóppelen?’ Toen keek ze naar mij, eigenlijk voor het eerst. ‘Aan hém?’

Nog voordat ik ook maar iets kon zeggen – niet dat ik zou hebben geweten wát – stonden ze tegen elkaar te schreeuwen, deels in het Engels, deels in het Italiaans. Mijn blik schoot heen en weer alsof ik naar een tenniswedstrijd keek:

‘Niet te geloven!’

‘Gianna, ik heb mijn broer beloofd dat ik een oogje in het zeil zou houden!’

‘Laat mijn vader erbuiten!’

‘Wil je soms dat hij weet dat je hele nachten in clubs zit?’

‘Jij wilde van begin af aan niet dat ik in deze film zou spelen!’

‘Ik wil niet dat je dezelfde fouten maakt als ik!’

‘Je kunt het gewoon niet uitstaan dat iemand anders aandacht krijgt.’

‘Dat is helemaal niet waar!’

‘Jij wil de énige ster zijn, en verder is er voor niemand ruimte!’

‘Lúíster je eigenlijk wel naar wat ik zeg?’

Zo ging het maar door, over en weer, en ik liet me steeds verder onderuitzakken in mijn leren stoel.

Ik moet mijn werkgever en goede vriend Ronnie Tower één ding nageven: hij wist hoe hij zijn entree moest maken.

‘Bwon-jerno, dames!’ riep hij op dat moment, terwijl hij langs het blauwe sportwagentje de binnentuin in kwam lopen. Hij droeg een jasje en de bovenste knoopjes van zijn overhemd waren los, en in de open boord droeg hij een choker, of een ascot. Hij had een grote bos bloemen bij zich.

‘Here’s trouble’, mompelde ik zachtjes.

16

‘Mooi zo,’ zei Ronnie Tower tegen mij, ‘je bent er.’

‘O, hallo’, zei ik. ‘Ik wilde net uitleggen…’

‘Nee, niet doen’, viel hij me in de rede. ‘Ik weet niet wat me bezielde. Ik was bang, stom. Toe, help me om het nu goed te doen. Ik praat, jij vertaalt.’

Toen draaide hij zich naar Angelina’s nichtje en sprak tegen haar, over het blauwe sportwagentje heen. ‘Gianna. Ten eerste wil ik zeggen dat je een prachtige vrouw bent. Maar ik had je gisteravond niet moeten kussen. Het was, zoals we in Amerika zeggen, ongepast.’

Hij keek mij aan, en hoewel iedereen in die binnentuin Engels sprak, voelde ik me verplicht om het te vertalen. Dat was het Ronnie Tower-effect: als de man zei dat je tolk was, dan was je tolk. ‘Uh, sei bella, e in America, baciare e brutto’, zei ik. ‘Je bent mooi en in Amerika is kussen grof.’

Ik wierp een blik op Angelina, die een verbijsterde blik in haar ogen had.

‘Maar maak je geen zorgen’, ging Ronnie verder tegen Gianna. ‘Je bent jong, en je vindt wel iemand, hopelijk meer van je eigen leeftijd.’ Hij keek mij aan, en ik zei in het Italiaans iets tegen Gianna als: ‘Niet zijn verdrietig. Is goed oud worden.’

‘En ik snap dat het pijn doet dat ik nu je hart breek,’ zei Ronnie, ‘maar ooit, misschien pas over vele jaren, zul je begrijpen dat dit het beste is.’

‘Over jaren, gebroken hart is goed’, zei ik in het Italiaans.

‘Jezus christus’, zei Gianna. ‘Stelletje idioten.’ Ze stapte in de auto, startte de motor en scheurde weg.

Samen zagen we de cabriolet naar het openstaande hek van de binnentuin rijden. De remlichten flitsten even rood op voordat ze om de hoek verdween.

‘Ze komt er wel overheen’, zei Ronnie. ‘Het doet pijn, maar het moest gebeuren.’

Vervolgens wendde hij zich tot Angelina. ‘En u, dierbare mevrouw Amadio, ben ik oprechte excuses verschuldigd. Zoals u inmiddels ongetwijfeld hebt gemerkt, ben ik niet altijd even subtiel, maar zelfs ik weet wanneer ik een uitzonderlijk iemand voor me heb.’

Ik heb geen idee wat ik zei om dit deel van Ronnies speech bij benadering weer te geven. Ik probeerde vooral geluiden te maken die vaag Italiaans klonken.

‘Ik ben de hele nacht opgebleven,’ zei Ronnie, ‘om films van jou te bekijken. Je bent geweldig. Sterker nog: ik was diep onder de indruk. Over een paar weken word ik vijftig. En wat heb ik bereikt? Een bungalow in Malibu? Een tv-serie die nergens meer is te zien?’

Hij keek naar mij. Ik mompelde een paar woorden in het Italiaans: ‘huis’, ‘pen’, ‘auto’, en knikte toen dat hij verder kon gaan.

‘Ik was bang,’ zei hij tegen mij, ‘maar dat is geen leven.’ Toen haalde hij diep adem en keerde zich weer naar Angelina. ‘Ik begrijp van Jack dat hij je namens mij mee uit heeft gevraagd. Nou, ik zou zeer vereerd zijn als je dat verzoek nogmaals in overweging zou willen nemen, maar nu rechtstreeks van mij.’

Ik deed mijn best om dit deel te vertalen. En toen ik klaar was, ging Angelina’s blik van mij naar Ronnie en weer terug. Toen stond ze op. Ze wendde zich tot mij en zei, op formele toon, in het Italiaans:

‘Mr Rigel, wilt u zo goed zijn tegen Mr Tower te zeggen dat ik zijn voorstel in overweging zal nemen? En als de opnames achter de rug zijn, mag hij me nog een keer opzoeken. Als we het dan nog altijd goed met elkaar kunnen vinden, zal ik wellicht op zijn aanbod ingaan – ervan uitgaande dat zijn tolk tegen die tijd eindelijk een goede discotheek heeft weten te vinden.’

17

Vertalen is de kunst van de onnauwkeurigheid. Je krijgt het nooit exact hetzelfde. En dus maak je er het beste van, in de wetenschap dat accuratesse minder belangrijk is dan de gevoelens die je wilt overbrengen.

Terugkijkend denk ik dat het met schrijven net zoiets is. Dat ben ik me gaan realiseren tijdens mijn carrière als scenarioschrijver voor tv: het gaat om het gevóél. Natuurlijk, in het handboek scenarioschrijven staat dat er een format is, drie scènes hier, een opmaat naar actie daar, tot slot een besluit. In vergaderingen zie je gespannen producenten vasthouden aan dergelijke formats, als blinde bedelaars in de hoop op verlossing.

Het is allemaal gelul. Je probeert gewoon gevoelens op te roepen. Dat werkt op papier. Op het scherm. In het leven.

Het is alweer bijna dertig jaar geleden, die eerste keer dat ik in Rome kwam. En nu land ik weer op het vliegveld Fiumicino-Leonardo da Vinci, met Sela en onze twee zoons. In naam zijn we op vakantie. We hebben net de laatste aflevering opgenomen van de kabeltv-serie waaraan ik de afgelopen zeven jaar heb helpen schrijven: Communion, een serie over een priester die migranten wil helpen maar uiteindelijk drugsrunner wordt. Ik had Sela beloofd dat we daarna iets leuks zouden gaan doen om mijn herwonnen vrijheid te vieren, verlost van de onophoudelijke aanspraak van het schrijversteam.

Ik prijs me gelukkig met de carrière die achter me ligt, al is deze middelmatige serie daar waarschijnlijk het hoogtepunt van, in ieder geval voor de buitenwereld. Zoals voor de meeste scenarioschrijvers zal gelden, of misschien wel voor de meeste ménsen, weerspiegelen de aftitelingen slechts een fractie van al het werk dat ik erin heb zitten, en dat is dan nog niet eens mijn beste werk. Dat realiseren de meeste mensen zich niet als ze aan Hollywood denken: dat maar een fractie van wat we doen ook echt wordt geproduceerd. Dat heb ik deze afgelopen vijfentwintig jaar het moeilijkste gevonden van scenarioschrijven: elk scenario is als een bescheiden gebed, tot een van de hardvochtigste goden ooit.

Ik hoop dat ik niet cynisch overkom. Dat ben ik niet. Ik hou van mijn werk, en ik heb altijd geprobeerd het leven tegemoet te treden met de belangstellende nieuwsgierigheid en de welwillendheid van de grote Angelina Amadio. Ik weet dat ik geluk heb gehad dat ik mijn creativiteit heb kunnen gebruiken, dat ik heb kunnen doen wat ik leuk vind.

Natuurlijk stond ik niet officieel op de aftiteling van de eerste film waaraan ik heb meegewerkt, Ciao, Bandito, die in 1994 onverwacht een kaskraker werd en die in Amerika is uitgebracht als The Wedding Party. Maar goed, dat gold ook voor de sterren uit ons Latijnse scenaristengroepje, monseigneur Festa en zuster Antonia, een waar genie op comedy-gebied. Zoals voor vele scriptdoctors geldt, vond ook ons werk plaats achter de schermen.

Domenico Macrino vond onze aanpassingen geniaal, net als de regisseur, en de meeste werden dan ook overgenomen. En toen Domenico een paar jaar later naar Amerika vertrok, om mee te schrijven aan The Sopranos, herinnerde hij zich mijn bijdrage en was hij maar al te graag bereid me in contact te brengen met professionals uit de filmwereld, net als mijn goede vriend en mentor Ronnie Tower.

Tegen die tijd had ik Rome achter me gelaten en zat ik op de filmacademie. Maar wat er nadien ook is gebeurd, dat jaar in Rome zal altijd de mooiste tijd van mijn leven blijven. Dat ik Angelina leerde kennen en samenwerkte met Ronnie – die me zo genereus beloonde dat ik het hoofd boven water wist te houden totdat de Italiaanse post de volgende cheque voor mijn collegegeld bezorgde – en mezelf kon wijden aan de lessen van monseigneur Festa en aan de zuivere liefde voor talen, waardoor ik een betere schrijver werd, betekende een keerpunt in mijn leven, al was ik nog altijd de slechtste van de hele klas met Latijn.

Gevóél boven precisie: dat geldt niet alleen voor vertalingen en films, maar ook voor het geheugen. En zo kom ik aan het einde van mijn Rome-verhaal, zonder enige garantie dat het allemaal precies klopt, alleen dat het zo vóélde:

Die avond in oktober 1993 liepen Ronnie Tower en ik van Angelina’s villa naar een pizzeria. ‘Dat ging opmerkelijk goed’, zei hij.

We bestelden een karaf wijn en een pizza en Ronnie vertelde me dat hij nog een idee had. Ik had hem zo goed geholpen dat hij iets leuks voor me wilde doen. We zouden het weekend daarop een auto met chauffeur kunnen huren en naar Florence kunnen gaan, naar de Georgetown-campus, en net zo lang rondjes rijden totdat we ‘Cassandra hoe-heet-ze-ook-alweer’ zouden zien.

‘Clarissa Mills’, zei ik. ‘Maar ik denk niet dat dat nodig is. Ík weet dat ik in Rome ben. Ik weet wat ik hier doe. Misschien is dat wel genoeg?’

Daar dacht hij even over na. Toen gleed zijn blik naar beneden en ineens drong tot hem door dat zijn sjaaltje tot een kravat was geknoopt. ‘Dat heeft iemand in het hotel voor me gedaan.’ Hij deed het sjaaltje af en bekeek het eens goed. ‘Zeg,’ zei hij, ‘heb ik je ooit verteld hoe ik ben gecast als Ronnie Tower?’

Nee, zei ik, dat had hij me nooit verteld.

‘Na mijn school en na Vietnam ben ik begonnen als timmerman, bij CBS, waar ik sets bouwde. Een andere veteraan, die bij de genie had gezeten, regelde een klus voor me bij het een-na-laatste seizoen van Gunsmoke, en op een dag kregen mijn vriendin en ik ruzie en zette ze me op straat. Ik sliep in mijn auto en kwam ongewassen en ongeschoren op het werk. De regisseur wierp één blik op me en vroeg of ik kon paardrijden. “Natuurlijk”, zei ik. Meteen diezelfde dag nog nam ik rijles. Ik nam een agent in de arm, nam een andere naam aan, en voor ik het wist stond ik voor de camera. Van de ene rol kwam de andere en een paar jaar later was ik een ruige rechercheur in Santa Monica.’

‘Here’s trouble’, zei ik.

Hij glimlachte en tuurde in zijn wijnglas. ‘Wat ik maar zeggen wil, Nebraska: die avond dat wij elkaar leerden kennen, zei je iets wat me niet meer losliet. Je zei dat je waarachtig wilde zijn, dat je je niet meer anders wilde voordoen dan je bent. Maar ik weet niet of ik het wel met je eens ben.

Want zeg nou zelf: wie ben je nou helemaal als je dat niet zelf mag bedenken? Dat geldt zeker voor mensen zoals jij en ik. Moeten we gewoon die eikels blijven van vroeger, zoals onze ouders en onze school ons hebben afgeleverd, die jongens van wie de hele klas dacht dat het nooit iets zou worden?’

Hij keek nog een keer naar het sjaaltje in zijn hand. ‘Dacht het niet. Ik pieker er niet over om de loser te zijn die ik volgens mijn vader was. Of neem jouw vader! Hij heeft je niet eens gekend. Tweeduizend dollar? Djiezus.’ Hij schudde zijn hoofd. ‘Weet je, Nebraska, jongens zoals jij en ik hebben geen andere keuze dan onszelf opnieuw uitvinden, toch? Steeds maar weer, als het moet, totdat het goed is.’

18

Dertig jaar lang heb ik vrijwel elke dag wel even aan dat gesprek gedacht. En ik denk er nu weer aan, terwijl ik met mijn gezin in een busje richting Trastevere rijd, waar we de komende drie dagen in een tot hotel verbouwd klooster aan de voet van de Janiculum zullen logeren. Daarna heb ik mijn vrouw een echte vakantie beloofd: met de trein naar Napels, waar een auto ons naar een chic hotel aan de Amalfi-kust zal brengen.

Maar eerst nemen we onze intrek in het oude klooster, en ik zet de airco aan, zorg dat de jongens op internet kunnen en zie ze volledig opgaan in hun hemel op zakformaat.

Ik geef Sela een kus en pak mijn schoudertas. ‘Wens me sterkte’, zeg ik.

‘Heb je niet nodig’, zegt ze. ‘Je bent Jack Rigel.’

Rome is natuurlijk veranderd. Rome verandert voortdurend. Ik ben voor het eerst in meer dan tien jaar terug, pas de derde keer sinds mijn jaar in Vaticaanstad.

Monseigneur Festa was een jaar daarna overleden. Waarschijnlijk had hij al kanker toen hij ons lesgaf, maar ik weet niet of hij dat toen al wist. Ik heb het boek van Nicholas Loughton nooit ergens zien liggen, maar het zal vast zijn uitgekomen. Aan ambitie ontbrak het hem niet. Louise, onze restaurator, en zuster Antonia, onze estheet, heb ik nooit meer gezien, net zomin als de andere studenten. En ik? Ik spreek nog altijd Latijn én Italiaans als een zesjarige.

Ik kijk uit het raampje terwijl de taxi over de prachtige Via Veneto glijdt. Alles lijkt kleiner en minder imposant dan in mijn herinnering. Als we de bocht nemen en tot stilstand komen voor Angelina’s villa, lijkt ook die gekrompen door de tijd.

Ik overweeg voor het huis te blijven staan totdat ze me in de gaten krijgt, net als al die jaren geleden, maar in plaats daarvan loop ik toch naar de deur en bel aan.

Met een brede glimlach doet mijn eigen Engel van Rome open. ‘Nebraska!’ zegt Ronnie Tower. ‘Wat doe jij hier?’

‘Hoe is het, Sam?’

‘Uitstekend!’ zegt hij, zijn stem een gruizig overblijfsel van die Ronnie Tower-bulder van weleer. Hij draait zich om en roept: ‘Angie, Jack is hier. Wist je dat hij zou komen?’

Sams herziene rol in Ciao, Bandito leidde tot een reeks comedy’s waarin hij een goedbedoelende maar domme Amerikaan speelde. Het Italiaanse publiek smulde van de onnozele versie van Ronnie Tower. Het resulteerde erin dat zijn oude politieserie werd nagesynchroniseerd in het Italiaans, wat hem een fikse rechtenvergoeding opleverde, en hoewel hij het nooit echt meer zou maken in Amerika, had hij een mooie tweede akte in Italië.

Maar goed, waar ik minder van begrijp is hoe hij Angelina voor zich heeft weten te winnen. Ik vermoed dat hij zich gewoon voorstelde dat het zou gebeuren, en dat het toen ook echt gebeurde. Dat, of het kwam door de discotheek die ik uiteindelijk aanraadde.

En daar komt Angelina de trap af, in een witte zomerjurk, haar grijze haar kort geknipt, in plukjes. Zelfs in de zeventig is ze nog adembenemend. Ik ben er nog steeds niet helemaal uit met dat woord, ‘beeldschoon’, maar als ik een definitie zou moeten geven, zou ik waarschijnlijk gewoon zeggen: Angelina Amadio. Ze had woord gehouden en geen rol meer aangenomen na Ciao, Bandito, maar ze had wel twee boeken geschreven, een essay over de grote Italiaanse cineasten uit het tijdperk van haar vader, en een geïllustreerd kinderboek over een rups die vriendschap sluit met een wolk. Ik weet niet of ze uiteindelijk Latijn heeft geleerd, of heeft leren schilderen, maar het zou me verbazen als dat niet zo was.

‘Jack’, zegt ze, en ze sluit me in haar armen.

We gaan in de binnentuin zitten, met glazen ijsthee, wat Sam haar heeft leren drinken, zegt Angelina. ‘Je gelooft het niet, hoe lastig het is om in dit land aan lekkere ijsthee te komen’, zegt hij, terwijl Angelina nog een citroen uit die kronkelige oude boom in schijfjes snijdt.

Ze informeren naar mijn kinderen, en ik zeg dat het prima gaat met de jongens, inmiddels twaalf en tien.

‘Sams dochter heeft kinderen, een jongen en een meisje’, zegt Angelina. ‘Ze komen elk jaar op bezoek.’

‘Dan moeten we iets aan de kust huren’, zegt Sam. ‘Dit huis blijkt niet erg geschikt voor kleinkinderen. Ze trappen met voetballen een vaas aan diggelen, en die blijkt dan iets van duizend jaar oud te zijn.’

‘Twee, schat’, zegt Angelina. Ze pakt zijn hand en geeft er een kneepje in.

‘Tweeduizend, ja, mijn fout.’ Hij glimlacht naar me, kijkt dan weer naar Angelina. ‘Wist je dat Jack vandaag zou komen?’

Ze knijpt weer even in zijn hand en we kletsen nog wat, en Angelina vertelt me dat ze zijn begonnen aan het vierde seizoen van Communion. ‘Het is erg goed’, zegt Angelina. ‘De spanning wordt mooi opgebouwd.’

Dat lijkt me een mooi bruggetje naar de reden van mijn komst. Ik leg uit dat een schrijver na het afronden van een succesvolle serie beschikt over een zeldzame combinatie van energie en speelruimte. ‘Dus heb ik besloten om nu iets heel anders te schrijven. Een speelfilm.’

Ik haal het script uit mijn tas en geef het aan Sam. Hij leest de titel. ‘Hé!’ zegt hij, en hij laat het aan Angelina zien: ‘Tower & Bridges. Door Jack Rigel.’

‘Het is een film van twee uur,’ zeg ik, ‘een soort reboot, maar dit keer met vrouwen als rechercheurs. En de oorspronkelijke Ronnie Tower is de politiecommissaris.’

‘Dat meen je niet.’ Sam slaat het script open. ‘Nebraska! Ik weet niet wat ik moet zeggen.’

‘Ik heb toestemming van CBS, dat de rechten heeft op de serie. Ik heb jouw pagina’s gemarkeerd, Sam.’

‘Mijn pagina’s?’

‘Je denkt toch niet dat iemand anders Ronnie Tower kan spelen?’

Sam lacht – vanuit diep in zijn buik – en ik werp een blik op Angelina, die met een brede glimlach naar hem kijkt.

‘Er is ook een rol voor jou’, zeg ik tegen haar. ‘Het is geen grote rol, maar ik heb geprobeerd hem zo gelaagd en menselijk mogelijk te maken. Je hebt ooit gezegd dat je daar altijd op hebt gewacht. En o, ze is niemands moeder. Ze is gewoon zichzelf.’

‘Jack.’ Ontroerd legt Angelina een hand op haar borst. ‘Dank je. Ik kan me echt niet voorstellen dat ik ooit nog zou acteren, maar ik vind het geweldig dat je aan me hebt gedacht.’

‘En’, zeg ik, ‘ze houdt de hele film haar kleren aan.’

‘Boe’, zegt Sam.

Dan wendt hij zich tot Angelina. ‘Je kunt het op z’n minst lezen. Het zou toch geweldig zijn om samen aan iets te werken?’ Dan weer tegen mij: ‘Ze zegt altijd nee, maar soms laat ze zich wel overtuigen.’ Hij kijkt opnieuw aandachtig naar de titelpagina, alsof die in de afgelopen minuut veranderd zou kunnen zijn. ‘Ha! Ik weet niet wat ik moet zeggen.’

Nu reikt Angelina over tafel en geeft even een kneepje in mijn hand.

We drinken ons glas leeg en ik zeg dat ik weer terug moet naar mijn gezin. Angelina zegt dat ze wel even meeloopt naar de deur.

Als ik de binnentuin bijna uit ben, draai ik me om en werp een laatste blik op de grote Ronnie Tower, vooroverleunend in een van de gietijzeren stoelen, misschien wat grijzer, misschien een beetje gekrompen, maar nog altijd zo groot, zo… zichzélf. Hij leest wat in het script en lacht weer: ‘Ha!’, en met een brede grijns bladert hij verder.

Buiten, op de stoep, legt Angelina haar handen om die van mij. ‘Zo lief van je.’

‘Het lijkt wel goed met hem te gaan.’

‘De medicatie slaat aan’, zegt ze. ‘In de middag raakt hij in de war, maar voor het grootste deel…’ Ze glimlacht en maakt haar gedachte niet af.

‘Ik vind het zo erg voor jullie’, zeg ik.

Ze glimlacht weer en haar stem vlakt af; de toon maakt duidelijk dat ze geen medelijden duldt. ‘We hebben echt een heerlijke zomer gehad. En wat jij voor hem – voor ons – hebt gedaan: het is een ongelooflijk geschenk, Jack.’

‘Je weet dat de kans heel klein is dat de film ook echt wordt gemaakt.’

‘Natuurlijk’, zegt ze. ‘Mede daarom is het zo genereus. En voor hem? Elke dag wakker worden en tot de ontdekking komen dat iemand die hem zo dierbaar is, speciaal voor hem iets heeft geschreven? Een mooier eerbetoon is er niet.’

Angelina omhelst me weer en we houden elkaar allebei net even wat langer vast. Ze doet een stap naar achteren en haar ogen nemen me nogmaals in zich op. ‘Vale, dilecte mi’, zegt ze – ‘Vaarwel, mijn dierbare’ – in het Latijn. (Natuurlijk heeft ze het geleerd.) En dan draait Angelina Amadio zich om en loopt het huis weer in, blijft even bij de deur staan om nog eventjes te zwaaien, en ik denk aan haar hand tegen het raam van het restaurant, al die jaren geleden.

De deur valt dicht en ik loop weer naar mijn gereedstaande taxi. Maar ik ben er nog niet klaar voor om terug te gaan naar het hotel. Ik vraag de chauffeur of hij gewoon wat kan rondrijden. ‘Sí’, zegt hij. ‘Waarheen?’

Ik kijk de straat in en denk: we kunnen naar links gaan. Of naar rechts. De heuvel op. Of de heuvel af. ‘Doet er niet toe.’

De chauffeur draait de Via Veneto op en ik leun achterover terwijl de auto een flauwe, met bomen omzoomde bocht neemt. In de middenberm staan rode geraniums, op de stoep loopt een jong stel – zo te zien nog geen twintig – hand in hand, zwaaiend met hun armen, lachend om iets wat alleen zij twee begrijpen. Het voltrekt zich telkens opnieuw. Rome – keer op keer vindt de stad zichzelf opnieuw uit, voor elke volgende generatie. Net als wij, denk ik, als we de moed weten op te brengen, en mensen om ons heen hebben die ons op weg helpen.

Geschreven in samenwerking met Edoardo Ballerini

LAAT JE NIET FLESSEN

Dit was de zomer die je doorbracht aan de rivier, de zomer van je eerste biertje, eerste baan, eerste liefde – de zomer van ’83. De zomer van Joey.

Je had hem leren kennen aan het einde van de vijfde klas, in Geno’s Fabulous Pizza. Geno’s was een geliefde plek in de Gonzaga-buurt: geblokte tafelkleedjes, kaarsen in lege chianti-flessen, doorgekookte pasta met een flinke schep oregano-tomatensaus. Alle katholieke gezinnen in Spokane gingen erheen, dus jullie ook – de kinderen kregen pizza en spumoni, de ouders rigatoni en gekoelde lambrusco. Op een avond zaten jullie er te eten toen de eigenaresse kwam vragen of je een vakantiebaantje zocht, en voor je het wist ruimde je de tafels af. Je was snel en je kon in elke hand drie waterglazen houden. Je voelde je heel volwassen. Toen, in juli, brak een van de serveersters haar pols en maakte je promotie. En vanaf dat moment flirtte Joey met je door het doorgeefluikje naar de keuken, alsof hij je als afruimhulp te jong had gevonden, je niet had zien staan, maar hij je nu, als serveerster, kon proberen te versieren.

Elke keer dat je een bestelling aan de bonnetjesmolen hing, voelde je zijn ogen branden. ‘Lasagne, spaghetti met biefstukreepjes, kleine pizza met champignons en worst.’

‘Komt eraan, Jeans’, zei hij dan.

De eigenaresse, Shirley, had onlangs de kledingvoorschriften voor de serveersters verruimd; we hoefden geen uniform meer te bestellen uit de horeca-catalogus. Dus terwijl de oudere vrouwen hun oude polyester broeken en shirts met heupzakken droegen, mocht jij je spijkerbroek aan.

‘Eten klaar, Jeans’, zei Joey terwijl hij een bord lasagne door het luikje schoof.

Op vrijdag- en zaterdagavond bemande hij de pizzaoven en maakte de lachwekkend grote lasagnes, waarvan hij het recept als volgt samenvatte: ‘Lasagnevellen, saus, kaas; lasagnevellen, saus, kaas; sopje maken, afspoelen, en opnieuw.’ Jij vond het hilarisch. Maar goed, alles wat Joey die zomer deed of zei, was hilarisch.

Het voelde als flirten, maar je wist dat het ook gewoon plagen kon zijn. Hij was tenslotte minstens vier jaar ouder dan jij, studeerde aan Gonzaga University, en welke student wil nou verkering met een middelbare scholier? En toen, op een dag, stond je de fooien te tellen en voelde ineens iemand vlak achter je. Hij rook naar scheerschuim. Je draaide je om en Joey lachte. ‘Hé, Jeans’, zei hij. ‘Denk je dat ik het telefoonnummer kan krijgen van die lekkere kont?’

Oké dan.

Het was dus toch liefde.

Die avond trok hij je de inloopkast in en kuste je.

Joey was tweeëntwintig. Hij had het lichaam van een volwassen man: een en al hoekige vlakken, tot aan zijn blokvormig geknipte bruine haar. Hij had groene ogen met ronde wenkbrauwen en een blik die je ondeugend zou kunnen noemen. Hij was nog maar net met zijn studie begonnen en had zich ingeschreven aan prestigieuze universiteiten.

‘Rechten!’ zei je moeder, alsof je haar net had toevertrouwd dat hij een prins was. ‘Toe maar!’ Ze keek je vader aan. ‘Hoor je dat, Mark? Een advocaat.’

Je ouders en je broer kwamen in het restaurant eten, het weekend nadat Joey je had gekust; de gastvrouw plaatste ze aan een tafeltje in jouw sectie. Je had tegen Joey gezegd dat je niet zeker wist hoe je ouders erover zouden denken dat je iets had met een student, dus bood hij aan twee glazen chianti te komen brengen en zichzelf voor te stellen – een ouderwetse zet waarmee hij je vader voor zich hoopte te winnen.

Ze praatten over Gonzaga (Joey: ‘Mijn ouders en ik vonden het belangrijk dat ik naar een katholieke universiteit zou gaan’) en over zijn toekomstverwachtingen (‘Ik hoop meer met mijn studie te doen dan alleen geld verdienen’) en tot slot gebaarde Joey naar de keuken (‘Nou ja, ik moest maar weer eens aan het werk’). Hij gaf je vader een ferme hand. ‘Leuk u ontmoet te hebben.’ Vervolgens maakte hij een buiging voor je moeder. ‘Het is duidelijk aan wie uw dochter haar schoonheid heeft te danken. Strong genes, kennelijk.’

En met die woorden keerde hij zich naar jou en knipoogde, wetende wat jij zou horen: Jeans.

‘Een advocaat!’ zei je moeder nogmaals toen Joey was vertrokken. Ze keek je vader aan, die goedkeurend een wenkbrauw optrok.

Later zou je je het een en ander afvragen over de reactie van je ouders; het was bijna alsof je gepresentéérd werd aan deze student, alsof je vader er wellicht twee koeien en een hectare land voor terug verwachtte. Je zou je ook afvragen of ze eigenlijk wel advocaten kénden, aangezien ze Joey zo overduidelijk in een hogere klasse plaatsten. Je vader was elektricien, je moeder was… nou ja, moeder. Je oudere broer Mike wilde motoragent worden; binnen jouw familie ging dat door voor ambitie. Dit was de eerste keer dat je je realiseerde dat er een verband zou kunnen zijn tussen je beroep en je positie binnen de maatschappij. Tot die tijd had je beroepen altijd puur gezien als een soort taakomschrijvingen, als poppetjes in een oud Playskool-stadje. Die is brandweerman. Deze is leraar. Het was nooit bij je opgekomen dat je door een bepaald beroep belangrijk zou worden, een beter mens.

‘Waarom wil je eigenlijk advocaat worden?’ vroeg je die avond aan Joey.

Hij haalde zijn schouders op. ‘Mijn vader is advocaat. Zijn vader is advocaat. De vader van mijn opa. Mijn verste voorvader was vermoedelijk gespecialiseerd in grotrecht.’

Joeys kamergenoot Patrick deed ook rechten en kwam ook uit de Bay Area. Voor katholieke ouders in het Californië van de jaren 1980 was Gonzaga een soort laatste strohalm – een aantekening voor softdrugs-bezit, of gezakt voor een paar vakken, en je kon Santa Clara of San Francisco wel vergeten (om nog maar te zwijgen van Stanford of Cal), en je werd verbannen naar het koude, slaperige Spokane. Daar mopperden de import-Californiërs over het karige nachtleven en ploegden ze gelaten door de sneeuw, de capuchon van hun parka over het hoofd getrokken. Zoals Patrick zei: ‘Ik heb lopen klooien en ben hier beland. In deze loserstaat.’

Het was schokkend, hoe Joey en Patrick over je geboortestad spraken. Niet dat je zelf zo’n hoge dunk had van Spokane, Washington, maar destijds had je nauwelijks vergelijkingsmateriaal. Je had nooit ergens anders gewoond, was eigenlijk nooit ergens anders gewéést. Dus de manier waarop zij erover spraken – de afkeur, de minachting, de hoon – voelde als een openbaring.

Het was inderdaad koud in Spokane, en het was zeker afgelegen, en ja, in het centrum viel weinig te beleven, maar Joey en Patrick leidden bepaald geen monnikenbestaan. Ze gingen tekeer als Butch en Sundance, wisten zich bij docenten onder onvoldoendes uit te kletsen, en bij agenten onder bekeuringen wegens dronken achter het stuur zitten. Ze dronken zich bijna elke avond een stuk in de kraag, soms samen met de jezuïeten. Ze reden in een opwelling naar Canada om Kokanee en Labatt in te slaan, want dat bier had een hoger alcoholpercentage. Ze kochten wiet van de vriendin van een docent Engels en speed van een motorrijder die verderop in de straat woonde. Ze kochten drank voor je vrienden, die je mocht uitnodigen op feestjes.

Je vond ze hilarisch. Sexy. Ze hadden overal bijnamen voor, een geheel eigen taaltje. Ze noemden Gonzaga ‘Gonzo U’, en ze noemden elkaar Fitz (Patrick Fitzgerald) en Mac (Joseph McNessen). Jou noemden ze Jeans. Ze zagen de stad als een grote speeltuin, of een huurappartement, zonder enig respect voor ramen, muren, gordijnen, stoepen, vloerkleden, maximumsnelheden, eigendommen, dochters. Voor hen was het woord ‘Spokane’ een verwijzing naar decadent plezier. Ze werden niet gewoon zat, ze werden zo ‘Spozat’ dat ze van de Monroe Street Bridge piesten. John was de volgende dag zo ‘Spokaterig’ dat hij in het bloemperk van de buren kotste. Patrick was die avond zo ‘Spogeil’ dat hij Harmony, de vijfentwintigjarige kassière van de Safeway, mee uit vroeg.

En zo belandde je op een avond tegen het einde van die zomer in de bruine Ford Pinto van Harmony – Patrick op de passagiersstoel en Joey en jij op de achterbank gepropt, ieder aan een kant van Harmony’s zoontje, Morton. Morton was een jaar of twee. Zijn speentje floepte ritmisch zijn mond in en uit; nergens was een kinderstoeltje te bekennen.

‘“Morton”?’ vroeg je aan zijn moeder. ‘Is dat zijn achternaam?’

‘Het is een merk zout’, zei Harmony.

Iedereen dronk Schlitz, die blikjes met een grote blauwe stier – omdat Patrick bij hoog en bij laag volhield dat maltbier stijlvoller was dan gewoon bier.

‘Je zou hem “Sporton” moeten noemen’, zei Joey. ‘Als in… Morton uit Spokane.’

‘Ik ben bang dat hij het dan een stuk moeilijker krijgt in zijn leven’, zei Harmony.

Zo reden jullie nog een poosje rond, terwijl jullie bier dronken en probeerden te bedenken wat jullie zouden gaan doen. Harmony vroeg wat je voor werk deed. Het kwam niet bij je op om te zeggen dat je nog op school zat. ‘Ik werk bij Joey’, zei je.

‘Bij Geno’s? Lekkere salade hebben ze daar. Wat is dat voor dressing?’

‘Italiaanse, geloof ik.’

‘O ja, dat zal inderdaad wel’, zei ze.

Hoe moest je op een zomerse dag de uren tussen vijf uur ’s middags en zonsopgang doorbrengen? Je reed nu eens hierheen, dan weer daarheen, voerde ondertussen onzinnige gesprekken. Je ging naar een tweedehandszaak waar Patrick een trenchcoat kocht. Je haalde burgers en milkshakes. Sporton sabbelde op een paar frietjes en iedereen moest lachen. Iemand stelde voor om iets te schilderen op het bruggenhoofd van de spoorbaan, dat al vol graffiti stond, maar jullie wisten niets cools te bedenken.

Sporton sabbelde op zijn Binky, totdat hij in slaap viel.

Je had inmiddels al drie weken verkering met Joey, en dit was jullie tweede afspraakje samen met Harmony en Patrick. Je was verbaasd dat Patrick iets had met een kassière, al helemaal eentje met een kind, maar toen ving je iets op wat je niet meer losliet – Patrick die tegen een andere vriend zei: ‘Het leuke van die lui hier is dat de lat lekker laag ligt.’

Die avond, toen de zon onder was, reed Harmony met haar Pinto over Upriver Drive, en parkeerde niet ver van Boulder Beach. Die zomer eindigden veel afspraakjes bij de rivier, waar je kon pootjebaden en zwemmen, waar je vanaf schommels met autobanden het water in kon springen. Die avond stelde iemand – misschien Patrick wel – voor om naakt te gaan zwemmen. Je werd er nerveus van maar je hield je mond; je wist dat het drie tegen één zou zijn – Sporton onthield zich van stemming, want hij lag tegen jou aan te slapen op de achterbank.

Je werd nerveus omdat Joey en jij die zomer bij elk afspraakje weer net iets verder waren gegaan – van kussen (hij kuste níét als een schooljongen) naar voelen (die grote, vlezige, volwássen handen), naar… nou ja, je wist heel goed wat de volgende stap zou zijn.

Je stond op het punt seks te hebben met een student.

Merkwaardig fenomeen, liefde.

Soms val je echt voor iemand. En soms beslúít je van iemand te houden. Je schuift al je bedenkingen terzijde en zegt: oké, dit is de jongen van wie ik ga houden, dít is de jongen die me gaat ontmaagden – deze zomer, vanavond nog, hier op deze deken aan de oever van deze koude rivier.

En als je dat eenmaal hebt besloten, nou ja, dan kan hij doen wat hij wil, zeggen wat hij wil, en je vindt het allemaal best. Als hij iets zegt als Je zou hem Sporton moeten noemen, denk je niet: Wat een idioot. Je denkt: Hilarisch. Laten we seks hebben.

Merkwaardig fenomeen, liefde.

Op de achterbank van Harmony’s auto draaide je je nog een keer om en keek diep in Joeys spottende, cocktailolijfgroene ogen. Ja, zei je tegen jezelf. Toen reikte hij over de slapende peuter heen en legde een hand op je dij. ‘Wat vind jij, Jeans?’

Je denkt terug aan dat moment, nu, dertig jaar later, als je in Spokane bent om je kwakkelende vader op te zoeken en op Division Street voor een stoplicht staat, en toevallig een blik opzij werpt en dan diezelfde groene ogen ziet, in een bollig, kalend hoofd, op de zijkant van een bus.

Joseph J. McNessen is tegenwoordig advocaat in Spokane, gespecialiseerd in letselschade en proces-verbalen wegens rijden onder invloed, en kennelijk werft hij klanten met advertenties op bussen.

Toeval of niet, maar jij bent inmiddels ook advocaat, summa cum laude afgestudeerd aan Seattle University, en een van de tien beste studenten van jouw jaar aan de University of Washington. Waarschijnlijk moet je Joseph J. McNessen dankbaar zijn dat hij je op het idee heeft gebracht om advocaat te worden. Of je moet je ouders dankbaar zijn voor hun reactie toen Joey de woorden ‘rechten’ en ‘studie’ liet vallen, want nu werk je in San Diego als specialist auteursrecht. Je klanten zijn voornamelijk techbedrijven.

Onwillekeurig kijk je een beetje op hem neer, al voel je je daar ook wel schuldig over. Je bent advocaten als Joseph J. McNessen steeds meer gaan zien als parasieten – Joeys enige bijdrage aan de jurisprudentie is de opvatting dat je niet ogenblikkelijk moet instemmen met een ademtest als je net met je auto tegen een Taco Bell bent geknald.

LAAT JE NIET FLESSEN, BEL JOE MCNESSEN! luidt het advies op zijn busbanner.

‘Mam!’ bitst je dochter. ‘Wat sta je nou? Het is al drie uur groen, hoor!’

Het toeval wil dat Amber ook zeventien is, net zo oud is als jij in die zomer dat je Joey leerde kennen. En ze vindt het maar niks hier in dit slaperige Spokane, waar ze op bezoek moet bij haar stokoude opa, die de hele tijd strak naar het ringetje in haar neustussenschot kijkt alsof… nou ja, alsof zijn kleindochter een ringetje in haar neustussenschot heeft.

Het afgelopen jaar hebben jij en je jongste geruzied over piercings, rapportcijfers, huisarrest en vooral over die onnozele kleerkast, Kyle, die Amber ‘m’n beau’ noemt. Als je vraagt of haar beau misschien niet elke twintig minuten de koelkast zou willen plunderen, of als je zegt dat haar beau toch verdomme wel zijn eigen werkstukken kan schrijven, komt Amber vertwijfeld met het onophoudelijke puberrefrein: ‘Jezus, behandel me toch niet altijd als een klein kind!’

‘Mam! Rijden!’

Achter je wordt getoeterd.

Maar je kunt je ogen niet afhouden van de busbanner en Joeys groene ogen. ‘Weet je wanneer je niet langer een kind bent, wanneer je volwassen wordt?’ vraag je uiteindelijk aan je dochter.

‘Wát?’ Amber is vervuld van afgrijzen, zoals altijd wanneer je iets belangrijks probeert te zeggen, of sterker nog: wanneer er überhaupt woorden van je lippen rollen. ‘Waar heb je het over? Doe even normaal, mam! Jezus, heb je een beroerte of zo?’

Na enige tijd weet je je blik los te weken van de busbanner en kijk je je dochter aan. ‘Je wordt volwassen op het moment dat je voor het eerst de liefde doorziet.’ En dan, met een schuimbekkende dochter en het licht op oranje, trek je op en laat Joeys groene ogen voorgoed achter je.

Jullie stapten alle vier heel stilletjes uit de Pinto, om de kleine Morton niet wakker te maken. De portieren vielen zachtjes dicht, Harmony knikte en keek achterom, hij slaapt nog, en jullie liepen met dekens naar de oever, waarbij jij en Joey net even een andere kant op liepen dan Patrick en Harmony.

Je rilde. ‘Het is koud’, zei je.

‘We hoeven het water niet in’, zei Joey. ‘We kunnen ook even ergens gaan liggen. Ik warm je wel op.’ Je voelde zijn hand om je middel. Zelfs in de schemering voelde je hoe die groene ogen je aandachtig opnamen. Je raapte al je moed bij elkaar. Het is goed. Je kunt dit. Dit is wat volwassenen doen: ze hebben seks. Of wil je soms je hele leven maagd blijven? Niet zo rillen! Het is Joey maar, hilarische Joey, met wie zou je beter…’

En toen, aan de rand van je blikveld: iets wat je niet goed kon plaatsen. Je draaide je om. Op de helling achter je rolde de Pinto heel langzaam naar voren. In de richting van de rivier.

De handrem – had ze hem op de handrem gezet? Je beet je vast in dat ene detail alsof je de tijd terug zou kunnen draaien om het alsnog zelf te doen.

De auto ging steeds sneller, knerpte over de kiezels.

‘Nee, nee, néé!’ gilde Harmony.

Toen meerderde de auto nog meer vaart en schoot over de wallenkant, neus naar voren, een meter over het talud en recht het water in. Er volgde geen grote plons maar eerder een rimpeling, als een softijsje dat in de chocolade wordt gedoopt, en toen kwam de auto weer boven en rechtte zich – heel even vroeg je je af of hij zou blijven drijven, of misschien in ondiep water zou blijven liggen. Maar toen zakte de voorkant weer onder water, helde naar voren alsof hij een heuvel af reed.

De rest was een waas, even moeilijk nog scherp op het netvlies te krijgen als onmogelijk te vergeten, een reeks adrenalinestoten: Rennen. Plonzen. Schreeuwen.

Het viel te verwachten dat jij van jullie vier als eerste in het water was. Je was opgegroeid aan die rivier. Vier jaar zwemles in Cannon Pool. Je plonsde over glibberige stenen, de stroming rukte aan je kleren, Harmony stond ergens achter je te krijsen, de auto dobberde, neus naar beneden als een zinkend schip, de motorkap was al onder; het rivierwater klotste tegen de voorruit tegen de tijd dat jij het passagiersraampje had bereikt, dat Harmony half open had laten staan, zodat ze haar kind zou kunnen horen als hij ging huilen.

Morton lag op de achterbank. Harmony had het portier op slot gedaan. Het water stond boven je middel. Je kon je armen door het raampje steken, maar je kon niet bij hem. ‘Morton! Kom hier!’ Je voeten bewogen over de stenen, met de auto mee, het water reikte tot aan je borst.

Hij was klaarwakker, kauwde op zijn speen terwijl het water om zijn voeten spoelde. Hij keek je strak aan en alles was verloren – totdat hij plotseling over de achterbank kroop, zo je armen in; anders…

Wat er anders zou zijn gebeurd, laat zich niet denken. Nog altijd niet.

Je trok zijn hoofdje zijdelings door het geopende raampje, schramde hem aan beide kanten – en pas op dat moment begon hij te huilen. De rest van zijn lijfje gleed naar buiten als een parodie op een bevalling. Je drukte hem tegen je borst, jullie twee hoofden boven water terwijl je terugliep naar de oever.

Uiteindelijk zou je er zelf drie krijgen: Jerome, Erin en de ondankbare Amber. Maar niet één lijfje voelde zo goed tegen jouw lijf als dát kind. Je liep langzaam terug naar de oever, wierp nog een blik over je schouder. Het dak van de auto schoot naar voren, het water gutste door het open raampje en toen ging hij helemaal onder – overal luchtbellen, heel even de contouren van de auto op het wateroppervlak, als aarde op een graf.

Harmony was inmiddels bij je – ‘O, mijn god, Morton!’ – en hoewel ze stond te trillen, legde je het kind in haar armen. Patrick stond naast haar. ‘Jezus christus! Dank je.’

En pas toen keek je weer naar de oever. Niet dat je had verwacht dat Joey het kind zou redden. Maar iets aan zijn houding, de manier waarop hij daar stond, in zijn eentje, zijn kleren kurkdroog, vertelde je alles wat je moest weten.

STAD & LANDE

De vriendin van mijn vader kwam een dag eerder terug van haar casino-weekendje en betrapte hem terwijl hij met de overbuurvrouw in bed lag.

‘Ik dacht dat je morgen pas thuis zou komen’, zei mijn vader bij wijze van excuus, of uitleg, of misschien enkel als mededeling. Zijn vriendin, Ellen, was met haar vriendinnengroepje op hun jaarlijkse weekendje naar het Jackpot-casino geweest, maar aangezien deze ‘meiden’ allemaal in de zeventig waren, hadden ze zich gedwongen gezien het uitje af te breken toen een van hen een hartaanval kreeg tijdens het keno spelen in Cactus Petes.

Ik wil maar zeggen: mijn vader en zijn vriendin hadden niet de leeftijd waarop je dit soort drama’s verwacht. Pa was drieënzeventig, maar hij begon symptomen te vertonen van dementie, en tot mijn verbazing was een van die symptomen deze promiscuïteit op latere leeftijd, een wegvallen van remmingen. Pa kon zich letterlijk niet herinneren dat het beter was om níét met de zestigjarige overbuurvrouw in bed te duiken.

Dit was overigens niet de eerste keer. Als ik Ellen mocht geloven, was mijn vader zo achteruitgegaan dat hij de impulsbeheersing van een puber had. Hij floot naar vrouwen op straat en deed serveersters oneerbare voorstellen waar Ellen bij was. Zelf kon ze ook nogal bot uit de hoek komen, en ze leek niet eens heel erg boos, of zelfs maar verdrietig. ‘Ik heb het gewoon gehad met die eikel’, zei ze. De buurvrouw was de druppel geweest. Ze zei dat haar niets anders restte dan pa het huis uit zetten, waar hij had gewoond sinds mijn moeder veertien jaar eerder was overleden.

Terwijl ik achteruit met pa van haar oprit reed, stond Ellen met haar armen over elkaar achter de hordeur. Naast me, op de passagiersstoel, probeerde pa zich als een klein kind uit zijn gordel te wurmen. De achterbank stond met vol dozen kleren.

‘Ik laat me niet slutshamen’, zei pa.

‘Dat betekent iets heel anders’, zei ik.

Ik wist al een poosje dat pa achteruitging; het was een van de redenen dat ik drie jaar terug weer van Boise naar Portland was verhuisd. Pa begon namen en plekken te vergeten en hij maakte steeds vreemdere en ongepastere opmerkingen. Op momenten leek hij de weg kwijt, in de war, en vaak wist hij niet welk jaar het was, welk seizoen, welke dag – klassieke kenmerken van dementie. Maar bij mij begonnen de alarmbellen pas echt te rinkelen op die dag in 2016, toen pa me vertelde dat hij op Donald Trump had gestemd, omdat dat hele ‘make shit great again’-gedoe hem wel aansprak. Dat baarde me zorgen om twee redenen. Eén: pa was al zijn hele leven Democraat, een vakbondsman van de derde generatie die nog nooit op een Republikein had gestemd. En twee: mijn vader was niet achterlijk.

‘Pa, vorige maand maakte je Trump nog uit voor een gevaarlijke idioot.’

‘Ja, maar die vrouw tegen wie hij het opneemt, die mag ik niet.’

Die vrouw. Wist hij niet eens meer hoe Hillary Clinton heette? Ik legde uit dat die vrouw minister van Buitenlandse Zaken was geweest, dat ze senator was geweest, en acht jaar lang first lady. Dat pa twee keer op de echtgenoot van die vrouw had gestemd.

‘Ja, maar dat gedoe met die mails…’ zei hij.

Mijn vader had geen computer. Hij wist het verschil niet tussen een e-mail en een emoe. Maar zo ging het inmiddels: hij ving op tv wat flarden op (Hillary’s emails, slutshaming, Make America Great Again) en dat zong allemaal net zo lang door zijn hoofd totdat het werkelijkheid was geworden.

‘Wat is er dan met haar mails?’ vroeg ik.

‘Tja.’ Hij zweeg even. ‘Ik moet in ieder geval niet hebben dat ze míj dat soort mails stuurt.’

Ik heb de ogen van mijn vader. Tenminste, dat krijg ik vaak te horen. Al van jongs af aan. Het hoge voorhoofd, dat ook, en de vierkante kaken. Als kind begreep ik er niets van: Hoe kunnen twee mensen nou dezelfde ogen hebben? Toen ik ouder werd, realiseerde ik me hoe merkwaardig het was dat ik zo sterk leek op iemand met wie ik zo weinig gemeen heb.

Ik ben homo, enig kind, asportief, een monogame niet-roker. In dit stadium van mijn leven is mijn idee van een leuke avond een wandelingetje, dan lekker eten en met een glas wijn op de bank naar kookprogramma’s kijken, samen met de vriend met wie ik graag nog was geweest.

Pa was als kind een rouwdouwer geweest, zoals hij het zelf noemt, opgegroeid in ‘een andere tijd’ – van jongs af aan zuipen en knokken met zijn drie weinig zachtzinnige broers, op zijn dertiende begonnen met roken en op zijn zestiende van school gegaan. Op zijn achttiende was hij in het leger gegaan, op zijn twintigste had hij oneervol ontslag gekregen en de veertig jaar daarna had hij gewerkt als metaalbewerker – en al die tijd had hij zijn lichaam behandeld als een asbak in een kroeg. Zelfs nu hij in de zeventig was, joeg pa er vier pakjes sigaretten en een liter bourbon per week doorheen. Daar kwam nog bij dat hij mijn moeder bedroog – ‘een scharreltje op zijn tijd’, zoals hij het zelf noemde.

‘Ik ben nooit een koorknaap geweest, Jay’, zei hij aan het ontbijt, een paar dagen nadat Ellen hem de deur uit had gezet en hij bij mij was ingetrokken. Ik vroeg me af of hij zich realiseerde dat ik wél een koorknaap was geweest: geen onaardige bariton in het schoolkoor en later op de University of Portland.

‘En ik ben je moeder niet altijd trouw geweest’, zei pa.

‘Daar wil ik het liever niet over hebben’, zei ik.

‘Ik wil alleen maar zeggen…’

‘Pa, ik weet wat je wil zeggen.’

‘Ik was vroeger nogal een haantje.’

‘Oké.’ Ik schoof mijn muesli van me weg.

‘En hoe’, zei pa.

In dit omhulsel van wegkwijnende oude man herkende ik nog altijd mijn vader – de hoekige kaak onder de behaarde wangkwabben, de pezige armen, de zwarte pompadour onder het dunnende grijs, de uitstraling van vervaarlijke vechtersbaas, die hij zelfs nog had toen hij al ver in de vijftig en de zestig was.

Pa’s profane openhartigheid mocht dan nieuw voor me zijn, de gêne die ik voelde was dat niet. In mijn jeugd was pa die vent die voor het schoolgebouw in zijn auto zat te roken, de vent die ongepaste opmerkingen maakte over mijn leraressen (‘Flinke bos hout voor de deur, die mevrouw Kennedy’). Hij kwam naar kooruitvoeringen met een zelfgemaakte cocktail. Geen bier. Een thermoskan vol R&R-whisky met Pepsi.

Ik had jaren geprobeerd mijn ouders zover te krijgen dat ze gezonder gingen leven. Uiteindelijk wist ik mam zover te krijgen dat ze ophield met roken, maar toen was het al te laat, en ze kwam op een afschuwelijke manier aan haar einde: ze stikte als gevolg van longemfyseem.

Aanvankelijk was mam er kapot van geweest, van wat ze mijn ‘manier van leven’ noemde, maar uiteindelijk sloten we vrede en was ik in haar ogen weer de brave, hardwerkende student van weleer – nou ja, minus het hetero-aspect. Haar vroege dood (ik was pas vijfentwintig) kwam harder aan naarmate de tijd verstreek, en na een jaar of twee realiseerde ik me pas echt wat ik was kwijtgeraakt: de enige persoon op aarde die me net zoveel goeds toewenste als ik mezelf. Rond die tijd probeerde ik ook pa over te halen iets aan zijn manier van leven te veranderen. ‘Ik wil jou niet ook nog kwijt’, zei ik in alle eerlijkheid, een opmerking waar hij duidelijk ongemakkelijk van werd. ‘Je moet beter voor jezelf zorgen.’

‘O, ik zorg heus wel voor mezelf’, zei hij. Toen gaf hij me een knipoog en nam een hijs van zijn Carlton.

En ineens, veertien jaar van drank en sigaretten later, zat hij bij mij op de bank, had hij zijn intrek genomen in mijn appartement – zoals ik ooit een slaapkamer in zijn huis had gehad. Mijn laatste en meest serieuze vriend, Levi, was een jaar eerder vertrokken, dus installeerde ik pa in de logeerkamer die Levi als thuiskantoor had gebruikt.

In de achterste slaapkamer kon je nog altijd de putten zien van de poten van Levi’s loodzware bureau. We hadden bij een tweedehandszaak een antiek directiebureau zien staan, en om onverklaarbare redenen was Levi ervoor gevallen. Het was een bureau voor een mijnmagnaat, niet voor een thuiswerkende freelanceschrijver. Maar Levi moest en zou dit bureau hebben en het vloerkleed vertoonde nog altijd de sporen van deze kolos.

‘Er wordt hier absoluut niet gerookt, is dat duidelijk?’ zei ik tegen pa. ‘Ik krijg die stank nooit meer uit de vloerbedekking. Als je moet roken, ga je maar naar de overloop.’

‘Duidelijk’, zei hij.

Twee minuten later rook ik een sigaret.

Ik zwaaide de slaapkamerdeur open. Pa lag in zijn ondergoed op bed, bladerend in een paar oude Hustlers, met een oog dichtgeknepen tegen de kringelende rook. ‘Mag ik misschien wat privacy?’ zei hij.

Elk kind dat homo is, zal zich de dag herinneren dat hij uit de kast kwam. Bij mij was dat betrekkelijk laat – mijn eerste studiejaar. Maar ik zag het zelf ook pas laat onder ogen. Ik was opgegroeid in een buitenwijk van Boise en had op een conservatieve middelbare school gezeten, vol mormonen en katholieken – volgens mij had ik niet eens door dat je homo kón zijn. Dat klinkt idioot, of gestoord, of onderdrukt, ik weet het, maar het is opmerkelijk hoe je een bepaald facet van jezelf kunt wegstoppen als je voelt dat er geen ruimte voor is. Dus heb ik op de middelbare school een paar relaties met meisjes gehad, die drie of vier maanden duurden. Maar ergens tussen de eerste kus en het ontkleden slaagde ik er altijd in een hartverscheurende breuk te bewerkstelligen. Dan zat ik weer mokkend op mijn kamer, treurend om Christy, treurend om Courtney. Meestal waren het meisjes van het koor of van toneel – niet de solisten of de hoofdrolspeelsters, maar aardige muurbloempjes met een typisch puberprobleem (vet haar, slechte huid). Mijn moeder had jarenlang geprobeerd om nog meer kinderen te krijgen – ze had zowel voor als na mij miskramen gehad – en telkens wanneer ik met een meisje thuiskwam, zag ik in haar ogen het verlangen naar kleinkinderen opvlammen. En pa greep die momenten aan om zijn aloude lijstje af te gaan, van boven naar beneden en weer naar boven: benen-billen-tieten-gezicht, gezicht-tieten-billen-benen. Waarna hij me vanuit zijn luie stoel een veelbetekenende blik toewierp: niet slecht.

Met mijn schoolvriendinnetjes hing ik uren aan de telefoon, we poseerden voor dansfoto’s en kusten in auto’s. Maar ik had nog geen twee seconden gezoend met mijn eerste jongen, in een studentenhuis, een paar dagen later gevolgd door de eerste keer aftrekken, of ik wist dat dit anders was. Oh. Oké. Dit is het dus.

Dat hele semester probeerde ik anderen – en vooral mezelf – ervan te overtuigen dat ik biseksueel was (misschien zou ik mijn ouders maar hálf teleurstellen), maar al vrij vroeg in mijn tweede jaar bleek die tactiek onhoudbaar, toen ik Phillip leerde kennen, die in hetzelfde studentenhuis woonde, maar dan op een andere verdieping.

Ik kende niemand die zo openlijk homo was als Phillip. Hij had echt zo’n heupwiegende en altijd even gevatte Broadway-musicaluitstraling, en ik vreesde dat ik me die ook eigen zou moeten maken om zelfs maar naar binnen te mogen in een homokroeg. Het was alsof hij lessen had gevolgd die ik had gemist. Ik ging hem meer en meer beschouwen als een soort homomentor en op een dag vroeg ik hem om raad: hoe moet ik mijn oude legerpa en mijn huisvrouwmoeder vertellen over mijn nieuwe zelf?

‘Om te beginnen moet je nooit het woord “nieuw” gebruiken; anders denken ze dat het een fase is en sturen ze je naar conversietherapie’, zei Phillip. ‘Ze moeten begrijpen dat dit is wie je bént. Wie je altijd bent geweest. Geen verontschuldigingen, geen smoesjes, nooit doen alsof je twijfelt. Gewoon de kamer in lopen en zeggen: “Mam? Pa? Het blijkt dat ik op jongens val.”’

‘Zo heb jij het niet gedaan…’

‘Natuurlijk heb ik het niet zo gedaan! Ik was elf!’

‘Ben je op je elfde uit de kast gekomen?’

‘Mijn ouders wisten het al veel eerder dan ik’, zei Phillip. ‘Ze hadden zoiets van: prima hoor, schatje, wil je nog wat Mini-Wheats?’

Ik voelde me zo gesterkt door Phillips verhaal dat ik me afvroeg of mijn ouders het misschien ook al vermoedden. Ik belde mam en zei dat ik het weekend naar huis zou komen omdat ik met hen wilde praten. Niemand in ons kleine gezinnetje had ooit eerder een afspraak gemaakt om te praten, dus rook ze onraad. Het was zeven uur rijden van Portland naar Boise, en onderweg had ik alle tijd gehad om een reden te bedenken alsnog van het gesprek af te zien en toen ik voor de deur parkeerde bedacht ik nog een tweede reden, en bij het openen van de voordeur van onze bungalow bedacht ik nog een derde, en toen ik de woonkamer binnenliep en hun achterhoofden zag, nog een vierde.

Het was aan het begin van de avond, net na het eten. Pa en mam zaten op de bank naar Wheel of Fortune te kijken. Ze dronken whisky-soda, de rook van hun sigaretten kringelde ineen boven hun gedeelde asbak. Dit was het meest romantische moment dat ik ooit had meegemaakt van mijn ouders.

Gelijktijdig draaiden ze hun hoofd mijn kant op.

‘Je hebt een meisje zwanger gemaakt’, zei mijn moeder. Ik hoorde minstens zoveel ongerustheid als hoop in haar stem.

‘Nee, mam’, zei ik. ‘Ik ben homo.’

‘O.’ Mam keek me een paar tellen lang strak aan. ‘O!’ zei ze nogmaals. Toen barstte ze in snikken uit en verliet de kamer.

Ik kon pa’s blik met geen mogelijkheid peilen. Hij nam nog een trek van zijn sigaret en draaide zich weer naar de tv. Uiteindelijk zei hij: ‘Maar je hebt er nog niets mee gedaan, toch?’ Hij leek te denken dat het pas officieel was zodra ik mijn borsthaar had geschoren of iemand had gepijpt of zoiets, en dat ik tot die tijd nog van gedachten zou kunnen veranderen.

Mam kwam de kamer weer binnen. Ze had zichzelf weer in de hand en ze had zich opgemaakt. Mijn moeder had een prachtige, roomwitte huid, hoewel ze altijd had gerookt, maar ze was zelf erg onzeker over haar lichte tint. ‘Je mag van geluk spreken dat je de huid van je vader hebt, en niet dit slappe deeg’, zei ze altijd. Maar toen ze naast me op het bankje kwam zitten en mijn hand pakte, had ze blosjes op haar wangen.

Ze verontschuldigde zich en zei dat ze niet in tranen was uitgebarsten omdat ik homo was. Ze zei dat ze alleen maar wilde dat ik gelukkig werd. Ze had moeten huilen omdat ze zich plotseling had gerealiseerd dat ze nooit oma zou worden.

‘Maar mam,’ zei ik, ‘homo’s kunnen ook kinderen krijgen.’

‘O’, zei ze. En toen barstte ze weer in tranen uit. ‘Sorry. Ik geloof niet dat ik daar echt van opknap.’

Maar zoals gezegd sloten we daarna vrede. En daar ben ik blij om, want vijf jaar later was ze er niet meer. En toen hadden pa en ik alleen elkaar nog.

Nadat Ellen hem eruit had gezet, woonde pa een maand of drie bij mij. Het was zwaarder dan ik ooit had kunnen denken – omgaan met zijn afschuwelijke gewoonten en zijn haperende geheugen. Uiteindelijk wist ik hem zover te krijgen dat hij alleen rookte op zijn eigen kamer, en ik deed mijn uiterste best om de andere verschrikkingen op afstand te houden.

Als ik thuiskwam uit mijn werk was pa meestal dronken – en werd er de rest van de avond gekibbeld over welk tv-programma we zouden kijken – of hij was weg, en dan moest ik alle kroegen in de buurt af om hem te zoeken. Hij was zijn rijbewijs al twee jaar eerder kwijtgeraakt, nadat hij voor de derde keer dronken achter het stuur had gezeten (en zijn auto in de prak had gereden), dus ging hij altijd te voet op pad. Er waren vijf kroegen binnen een straal van anderhalve kilometer, maar soms liep hij gewoon verder, op zoek naar een bepaalde kroeg uit zijn jeugd. Ik deed mijn visitekaartje in zijn portemonnee en als pa door zijn geld heen was, werd ik meestal gebeld door een of andere barman. Ook werd ik een keer gebeld door een masseur die zei dat pa binnen was komen lopen om te informeren naar een happy ending.

Toen Levi en ik drie jaar eerder weer naar Boise waren verhuisd, had ik een baan gevonden als grafisch ontwerper bij de lokale overheid van Idaho. Ik maakte brochures voor verschillende instanties en mijn werktijden waren in ieder geval flexibel genoeg om vroeg weg te kunnen gaan en pa ergens op te pikken. Onderweg naar huis gaf ik hem dan een uitbrander, zei dat hij niet op straat mocht plassen en geen pornoblaadjes mocht pikken. Ik had weleens horen zeggen dat voor je vader of moeder zorgen een soort omgekeerd ouderschap is, maar ik had geen flauw idee gehad wat me te wachten stond. Ik moest voor hem koken, hem aankleden, zijn rotzooi opruimen.

Het was alsof ik samenwoonde met een geile, alcoholistische kleuter. Ondertussen leek zijn geheugen hem in sneltreinvaart in de steek te laten. Hij vergat wezenlijke dingen en tijdens gesprekken raakte hij snel in de war. ‘Waarom neem je nooit een vriendinnetje mee?’ vroeg hij me een keer.

‘Pa, ik ben homo.’

Hij lachte alsof ik een goede grap had verteld.

Een andere keer zei ik iets over mam, en aan de manier waarop hij naar me keek, kon ik merken dat het langzaam tot hem doordrong dat zijn overleden vrouw ook mijn moeder was. Op Valentijnsdag vroeg ik of hij Ellen bloemen wilde brengen, in de hoop dat ze hem zou kunnen vergeven en hem weer terug zou willen nemen.

‘Je moeder?’

‘Nee, pa. Ellen. Mam heette Marjorie.’

‘Marjorie’, herhaalde hij, alsof hij het in zijn geheugen probeerde te prenten.

‘Precies. En Ellen was je vriendin. Totdat ze je de deur uit zette.’

‘Heeft Marjorie me de deur uit gezet?’

‘Nee, pa’, zei ik, nu iets langzamer. ‘Mam heette Marjorie. Zij is veertien jaar geleden overleden. Een paar maanden daarna ben je bij Ellen ingetrokken.’ Ik zei er niet bij dat ik het destijds nogal ongemakkelijk had gevonden dat pa zo snel bij Ellen was ingetrokken, en dat ik een romantische overlap vermoedde. ‘Ellen heeft je eruit gezet omdat je met de overbuurvrouw naar bed was gegaan, weet je nog?’

Pa glimlachte alsof hij dit verhaal voor het eerst hoorde. ‘Tja, ik ben altijd al een haantje geweest.’

‘Dat heb ik begrepen, ja.’

Een andere keer, toen ik hem kwam ophalen in een kroeg niet ver van mijn appartement, hield hij zijn glas omhoog. ‘Doe er nog maar eentje’, zei hij. Hij had duidelijk geen flauw idee wie ik was.

‘Pa? Ik ben de barman niet. Ik ben Jay. Je zoon.’

Hij keek me indringend aan. Hij zweeg even. En toen: ‘Waarom neem je nooit een meisje mee naar huis?’

Goed. Dit was de sisyfushel waartoe we waren voorbestemd – de rest van mijn vaders leven zou ik elke dag opnieuw uit de kast moeten komen.

‘Je kunt niet op deze manier voor hem blijven zorgen’, zei Levi op een dag aan de telefoon. Levi en ik spraken elkaar nog vrijwel wekelijks – en dat was fijn, al was ik ergens bang dat ik me vastklampte aan iets wat duidelijk voorbij was, als een verwend kleinkind dat heel egoïstisch oma aan de beademing wil houden.

‘Ik kan hem moeilijk zomaar op straat zetten’, zei ik.

Levi zweeg. Strikt genomen had ik Levi een jaar eerder wél zomaar op straat gezet.

De problemen waren begonnen toen ik was gevallen voor iemand op mijn werk. Het werd al snel serieus en uiteindelijk had ik tegen Levi gezegd dat ik een poosje alleen wilde zijn om te bedenken wat ik nu eigenlijk wilde. Hij reageerde lang niet zo geschokt als ik had verwacht. Sterker nog: hij zei dat hij het had zien aankomen en dat hij al iets anders had gevonden, in Portland. Ik stond perplex. ‘Hoe kan het dat jij dit zag aankomen en ik niet?’

‘Jij zegt altijd dat je serieel monogaam bent’, zei Levi. ‘Maar in werkelijkheid ruil je mensen in zodra ze te dichtbij komen.’ Hij hoefde mij niet te helpen herinneren aan mijn verleden: een serie relaties van steeds een of twee jaar. Hij hoefde me er ook niet aan te helpen herinneren dat ik, toen wij elkaar hadden leren kennen, het had uitgemaakt met Aaron om iets met Levi te kunnen beginnen.

‘Nu doe je me tekort’, zei ik, terwijl hij zijn krankzinnige, reusachtige bureau opmat voor de verhuizers.

Hij draaide zich om. ‘Ik zeg dit uit liefde, Jay. Maar wees eerlijk: hoeveel ben je nou echt veranderd sinds je middelbareschooltijd, toen je het met al je vriendinnetjes uitmaakte voordat ze erachter konden komen wie je werkelijk bent?’

Dat sloeg nergens op, zei ik. Ik zat niet meer in de kast. Toch kwamen zijn woorden hard aan. En op een bepaalde manier, die ik vóélde maar niet begreep, leken ze ook steekhoudend.

Op het werk rommelde ik een tijdje met die nieuwe vriend, maar Levi’s woorden lieten me niet los, en al snel werd me duidelijk dat een crossfit-borstkas ook niet alles is. (Binnen drie weken, welteverstaan.) Maar tegen die tijd zat Levi al in Portland, met zijn reusachtige bureau.

En sinds die tijd had ik geen serieuze relatie meer gehad.

‘Maar kijk nou,’ zei Levi, ‘ineens woon je samen met een keurige, oudere heer.’

‘Ja’, zei ik. ‘En hij is nogal een haantje, blijkt.’

‘Wat vindt hij van Chopped?’ wilde Levi weten.

‘Hij zegt: “Waarom kijken we naar mensen die eten maken dat we niet kunnen opeten?”’

‘Daar heeft hij wel een punt’, zei Levi. ‘Maar goed, hoe nu verder?’

Ik zei dat ik het niet wist.

Ongeveer een week na dit gesprek werd ik op mijn werk gebeld door de politie. ‘Jay Curtis? We hebben uw vader hier.’ De agent zei dat ze pa zo’n zes kilometer van mijn appartement hadden aangetroffen, terwijl hij in noordelijke richting over een oprit van de snelweg liep. Hij was dronken. Toen de agent vroeg wat pa daar deed, zei hij dat hij op weg was naar het oude mijnstadje Wallace, op zoek naar ‘de hoer die mijn bloempje heeft geplukt’. Dat was in 1963 gebeurd.

Het is een van de moeilijkste beslissingen denkbaar, om een ouder in een verzorgingshuis te plaatsen. We bezochten er een paar – iets met ‘Tuin’ en ‘Eeuwig’ en nog zowat – maar de ene plek was nog erger dan de andere. Geestelijk ging pa achteruit, maar lichamelijk was hij nog altijd redelijk fit en ik kon me niet voorstellen dat ik hem zou achterlaten in een van die tehuizen, met van die lange, treurige gangen vol verlamde mensen die wanhopig opkeken uit hun rolstoel, met een deprimerende recreatieruimte waar oude zwart-witfilms werden gedraaid, met gerochel, gehoest en gehuil achter gesloten deuren, en de antiseptische stank van alle schoonmaakmiddelen die de zwaardere geur van urine en dood niet wisten te verhullen.

In de aanleunwoningen en tehuizen met een minder stringent regime was geen plek voor pa, vanwege zijn dementie. Daar raadde men ons dementiezorg aan – zogeheten beschermde leefomgevingen waar werd geprobeerd de vrijheidsbeperkingen te maskeren met vrolijke kleuren en kinderspeelgoed. Maar toen we deze kinderopvang-gevangenissen bezochten, met de vergrendelde deuren en het verdacht geduldige, billenvegende personeel, en met overal holle ogen die in het niets staarden, werd ik diep ongelukkig. Het ergste was nog wel dat ik er met niemand over kon praten. De broers en zussen die ik nooit had gekregen had ik ook nooit gemist, maar nu ik voor deze beslissing stond voelde ik me ongekend alleen. Pa zei geen stom woord tijdens de rondleidingen en zodra we weer waren vertrokken, leek hij geen enkele herinnering te hebben aan wat we zojuist hadden gezien. Toch wilde ik weten hoe hij erover dacht. Al had hij in zijn leven nog zoveel gedronken en gerookt en in het rond geneukt, in praktische kwesties hechtte ik nog altijd aan zijn mening. Nooit een auto kopen op afbetaling. Een hypotheek altijd afsluiten voor vijftien jaar, als je het je kunt veroorloven. Laat je er nooit toe verleiden te roddelen op je werk. Zelfs in dronken toestand beschikte pa over iets wat je maar zelden tegenkomt: gezond verstand. En uiteindelijk ging het om zíjn leven.

‘Wat vind jij, pa?’ vroeg ik, toen we wegreden van het Eden-nog-zo-wat-verzorgingstehuis, waar de directeur tegen pa had gepraat alsof hij vier was.

‘Volgens mij woont Marjorie daar.’ Pa wees naar een kaal veldje.

Op zeker moment had ik de directeur gevraagd of er een plek in het huis was waar pa kon roken. En of hij zo nu en dan een cocktail kon drinken.

Zoals in alle verzorgingshuizen en dementiezorgcentra waar ik die vragen had gesteld, begon de directeur te sputteren en zei dat dat waarschijnlijk niet zou gaan.

Maar het waren de enige dingen waar pa nog enig plezier aan beleefde: roken, een cocktail drinken. ‘Niet eens één sigaretje?’ vroeg ik. ‘Of een slaapmutsje?’

Hij keek me aan of ik gek was. ‘Dat kunnen we wettelijk echt niet toestaan.’

En toen, net op het moment dat we een van de dementiezorgcentra wilden verlaten – Huize nog zowat – dook er een conciërge naast ons op. Ik had hem de vloer zien dweilen bij het kantoortje. Hij pakte pa’s arm. De man was klein en kaal, en hij had een rode neus. Zijn ogen keken elk een andere kant op.

‘Ik weet een plek’, zei hij, met een raspende Gollum-stem. ‘Stad. En Lande. In het noorden. Daar zit mijn zus.’ Hij herhaalde het, om het extra nadruk te geven. ‘Stad. En Lande!’ Toen wees hij naar zijn slaap, knipperde twee keer met zijn ogen en scharrelde weer verder met zijn zwabber.

Het kostte me een week om ouderencentrum Stad & Lande te vinden. Dat kwam deels omdat het bijna zeshonderd kilometer verderop was en deels omdat het, zoals de directeur me aan de telefoon vertelde, strikt genomen geen officieel geregistreerde ouderenzorginstelling was.

‘Wacht even, wat bent u niet, strikt genomen?’ wilde ik weten. ‘Een ouderenzorginstelling of officieel geregistreerd?’

‘U kunt misschien het beste een keer komen kijken’, zei hij, en toen ik mijn vader omschreef, zei hij: ‘O, u moet écht een keer komen kijken.’

Dus zette ik pa op een zaterdag in de auto voor een tocht van zeven uur op de kronkelige Highway 95, in noordelijke richting over de lange ruggengraat van Idaho.

Stad & Lande bleek een oud motel, gebouwd in de jaren 1950, op gemeentevrije grond, niet ver van Staleline, een soort lintgemeente. Het motel was gerenoveerd en omgebouwd tot deze ‘seniorenresidentie’, maar in feite was het nog altijd het langgerekte, gelijkvloerse, vervallen hotel van weleer. Tegenover de receptie was een carport en daarachter was een klein steakrestaurant zonder ramen, met een podiumpje en vloerbedekking tot halverwege de muren, grauw van de rook. Het personeel van Stad & Lande was niet gekleed als verplegend personeel, maar als personeel in een hotel uit de jaren 1960: de vrouwen in een serveerstersjurkje, de mannen in een blauw jasje met opstaande kraag en met een gendarme-pet. Op het terrein (als je een parkeerplaats met grind zo kon noemen) zag je overal oude mensen lopen, achter een hoog hek, die heel voorzichtig werden teruggeleid naar hun kamer door mannen die waren gekleed als piccolo’s en kruiers.

De directeur van Stad & Lande heette Skip. Skip droeg drie tinten grijs over elkaar en hij zag eruit alsof hij binnenkort ook zelf zou inchecken in het hotel. Hij had de instelling opgezet voor zijn eigen ouders, die vroeger een saloon hadden gehad in een van die mijnwerkersplaatsjes in Idaho, vertelde hij. ‘Ze konden niet echt aarden in zo’n instelling met van die Grammy-kunstprojecten’, zei hij.

Stad & Lande had een eenvoudig, respectvol uitgangspunt: oudere mensen waren geen krakkemikkige patiënten maar ‘hotelgasten’, die in een van de veertig kamers verbleven. Een paar kamers waren gereserveerd voor echtparen, maar de meeste gasten waren alleenstaand, gescheiden, weduwe of weduwnaar. Op hun kamer mochten ze doen wat ze wilden – roken, drinken, neuken, tv-kijken – maar met een nostalgische knipoog beschikte de tv over maar vier kanalen en stonden er telefoons met een draaischijf. (De aanleg van een modern sprinklersysteem en de aanschaf van vlamwerend beddengoed was een onvermijdelijke concessie geweest. ‘Sommige van onze gasten hebben de neiging al rokend in slaap te dommelen’, moest Skip toegeven.)

Elke dag werd er van vijf uur ’s ochtends tot aan het middaguur een continental breakfast geserveerd in de oude lobby, maar als een gast ziek of bedlegerig was, kon het eten ook op de kamer worden gebracht, ‘tegen een roomservice-vergoeding’. Alle extra’s in Stad & Lande werden op de kamer gezet, net als in een hotel. De was, de medicijnen, de kapper – het kon allemaal worden geregeld, ‘tegen een vergoeding’. Er waren geen groepstherapieën, geen activiteitenruimtes, geen zangmiddagen, geen creatieve projecten. Er stonden elke dag maar twee dingen op het programma: het continental breakfast en, vanaf halfvier, het avondeten en het happy hour. ‘Daar zijn we behoorlijk trots op’, zei Skip, die met een zwierig gebaar een menukaart pakte en die aan mijn vader gaf.

Het was het eten uit mijn jeugd: rosbief met gebakken aardappels, karbonaadjes met appelmoes, broodje warm vlees, pantosti. En dan die prijzen! Voor 4 dollar kreeg je vinkenlap met een gepofte aardappel. Voor 2,50 dollar kon je goulash of spaghetti met gehaktballetjes krijgen.

Skip zag mijn glimlach. ‘Ja. Ze worden echt blij van die prijzen. De echte prijs, de prijs die op de maandelijkse afrekening komt te staan, is vier tot vijf keer zo hoog.’

De drankenkaart was onvoorstelbaar. Een screwdriver voor 2 dollar. Een tom collins voor 2,50 dollar. Bier voor 75 dollarcent.

‘Onze biertjes zijn 20 centiliter en we maken heel lichte cocktails’, zei Skip. ‘We kunnen ook de medicijnen verbrokkelen en serveren in non-alcoholische drankjes, voornamelijk spuitwater of tonic. Ze zitten er niet mee om hun antistollingsmiddelen te nemen als die worden geserveerd in een martiniglas. We hebben een jazzcombo dat drie avonden per week speelt – zachtjes – en we hebben twee avonden per week klassieke country. Op zondag en maandag geen muziek. Licht uit om acht uur, doordeweeks om negen uur.’

Ik wierp een blik opzij. Pa keek strak naar de menukaart, alsof het een tijdmachine was. ‘Mijn vader heeft nog een ander probleem’, zei ik. ‘Zijn, eh, libido.’

Skip knikte, koos zijn woorden met zorg. ‘Het dominante model binnen de ouderenzorg richt zich, vanzelfsprekend, op een lang leven, in goede gezondheid. Maar dat kan ten koste gaan van wat ik de persoonlijke keuzevrijheid zou willen noemen. In Stad & Lande willen we de persoonlijke keuzevrijheid overeind houden.’

Hij lachte, en ik zag een zwarte hoektand. ‘Er gaat hier veel penicilline doorheen.’

Het was ongelooflijk, een soort Rat Pack-verzorgingstehuis. ‘Ik wil toch even weten of dit allemaal…’ ik keek even naar pa, die nog altijd ingespannen de menukaart bestudeerde, ‘legaal is?’

‘Ja, zeker. Hier in elk geval wel.’ Skip leek niet beledigd. ‘We hebben gekozen voor de provincie in Idaho waar de minste voorschriften gelden. Als u uw huiswerk goed hebt gedaan, weet u dat we in het begin op de nodige hobbels zijn gestuit. Wat problemen met de regelgeving, een paar boetes – in de tijd dat we ons wilden laten registreren als ouderenzorginstelling. Uiteindelijk hebben we alle bureaucratie weten te omzeilen door op geen enkele manier te impliceren dat we zorg leveren, en door een zorgvuldig contract op te stellen dat ons vrijwaart van… nou ja, min of meer van alles.’ Hij haalde zijn schouders op. ‘Stad & Lande is geen verzorgingstehuis. Het is een… verblijfsplaats voor senioren, waar mensen die worden geconfronteerd met de slopende ongemakken van de oude dag, niet worden gediscrimineerd.’

Er was nog iets wat ik me begon af te vragen, maar ik wist niet goed hoe ik het moest zeggen. ‘En… eh… homoseksuelen?’

Skip keek enigszins geschokt. ‘O.’ Toen keek hij naar pa. ‘Je vader is toch geen…’ Hij schraapte zijn keel. ‘Want… nou ja, daar zijn we niet echt op ingesteld.’

‘Nee’, zei ik. ‘Pa is geen homo.’

En alsof hij dat wilde bekrachtigen, legde pa de menukaart met een klap op Skips bureau en zei: ‘Doe mij maar de fish-and-chips en een whisky-soda.’

Er is één probleem met mijn geboorteplaats. Uiteindelijk weet Boise altijd weer je hart te breken. Toen ik Levi een paar jaar eerder had weten over te halen met mij naar Boise te verhuizen, zodat ik die baan kon accepteren en dichter bij mijn vader kon zijn, had ik hem nog gewaarschuwd: ‘Levi, Boise is geen Portland.’

Levi was opgegroeid in Sacramento, en hij zei dat elke homo zich als kind beklemd heeft gevoeld in zijn geboorteplaats. ‘Wie homo is, vindt het nooit echt leuk op de plek waar hij vandaan komt,’ zei hij, ‘omdat die plek hem vermoedelijk niet accepteerde. Zo zullen er vast queers zijn die zich beklemd voelen in Parijs.’

Uiteindelijk zou Levi het naar zijn zin krijgen in Boise – er waren prima restaurants voor een stad van die grootte, en aardige mensen. Levi was vooral gecharmeerd van alles wat Boise miste: regen en pretenties. Portland was somber, druk en duur. Boise was relaxed en landelijk, en de woningen waren betaalbaar. ‘Ik zie niet wat er mis is met Boise’, zei Levi, en de eerste maand had hij die blik die je wel vaker ziet bij mensen die in Boise zijn komen wonen, iets manisch, zo van: Hoe is het mogelijk, dit is echt de ideale stad om te wonen.

Ik waarschuwde hem om op zijn hoede te blijven. ‘Op een gegeven moment begin je eraan te wennen en dan ineens, beng, word je ruw wakker geschud door een of andere achterlijke, conservatieve klootzak. Bij pa en Ellen thuis, om maar wat te noemen.’ Maar toen we bij pa en Ellen op bezoek gingen, waren zij hun innemende beschonken zelf en hadden zelfs het geluid van Fox News zacht gezet.

En het was waar, Boise was een stuk vooruitstrevender dan de stad die ik als achttienjarige had verlaten, maar alle fietspaden en veganistische bakkers konden niets veranderen aan de echte vuiligheid, vlak buiten de stadsgrenzen. Het was alsof we op twee plekken woonden – het kosmopolitische Boise van de techneuten, en het platteland, het nare Idaho.

En ja hoor, toen we er zes maanden woonden, liepen Levi en ik na afloop van een etentje naar huis. Er kwam een grote Ford-pick-up naast ons rijden. We verstrakten allebei. Het raampje aan de bestuurderskant ging naar beneden, een man met een honkbalpetje stak zijn hoofd uit het raam en zei, haast alsof hij de weg vroeg: ‘Vuile flikkers.’ Toen draaide hij zijn raampje weer omhoog en reed weg.

Het pleit voor Levi dat hij die klootzak in zijn pick-up weghoonde. (‘Duh’, zei hij.) Hij bedacht zelfs een overkoepelende term voor dergelijke incidenten: so Idaho. ‘Dat is so Idaho’, zei hij toen een religieuze groepering vlak bij ons huis een poster ophing waarop homoseksualiteit werd vergeleken met pedofilie. Of toen een echtpaar ons aanstaarde omdat we elkaars hand vasthielden in een restaurant. ‘Die mensen zijn echt so Idaho.’ Of toen die oude, corrupte, bekrompen Trump de Republikeinse voorverkiezingen won: ‘Dat geloof je toch niet, dat half Amerika stemt op iemand die so Idaho is?’

Natuurlijk is het niet redelijk om een hele staat zwart te maken, maar na een x-aantal Confederate-vlaggen achter autoraampjes en bumperstickers met HET HUWELIJK IS TUSSEN EEN MAN EN EEN VROUW verlies je de redelijkheid soms even uit het oog.

Dus toen ik Levi vertelde dat ik pa onmogelijk kon onderbrengen in Stad & Lande, wist ik geen betere omschrijving.

‘Er is in heel Idaho geen plek die so Idaho is’, zei ik.

Levi lachte. ‘Ik zou Boise bijna gaan missen.’

Ik voelde iets tintelen in mijn buik. ‘Je bent altijd welkom’, zei ik, zo achteloos mogelijk.

Levi zweeg.

‘Mevrouw McIntyre van tweehoog vroeg laatst nog naar je’, zei ik. ‘Ik heb gezegd dat het prima met je gaat. Waarop zij zei: “Ik had me niet gerealiseerd dat jullie nog contact houden terwijl jullie niet meer… nou ja, je weet wel.”’

Levi lachte. ‘Nee, misschien is dat ook niet zo’n goed idee.’ We zaten zwijgend aan de telefoon, ademden in de hoorn.

Toen veranderde ik opnieuw van onderwerp. ‘Ze laten niet eens homo’s toe in Stad & Lande. Die vent kreeg bijna een beroerte toen ik het vroeg.’

Levi zweeg even. ‘Waarom vroeg je dat eigenlijk?’

Daar had ik geen antwoord op. Tja, waaróm had ik dat eigenlijk gevraagd? Ik stelde me voor hoe pa in het kamertje aan de achterkant zou zitten – zijn magere, oude benen en billen, zijn steeds dikkere buik en borstkas. De man was gebouwd als een ijshoorntje. Was dat mijn voorland, zo’n lijf? Zat ik ook daarin? Ik, een man van bijna veertig, zonder kinderen – precies zoals mam had gevreesd – en zonder vriend, helemaal alleen op de wereld, op pa na. En als ik pa’s leeftijd zou hebben, de Stad & Lande-leeftijd, wie zou er dan voor mij zorgen zoals ik nu voor pa zorgde?

‘Jay?’ vroeg Levi, die nog niet had opgehangen. ‘Gaat het?’

Ik hoorde pa rommelen in de keuken, ongetwijfeld op zoek naar iets te eten. ‘Ja hoor’, zei ik tegen Levi. ‘Het gaat wel. Alleen…’

Op dat moment keek ik op. Pa stond in de deuropening van mijn slaapkamer, in alleen zijn onderbroek, met in zijn hand een fles extra vergine olijfolie. ‘Hebben we geen ander glijmiddel?’ vroeg hij.

Ellen noemde pa altijd ‘die ouwe rotzak’. Pa noemde haar ‘dat lekkere mokkel’. Levi zei dat Ellen de stem had van een bladblazer, maar hij kon er wel waardering voor opbrengen dat ze meestal binnen vijf minuten na onze binnenkomst vanuit de keuken riep: ‘Cocktail, lieverd?’

Ik belde haar een keer op en vertelde dat pa nog meer achteruit was gegaan sinds hij bij haar weg was, en dat leek haar wat milder te stemmen. ‘Ach, de stakker. Ik was er al bang voor.’

Ik vertelde over de verzorgingshuizen die we hadden bezocht. ‘Je mag je vader niet in zo’n tehuis doen. Dan gaat hij dood. Nadat hij eerst de hele tent in de as heeft gelegd.’ Ik vertelde haar niet over Stad & Lande.

Ergens tijdens dit gesprek nodigde ze ons uit om een keertje te komen eten en ineens zag ik een uitweg. Ik had gelezen dat mensen met ernstige dementie soms iets van hun scherpte terugkrijgen als ze weer in een vertrouwde routine terechtkomen. Wie weet, als ik Ellen en pa weer bij elkaar wist te brengen…

Het was best wrang. Ooit had ik een hartgrondige hekel gehad aan Ellen, had ik pa ervan verdacht al voor mams overlijden iets met haar te zijn begonnen. Ze was brommerig en bot, allesbehalve de moeder die ik zo intens miste. En nu ineens was ze mijn laatste strohalm, en toen ze bekende dat ze ‘die ouwe je-weet-wel’ had gemist, wist ik dat dit mijn enige kans was. Ik hielp pa met aankleden – zijn mooiste broek en een net overhemd. Ik kamde zijn grijze haar, een keurige scheiding. ‘Waar gaan we heen?’ vroeg hij steeds.

‘Naar Ellen.’

‘Is Ellen je vriendin?’

‘Ellen is jóúw vriendin.’

Hij leek trots op zichzelf. ‘Tja…’ zei hij.

‘Ik weet het’, zei ik. ‘Een haantje.’

Onderweg ging ik bloemen kopen. ‘Wil jij ze uitzoeken, pa?’

‘Ik neem nooit bloemen mee voor een vrouw’, zei pa. ‘Van mij krijgen ze maar één ding.’

‘Oké, best.’ Ik schoot het supermarktje binnen en pakte snel een fles wijn en een boeket bloemen. Ik bleef heel even naar een rek met pluchen speeltjes kijken. Ellen had een huis vol poppen en knuffels, die veelal een T-shirt droegen met een opdruk als WORD SNEL BETER of HOU VOL. Maar uiteindelijk leken wijn en bloemen me wel genoeg.

Halverwege de parkeerplaats zag ik dat pa niet langer in mijn auto zat.

Het supermarktje lag aan een drukke straat. Aan beide kanten kroegen. Ik legde de bloemen en de wijn in de auto en ging naar hem op zoek. Het kostte me twintig minuten om hem te vinden. Hij zat aan zijn tweede drankje in een Ierse pub.

‘Hé…’ zei hij. Het was duidelijk dat hij me herkende maar niet op mijn naam kon komen. Hij toostte met zijn whisky on the rocks.

‘Pa, we moeten gaan. We gaan bij Ellen eten, weet je nog?’

‘Is Ellen je vriendin?’

‘Nee, pa, Ellen is jóúw vriendin. Ik ben homo!’

Een paar mensen draaiden hun hoofd, verbaasd en ontroerd (en sommigen ongetwijfeld vervuld van afschuw) dat ze er getuige van waren dat een veertigjarige man in een klein kroegje uit de kast kwam bij zijn drieënzeventigjarige vader.

Uiteindelijk wist ik hem mee naar buiten te krijgen, maar hij was al dronken. Hem in de auto wurmen was alsof ik een levende muis in een envelop probeerde te krijgen.

Ellen was ook al behoorlijk aangeschoten toen we eindelijk arriveerden. Ze was al vroeg aan de rum begonnen en ze was terecht pissig dat wij zo laat waren. ‘Zeg maar tegen die ouwe hufter dat hij wat mij betreft dood kan vallen.’

‘Dat gaat misschien wat ver’, zei ik, terwijl ik haar de bloemen gaf. ‘Deze zijn van pa. Hij voelt zich heel schuldig.’

‘Waarom geeft hij ze niet zelf als hij zich zo schuldig voelt?’

‘Hij is een beetje verlegen’, zei ik. In werkelijkheid had ik hem in een diepe slaap achtergelaten op de passagiersstoel, in de hoop dat ik de kou uit de lucht zou kunnen halen voordat ik hem mee naar binnen troonde. ‘Hij heeft me gevraagd zijn excuses aan te bieden.’

Ze keek wantrouwig maar zei toch dat ze het eten, dat inmiddels koud was, zou opwarmen.

Maar toen ik naar de auto liep, was hij daar niet meer. Ellen, die op de veranda stond, kreeg hem als eerste in het oog, bonzend op de deur van de overbuurvrouw. Misschien had ik blij moeten zijn dat hij zich eindelijk iets herinnerde – de amoureuze, zestigjarige buurvrouw – maar op dat moment voelde ik de grond onder mijn voeten wegzinken.

Het etentje was kil en kort en pa legde de hele weg naar huis slapend af. Ik wist hem nauwelijks wakker te krijgen toen we bij mijn appartement waren. Hij had weer in zijn broek geplast. Dat gebeurde eens in de paar weken, als hij te veel had gedronken.

‘Kom, pa’, zei ik. Ik sloeg zijn arm over mijn schouder en droeg hem zo’n beetje naar binnen. Er hing een vreselijke stank om hem heen. Hij wilde me wegduwen.

‘Laat me los!’ zei hij. Half worstelend liepen we door de gang.

Hij stonk naar oude urine. ‘Jezus, pa, stribbel niet zo tegen!’

Uiteindelijk wist ik hem naar binnen te werken, naar zijn doorrookte slaapkamer. Ik duwde hem – met net iets meer kracht dan nodig – op zijn bed, naast zijn asbak en zijn pornoblaadje.

Ik probeerde de natte broek van zijn knokige benen te stropen. Op dat moment bleek dat hij ook in zijn broek had gepoept.

‘Laat me los’, zei hij weer.

Als je net uit de kast bent gekomen, lijkt dat een tijd je identiteit te bepalen. Je bent geen student of Steenbok of optimist. Je bent homo. In zekere zin kan dat een opluchting zijn. Je hoeft je niet druk te maken over andere tekortkomingen, verkeerde denkbeelden, nul zelfvertrouwen, een gebrek aan sociale vaardigheden. Of eenzaamheid. Je familie, of je geloof, of een algeheel gebrek aan culturele acceptatie – het levert een makkelijk excuus waar je altijd op kunt terugvallen: dáárom voel ik me zo alleen. Maar na verloop van tijd staat dit gegeven niet meer zo op de voorgrond, en ben je gewoon wie je bent.

De avond dat ik uit de kast kwam, droogde mijn moeder uiteindelijk haar tranen, bood haar excuses aan en zei dat ze hoe dan ook van me hield. Toen ging ze naar bed – waarschijnlijk om nog even verder te huilen. Ik ging naar mijn oude slaapkamer, waar mijn sportposters nog aan de muur hingen. Ik zou willen dat ik het nooit had verteld, dat ik gewoon was verhuisd en mijn leven elders had voortgezet, op het strand van Californië bijvoorbeeld, of op een motor ergens in Spanje. Ik luisterde een tijdje met mijn koptelefoon op naar cassettebandjes, recht voor de spiegel, en ik keek nukkig naar mijn puisterige gezicht – het gezicht van pa, kreeg ik vaak te horen, maar dan zonder zijn uitstraling. Zonder zijn eigenzinnigheid, zijn vanzelfsprekende wellust.

Ik was naar de wc gegaan en had pa in de keuken aangetroffen, waar hij een cocktail maakte aan het barretje.

‘Jij ook?’ vroeg hij.

Pa had me nog nooit een drankje aangeboden.

‘Nee, dank je’, zei ik. En toen: ‘Ach, waarom ook niet.’

Ik had de indruk dat hij zocht naar woorden, en ik kon me voorstellen dat hij zat met allerlei vragen over mijn nieuwe, perverse liefhebberij – hoeveel mannen ik had gepijpt, bijvoorbeeld.

Onze whisky-soda’s waren klaar en hij keek me recht in mijn ogen. ‘Weet je, ik heb helemaal geen verstand van…’ hij wapperde wat met zijn hand, ‘van alles waar jij nu mee bezig bent.’ Hij was behoorlijk dronken, zijn stem leek rechtstreeks uit een karaf te komen. ‘Sterker nog: ik weet er helemaal geen ene reet van. Maar één ding weet ik wel: als je in je leven iets vindt waar je gelukkig van wordt, dan moet je ervoor gaan.’

Die ochtend gingen we vroeg op pad en om vier uur ’s middags waren we bij Stad & Lande, precies op tijd voor happy hour. De banden van de auto knerpten over het grind.

We liepen door de hotellobby naar de lounge. Ik posteerde pa aan een tafel, in een grote leren stoel. De ruimte was schemerig verlicht en zat vol oude mensen die zich hadden gekleed voor het diner en die ingespannen naar de enorme menukaarten tuurden. Die kaarten waren mede zo groot omdat er een gigantisch lettertype was gebruikt, minstens lettergrootte 20. Ik bleef even bij pa zitten. Hij keek om zich heen, liet alles op zich inwerken.

Onze serveerster kwam aanzetten met water, in oude caféglazen. Ze droeg een blonde Marilyn Monroe-pruik. Ze was in de zestig, zoals alle serveersters. Ze droegen allemaal een blonde Marilyn Monroe-pruik. Van dichtbij zagen die pruiken er bespottelijk uit, te laag op het voorhoofd, maar op de een of andere manier hadden ze ook iets vertrouwds, en ineens viel het kwartje – ze deden een beetje denken aan de huidige president.

Op dat moment werd me duidelijk hoe geniaal Stad & Lande was – het hele concept. Briljant. Een laatste zweem van een denkbeeldige wereld waarin mijn vader meende te zijn opgegroeid: in dit Idaho, dit Amerika, dit Stad & Lande, met het krankzinnige gesubsidieerde gehaktbrood voor 2 dollar en glazen Miller voor 75 dollarcent, vier televisiekanalen en draaischijftelefoons, en nergens zwarten of homoseksuelen te bekennen, niks van al dat trans- en non-binaire gedoe. Dit was de plek waar hij wilde zijn, in Idaho, in een fictief motel van nostalgie en ontkenning. En dit is hoe wij – als land – hebben besloten ons einde tegemoet te treden: rokend en drinkend en heteroseksend richting vergetelheid.

‘Ik ga het papierwerk regelen, pa’, zei ik. ‘En dan zetten we je spulletjes in je kamer en ga ik weg, oké? Het kan wel even duren voor je me weer ziet.’

‘Waar ga je naartoe?’

‘Nou, vanavond ga ik naar Portland, naar Levi. Weet je nog wie Levi is?’

Hij keek me aan. Blanco.

‘Levi was mijn vriend,’ zei ik, ‘tot ik het verklootte. En nu ga ik kijken of er nog iets valt te redden. Hoe vind je dat, pa?’

Hij keek me aan, met een blik vol onbegrip.

‘Maar ik kom je zo vaak mogelijk opzoeken. En Ellen zei dat zij ook langs wil komen.’

Hij leek in de war en wilde iets zeggen.

‘Nee, Ellen is niet mijn vriendin’, zei ik. ‘Ik ben homo, weet je nog?’

Zijn blik gleed terug naar de reusachtige menukaart en precies op dat moment verscheen de serveerster met het platina haar weer aan ons tafeltje. ‘Hey, lieverd’, zei ze.

‘Hey, mop’, zei pa.

Ik stond op en zei tegen de serveerster: ‘Ik maak even het papierwerk in orde en dan kom ik terug om hem naar zijn kamer te brengen.’

Ze knikte en zei tegen pa: ‘Heb je al naar het menu gekeken, lieverd? Weet je wat je wil?’

‘O, ik weet precies wat ik wil’, zei pa.

‘Ik denk dat wij het samen wel leuk gaan hebben, hè?’ zei de serveerster. ‘Goed dan, wat wil je eten, schat?’

Pa keek weer naar de menukaart. ‘Een tartaartje, aardappelgratin en een seven and seven.’

‘Komt in orde’, zei de serveerster.

Ik draaide me om. ‘Oké pa, ik kom zo terug.’ En ik liep in de richting van de deur.

‘Wacht!’ zei pa, maar toen ik omkeek, bleek hij het niet tegen mij te hebben. Hij had het tegen de serveerster. ‘Maak daar maar een dubbele van.’

De serveerster glimlachte; het licht van de keuken kwam nu ineens van achter, zodat ik alleen haar silhouet en de gloed van de blonde pruik zag. ‘Dat doen we altijd, darling.’

DOOR HET BOS

O, de klootzak, echt zo’n Peter Pan, altijd meteen weer pleite. Egoïstische lul. Niet dat het haar verbaasde. Marcus was ongrijpbaar, weg voor je er erg in had; hij vertrok altíjd voor het licht werd. Ze zei weleens tegen vriendinnen dat het net leek alsof ze een relatie had met Houdini. Maggie kon hem vastbinden, hem in een dwangbuis stoppen, hem opsluiten in een hutkoffer, maar met die idiote hechtingsstoornis van hem zou hij hoe dan ook om drie uur ’s nachts een manier weten te vinden om de deur uit te glippen, de nacht in, ceintuur nog los, schoenen in de hand.

‘Tja, ik ben niet in de wieg gelegd voor “goedemorgens”’, had hij al vrij aan het begin gezegd – steno voor: ‘Ik duik waarschijnlijk ook nog met andere vrouwen het bed in.’

Het verbaasde haar dan ook niet echt dat ze in haar eentje wakker werd. De vorige avond had ze het heel goed geweten, net als toen ze Marcus leerde kennen: dat hij onvolwassen was, een barman die zei dat hij ‘niet in relaties geloofde’. Twee jaar terug was dat niet zo’n punt geweest. Sterker nog: na een huwelijk van anderhalf jaar met Dan – een moetje – gevolgd door een jaar van verwijdering, van aantrekken en afstoten, zat Maggie bepaald niet te wachten op nog een waardeloze echtgenoot. Marcus’ losheid was dan ook een pluspunt geweest: de zorgeloosheid, de vrijblijvendheid. Ze had een kind, een baan, een studie – weinig tijd voor andere dingen. Waarom zou seks niet net zoiets kunnen zijn als een pizza bestellen? Gewoon Marcus een berichtje sturen: Hoe gaat het? of reageren op zijn Alles goed? Ze had zich zelfs een tijdlang weten wijs te maken dat Marcus haar behoedde voor grotere vergissingen.

Maar na een jaar was de lol er wel een beetje af als ’s avonds om negen uur Marcus’ roffeltje op de deur klonk, net nadat ze Dustin naar bed had gebracht. Of in ieder geval was de lol er een beetje af voor Mággie, die begon op te zien tegen de eenzame ochtenden, het alleen wakker worden. Al helemaal toen ze merkte dat ze steeds meer gevoelens voor Marcus begon te krijgen, dat ze een zekere souplesse bespeurde in zijn bewegingen, een zekere zachtheid in zijn blik. Shit. Slecht idee om te vallen voor iemand als Marcus. Maggie wist wel beter. Ze werkte als laboratoriumassistente en was bezig met haar master farmacologie. Zoals ze tegen haar zus zei, was het alsof ze keer op keer een kroeg binnenliep en een cocktail bestelde van dopamine, noradrenaline en oxycodon, terwijl Marcus steeds testosteron puur bestelde.

Nee, serieus, wat haar dwarszat – in ieder geval die ochtend – was het feit dat het haar dwarszat. Ze had precies geweten hoe het zou gaan, gisteravond. Even een pizzaatje. Even zijn gewicht voelen, de somberte van de afgelopen paar weken afschudden. Marcus weer eens binnen in haar voelen. Maar waarom voelde ze zich nu dan zo’n mislukkeling toen ze in haar eentje wakker werd, alsof ze had gefaald… als feminist, als existentialist… wat was dat toch? Waarom kon het, een jaar na de scheiding, niet voldoende zijn om lekkere seks te hebben? Om zijn geur te ruiken in haar bed, om het deukje te zien in het andere kussen, en te denken: Mooi. Goed zo. Het leven gaat door?

Maar in plaats daarvan voelde ze de tranen branden, in de stellige overtuiging dat ze de rest van haar leven alleen zou blijven, een sneue, verbitterde, alleenstaande moeder – zo’n vreselijk cliché – en haar gedachten gingen terug naar een vragenlijst die ze ooit had ingevuld in een vrouwenblad, tijdens het Marcus-dilemma (‘Zal hij ooit echt voor jou kiezen?’), en vervolgens moest ze – wat nog veel erger was – denken aan de favoriete uitdrukking van haar moeder: ‘gebruikt’. Erger dan dat bestond niet.

Misschien kwam het gewoon door het moment en de plek dat het allemaal zo leeg voelde, misschien kwam het door de hele situatie, door de schok dat ze Marcus voor het eerst sinds maanden weer zag toen hij onverwacht opdook bij de wake (‘Je vader zou het vast vreselijk hebben gevonden dat ik hier ben, denk je niet?’). Hij zag er fantastisch uit in een pak; mijn god, die wielrennersschouders en -heupen, en toen waren daar de whisky’s, de toost en de verhalen, en het was heerlijk om te lachen, en Marcus verontschuldigde zich zo’n beetje dat hij niets had laten horen toen hij de rouwadvertentie had gezien, en hij mompelde iets als dat hij het afgelopen jaar zoveel volwassener was geworden, en tja, misschien was het allemaal wel gelul, maar dan was het in ieder geval… aangenaam gelul, en toen ze naar hun auto’s liepen smeekte ze in stilte dat hij iets zou zeggen, wat dan ook, dus toen hij haar op de parkeerplaats aankeek en ‘Tja…’ zei, was dat voldoende. Ze was machteloos, niet in staat helder na te denken, want op dat moment bestond het universum uit slechts twee polen: alleen-zijn en Marcus. En ze had alleen-zijn niet aangekund. Hij was met haar mee naar huis gekomen. Ze had de oppas betaald. En…

Maggie ging rechtop in bed zitten. Natuurlijk had de vorige avond een blijvend effect, als een soort residu. Gisteren was het nog een jaar geleden geweest dat ze voor het laatst seks had gehad en nu was dat zes uur. Dat was iets. Maar werkten aanrakingen ook echt door in de volgende dag, hadden ze dan nog waarde? Ze kon niet zeggen dat ze zijn handen nog altijd voelde, dat ze überhaupt iets voelde. Alleen zwaarte. Een schrijnend gevoel van alleen-zijn. Op het moment dat Maggie haar nachtkastje opendeed om een paar aspirientjes te pakken, zag ze, in de hoek, op de vloer aan de andere kant van de badkamerdeur, een frommelig grijs jasje.

Op datzelfde moment ving ze stemmen op uit de keuken. Ze kwam uit bed, trok haar ochtendjas aan en ging naar beneden.

In de keuken stond Dustin op een stoel, met Marcus tegenover hem. Ogen op gelijke hoogte, allebei een stropdas in hun handen. Ze stonden een halve meter van elkaar, beiden met ontbloot bovenlijf, en de stropdassen hingen om hun blote nek. Marcus had zijn boxershort aan, Dustin zijn Transformer-pyjamabroek.

‘Doe wat ik doe’, zei Marcus. ‘Alsof je in een spiegel kijkt.’ Dustins schouderbladen staken uit zijn bleke ruggetje.

‘Door het bos’, zei Marcus.

‘Door het bos’, zei Dustin.

‘Over de heuvel’, zei Marcus.

‘Over de heuvel’, zei Dustin.

‘Eromheen.’

‘Eromheen.’

‘Naar achteren.’

‘Naar achteren.’

‘En erdoorheen.’

‘Erdoorheen.’

‘Perfect. Draai je maar om en laat het aan je moeder zien.’

Dustin draaide zich om. Hij straalde, verbaasd zijn moeder in de deuropening te zien. ‘Kijk,’ zei hij, ‘ik heb opa’s stropdas om.’

De stropdas was blauw, met wapperende rode vlaggetjes. Hij reikte tot voorbij Dustins voeten. Hij moest hem uit de doos in de woonkamer hebben gehaald, de doos die Maggies stiefmoeder haar had meegegeven. Het leek net zo’n onontwarbare knoop als Dustin meestal in de veters van zijn sneakers wist te krijgen.

Op dat moment vroeg Maggie zich af of de wereld niet gewoon één soort smart kende: verdriet, geluk, geilheid, dronkenschap, berouw, tevredenheid, rouw, eenzaamheid. Wat wij aanzagen voor allemaal verschillende gevoelens, kwam misschien voort uit een en dezelfde zoete, schrijnende bron.

Marcus had koffiegezet. Hij reikte haar een beker aan. Ze hield hem tegen haar lippen, totdat ze weer in staat was te praten. Uiteindelijk zei ze, haast op fluistertoon, tegen haar zoon: ‘Wat staat hij je goed, lieverd.’

NAAR DE HOEK

Een zwoele septemberdag in de Boone – twintig minuten na de laatste bel op de eerste schooldag, 2008, en er rijdt een pompoenkleurige schoolbus door Boone Street. Hij zet scholieren af bij de verwaarloosde tuintjes – veranda, bankje, onkruid – in West Central. Twilight Zone, Felony Flats, de West Centy.

Bij de twee-na-laatste stop komen KJ en zijn crew uit de bus, rugzak over een schouder, en ze lopen meteen naar de hoek – de plek waar ze al de hele zomer rondhangen – en ze zijn nog niet door de glimmende busdeuren of de shirts gaan uit: ribben, buikjes, borstspieren, sleutelbeenderen in bruin-zwart-wit-beige omhulsels. ‘Van alle markten thuis’, zegt Studio altijd. Vier jongens posteren zich bij het hek schuin tegenover de Family Superette, waar ze onderuitgezakt blijven staan – mager, afhangende broek – en ze kijken allemaal zwijgend naar het ene meisje dat bij hun halte is uitgestapt, de beeldschone Rah-nog-zowat, met het inktzwarte haar, uit de brugklas, het meisje dat hun geen blik waardig keurt, totdat KJ verzucht: ‘Damn.’

‘Mmm.’

‘S’right.’

Rah-nog-zowat gaat de hoek om en vier hoofden draaien mee – vogels op een touwtje.

KJ zegt: ‘Doug B, jouw rugzak lijkt wel zo’n My Little Pony-geval…’

Alles chill in de Boone.

‘Nog altijd zomer’, zegt ‘A-Sym’ – zo genoemd vanwege zijn ene hangende ooglid, het litteken, de scheve glimlach.

‘Boven de vijfentwintig moeten we hittevrij krijgen.’

‘Ja, jezus, inderdaad.’

Er komen auto’s langs – boodschappenautootjes en coole sleeën, ouwe barrels, trucks en motoren, minivans van ouders die hun kinderen komen ophalen van Holmes, de lagere school waar deze crew twee jaar geleden ook nog op zat – en Holmes-jongens die over het verkeer praten zoals zij ook de hele zomer hebben gedaan: ‘Zo’n auto zou ik ook wel willen’ en ‘Stel dat je moeder er zo uit zou zien’ en ‘Dat zijn toch geen wielen, man’ en ‘Het is net of zo’n Prius nodig moet poepen.’

Ja, lekker chillen in de Boone.

Aan de overkant van de straat schuiven oude, grijze, brokaten gordijnen uit elkaar en komt een hoofd tevoorschijn: een oude, witte man met zilvergrijs haar tuurt over zijn leesbril, kijkt naar de jongens op de hoek, en achter het groezelige stormglas vormen zijn lippen de woorden: Krijg nou wat, verdomme.

Binnen: een donkere woonkamer, jarenvijftig-meubilair (niet tweedehands), Leonard Darvin, een lange, verweerde man die een stap bij het raam vandaan doet, die zijn woorden kracht bijzet door ze te herhalen: ‘Krijg. Nou. Wat. Verdomme.’ Hij was ervan overtuigd geweest dat die jongens op de hoek vanzelf zouden verdwijnen zodra de scholen weer zouden beginnen, maar nee, dat heb je ze weer. Niet te geloven! Mopperend staat Leonard tussen zijn relikwieën: uitpuilende boekenkasten vol stoffige hardbacks, een blauw aanbouwbankstel, twee draaifauteuils, tv-meubel, hifi. Tijdverspilling! Hij had de hele zomer toegekeken hoe die nietsnutten daar op die straathoek hingen. Hun hele bestaan dreef de spot met de weloverwogen stappen die hij in zijn leven had gezet: Korea, G.I. Bill, studeren, trouwen en kinderen krijgen, opklimmen binnen de Knights of Columbus, een positie verwerven op de redactie van een middagkrant, en later op de Spokane-redactie toen de middagkrant werd opgeslokt door de ochtendkrant, vervolgens weer terug naar de redactie, en voor hij er erg in had kreeg hij een vertrekregeling en een deeltijdbaantje in de naslagbibliotheek, een volledig pensioen en volledig grootouderschap – geen serieuze hobbels tot vorig jaar, toen Marjorie overleed en alles plotseling tot stilstand kwam. Hij heeft een broertje dood aan zelfmedelijden, maar toch lijkt hij er niet aan te ontkomen: er speelt een refrein door zijn hoofd, was-dit-alles? Na Marjories overlijden was hij gestopt met lezen, met vissen, met het openschuiven van de gordijnen, met alles waarvan hij had genoten – behalve met tuinieren. En zelfs dat had hij deze zomer voor gezien gehouden. Misschien is dat wel wat hem zo steekt: dat die jongens op de hoek op een of andere manier met een sprong zijn aangeland bij een einde, zonder er iets voor te hebben gedaan. Alsof zij bij hun geboorte al wisten wat hij pas onlangs heeft ontdekt: dat we allemaal maar wat aanrommelen, op niets af, dat we in feite allemaal ergens op een straathoek staan te lummelen, wachtend op het moment dat de aarde…

‘Nee’, zegt Leonard hardop. ‘Gelul.’ Hij kan zich niet één moment herinneren dat hij zo’n gebrek aan initiatief heeft getoond als die jongens aan de overkant, die dag in, dag uit maar een beetje staan… te stáán. Maar wat hem stoort is niet de lamlendigheid, of het feit dat ze soms het verkeer verstoren, of dat ze misschien wel drugs dealen, of dat hun alleenstaande moeder misschien wel voedselbonnen krijgt – als hij Michael moet geloven. Nee, niets van dat rechtse, hoog-op-de-maatschappelijke-ladder-geleuter waar Leonards zoon steevast mee komt aanzetten. (Vergeet niet wie die ladder voor je heeft neergezet, Michael.) Leonard is ook niet zo’n eikel die bij het zien van hangjongeren vreest voor een waardedaling van de huizen in de buurt, zoals zijn dochters. (O, hij heeft heus wel door dat zijn dochters aan hun bescheiden erfenis denken.) Nee, het is de pure verspilling van tijd, gezondheid, mogelijkheden. Dát is wat hem raakt. Dankzij zijn stugge vastberadenheid woont Leonard al vijftig jaar in West Central, Spokane, tijdens de hausse én de crisis, en de crisis daarop en die daarop en die daar weer op, terwijl geruchten over gentrificatie verwerden tot afgezaagde grappen, terwijl zijn broers in Seattle en Portland hun vermogen zagen verdrievoudigen en de waardestijging van zijn eigen huis even vlak bleef als het land waarop het staat. Hij had zijn rug recht gehouden ondanks de frequente vlagen van vandalisme en diefstal, de aftandse auto’s voor de deur, de zwervers onder de heggen, de buren die op de verhuurtoer gingen en de boel voor een grijpstuiver lieten opknappen – al die tijd had Leonard volgehouden. Vijftig jaar lang had hij gespeeld met de buurkinderen, met ze gebasketbald, geïnformeerd naar hun ouders en hun huiswerk, ze betaald om bladeren te harken of hem te helpen in zijn grote tuin. Afgelopen voorjaar had hij zelfs een poging gewaagd een van de hangjongeren, Timothy, in te huren, maar toen de jongen van de ene op de andere dag niet meer was komen opdagen en zelfs van de straathoek verdween (‘Hij zal wel in de bak zitten’, zei Michael), had Leonard het gehad, was hij klaar met de jongens, met al het gedoe, met zijn betrokkenheid.

Voor het eerst in zijn leven deprimeerde zijn deprimerende woonomgeving hem, en dan vooral die jongens met hun afgezakte broek en hun ontblote bovenlijf.

‘Laat je nooit uit je tent lokken’, zei zijn dochter Emily toen hij weer eens van leer trok over de jongens op de hoek. ‘Als ze je lastigvallen, bel je de politie.’ Middelste dochter Saundra, die steevast schreeuwt alsof haar vader aan de andere kant van een windtunnel woont, zag een kans om de boel te bespoedigen. ‘Pa, misschien wordt het tijd om na te denken over een aanleunwoning.’ Maar de ergste reactie kwam van Michael, de oudste, die al zijn oplossingen ontleent aan Rush van die radiotalkshow. Met samengeknepen ogen keek hij uit het raam en zei: ‘Zo te zien zijn er twee wit’ – alsof dat er iets mee te maken had. En later kwam Michael aanzetten met een klein zwart kistje met chromen handvatten. ‘Kijk wat ik voor je heb, pa.’ Hij maakte het kistje langzaam open. ‘Zelfbescherming’ – alsof het om een reliek ging: een klein pistool, zwart met chroom.

Een pistool? ‘Jezus, Michael.’

‘Nou ja, het is maar een .22. Voor als die gangbangers je lastigvallen.’

In de tijd dat hij nog bij de krant werkte, had Leonard een keer verslag gedaan van een brand ergens in deze buurt – in, wat zal het zijn geweest, ’75? Een vrouw was met een brandende sigaret in slaap gevallen en – woesj! – het hele huis was afgefikt. Het was tegen het einde van Leonards nachtdienst en hij hoorde het op de politieradio, pakte snel een scooter en ze troffen elkaar bij het brandende huis, de brandweermannen die achteruit werden gedrongen door de hitte, de fotograaf die driftig klikte: de vlammen omkransten de rug van een vrouw met een holle blik in haar ogen en een deken om haar schouders. En op dat moment kwam er een jochie van een jaar of vier uit de ziedende vlammenzee lopen, recht de stoep op, in een verschroeide pyjama en met rokend haar, heel rustig, alsof hij naar de schoolbus sjokte. Een van de brandweermannen pakte het kind op en pas toen begon de moeder te krijsen en te huilen – twee andere kinderen verkoold in het brandende huis, maar haar vierjarige zoontje kwam gewoon naar buiten lopen, onverstoorbaar als Jezus. Niemand had ooit zoiets meegemaakt – zeker, een wonder, maar die zondag tijdens de mis kostte het Leonard de grootste moeite zijn biddende verstand ervan te weerhouden God vragen te stellen (Als U daartoe in staat bent, waarom dan niet alle drie die kinderen in veiligheid gebracht?); nee, nee, nee, niet doen, foeterde hij tegen zichzelf, maar het was al te laat, als een barst in een fundering. Nog een maand nadien stond hij elke avond over het bed van zijn kinderen gebogen en bad voor hun veiligheid, zwoer zoveel van hen te houden dat het pijn deed, en daar hield hij zich ook aan, en het deed ook pijn, en hij is heel trots op ze, en stilletjes ook een beetje trots op zichzelf dat hij vier kinderen in staat heeft gesteld te studeren, zodat ze een goed bestaan hebben weten op te bouwen (twee zitten in het onderwijs, eentje is radiolaborante en Michael doet iets met sales). Hij zou de vijfde ook hebben laten studeren als zij niet met dat junkenvriendje was gegaan, en ja, hij houdt van zijn kinderen en hij houdt van zijn kleinkinderen en als hij tijd van leven heeft, zal hij ook houden van de kinderen van zijn kleinkinderen, maar seriéús: dat zijn zoon komt aanzetten met een pistool als oplossing voor een stel hangjongeren zonder shirt en met hun broek onder hun billen? Een pistool, godbetert.

Nee, hij houdt nog net zoveel van zijn kinderen als in de nachten dat hij biddend over hun bed stond gebogen, maar soms is hij bang dat het de grootste hufters op aarde zijn.

Leonard glipt de slaapkamer weer in, waar hij Marjories laatste kleren in dozen heeft gedaan. Een jaar, dat was hem van alle kanten aangeraden. Dus had hij gewacht. Volgende week is het een jaar geleden. Michael en zijn vrouw hebben iedereen te eten gevraagd, om haar… nou ja, om haar te gedenken. O, hij zou er wat voor overhebben om onder dat etentje uit te kunnen. Leonard heeft op alle dozen met kleren Marjorie geschreven, alsof het ook de kleren van iemand anders hadden kunnen zijn. Het afgelopen jaar hadden de meiden het mooiste er al tussenuit gepikt, als eksters. De rest paste in vier dozen, eentje minder dan hij had gekocht. Die extra doos laat hem niet los, de leegte snijdt door zijn ziel: alle tijd die ze hebben moeten missen. Misschien moet hij de extra doos vullen met kleren van hemzelf, kleren die maar in de kast hangen, treurig en eenzaam: geruite overhemden en broeken met elastische tailleband, twill-pantalons en zondagse jasjes, hoeden, riemen, stropdassen – een halve kleerkast, een half leven.

Op het nachtkastje aan Marjories kant van het bed staan foto’s van de kleinkinderen, en achter gebrandschilderd glas een kleine Jezus. Goddelijke genade, staat er aan de onderkant. Vroeger gloeide ’s ochtends het zonlicht in de gewaden van de kleine Jezus. Na het wonder van de huisbrand meende Marjorie een verandering bij Leonard te bespeuren – logisch, ja. Hij ging weg bij de Knights of Columbus en hij ging niet langer voor bij de mis, was gefixeerd op ‘de ontstellende onbegrijpelijkheid van Gods genade’, om de woorden van Graham Greene te gebruiken.

‘Je moet vertrouwen op je geloof’, zei Marjorie altijd.

Maar stel dat ik alleen in jou geloof?

En de woede? Waar komt die vandaan? Uit het feit dat het ongepast was, om niet te zeggen wreed, dat zij als eerste ging? Hij kan zich niet voorstellen dat hij deze dozen naar de kringloopwinkel brengt. Marjorie, staat er op de dozen, en dan moet hij zijn Marjorie straks achterlaten tussen afgedankte kleren en meubels en naar het etentje rijden bij Michael, met al die kinderen en kleinkinderen, feitelijk vreemden, die hem aanstaren. En vervolgens moet hij beginnen aan zijn tweede jaar zonder haar. Goeie God.

Op een plank in de halflege kast, boven zijn kleren, ligt Michaels glimmend zwarte pistoolkistje; de slotjes glinsteren als ogen die niet knipperen. Hij heeft het idee dat zijn kinderen proberen hem iets duidelijk te maken wat hij niet wil horen, iets radicaals: Die gangbangers… uit je tent laten lokken… misschien wordt het tijd. De slotjes van het pistoolkistje glinsteren instemmend. Of misschien wil het pistoolkistje hem iets anders duidelijk maken. Als journalist heeft hij natuurlijk verslag gedaan van dit soort dingen; hij heeft de spetters gezien.

Zoals een agent ooit tegen hem zei: in je mond werkt het beste.

Op de hoek leggen de jongens hun geld bij elkaar en sturen Doug B naar de Superette voor Skittles en Red Bulls – een feestje bij het hek, het lagereschoolverkeer sterft weg, steeds minder auto’s, tot er uiteindelijk een eenzame Subaru langzaam Boone Street op draait en KJ bij het hek vandaan slentert. Hij krabt aan zijn kont, boven zijn broeksband, en loopt hinkend de straat op, bijna tot aan de gele middenstreep, en de vrouw met het korte haar in het sportwagentje moet uitwijken, tot op de andere baan, en de drie andere jongens bij het hek joelen: ‘Ja, wijk maar uit, rij lekker de supermarkt binnen.’

Subaru Lady werpt KJ een kwade blik toe – ‘Damn’, zegt hij – maar ze wijkt uit, want wat kan ze anders? Stoppen en tekeergaan tegen een of ander dope joch dat midden op straat staat, met twee witte billen boven zijn broeksband? Nee, de auto’s stoppen nooit; soms toeteren ze, maar ze stoppen nooit, ze rijden altijd om hem heen – KJ voert het experiment keer op keer uit, alsof hij probeert zijn eigen ongelijk te bewijzen.

‘Je wordt nog een keer overreden’, zegt Doug B.

‘Yeah, man, waarom doe je dat steeds?’ vraagt A-Sym.

Maar Studio weet wel waarom KJ zijn straatact opvoert: om dezelfde reden dat Boone oversteekt waar en wanneer hij maar wil, al zal Studio het nooit hardop zeggen, als een of andere schoolpsycholoog. Deze straat is het domein dat Kelvin James kan beheersen, in tegenstelling tot zijn hufterige stiefvader, of zijn luie moeder, of de Russen die met hem op de vuist willen, of de wijkagente die denkt dat KJ bij een gang zit, sterker nog: die denkt dat KJ een of andere schooldealer is (‘Heb je wat voor me, chief?’). Neuh, dit is gewoon zíjn hek, zíjn straathoek.

De vierde jongen, Doug B, is een stuk minder snugger dan de rest. Dit soort gedachten zijn hem vreemd. Hij kijkt alleen maar naar KJ en denkt: dude, hoe kom je aan zo’n wasbord? Doug B is straalverliefd op KJ en soms vraagt hij zich af of dat betekent dat hij homo is – ‘Dude, je bent veel te saai om homo te zijn’, heeft Studio ooit gezegd – en daarom hebben ze hem Doug B genoemd, wat hij heel irritant vindt (‘Ik heet Weller en bovendien: welke Doug kennen jullie dan nog meer?’). Maar op dit moment kan het Doug B allemaal niets schelen, die stomme bijnaam en of de anderen denken dat hij homo is, of saai, of allebei. Zijn enige zorg is hoe het kan dat hij elke dag vijftig push-ups doet, zoals KJ heeft aangeraden, maar dat hij nog altijd een borstkas heeft als een gat in het wegdek van Boone Street.

‘Nee, maar serieus, KJ,’ zegt Doug B, ‘hoe kom je aan zo’n wasbord? Koop je soms van die P-90-shit die je op tv ziet?’

KJ schudt zijn hoofd. Ze hebben allemaal de infomercial gezien. ‘Nee, man, ben je gek, ik heb gewoon naar die reclames gekeken. Zo moeilijk is het niet. Gewoon even nadenken. Andere spiergroepen aanpakken, laat ze maar raden. Meer is het niet, dat P-90-X.

Studio bedenkt ineens iets: ‘Hey, zou P-90-X de moslimnaam zijn?’

Studio heeft The Autobiography of Malcolm X gekozen van de leeslijst voor het honours-programma Engels, en later heeft hij het uitgeleend aan KJ, die het weer heeft doorgegeven aan A-Sym.

‘Yeah,’ zegt KJ, ‘misschien was het P-90-Little tot er een strikje omheen ging en hij zich aansloot bij de Nation of Islam.’

‘P-90-Brian is mijn slavennaam. Nu ben ik P-90-X.’

Ze rollen haast van het hek van de lach. Zo was Studio aan zijn bijnaam gekomen. Hij wist het altijd weer te flikken, als zo’n ingeblikte lach van die oude Nick-at-Niteshows: ‘… opgenomen in de studio, met publiek.’ De lach zwelt aan en luwt, als een golf die aanspoelt op het strand. Zelfs Doug B moet lachen – al snapt hij de grap niet, zoals de anderen wel vermoeden.

‘P-90-Brian’, herhaalt A-Sym.

‘Yeah’, zegt Doug B.

Dan wordt hun aandacht getrokken door iets op straat. KJ knijpt zijn ogen tot spleetjes. Blight? En ja hoor, het is Blight, op een nieuwe mountainbike; hij komt met een skid tot stilstand, een en al beugel en brede grijns.

‘Krijg nou wat! Zomaar hier in de Boone!’

‘Waar heb jij gezeten, man?’

‘Heb je die fiets gejat, Blight?’

‘Nee, in de reet van je vriendin gevonden.’

Toen Timothy voor het eerst in de Boone kwam, werd hij Red Hedge genoemd, en later Whack – vel over been, rossige afro, uit dat goedkope stinkhuis van die vrouw die niet eens zijn moeder was – en als KJ en de jongens over het hek hingen en Timothy kwam langs op weg naar de Superette om cereals te halen voor de kinderen die op dat moment in dat stinkhuis woonden, vroegen ze pesterig: ‘Waar ga je heen, Red?’, of ‘Hoe is-ie, Whack?’ En toen ineens zat Studio vorig jaar samen met hem in het honours-programma wiskunde op Glover, en zei hij tegen KJ: ‘Jezus, man, het is echt lachen met die gast’, en dat was het enige wat ertoe deed op de hoek, en die winter bleef Timothy een keer bij het hek staan en stelde voor zijn naam te veranderen van Whack – white black – in Blight – black white. En zo werd Blight geboren. En het viertal werd een vijftal.

En toen, vorig voorjaar, tegen het einde van het schooljaar, die teringzooi bij hem thuis, de politie die eraan te pas moest komen nadat Blight in elkaar was gemept door ‘die vent die met de vrouw was die niet eens zijn moeder was’, en KJ die had gezegd wat ze allemaal wel wisten: ‘Man, we leven allemaal in een soort getto, maar die shit waar Blight mee te maken krijgt? Dat is echt niet oké.’

Na de politie kwam de kinderbescherming – de vlinders, om de woorden te gebruiken van KJ, een meester in vrije associatie (‘sociale instellingen’ = ‘sociale vlinders’). Hij had zelf ook ervaring met de vlinders, thuisbezoeken en een week pleegzorg, waarna een stiefbroer wegens misbruik het huis uit was gezet. Maar zelfs de vlinders moesten door hebben gehad dat hier echt iets goed mis was, want ze haalden Timothy als een speer weg uit dat huis, en hij ging voorgoed naar pleegouders. En nu ineens, drie maanden later, staat hij daar, en hij ziet er fantastisch uit – een echt kapsel, een langer en steviger lijf, bredere armen en borstkas. Een door de rechter voorgeschreven, door de verzekering betaalde en met elastiekjes op zijn plaats gehouden beugel.

‘Blight,’ zegt Doug B, ‘shit, man, wat ben je lang ineens.’

En A-Sym: ‘Hoe is het, up in the Sac?’

Dat was iets van die zomer, dat ‘up in the’ – voornamelijk om te dollen met de wijkagente, die het leuk vond ze te horen praten als personages uit The Wire: ‘Hey, yo! We

be up in the Boone las’ night and seen some shit go down.’ De anderen proberen hun gezicht in de plooi te houden, terwijl KJ zijn gangster-act opvoert bij de suggestibele wijkagente. ‘That Russian crew hangin’ up in the Broadway Foods be slingin’ the rock n’ shit.’

En nu is alles up in the – ze zijn allemaal up in the Boone, Studio is up in the honours, A-Sym up in the dojo waar hij karate doet met zijn pa, Doug B is up in the huiswerkklas (Doug B: ‘Ik zit niet in een huiswerkklas, ik werk gewoon met een onderwijsspecialist’).

En Blight? He up in the Sac, en het is meteen te horen. Wat moet hij zeggen over Sacajawea Middle School, de welgestelde middelbare school in South Hill, waar zijn pleegouders wonen. Hij haalt zijn schouders op. ‘Mwah, gaat wel. Het is oké, bedoel ik.’

‘En de meiden? Ik hoor dat ze roken.’

‘Ze zijn oké. Ik heb ze bijna allemaal gehad. En de moeders. Ik werk nu de leraressen af.’

Ze rollen bijna weer van het hek van de lach. Blights lippen glijden over de kartelige randjes van zijn beugel, hij lacht om zijn eigen grap.

‘Schei uit, man, ik heb het niet meer.’

‘Je moet wat voor ons regelen, wij willen ook van die lekkere wijven uit South Hill.’

‘Ik niet’, zegt Studio. ‘Die meiden op Sac hebben het zo hoog in de bol dat je een sjerpa nodig hebt om met ze te praten.’

Ze gieren het weer uit, behalve Doug B, die niet weet wat een sjerpa is. ‘Sjerpa’, zegt hij.

‘Hoe zijn je pleegouders, Blight?’

‘Mwah, oké.’

‘Zo te zien krijg je wel te eten.’

‘Zij is dol op Top Chef, probeert steeds nieuwe dingen uit. Hummus en kappertjes.’

‘What the fuck zijn kappertjes? Een soort kapers?’

‘Nee, meer een soort olijven. Maar dan zonder gat.’

‘Dus rijkelui krijgen de hele olijven en wij krijgen die met een gat erin?’

Blight lacht. ‘Nee, man, een kappertje is heel klein, een soort baby-olijf. En mijn pleegouders zijn niet rijk.’

‘Hoeveel zitten er?’

‘Zes. Alleen jongens. Ze zijn wel cool. Zij kan geen kinderen krijgen, dus nemen ze ze in huis. Nee, het is oké.’ En dat is het ook, oké. Kalm, niet meer voortdurend die spanning, zoals toen hij hier woonde. Maar tegelijkertijd mist hij wel iets, maar wat? Iets? Dit.

KJ knikt. Hij weet hoe het is om dingen te missen die je liever niet zou missen.

Al hadden ze Blight die zomer nog zo gemist, ze waren blij dat hij was ontkomen. Hij had echt een klotedeal getroffen: Moeder was ervandoor gegaan met een Air Force-gast toen Blight klein was, pa was ingetrokken bij Rebecca, waarna pa helemaal los was gegaan op de drugs en uiteindelijk in de bak was beland omdat hij gereedschap uit garages jatte. Blight bleef achter in een huis zonder ouders, waar hij moest oppassen op al die kinderen, Rebecca’s drie-maal-drie: drie kinderen van drie verschillende vaders, plus Blight zelf, en eigenlijk is dat de reden dat Blight nu hier is. Toen de scholen weer begonnen, moest hij denken aan de oudste, Bowen. Dus had hij zijn fiets gepakt en was hij voor het eerst sinds juni langs het huis gereden, in de hoop de kinderen te zien, ergens op weg van school naar huis, maar de gordijnen waren dicht en Timothy mag er eigenlijk niet blijven staan. Niet dat Rebecca zo erg is. Meestal was ze wel oké, behalve als ze depressief was. Dan bleven de gordijnen dicht en vervuilde de boel en was het aan hem om te zorgen dat de kinderen naar school kwamen. Dan moest hij koken terwijl zij wegzakte op een oxy of crystal of drank, al naargelang de voorliefde van het nieuwste vriendje, en Timothy had haar zelfs een paar keer moeten… tja, hoe moest je het noemen… knuffelen? Is dat het goede woord? Daar waren de maatschappelijk werkers op geflipt, al had Timothy gezegd dat het niet zo’n punt was. Ze wilde geen seks (híj wel, tot zijn schaamte), ze wilde gewoon iemand om tegenaan te kruipen, en hij kon het haar moeilijk kwalijk nemen – ze is maar tien jaar ouder dan hij – maar hij zou willen dat hij Rebecca’s kinderen mee had kunnen nemen toen hij vertrok, met name Bowen, van acht, die het stokje in de ellende-estafette had overgenomen toen Timothy vertrok, en die nu is opgezadeld met de zorg voor de anderen. (‘Dat is je schuldgevoel aan het woord’, zegt zijn therapeut; ze noemt het Timothy’s ‘overlevendensyndroom’.)

Dat is waar Blight vandaag op had gehoopt: Bowen en de andere twee kinderen zien, thuis bij Rebecca-die-niet-zijn-moeder-is, zijn witte/zwarte/witte half-stief-onechte-broertjes en zusje.

‘Hebben jullie Bowen vandaag gezien?’ vraagt Blight.

‘Nee, man.’ KJ kijkt de anderen aan. ‘Heeft een van jullie Little B vandaag uit school zien komen?’

‘Ik heb hem een paar dagen terug gezien, bij Bongs’, zegt Doug B. ‘Hij leek me oké.’

Timothy ziet Bowen voor zich, die tussen de kussens van de bank op zoek is naar kleingeld om een luier te kunnen kopen voor de baby. Of iets om te roken voor Rebecca. Bongs is een winkel waar je alles per stuk kunt kopen, uit open dozen.

‘Hij is vast al eerder voorbijgekomen, Blight’, zegt Studio. ‘Sorry, man.’

Timothy knikt. Hij mist Studio het meest van allemaal. Studio is nog slimmer dan Timothy zelf, of in ieder geval sneller – en geniaal, als je het hem vraagt – en hij moet denken aan iets wat hij ooit heeft gelezen, over natuurlijke intelligentie. Studio’s pa is een Colville, al behoort Studio zelf niet tot een stam – nou ja, hij denkt eigenlijk niet dat natuurlijke intelligentie daar iets mee te maken heeft – en hoewel Blight alle jongens graag mag, A-Sym met zijn vriendelijke, krankzinnig scheve gezicht, KJ, die goeiige grote tijdbom, en zelfs de slome Doug B, zou Timothy het liefst willen dat Studio ook op Sac zat en dat ze samen het honours-programma konden volgen, net als op Glover.

‘Blijf nog even hier,’ zegt KJ, ‘wie weet stuurt de vrouw-die-niet-je-moeder-is Bow straks nog wel een keer naar de winkel.’

Blight wil zijn mobiel uit zijn zak halen – hij moet zijn pleegmoeder eigenlijk even laten weten waar hij is – maar hij wil niet laten merken dat hij een eigen telefoon heeft; op de een of andere manier lijkt dat niet oké. ‘Neuh, ik moet weer gaan.’

‘Waarom ga je niet gewoon naar het huis?’ vraagt Doug B.

‘Gast’, zegt KJ – Doug B kan soms zo dom zijn – en de sfeer op de hoek slaat om.

Blight haalt zijn schouders op. ‘Ik mag alleen contact hebben met Rebecca in het bijzijn van mijn ad-litemvoogd.’

De stemming wordt nog bedrukter; de andere jongens vragen zich af wat er is voorgevallen met die vrouw. Niemand zegt iets, maar de anderen voelen gewoon wanneer Studio ergens mee gaat komen.

‘Goeie naam voor een rapper’, zegt hij uiteindelijk. ‘Ad-litem. Door de rechtbank aangestelde rapper.’

Nieuwe lachsalvo’s.

‘Rollin’ in my Toyota / makin’ sure them kids be well.’

KJ ligt weer dubbel en Blight slaat een hand voor zijn beugelbekkie – lacht hard terwijl Studio op dreef komt: ‘Yo, check your frustration / I’m just here for visitation.’ En man, wat hebben ze een lol, het leven is goed hier in de Boone: mooie nazomer, meer dan vijfentwintig graden op de eerste schooldag, september 2008, en er is verdomme geen betere plek en geen betere tijd om te leven dan nu, hier…

En op datzelfde moment zien ze iets bewegen aan de overkant van de straat. Die norse oude man, Leonard, van wie de vrouw vorig jaar is overleden, die oude grijze mafkees komt zijn voordeur uit, en hij heeft iets in zijn hand. Ze kijken allemaal op. Timothy glimlacht. Hij heeft vorig jaar bij Leonard in de tuin gewerkt – aardige oude vent die hem altijd broodjes en Dr Peppers bracht terwijl hij onkruid wiedde, en zo is Timothy Dr Pepper lekker gaan vinden, tijdens het werken in Leonards tuin. Maar er is iets vreemds, er klopt iets niet: Leonard lijkt hem niet te herkennen.

‘Heren’, zegt Leonard, zijn haar een bos stro dat alle kanten op staat terwijl hij langzaam de straat oversteekt, met een doos in zijn handen. ‘Ik heb iets voor jullie…’

De oude man komt schuin hun kant op en zet de doos op de stoep. Hij glimlacht naar hen, plukjes wittig haar uit zijn oren, bril met borrelglazen, ruggengraat als een vraagteken.

En daar staan ze dan, zes van de negenduizend mensen up in the Boone, in Felony Flats, de Twilight Zone, het geweldsgebied, West Central, de West Centy, op een natuurlijk schiereiland dat is gecreëerd door de meanderende Spokane River, die een nonchalante U maakt rondom dit gebied en het inkadert aan de zuid-, west- en noordkant, terwijl aan de oostkant het Monroe Street-politiebureau, het gerechtsgebouw en de gevangenis een poort vormen, waarmee het de enige buurt is waaruit geen ontsnappen mogelijk is. En als je de politie en de makelaars moet geloven, zou dit weleens de ergste buurt van de stad kunnen zijn, misschien zelfs wel van de hele staat. Maar weet je wat: fuck them, het is ook de plek waar tenminste wat gebeurt, met iedereen op straat, de onophoudelijk door goedkoop bier aangejaagde drama’s die zich afspelen op veranda’s en stoepen, de naar buiten gesleepte banken en gestreepte tuinstoelen op rommelige grasveldjes en parkjes en voor de deur van het Vietnamese supermarktje, op straathoeken zoals deze…

… waar een eenzame oude weduwnaar een hand in de kartonnen doos steekt die hij mee naar buiten heeft genomen en waar vijf jongens allemaal iets naar voren buigen…

… en zien dat de oude man een handvol ceintuurs tevoorschijn haalt.

‘Ik heb cadeaus voor jullie!’

Hij houdt de riemen omhoog, als een diaken in een van de slangenkerken, een nest van zwart en bruin. ‘Ik heb jullie de hele zomer zien worstelen met die broeken, heren, en ik dacht: in wat voor land leven we, als slimme jongemannen niet eens meer een riem kunnen betalen? We kunnen ruimteschepen het heelal in sturen, een computer terugbrengen tot de afmetingen van een portefeuille, maar we zijn niet in staat de broek van onze jongemannen op te houden?’

Met een speelse grijns houdt hij hun allemaal een oudemannenriem voor. ‘Niemand zou zo te koop moeten lopen met zijn onderbroek.’

De jongens houden hun hoofd schuin, met zo’n blik van Hij neemt ons in de zeik, en Doug B sjort wat aan de band van zijn kakibroek.

‘En kijk, ik heb nog meer voor jullie!’ Leonard schopt de doos om en alles tuimelt eruit: echte overhemden! Wit en met streepjes en met patronen en met van dat lichtblauw dat dikke mannen in een kantoortuin dragen: minstens tien nette overhemden.

‘In Amerika zou iedereen een overhemd moeten hebben’, zegt Leonard. ‘Als je iets wilt bereiken in deze wereld, zijn er twee dingen die tellen. Onderwijs is de grote gelijkmaker. En kleren maken de man.’ Hij bukt en pakt een overhemd met een patroon dat doet denken aan een oud behangetje. Hij reikt de grootste jongen, duidelijk de leider, het slangennest van riemen en het overhemd aan.

En ja hoor, KJ komt van het hek, kiest met zorg een riem uit, geweven bruin leer. Hij trekt zijn spijkerbroek omhoog over zijn witte onderbroek, haalt de riem door de lusjes. Hij pakt ook een overhemd, een bont exemplaar met een grote, zwierige, jarenzeventigkraag, en trekt het aan. Het spant om zijn borstkas en om zijn armen, maar hij weet het tot boven aan toe dicht te knopen. ‘Ik moet die shit zeker in mijn broek stoppen, hè?’ En dat doet hij en hij sjort zijn broek tot over zijn heupen, tot aan zijn navel, trekt de bruine leren riem strak om de gerimpelde broekband en kijkt zijn crew aan. Ze lachen zich helemaal ziek, KJ is net een invalleerkracht, en dan pakken ze allemaal een riem en sjorren hun broek omhoog en stoppen hun overhemd in en wie weet, denkt Studio, slaat het wel aan als ze morgen zo naar school gaan, en sijpelt het binnen enkele weken door naar de bovenbouw en naar het internet en zie je het straks overal op straat, of misschien doen ze dit al in Queens of Quebec of Qatar, en over een maand zullen alle kinderen ter wereld begrijpen dat dit nu cool is: aansnoeren en instoppen en dichtknopen – oudemannenstijl. Urban Outfitters en American Apparel zullen het oppikken op het moment dat de wijkagente een memo verstuurt dat haar Spokane street gang nu broeken draagt met elastische tailleband, en slappe vilthoeden, maar dat is allemaal toekomstmuziek, want nu is het nog altijd een zachte septemberdag op een stille straathoek up in the Boone…

… waar een lachende KJ en crew samen met Leonard de straat zijn overgestoken en met hem mee naar binnen zijn gegaan, door de wijd openstaande voordeur, waarna A-Sym de gordijnen opendoet – ‘Laat lekker wat licht binnen, Leonard!’ – terwijl het zonlicht op de stoffige vloerbedekking valt, en ook in de slaapkamer, waar Leonard al zijn kleren uit de kast heeft gehaald en op bed heeft uitgespreid, waar KJ en crew Dr Peppers achteroverslaan en Leonards hele garderobe doorspitten: ‘Kijk dit nou’ en ‘Moet je zien…’

‘Jullie mogen het allemaal hebben,’ zegt Leonard, ‘wat jullie maar willen’ – baretten en stropdassen en instappers en ceintuurs. De oude man staat met een glimlach in de deuropening, weemoedig (Gij zult mijn getuigen zijn…) en dan maakt Blight zich los van de berg kleren en gaat vlak voor de oude man staan. ‘Ken je me nog, Leonard?’

Hij kijkt eens goed naar de jongen, en misschien was hij op een dwaalspoor gebracht door zijn lengte en zijn haar, maar ja, die grote ogen, die rossige afro (maar nu strakker, en de jongen zelf zoveel groter): zou dit echt dezelfde jongen kunnen zijn die vorig voorjaar in zijn tuin heeft gewerkt? Hij had de jongen boeken gegeven, en blikjes fris, en ze hadden over school gepraat. Hij volgde een honours-programma, literatuur en Amerikaanse geschiedenis en algebra, en Leonard had gezegd dat hij alle kennis moest opzuigen die die sukkels op school hem maar konden bieden, en ja, hij is het echt…

‘Timothy?’ zegt Leonard. Het gezicht van de jongen breekt open in een grijns vol beugelslotjes, en ja, hij is het echt, hier en nu, en hij ziet er niet alleen ouder uit, maar ook alsof hij een grens is overgegaan, een soort nieuw terrein heeft betreden, en Leonard realiseert zich dat hij gekwetst was toen de jongen van de ene op de andere dag was verdwenen, gekwetst dat alle goede mensen zomaar ineens verdwenen. ‘Mijn god, Timothy! Hoe is het met je?’

‘Goed. Ik zit nu in een pleeggezin. In South Hill, ik zit nu op Sac.’

‘O, dat is een prima school. Ga je naar Ferris of naar LC?’

‘Ferris.’

‘Nog altijd het honours-programma. Wil je verder leren?’

‘Yes, sir.’

‘Heel goed. Geweldig. Hou dat vast. Maar je tuiniert niet meer?’

Timothy haalt zijn schouders op.

En voor hij zich goed en wel realiseert wat hij zegt, en dat hij zich daarmee vastlegt voor morgen, voor de toekomst, doet Leonard hem een voorstel waar hij zelf van opkijkt: ‘Ik kan nog altijd iemand gebruiken om de borders te onderhouden. Bladeren harken. Heggen snoeien.’

‘Ik zou op zaterdag kunnen komen.’

Een brok in zijn keel. Verdomme. Leonard had een hele afscheidsspeech voorbereid voor die nietsnutten op de hoek, een openingswoordje, een afscheidsrede, over dat het maar kort is, het leven, dat wie jong is alles meent te weten, maar dat je er in feite geen ene reet van begrijpt totdat je te oud bent om er nog echt iets aan te hebben, en dat alles je door de vingers glipt als het net lekker gaat, alles waarvoor je hebt gewerkt, en dat je dáárom geen dag onbenut mag laten – verdomme niet één dag, heren – want op een dag, voor je er erg in hebt: woesj!

‘Is het goed als ik mijn broertje meeneem?’ vraagt Timothy. Hij ziet voor zich hoe Bowen hier ook naartoe komt op zaterdag, dat Bowen het geld houdt dat ze verdienen, een mooie manier om Bowen een beetje los te weken van dat huis.

Leonard kijkt strak naar het glimmende, zwarte pistoolkistje in de kast. ‘Hmm?’ zegt hij tegen Timothy; had die knul nou net iets gezegd over een broertje dat mee zou komen? ‘O, ja, prima,’ zegt hij, ‘neem maar mee wie je wilt.’

KJ en crew zijn inmiddels helemaal uitgedost, strak in het pak, knoopjes dicht, pet schuin op het hoofd, riem strak aangetrokken. Maar Timothy kijkt naar iets achter hen, naar een van de dozen waar Marjorie op staat. Leonards blik volgt die van hem. De kleine ingelijste Jezus boven op de kleren. Lieve Heer, de ontstellende genade. De jongens van de hoek lachen en showen elkaar hun outfit, terwijl Timothy Leonard helpt de rest van zijn kleren weer in de kast te hangen.

BEROEMDE ACTEUR

De Beroemde Acteur wreef met zijn elleboog over mijn tiet.

Hij was nog geen vijf minuten geleden het feest binnen komen zeilen, in een oude spijkerbroek met een eenvoudig grijs T-shirt, en hij was naast mij op de bank geploft, zijn gezicht van me afgewend. Hij praatte met een man die tegen de zijkant van de bank leunde. Ik hoorde hem zeggen: ‘Vijf kilo spieren’, en ik hoorde hem zeggen: ‘Die gast heeft die route gewoon afgedwongen’, en ik hoorde hem zeggen: ‘Nee, man, de Ducati Mach 1 is in 1964 in een beperkte oplage geproduceerd. Ik kan het weten, want ik heb er een’ – en dat alles terwijl hij over mijn linkertiet wreef.

Ik keek om me heen: een stuk of veertig mensen in groepjes van drie of vier, die allemaal deden alsof ze níét naar de Beroemde Acteur keken (zelfs hier, in Bend, weten we dat je niet moet dwepen met beroemdheden), maar niemand hield het langer dan een seconde of vier, vijf, vol om niet stiekem naar hem te kijken. Ik leek de enige die er erg in had wat zijn rechterelleboog uitspookte.

Na een paar minuten hield hij op met elleboogjevrijen en draaide zich om, zodat we elkaar recht aankeken. Het was vreemd om in dat lichte blauw te kijken, in die ogen die ik al jaren kende, die ik had gezien in misschien wel vijftien of zestien speelfilms en tv-series, ogen die je aanstaarden vanaf tijdschriftcovers. Hij mompelde iets wat ik niet goed verstond.

Ik leunde iets naar voren. ‘Sorry – wat zei je?’

‘Ik zei…’ Hij boog dichter naar me toe, zodat zijn mond zich op enkele centimeters van mijn linkeroor bevond: ‘Het universum is een oneindig uitspansel van duisternis, zo nu en dan doorsneden door momenten van ongekend hemels geweld.’

Ik wist vrijwel zeker dat hij dat niet had gezegd.

Hij lachte, alsof zelfs híj begreep dat het een idiote opmerking was. ‘Heb jij ook weleens zulke rare gedachten op feestjes?’

Ik denk op feestjes meestal aan huilen, of ik ben bang dat iemand me wil vermoorden. Maar dat zei ik niet. Ik zeg maar zelden wat ik denk.

‘Zeg,’ zei hij, ‘dit klinkt misschien als een goedkope versiertruc, maar eh… heb jij ook zin om hier weg te gaan?’

Hij had gelijk. Het klonk als een versiertruc. En ik wilde daar ook weg.

‘Best’, zei ik.

Hij stond me tegen vanaf het moment dat ik besloot met hem naar bed te gaan.

In een van zijn eerste films, Fire in the Hole, speelt hij een bange, jonge soldaat. Ik weet niet eens meer in welke oorlog, maar in ieder geval niet Vietnam. Misschien een van de Golfoorlogen, of Afghanistan, of zoiets. Het is een vreselijk slechte film, maar op de een of andere manier te integer om er echt iets tegen te hebben. Maar goed, je weet dat een oorlogsfilm echt slecht is als hij niet eens wordt uitgezonden op TNT. Op het moment dat de Beroemde Acteur werd gecast, stond hij nog bekend als die jongen van Disney Channel. Ik denk dat de rol in die oorlogsfilm bedoeld was om naam te maken als volwassen acteur. Maar volgens mij dacht iedereen bij het zien van die film: Hé, krijg nou wat. Hoezo loopt die jongen uit The Terrific Todd Chronicles ineens rond met een geweer? Maar goed, ik geloof dat hij zich er toch echt mee profileerde als serieuze, volwassen acteur, want daarna speelde hij in nog meer films.

We baanden ons een weg door de gasten. Hij vroeg niet waarom ik niemand hoefde te laten weten dat ik wegging. Ik was blij dat ik niet hoefde uit te leggen dat ik eigenlijk niet eens was úítgenodigd.

Buiten stonden een paar mensen die ik kende en ik vroeg me af wat zij zouden zeggen als ze mij met hem zagen vertrekken. De Beroemde Acteur nam plaats op de passagiersstoel van mijn Subaru. Hij ging op mijn make-uptasje zitten, haalde het weg en gooide het op de achterbank. Hij had een klein wandelrugzakje bij zich, dat hij aan zijn voeten zette. ‘Het moet raar zijn om naar een feestje te gaan in Bend, Oregon, en dan met mij te vertrekken’, zei hij.

Ik haalde mijn schouders op. ‘Er is daar bijna elke avond wel een feestje. Iedereen weet ervan.’

‘Nee, ik heb het niet over het feestje zelf. Wat ik bedoel is dat je vast niet had gedacht dat je vrijdagavond zo zou eindigen.’

‘Voor mij is dit woensdag’, zei ik. Ik legde uit dat ik in een koffietentje werkte en maandag en dinsdag vrij had, waardoor ik vrijdag altijd als woensdag beschouwde. Hij keek me aan alsof hij niet kon uitmaken of ik gestoord was of dat ik hem in de maling nam. Het is lastig uit te leggen, maar ik kan mezelf goed losmaken van het moment, en iets wezenloos in mijn blik leggen.

‘Huh, grappig’, zei hij. Terwijl ik reed, keek hij uit het raampje. Hij had zijn gordel niet omgedaan en mijn auto piepte naar hem.

‘Weet je nog wat ik zei, net, op het feestje – over het universum dat een oneindig uitspansel van duisternis is? Dat was eigenlijk een reactie op het feit dat iedereen me voortdurend aankijkt alsof ik iets heel diepzinnigs ga zeggen. Dat gaat vervelen, en soms speel ik met die verwachting door iets volstrekt idioots te zeggen.’ Hij moest om zichzelf lachen. ‘Snap je?’

Mijn auto begon weer tegen hem te piepen.

Het moment dat hij overlijdt, in Fire in the Hole, is duidelijk bedoeld als het emotionele hoogtepunt van de film. De soldaten lopen door de verwoeste stad en de kogel van een sluipschutter weet precies de plek te vinden waar zijn nek overgaat in zijn borstkas, vlak boven zijn kogelvrije vest. Hij slaat met zijn hand op die plek, alsof hij is gestoken door een wesp, en pas op dat moment lijkt tot hem door te dringen wat er aan de hand is. Dat hij doodgaat. Het moet een aangrijpend moment zijn. De uitgebluste ogen worden groter en hij probeert als een bezetene aan zijn rug te voelen, wil weten of de kogel er helemaal doorheen is gegaan. Zijn tekst luidt ongeveer als volgt: ‘Sergeant! Is-ie erdoorheen? Is… ie… erdoorheen…?’ En op dat moment valt hij voorover. Het is moeilijk te zeggen wat er precies mis is met die scène, maar hij werkte onbedoeld op de lachspieren – in de zin van: tuurlijk, oorlog is een hel, maar alles verbleekt bij het acteertalent van Terrific Todd.

Hij haalde een sigaret uit zijn pakje. ‘Is het oké?’ American Spirits. Natuurlijk. Ik geloof niet dat ik ooit een date heb gehad die géén Spirits rookte. In Bend roken alle mannen Spirits. Hij blies de rook naar het dak van de auto, die in reactie daarop weer over zijn gordel begon te piepen.

De Beroemde Acteur legde uit dat ze in de buurt hadden gefilmd. Dat wist ik natuurlijk al; iedereen wist dat er in de High Desert een post-apocalyptische film werd opgenomen, The Beats, en we wisten ook allemaal wie erin speelden. Iemand had tegen de Beroemde Acteur gezegd dat Bend bekendstond als klimplek, dus had hij een gids gehuurd en waren ze die dag gaan boulderen. Vervolgens had de gids hem meegevraagd naar het feestje. Ik kende de gids die hij noemde, Wayne Bolls. Waynes website staat vol foto’s van de beroemdheden met wie hij heeft geklommen, zo’n beetje als in een oude New Yorkse stomerij. Star Fucker Tours, noemden we zijn bedrijfje in Bend. Klim hogerop met Wayne Bolls.

‘Heerlijk om even verlost te zijn van al die bullshit’, zei hij. Ik nam aan dat hij met ‘bullshit’ doelde op Hollywood, op rijkdom en roem – zo ongeveer alles waar de rest van de wereld naar hunkerde. Hij nam een trek van zijn sigaret. ‘Maar zeg, Bend is wel cool, hè?’ Ik knikte. Dat is het ergste aan Bend. Dat het zo cool is. Dat, en dat het zo’n kleine plaats is dat iedereen je meent te kennen. Hij plukte een sliertje tabak van zijn tong. ‘Voor mij is het een ongekende luxe om met normale mensen om te gaan.’ Ik maakte een geluid dat als een lach moet hebben geklonken. ‘Wat valt er te lachen?’ Hij nam nog een trek van zijn sigaret. ‘Ik meen het serieus.’

Hij leek oprecht gekwetst. ‘Ik begrijp niet dat mensen het zo moeilijk te begrijpen vinden dat beroemde mensen gewoon normaal willen zijn.’

In zijn laatste film, New Year’s Love Song, is hij een van de ongeveer honderd beroemdheden die aan elkaar zijn gekoppeld in parallelle liefdesverhalen. Hij was gecast als de manager van een band die een nieuwjaarsconcert geeft in New York. Volgens mij moest de band een soort moderne versie van Fleetwood Mac zijn – twee jonge jongens en twee jonge meiden – maar dan zonder het talent en de harddrugs die Fleetwood Mac zo interessant maakten. De knappe zangeres is getrouwd met de drummer en de Beroemde Acteur moet, als de aan handen en voeten gebonden manager, voorkomen dat de pers er voor aanvang van het concert lucht van krijgt dat de twee in scheiding liggen – al wordt op geen enkel moment duidelijk waarom dat er eigenlijk toe doet. De zangeres wordt gespeeld door het meisje uit die Nickelodeonshow You Can’t Fool Tara! De film werd in de markt gezet als een soort kruising tussen Disney en Nickelodeon; het was vlak na dat hele sekstape-schandaal, en de bedoeling was om haar imago weer op te poetsen, of zoiets.

De film eindigt ermee dat het personage van de Beroemde Acteur onstage, in Rockefeller Plaza, tegen de zangeres stamelt dat hij altijd van haar heeft gehouden, ten overstaan van, wat zal het zijn, gigaveel mensen. Maar wat ik dus niet begrijp: Waarom vinden we dat romantisch? Zijn mannen zulke grote leugenaars dat het spannend is om er zoveel getuigen bij te hebben? Het is zo’n film waardoor je zou wensen dat je geen vrouw was, zo’n film waardoor je je eierstokken er bijna uit wilt rukken. Het is echt een foute film, maar toch voelde ik aan het einde de tranen branden, tegen wil en dank, een beetje zoals een huilende baby de melkproductie van de moeder op gang schijnt te brengen. ‘Voortaan wil ik elk jaar beginnen met jou in mijn armen’, zegt de Beroemde Acteur op het podium tegen de zangeres, ten overstaan van de hele wereld. Je zou haast verwachten dat er een Duits woord zou zijn voor het verlangen je betraande ogen uit te steken.

‘Leuk appartement’, zei de Beroemde Acteur. Hij liep rond alsof hij een hotelkamer keurde. Hij liet zijn hand langs de ruggen in mijn boekenkast glijden en hurkte voor mijn platenverzameling. ‘Vinyl’, zei hij. ‘Cool.’ Als hij op een band stuitte die hij goed vond, sprak hij de naam hardop uit. ‘Te gek, deze oude Beck. Ooh, Talking Heads. Mooi. The New Pornographers. Heel goed.’

Ik legde mijn sleutels op de keukentafel en keek even naar mijn post. Er zat een herinnering bij voor mijn creditcard-afrekening, een herinnering voor het watergeld, een aanbod van een zogenaamd college, en een ansichtkaart van mijn ex. Op de voorkant een foto van een of andere toeristische trekpleister uit de jaren 1960, in Idaho – de Snake Pit. De slangenkuil. Op de achterkant stond: ‘Ik had jou hier wel verwacht.’ Dat is iets tussen mijn ex en mij: we sturen elkaar oude ansichten met lullige teksten achterop. Ik heb hem ooit een kaart gestuurd van Crater Lake, met als tekst: Op één na grootste asshole in Oregon. We hebben het nooit echt uitgemaakt; hij is gewoon met zijn band naar Portland vertrokken. Niet dat we nou zo’n geweldige relatie hadden. Hij zei altijd dat ik hulp moest zoeken. Ik zei altijd dat hij een eikel was die het deed met alles met een rok aan. Maar dit moet ik hem nageven: hij loog nooit. Hij vertelde me altijd alles. Dan kwam hij terug van een of andere gig in Ashland of Eureka en zei: ‘Zeg, ik moet je wat vertellen.’ Na een tijdje kreeg ik al stress als ik zijn naam op het schermpje van mijn telefoon zag verschijnen, omdat ik bang was dat hij me zou gaan vertellen met wie hij het nu weer had gedaan. Maar ik bleek niet in staat er zelf een punt achter te zetten. Toen hij uiteindelijk naar Portland vertrok, was ik niet echt verdrietig, het stompte me alleen nog maar meer af – zo zit ik nu eenmaal in elkaar. Soms denk ik dat zijn echte probleem niet zijn ontrouw was, maar zijn eerlijkheid. We sturen die oude ansichten alleen om even te zeggen: Hé. Ik ben er nog. Ik vroeg me af of hij jaloers zou zijn als hij wist wie er bij mij thuis was.

De Beroemde Acteur liet zich op mijn bank ploffen. ‘Jezus, het is echt te gek om… om in een gewoon appartement te zijn! Weet je? Snap je? Een echt huis? Met… nou ja… muren… en meubels en boeken en een tv en echte posters en…’ Ik vroeg me af of hij alles zou benoemen wat ik in huis had, kamer voor kamer: toilettafel, nachtkastje, wekker, tandenborstel, antibacteriële zeep, tampons…

Ik deed mijn koelkast open. ‘Wil je wat drinken?’

‘Ik ben aan het afkicken’, zei hij. ‘Maar ga vooral je gang.’ Hij hield zijn pakje American Spirits weer omhoog. ‘Mag ik?’ Ik zei dat het prima was en hij stak er eentje op, nam een flinke hijs en liet de rook ontsnappen. ‘Dit is echt te gek’, zei hij nog een keer. ‘Precies wat ik nodig heb.’ Hij plukte weer een sliertje tabak van zijn tong. Hij liet zijn hoofd op de rugleuning zakken. ‘Ik word zo godsallejezus moe van…’

Maar hij leek niet goed te kunnen zeggen waar hij nou precies zo godsallejezus moe van werd.

In Amsterdam Deadly speelt hij een VN-onderzoeker die naar Den Haag gaat om te getuigen in het proces tegen een wrede Afrikaanse krijgsheer. Zodra je de cast ziet, weet je dat hij verliefd zal worden op de beeldschone blonde Zuid-Afrikaanse advocate die de verdediging van de krijgsheer voert. De actrice is het meisje uit My True One, en omdat zij net zo Amerikaans is als Velveeta-kaas, werd ze afgefakkeld vanwege haar Zuid-Afrikaanse accent, dat wel iets weg had van een kruising tussen een Iers meisje en een Jamaicaanse veilingmeester. Toch voel je de vonken overspringen tussen haar en de Beroemde Acteur. Als je naar die film kijkt, is het net alsof je naar de twee knapste singles op een huwelijksreceptie kijkt; het laat zich raden wie er straks met wie de koffer in duikt. De romantiek is nog wel te pruimen, maar politiek gezien slaat het nergens op. De dialogen klinken alsof iemand stukken uit The New York Times voorleest. Tegen het einde heeft de Beroemde Acteur een speech waarin hij schreeuwt: ‘Als de Veiligheidsraad de gezamenlijke resolutie niet aanneemt, breng ik deze vluchtelingen eigenhandig de grens over, naar de veilige zone!’ Niet bepaald Henry V. Ik denk dat films, net als mensen, soms gewoon te veel hun best doen.

We hadden rechttoe-rechtaanseks, keurig volgens het boekje: wat voorspel en precies genoeg orale seks om allebei opgewonden te raken, en toen haalde hij een condoom uit dat rugzakje van hem en rolde het over zijn pik. Het was een geribbeld condoom, en ik kon merken dat hij dat heel attent van zichzelf vond. De seks had niets vreemds of obsessiefs of pornografisch. Maar ook niets gedenkwaardigs. De eerste keer met iemand naar bed gaan heeft altijd iets ongemakkelijks; je weet nog niet wat de ander lekker vindt. Alles zit wel zo ongeveer op de juiste plek, maar er lijkt iets niet helemaal te kloppen, of het duurt even voordat je alles weet te vinden.

De eerste keer met iemand naar bed gaan is alsof je in de keuken van een onbekende staat en alle laden opentrekt, op zoek naar een lepel. Op zeker moment hing hij boven me, ogen gesloten, hoofd in zijn nek, steunend op zijn armen alsof hij push-ups deed, en het was heel vreemd – ik had iets van: Jeetje, kijk nou toch, Terrific Todd ligt met iemand te neuken. O, wacht, die iemand ben ik. Maar ik wil ook niet de indruk wekken dat het slechte seks was. Het was prima. Echt, het enige teleurstellende was dat de Beroemde Acteur een vetrol had – nee, serieus, iemand met zoveel geld kan toch ook wel een paar sit-ups doen? Nou ja, misschien was het wel expres, maakte het deel uit van zijn normaliteitscampagne.

Na afloop lagen we naakt op mijn bed en stak hij nog een American Spirit op. Hij rookte er zoveel dat ik overwoog aandelen in het bedrijf te nemen. ‘Dat was lekker’, zei hij. ‘Fijn dat je geen selfie hebt gemaakt, of zoiets raars.’

Ik moet hem hebben aangekeken met een blik van: Jezus, waar zie je me voor aan?

Hij ging rechtop zitten. ‘Nou ja, het zal je verbazen hoe vaak dat gebeurt. Ik ken acteurs die een soort contract hebben opgesteld dat vrouwen moeten tekenen voordat ze seks hebben.’ Hij noemde twee acteurs, die allebei met hem in een film hadden gespeeld. ‘Serieus, dat geloof je toch niet?’ zei hij. ‘Dat je een vrouw een contract laat tekenen voordat je gaat neuken?’

Hij hield mij zijn sigaret voor. Ik nam een trekje. Die organische sigaretten smaakten naar paardenstront.

‘Volgens mij is dat wat mensen echt niet begrijpen.’ Hij plukte nog een denkbeeldig sliertje tabak van zijn tong. ‘Snap je wat ik bedoel? Over beroemd zijn? Dat het ontmoedigend is, ontmenselijkend? Het alsof je… een product bent. Snap je? Ik bedoel: ik ben niet een of ander product. Ik ben een méns.’ Hij sloeg zijn kleine, opzettelijke buikje plat. ‘Snap je? Het is toch niet zo moeilijk om te begrijpen dat ik ook gewoon een mens ben?’

‘Volgens mij hebben mensen dat heus wel door’, zei ik.

In Big Bro speelt hij een student die bij het corps zit en die een oudere broer heeft die beurshandelaar is op Wall Street, en die broer staat na zijn scheiding ineens op de stoep in de hoop een soort Animal House-fantasie uit te leven, maar komt dan tot de ontdekking dat de corpsballen tegenwoordig allemaal heel serieus zijn. De acteur die de Wall Street-broer speelt, was onlangs opgestapt bij Saturday Night Live en je merkt echt het verschil tussen iemand die gewend is een livepubliek aan het lachen te krijgen en iemand die in een gigantische verjaardagstaart tuimelt en dan dingen zegt als: ‘O jee, daar gaan we weer!’ met op de achtergrond ingeblikt gelach. Maar goed, Big Bro was wel de doorbraak van de Beroemde Acteur. De film moet tweehonderd miljoen dollar hebben opgebracht en hij is deels het kijken waard omdat de Beroemde Acteur zo ontspannen en innemend is (met andere woorden: precies wat een corpsbal níét is, en ook nooit is geweest). Daarna werd er met andere ogen naar hem gekeken. Als een acteur zoveel charme uitstraalt, gaat volgens mij vrijwel iedereen ervan uit dat het personage heel dicht bij zijn ware zelf in de buurt komt. Maar er is geen enkele reden om dat aan te nemen; voor hetzelfde geld is hij een egoïstische klootzak die het pensioenpotje van zijn seniele vader leeghaalt, zoals in Forty Reasons for Dying. We willen mensen gewoon graag aardig vinden, en dat geldt al helemaal voor beroemde mensen.

Het is echt onmogelijk om in slaap te vallen naast iemand met wie je voor het eerst naar bed bent geweest. Als ik ooit de kans krijg, zou ik daar weleens een goed gesprek over willen voeren in Hollywood: er wordt altijd direct gesneden van een kussend stel naar twee mensen die na afloop van de seks vredig in bed liggen te slapen, met een glimlach om hun lippen. Ik zou zo’n scenarioschrijver bij de lurven willen grijpen: ‘Joh, ga zelf eens met een onbekende naar bed en probeer daarna te gaan slapen!’ We lagen op onze rug en keken naar het plafond. Hij stak nog een sigaret op. Onze benen raakten elkaar. ‘Als je wil dat ik ga, bel ik een taxi’, zei hij.

‘Wat jij wil’, zei ik.

‘Cool’, zei hij. ‘Oké, cool. Dan blijf ik. Ik voel me hier prima. Het is chill.’ Ik zweeg. Hij snoof. ‘Ik denk dat mensen ervan zouden staan te kijken hoe moeilijk het is voor iemand zoals ik om een plek te vinden waar ik gewoon… nou ja, je weet wel… waar ik gewoon kan zíjn. Waar niet constant een PA aan mijn kop zeurt of ik een Sprite wil.’

‘Wil je een Sprite?’

Hij lachte even, nam een trek van zijn sigaret, en toen hij met zijn vingers naar zijn mond ging, hield ik hem scherp in de gaten. Het leek erop dat hij weer iets van het puntje van zijn tong wilde plukken, maar sla me dood als daar ook maar één sliertje tabak zat. Hij keek me recht aan met zijn Pepsi-blauwe ogen.

‘Ik dagdroom weleens dat ik me schuilhoud op een plek als deze. Dat ik gewoon zeg: bekijk het maar met jullie gemaakte gedoe, ik knijp ertussenuit. Dat ik, zonder het tegen iemand te zeggen, lekker ga chillen in Bend, Oregon, een maand lang, lekker buiten de deur ontbijten, rotsklimmen, misschien een motor huren, gedichten lezen in het park, naar feestjes gaan zoals gisteravond, optrekken met iemand die zo cool is als jij. Snap je wat ik bedoel?’

‘Ja’, zei ik. Ik zei niet wat ik verder nog dacht, namelijk: wie droomt daar niet van, om niet te hoeven werken en je nergens zorgen over te hoeven maken, om de hele dag lekker te lummelen, motor te rijden, gedichten te lezen en seks te hebben? Het verschil is dat de meesten van ons binnen een week zouden omkomen van de honger.

Ik zag al voor me dat ik de Beroemde Acteur een maand lang over de vloer zou hebben, als een ongenode gast. Een maand zouden er twee worden, en twee zouden er drie worden, en hij zou veertig pakjes organische sigaretten roken en nooit die poëziebundel uit krijgen die hij zei te willen lezen, en ik zou elke dag bij thuiskomst Terrific Todd aantreffen die zich vergaapte aan alle doodnormale spullen in mijn doodnormale appartement – afwasmiddel, spatel, zoutvaatje, blikopener! – terwijl zijn vetrol steeds groter en echter zou worden.

Hij boog voorover, pakte zijn tennisschoen van de vloer, drukte zijn sigaret uit tegen de zool en stopte het peukje in de zak van zijn spijkerbroek. Toen kwam hij op één elleboog overeind – de elleboog waarmee ik al eerder intiem contact had gehad. ‘Zeg, mag ik je iets persoonlijks vragen?’

Echt iets voor een man om op zo’n moment zoiets te zeggen. Hé, weet je nog dat ik een paar minuten geleden met mijn pik in je zat? Nou ja, en nu vroeg ik me af of ik… of ik je iets persoonlijks mag vragen?

‘Tuurlijk’, zei ik.

‘Nou ja… ik krijg niet echt hoogte van je.’

Ik zweeg. Ik krijg dat wel vaker te horen van mannen. En feitelijk was het niet echt een vraag.

‘Ik heb steeds het gevoel dat je… hoe zal ik het zeggen… dat je… dat je me een eikel vindt, of zo.’

Ook geen vraag.

Tegen het einde van Big Bro, na dat gigantische feest waar om onverklaarbare redenen Snoop Dogg opduikt met een stel hoeren, nemen de andere corpsballen het personage van de Beroemde Acteur even apart om te zeggen dat zijn grote broer moet vertrekken. Door hem zijn ze bijna allemaal van de universiteit getrapt, hebben ze hun examens niet gehaald en lopen ze het gevaar te worden geroyeerd door het corps. Het is vermoedelijk de ontroerendste scène in de film, de Beroemde Acteur die tegen zijn broer zegt dat hij moet vertrekken. ‘Weet je, Charlie, dit zijn nu mijn broers,’ zegt de Beroemde Acteur, ‘al zullen zij nooit… mijn broer zijn.’ Na het verwijt over zijn onbehouwen gedrag maakt de oudere broer zich verdrietig uit de voeten. Natuurlijk vertrekt hij niet echt, maar duikt hij drie minuten later weer op in het gezelschap van Mark Cuban, om zijn broer te redden tijdens zijn mondelinge presentatie bij bedrijfsleer.

‘Ik vind je geen eikel’, zei ik tegen de Beroemde Acteur.

‘Ja, volgens mij wel.’ Hij ging nog wat meer rechtop zitten.

‘Dat is het niet’, zei ik. ‘Het is gewoon…’ Wat moet je zeggen – als je jaren in therapie hebt gezeten om te analyseren waarom je zo’n moeite hebt met relaties, waarom je zelfdestructief gedrag vertoont, kampt met depressieve perioden en suïcidale gedachten? En dan denkt een of andere narcist dat even tussen de lakens uit te praten?

‘Serieus’, zei hij. ‘Je moet echt zeggen wat je van me vindt.’

Wat ik van hem vond? Dat hij oneindig onzeker was? In plaats daarvan zei ik, na iets van een minuut: ‘Je zult altijd mijn broer zijn.’

Je vraagt je af hoe een film als Big Bro 2 ooit van de grond is gekomen. In die film is de jongere broer afgestudeerd en in dienst gekomen bij het bedrijf van de oudere broer, dat op de een of andere manier van het Wall Street-bedrijf uit de eerste film is getransformeerd tot een techbedrijf. Ze staan op het punt een nieuwe biocomputer te presenteren, maar een kwaadwillend techbedrijf, Gorgle genaamd, probeert het bedrijf van de broer over te nemen, en de voormalig Saturday Night Live-komiek ziet zich genoodzaakt al zijn oude corpsmaatjes op te trommelen om met hun unieke vaardigheden… hè, get, alleen al bij de gedáchte aan de plot van die film krijg ik koppijn. Het beste wat ik over Big Bro 2 kan zeggen, is dat de Beroemde Acteur er een minieme rol in speelt, en dan nog alleen omdat hij duidelijk een bepaling nakomt uit een contract, dat hem verplicht mee te werken aan een sequel. De carrière van de SNL-man was inmiddels op een dood spoor aangeland en de corpsballen hadden vrijwel allemaal in een dierenpornofilm gespeeld omdat er toch brood op de plank moest komen, maar de Beroemde Acteur was uitgegroeid tot de Beroemde Acteur. In de zes, zeven scènes waarin hij speelt, voelt hij zich duidelijk opgelaten – hij heeft iets schuldbewusts, iets van: Sorry, Amerika. Het spijt me verschrikkelijk.

Toen hij daar zo op de rand van mijn bed zat en me over zijn schouder aankeek, had hij ook zo’n opgelaten blik in zijn ogen. ‘Weet je, ik vind je niet bepaald hartelijk.’

‘Sorry’, zei ik.

‘Misschien ben jij hier wel de eikel, wil ik maar zeggen. Is dat ooit bij je opgekomen?’

‘Ja’, zei ik.

Hij keek van me weg. ‘Je hebt geen idee hoe bizar het is, al die sterrenshit. Alsof mensen dwars door je heen kunnen kijken. Iedereen meent alles van je te weten, maar zal ik je eens wat zeggen? Ze weten geen ene reet!’ Hij stond op en wreef over zijn voorhoofd. ‘Altijd moeten beantwoorden aan de verwachtingen van anderen – na een tijdje krijg je het gevoel dat je jezelf niet eens meer kunt vertrouwen. Je gaat alles in twijfel trekken, waardoor je zelfs denkt: Wacht even, hoe praat ik ook alweer? Is dit de manier waarop ik op dingen reageer of is dit hoe ik denk dat mensen willen dat ik reageer? En als er niemand kijkt, weet je het echt helemaal niet meer. Dan heb je iets van: ben ik hier überhaupt wel? Je hebt geen idee hoe zwaar het is om jezelf niet te kennen!’

Hij leek echt te denken dat beroemde mensen de enigen waren die zichzelf niet kenden.

‘En dan ontmoet ik iemand zoals jij, iemand die ik echt leuk zou kunnen vinden, iemand van wie ik niet wil dat ze me ziet als een eikel met sterallures… en wat doe ik?’ Hij lachte. ‘Ik gedraag me als een eikel met sterallures.’

Hij liep door mijn slaapkamer naar de ladekast. Achter een stapel kleren stond een foto van mij met mijn zus, de laatste foto van ons samen voordat ze verdween. Hij pakte de foto op en bekeek hem aandachtig. Ik ben elf op die foto en Lana is dertien en we staan voor de Hammer Ride op de kermis. We hebben allebei een brede grijns en Lana steekt twee duimen op omdat we trots zijn dat we samen in die enge attractie durven. Drie maanden later zou ze van huis weglopen. We zijn er nooit achter gekomen wat er is gebeurd, of haar lichaam misschien ergens ligt of dat ze als hoertje werkt in Alaska, of wat dan ook. Ze kan bij de taliban zitten, ze kan bij het circus zijn gegaan of ze kan huisvrouw zijn, maar het kan ook dat ze wegrot in een weiland in Utah. Voor mijn ouders was dat het moeilijkste – het gewoon niet weten. Vanaf dat moment was ons huis een grafkelder. Mijn ouders zijn nooit meer de oude geworden. De Beroemde Acteur keek een poosje naar de foto en zette hem toen weer terug. Hij draaide zich om en keek me aan.

‘Misschien ben ik te veel met mezelf bezig – dat spijt me dan.’

‘Het geeft niet’, zei ik.

‘Nee,’ zei hij, ‘het geeft wél.’ Hij kwam weer op stoom. ‘Je kunt verdomme niet zeggen dat het niet geeft en je ondertussen gedragen als een zombie! Dat kun je verdomme niet maken! Je moet ook iets teruggeven. Je kunt me niet gewoon de maat nemen en besluiten dat ik een eikel ben zonder me de kans te geven je ongelijk te bewijzen! Of is dat te veel gevraagd? Een beetje menselijke interactie!’

‘Hoe heet ik?’ zei ik.

Hij keek me een paar tellen lang aan. ‘O, fuck’, zei hij.

Als ik zou vastzitten op een eiland of zoiets, en ik kon maar één film zien, maar het moest wel een film zijn waar hij in speelt, dan zou ik Been There, Done That kiezen. Het is veelzeggend dat mijn voorkeur uitgaat naar de film waarin hij alleen een bijrol heeft. Volgens mij is het zelfs voor goede acteurs moeilijk om een hele film te dragen. Hij is geweldig als de homobroer van de heldin, die in het Louisiana van de jaren 1980 terugkeert naar het ouderlijk huis, met haar zwarte vriend. Die zwarte vriend heeft alle gelegenheid om amicaal te gaan doen met de homobroer, of om op de aidsfilm-van-de-weektoer te gaan, maar hij houdt zich in. En als de aidsbroer uiteindelijk het meest racistische gezinslid blijkt, zet de Beroemde Acteur een uitzonderlijk genuanceerde en sterke vertolking neer. Om niet te zeggen dapper. Waarschijnlijk is dat wat er gebeurt als je met een goede regisseur werkt. Maar ik denk ook dat hij in die film een diepere laag in zichzelf heeft weten aan te boren.

Hij knipte met zijn vingers en wees naar me. ‘Katherine!’

Ik schudde mijn hoofd.

‘Maar het begint wel met een k-klank, toch? Caroline of Cassidy of…’

‘Helaas.’

Hij sloot zijn ogen, in opperste concentratie. ‘Je werkt in een café.’

‘Koffietentje.’

‘Tering’, zei hij. ‘Tering, tering, tering.’ Hij deed zijn ogen open, alsof hij plotseling tot de ontdekking kwam dat iemand die hij al jaren kende, niet degene was die hij altijd had gedacht.

‘Je had veel aan je hoofd’, zei ik. ‘En aan je elleboog.’

Hij schudde zijn hoofd – zo van: ja, ik ben me er eentje.

‘Zit er maar niet mee’, zei ik. ‘Het is vast moeilijker om geen eikel te zijn dan de meeste mensen zich realiseren.’

Hij lachte even, maar ik denk dat die opmerking misschien wel harder aankwam dan al het andere wat ik had gezegd. Zo laatdunkend, zo onweerlegbaar. Op dat moment voelde ik me oké, alsof ik alles onder controle had.

‘Fijn dat je zoveel begrip toont, Katherine’, zei hij. ‘Of hoe je ook mag heten.’

Ik glimlachte alleen.

Hij stak een hand in zijn rugzak en pakte zijn mobiel. ‘Ik moet echt even…’ Hij zette zijn telefoon aan, die onophoudelijk begon te zoemen. Hij las zijn berichtjes. ‘O, shit.’

‘Vriendin?’

‘Wat?’ Hij keek me nors aan. ‘Nee. Nee. Ik heb morgenochtend een afspraak, eerder dan ik dacht. Ik bel iemand om me op te halen.’

‘Prima.’

Hij toetste een nummer in en hield zijn iPhone bij zijn oor. ‘Hé. Met mij. Ik ben bij een meisje thuis. Ergens in Bend, ja. Ik weet het, ja, ik weet het. Zeg, zie jij kans…’ Hij hoefde zijn zin niet af te maken. ‘Oké, cool. Eén seconde.’ Hij keek op naar mij. ‘Hé, wat is het adres?’

In Been There, Done That speelt hij een prachtige scène waarin hij een biertje drinkt met die zwarte vriend, die supergelovig blijkt en iets tegen homo’s heeft. De scène eindigt ermee dat ze samen zitten te lachen, twee door de bank genomen fatsoenlijke mensen die hun oude vooroordelen onder ogen zien. Het klinkt misschien als een klef Hollywood-moment, maar het komt heel waarachtig over.

En ik moet zeggen: daar in mijn appartement, vlak voor zijn vertrek, voelde ik me ook zo. Waarachtig. Alsof we ergens doorheen waren gegaan. Hij nam een snelle douche en kwam tevoorschijn in diezelfde spijkerbroek met dat grijze T-shirt.

Hij maakte een buiging. ‘Nou, naamloze koningin van Bend, het was me een waar genoegen. Dank.’

Ik had ook een T-shirt aangetrokken.

‘Mag ik je een afscheidskus geven?’

Dat mag, zei ik, en ik stond op.

Het lijkt me moeilijk om met een acteur te zijn. Om erachter te komen wat echt is. Die afscheidskus van hem – eerlijk gezegd geloof ik niet dat ik ooit eerder zo was gekust: een hand achter in mijn nek, de andere op mijn heup. Het was een geweldige, genereuze kus en ik voelde dat ik me voor hem openstelde, meer dan in bed. Sterker nog: die kus was zo lekker dat ik moest denken aan dat lachen in Been There, Done That. Oké, de acteurs in die film lachten natuurlijk niet echt, maar op een bepaalde manier ook weer wel. Waarschijnlijk val je tijdens het acteren op een bepaalde manier samen met dat wat je vertolkt. Als je in seksscènes speelt dat je opgewonden bent, raak je opgewonden. Doe alsof iets hilarisch is en het wordt vanzelf hilarisch. Zo was het ook met die kus.

Mijn god, als die kus niet waarachtig was, het zij zo. Geef mij dan maar nep. Echt ken ik inmiddels wel.

Misschien is het net zo met ons leven. Normale mensen. Zeg nou zelf, we zijn toch allemaal voortdurend aan het acteren, proberen snugger uit onze ogen te kijken, te doen alsof een cappuccino maken het hoogtepunt van ons bestaan is, alsof we geven om dingen die ons koud laten; we proberen te doen alsof we onverschillig staan tegenover dingen die ons raken, alsof we geen Katherine heten terwijl dat wel zo is, alsof we onze shit op orde hebben terwijl we in werkelijkheid, nou ja…

Ik wilde hem niet nakijken – dat leek me echt zo’n stom filmcliché – maar ik kon het toch niet laten. Ik keek door het raam. Hij wierp nog een blik over zijn schouder, in de richting van mijn raam, maar ik vermoed dat het licht verkeerd viel en hij mijn gezicht niet kon zien. Toen streek hij zijn haar naar achteren en liet zich op de passagiersstoel zakken van een blauwe Audi, die wegzoefde. Ik stelde me voor dat zijn Big Bro achter het stuur zat. Ik stelde me voor dat de Beroemde Acteur een American Spirit opstak terwijl de auto piepte dat hij zijn gordel om moest doen. Hij had een hekel aan autogordels. Het was drie uur ’s nachts. Ik was klaarwakker.

Ik keek om me heen, nam mijn appartement in me op.

De Beroemde Acteur had ook in een film gespeeld over een seriemoordenaar. Die film heet Over Tumbled Graves en hij speelt een jonge agent. De vrouwelijke rechercheur die achter een seriemoordenaar aan zit, heeft een oogje op hem. Het zou weleens de enige film van hem kunnen zijn die ik niet heb gezien – vanwege Lana, denk ik. Als je vreselijke nachtmerries hebt en aan slapeloosheid lijdt, bedenk je je wel twee keer voordat je een film gaat kijken over een seriemoordenaar. Niet dat ik hem verwijt dat hij in zo’n film speelt. Iedereen maakt keuzes. En over het algemeen maakt hij goede keuzes. Laatst las ik dat hij een superheld speelt in zo’n reboot. En dat hij verloofd is met de vrouw die in dezelfde film Blue Aura speelt.

Ik ben blij voor hem. Hij heeft het nodige meegemaakt, het afgelopen jaar. Nog geen twee weken na de draaidagen van de post-apocalyptische film in Bend las ik dat de Beroemde Acteur weer naar een afkickkliniek ging. Als iemand dat had kunnen zien aankomen, was ik het wel.

De ochtend van zijn vertrek smeerde ik lotion op mijn armen om niet te gaan krabben. Ik kroop weer in bed, maar kon de slaap niet vatten. Ik moest om zes uur in het koffietentje zijn. Ik herhaalde de stappen: Uit bed komen. In beweging blijven. Goed voor jezelf zorgen.

Ik stond op om te gaan douchen. En toen zag ik dat het deurtje van mijn medicijnkastje op een kier stond. Ik deed het helemaal open. Hij had het helemaal leeggehaald. De Zoloft die ik neem tegen depressies. De Ativan tegen angstaanvallen. De Ambien die ik soms neem om te kunnen slapen. Maar dat niet alleen. Hij had ook de Benadryl en de Advil en de Gas-X meegenomen. Hij had zelfs de Lysteda meegenomen, die ik soms neem als ik heel erg ongesteld ben. Geen idee wat hij daarmee van plan was. Twee dagen later stond er een vriendelijke jonge vrouw van het productiebedrijf op de stoep. Interessant dat ze een vrouw stuurden. Slim ook, denk ik. Zonder marchanderen tekende ik de geheimhoudingsverklaring. Ze gaf me een cheque van zesduizend dollar. Ik hoefde alleen maar te beloven dat ik nooit zijn naam zou noemen. Maar wat zegt een naam nou helemaal?

Toen ik die ochtend naar dat lege medicijnkastje staarde, was ik op een merkwaardige manier trots op hem. Ik voelde warmte, liefde zelfs. Kijk nou toch, dacht ik, je bent toch normaal – net zo normaal als de meest verknipte barista in Bend, Oregon. Stil maar, Terrific Todd, waar je ook mag zijn, je bent een van ons.

BALLONNEN

Mevrouw Ahearn van de overkant deed de hordeur open, trok me naar binnen en kuste me. Het duurde even voordat ik de smaak kon plaatsen, maar toen wist ik: bonensoep met bacon.

‘Mijn moeder heeft me gevraagd om even bij u langs te gaan’, zei ik toen ze uitgekust was.

Haar ogen stonden waterig. Ze boog naar voren en kuste me nogmaals, feller. Met haar bonen-met-bacontong duwde ze mijn lippen van elkaar. Ze greep met twee handen mijn kont beet. Toen deed ze een stap naar achteren, alsof ze ineens iets bedacht.

‘Weet je wie een lekkere kont heeft?’ zei ze.

‘Nou?’ zei ik.

‘Je broer.’

Ik stond met mijn mond vol tanden.

Dat ik bij mevrouw Ahearn van de overkant langs moest gaan, was een van de onzinnige klusjes die mijn moeder voor me had bedacht in de zomer van 1994, na mijn eerste jaar aan Spokane Community College. Ze was altijd op zoek naar manieren om me wat geld toe te stoppen zonder dat pa zou gaan mopperen dat ik geen baantje had. Soms was het net een sitcom.

‘Hij is een laatbloeier’, zei mam dan.

Waarop pa zei: ‘Een laatbloeier blóéit tenminste.’

En mam: ‘Misschien heeft hij een leerachterstand.’

En pa weer: ‘In ieder geval een ínkomensachterstand.’

Zodoende gaf mam me twintig dollar per week om af en toe bij mevrouw Ahearn van de overkant langs te gaan.

Zo noemden we haar altijd. ‘Mevrouw Ahearn van de overkant heeft bij het achteruitrijden onze brievenbus geraakt’, of ‘Mevrouw Ahearn van de overkant heeft de hele nacht haar motor laten lopen.’ Ze was ongeveer van de leeftijd van mijn ouders. Ergens in de veertig, of begin vijftig, ik weet het niet. Ze was niet gríézelig oud, maar ze was zonder meer oud. En ze was misschien niet echt aantrekkelijk, maar… het zweemde er nog wel doorheen. Mam zei altijd dat het zo ‘tragisch’ was dat meneer Ahearn aan kanker was overleden en dat mevrouw Ahearn al zo jong weduwe was geworden. Maar ik had altijd het gevoel dat mam ergens ook een beetje jaloers was, op de dramatiek, denk ik.

‘Hoe bedoel je “bij haar langsgaan”?’ vroeg ik de eerste keer dat mam erover begon.

Ik zat op mijn kamer en speelde Mortal Kombat op de Sega.

‘Ga gewoon even naar haar toe en kijk of ze ergens behoefte aan heeft’, zei mam. ‘Danny heeft het de hele vorige zomer gedaan, uit de goedheid van zijn hart. Hij vraagt nog altijd naar haar.’

De goedheid van zijn hart. Iedereen wist dat mijn oudere broer Danny zowel een heilige was als een genie. Hij studeerde rechten aan de University of Washington. Ik haalde zesjes op een community college.

‘Maar…’ Ik keek op van mijn spel. ‘Waar zou mevrouw Ahearn van de overkant behoefte aan kunnen hebben?’

‘Geen idee, Ellis. Je zou haar vuilnis buiten kunnen zetten. Boodschappen voor haar doen. Dode bladeren bij elkaar harken.’

‘Als ik haar dode bladeren bij elkaar hark, krijg ik dan meer geld?’ wilde ik weten. ‘Of is dat inbegrepen in die twintig dollar? Loopt het bedrag op per gewerkt uur, bedoel ik?’ Zonder iets te zeggen liep mam mijn kamer uit.

Nadat ze me had gekust en die opmerking over Danny’s kont had gemaakt, vroeg ik mevrouw Ahearn van de overkant of ze iets nodig had uit de supermarkt.

Ze knipperde een paar keer, alsof ze iets moest wegdrukken, en verdween toen in de keuken. Ze kwam terug met een briefje van twintig, een coupon van de Safeway en een boodschappenlijstje. Haar ogen waren nog altijd waterig. De coupon was voor Swanson-pasteitjes, vier voor drie dollar. Er stonden maar twee andere dingen op haar lijstje: bonensoep met bacon en Canadian Mist-whisky.

‘Ik kan geen whisky voor u kopen’, zei ik.

‘Ik drink alleen voor de gezelligheid’, zei ze.

‘Dat bedoel ik niet; ik ben nog geen eenentwintig.’

‘O, hoe oud ben je dan?’

‘Negentien.’

Ze keek me aan alsof ze het niet kon geloven. ‘Och, jezus’, zei ze. En toen nog een keer, ‘Och, jezus.’ Ze pakte het twintigje weer uit mijn hand.

Danny nam op nadat de telefoon één keer was overgegaan. ‘Hé, met Ellis.’

‘Wat is er?’

Ik wist niet hoe ik moest vragen wat ik wilde vragen.

‘Ik moet van mam bij mevrouw Ahearn van de overkant langsgaan’, zei ik.

Hij zweeg heel lang.

We zwegen allebei heel lang.

Uiteindelijk zei ik: ‘Vind je ook niet dat ik extra betaald zou moeten worden als ik bladeren hark?’

Hij hing op.

Ik zette mijn koptelefoon af. Boven waren mijn ouders weer aan het ruziën. ‘Wat hij moet doen is gewoon werk zoeken’, zei mijn vader. ‘Op zijn leeftijd had Danny al twee baantjes.’

‘Ieder kind is anders’, zei mam. ‘Ellis heeft zichzelf nog niet gevonden.’

‘Laat hem eerst maar een baantje vinden.’

‘Ieder kind wordt in z’n eigen tempo volwassen.’

‘Ik heb vanaf mijn twaalfde gewerkt’, zei pa, een zinnetje dat hij volgens mij vanaf zijn twaalfde elke dag wel een keer hardop had uitgesproken.

Ik zette mijn koptelefoon weer op.

Ik klopte op de hordeur.

‘Hij is open’, zei mevrouw Ahearn van de overkant. Ik ging naar binnen. Ze zat in een stoel naar een spelletjesprogramma te kijken, een pasteitje en een glas whisky op het tv-tafeltje voor haar neus.

‘Waar zal ik uw post leggen?’ vroeg ik.

‘Keukentafel’, zei ze.

De keukentafel was een puinhoop. Ik deed lege soepblikken en macaronipakken in een plastic tas en maakte wat ruimte vrij voor haar post. Ik zette de vuilnis bij de achterdeur. ‘Ellis’, zei ze. ‘Over laatst… beter maar niet aan je ouders vertellen.’

Ik wist niet zeker of ze bedoelde dat zij het maar beter niet aan mijn ouders kon vertellen, of dat ík het maar beter niet aan mijn ouders kon vertellen.

Hoe dan ook vond ik het prima. ‘Oké, best’, zei ik.

Dat najaar haalde ik betere cijfers. Tijdens de lessen begrijpend lezen raakte ik in gesprek met een meisje met wie ik af en toe samen ging studeren. Ik schreef me in bij vierjarige opleidingen. Eens per week ging ik naar mevrouw Ahearn van de overkant. Ze deed geen pogingen meer om me te kussen. Ik harkte haar bladeren, zette haar vuilnis buiten. Ik haalde een keer een vogelnest uit haar dakrand. Mam liet me een keer uitgesneden pompoenen naar haar toe brengen, en twee dagen later, toen een paar kinderen ze op de veranda tot moes hadden getrapt, ruimde ik de rotzooi op.

En toen liet Danny weten dat hij met Thanksgiving thuis zou komen – en dat hij zijn nieuwe vriendin mee zou nemen. Mam vond het leuk om te pochen met Danny’s nieuwe vriendin. Ze liet iedereen de foto zien die Danny had gestuurd, van hem en haar in Pike’s Place Market. Zijn vriendin had enorme tieten. ‘Knap is ze, hè?’ zei mam. En ik dacht: dat niet, maar ze heeft wel enorme tieten.

De dag dat ik hoorde dat Danny zijn vriendin mee naar huis zou nemen, ging ik boodschappen doen voor mevrouw Ahearn van de overkant: soep en wasmiddel, hamburger en Hamburger Helper, cheddar en vleespasteitjes, maar zonder coupon.

‘Danny neemt zijn vriendin mee naar huis met Thanksgiving’, zei ik vanuit de keuken terwijl ik haar boodschappen uitpakte.

Ik keek om het hoekje van de woonkamer. Ze zat in haar stoel. De fles Canadian Mist stond op het tv-tafeltje, met een glas ernaast. Family Feud was op tv. Ze liet zich iets onderuitzakken, haar blik gleed naar haar schoot.

‘Ik kan het ook niet helpen’, zei ik.

Nadat ik de boodschappen had uitgepakt, liep ik naar de woonkamer en ging zitten op de andere stoel, die vast van haar man was geweest.

‘Wat is het voor meisje?’ wilde mevrouw Ahearn weten.

‘Enorme tieten’, zei ik.

‘Ja, vast’, zei ze. Ze reikte me de fles aan. Ik had nog nooit whisky gedronken. Ik had überhaupt nog nooit gedronken. Ik nam een slokje. Het was een smaak waar ik me zelfs geen voorstelling van had kunnen maken, dus ik vond het moeilijk om te zeggen of het lekker was of niet.

In Family Feud vroeg Richard Dawson aan de ene familie: ‘Wat kun je… vullen met lucht?’

‘Longen’, zei ik.

‘Banden’, zei zij.

Maar het antwoord dat bovenaan stond was ‘ballonnen’.

‘Ballonnen!’ zei mevrouw Ahearn verwonderd. Toen schoot ze in de lach, zo van: wie had dat ooit kunnen denken! Ballonnen!

En dat is denk ik het punt – dat het onmogelijk is om iets te weten zolang je het nog niet weet. Hoe whisky smaakt. Hoe het is om iemand te kussen. Zelfs hoe het is om je man te verliezen, vermoed ik. En als je iets voor het eerst hebt meegemaakt, weet je er soms niet eens zoveel meer van dan daarvoor.

‘Mag ik u iets vragen, mevrouw Ahearn?’

‘Natuurlijk.’

‘Wat vindt u van míjn kont?’

‘Kan ermee door’, zei ze. En ze reikte me de fles weer aan.

HET EINDE DER TIJDEN

1

Naderend onheil in de Gouden Driehoek

De lucht breekt open alsof er een naad is gescheurd. De regen geselt de leemachtige slikgronden en de kornoeljes in het midden van Mississippi. Hij striemt ruiten, straten en parkeerplaatsen en zet cipresmoerassen onder water. Het hoost de hele ochtend, totdat een ijzige wind de druppels verandert in hagel, en later, aan het begin van de middag, in warrelende, plakkerige sneeuw.

Sneeuw, midden in Mississippi? In maart? Verwarde studenten haasten zich over de campus, rugzak boven hun hoofd. Er worden lessen afgezegd, faculteitsvergaderingen, sportevenementen – alles wordt uitgesteld. Straten, parkeerplaatsen en stoepen: allemaal verlaten. Dan, ergens in de middag, wordt het droog en is het griezelig stil op de campus, een voorbode.

Nu het noodweer even is geluwd, wagen drie onbekenden zich onafhankelijk van elkaar buiten en volgen ieder hun eigen pad over de koude, onbarmhartige vlakte van de campus. Aan het einde van de dag zullen ze naar de rand zijn gedreven, zullen ze samen, op dezelfde plek, de vergetelheid onder ogen moeten zien.

De eerste, Anna Molson, brengt haar zus gedetailleerd verslag uit van het sollicitatiegesprek dat ze net heeft gevoerd – ze vraagt zich hardop af of het echt zo slecht ging als ze denkt, of dat haar midlife-pessimisme weer opspeelt, haar doemgedachten over de wereld, over wat ze ooit haar ‘toekomstverwachtingen’ zou hebben genoemd. Ze is onlangs zevenendertig geworden. Nadat ze zes jaar in het noordpoolgebied heeft gezeten, dringt haar vriendje, met wie ze al jaren een relatie heeft, erop aan dat ze weer een baan in de Verenigde Staten zoekt, zodat ze aan kinderen kunnen beginnen. Haar ouders dringen erop aan dat ze haar eicellen laat invriezen. Zelfs nu nog dringt Anna’s zus erop aan dat ze ‘een jeugdiger kapsel’ neemt.

Anna Molson vraagt zich af hoeveel aandringen ze nog kan verdragen.

‘Dus je krijgt die baan niet, denk je?’ vraagt haar facetimende zus.

Anna houdt haar telefoon omhoog en kijkt haar zus in de ogen terwijl ze zich over de campus haast. ‘Ik zou niet weten hoe’, zegt ze. ‘En voor mijn gevoel was dit mijn laatste kans.’

‘Ik snap dat je het zo voelt, maar zo is het niet.’ Claire voert haar dochtertje, Anna’s nichtje, kleine hapjes gepureerde zoete aardappel, alsof ze kolen in een oven schept. ‘Misschien moet je ook zonder die baan gewoon weer naar huis komen. Zwanger worden en maar kijken hoe het gaat.’

Anna lacht. ‘Daar heb ik wel een beeld van, hoe het dan zal gaan.’

Op het schermpje lacht haar zus mee. Ze buigt iets naar voren, met toegeknepen ogen. ‘Nee, echt, Anna, wat heb je met je haar gedaan?’

‘Niets!’

‘Ja hoor. Even serieus.’

‘Het is hier heel vochtig! En het is al de hele dag noodweer!’ Anna houdt haar telefoon zo dat Claire de wand van zwarte wolken achter haar kan zien. Alsof het zo is afgesproken, trekt de wind aan en begint het weer te sneeuwen. ‘Sterker nog: het noodweer barst weer los. Ik hang je op.’

Heel even verschijnt, aan de onderkant van haar iPhone-schermpje, een schim, een man die achter haar langs loopt, het noodweer als een reusachtige vlieger boven zijn hoofd.

Rowan Eastman is een sjofel geklede man van achtendertig en het valt hem moeilijk kwalijk te nemen dat hij het gevoel heeft dat die donkere wolken hem achtervolgen. Rowan is opgegroeid met zijn alleenstaande, grillige moeder én met het idee dat het onheil slechts één gin-tonic van hem is verwijderd. Zelfs nu, terwijl hij op zijn eigen telefoon naar een wachtmuziekje luistert, heeft Rowan een sterke, zintuiglijke herinnering: Hij is zeven en loopt door een sneeuwstorm naar huis, nadat zijn beschonken moeder hun auto in de prak heeft gereden. Rowan heeft net een boek gelezen over lawines, en hij is bang dat ze bedolven zullen worden door de sneeuw. ‘Je leest te veel, Rowan’, had zijn moeder gezegd. Toen had ze gezegd dat hij zijn tong moest uitsteken. ‘Zie je wel, we kunnen ons gewoon een weg naar huis eten.’ Dertig jaar later, als hij in zijn eentje over de campus loopt van MSU, Mississippi State University, doet Rowan weer zijn mond open. De vlokken smelten op zijn benevelde tong.

Het muziekje van de luchtvaartmaatschappij blijft in zijn oor jengelen en Rowan probeert de vormeloze melodie om te vormen naar het nummer van Johnny Cash dat hij al de hele dag loopt te neuriën, een song van een van de country-and-westernplaten die nog het enige aandenken aan zijn vader vormden tegen de tijd dat Rowan oud genoeg was om te begrijpen dat hij een moeder én een vader moest hebben.

‘They’re bound to get you’, zingt hij nu, terwijl het weer harder begint te sneeuwen. ‘They got a curfew… and you go to the… Starkville City Jail.’

De derde betrokkene komt net de deur uit. Jeremiah Ellis is een twintigjarige student die zich moet haasten om op tijd te komen voor zijn baantje in het Butler Guest House. Jeremiah heeft nog even overwogen om helemaal niet te gaan vanwege het noodweer, maar hij heeft het geld nodig, en sowieso heeft hij sinds de zondagsschool op zijn elfde nooit meer verzuimd. Dus ritst hij zijn jas dicht en vertelt zijn kamergenoot over het verontrustende bericht dat hij net heeft gekregen: morgen is er een spoedvergadering van Spectrum, de homo-lesbogroep op de campus, waar hij zich drie weken terug bij heeft aangesloten. Daar zal Jeremiah moeten besluiten wat hij gaat stemmen over een belangrijke kwestie: moet de groep al dan niet vasthouden aan het plan om de eerste MSU Pride Parade ooit te houden, terwijl de vergunningaanvraag net is afgewezen door de reactionaire gemeenteraad van Starkville?

‘O jee’, zegt Garren, zijn kamergenoot. De gamecontroller valt van zijn schoot. ‘Wat ga je stemmen?’

‘Ik weet het niet’, zegt Jeremiah. ‘Ik ben net drie weken uit de kast. Het zou wel klote zijn om dan meteen te worden opgepakt.’

Garren knikt. ‘Ja, shit man, maar wat had je dan verwacht? Wie gaat er dan ook naar Mississippi om lekker de homo uit te hangen?’

Jeremiah lacht en slaat zijn kraag op. Hij loopt naar de deur, maar blijft nog even staan, in afwachting van wat Garren tegenwoordig altijd zegt als Jeremiah de deur uit gaat. ‘Voorzichtig hè, daar buiten.’

En met die woorden stapt Jeremiah de storm in.

Terwijl Mississippi’s Gouden Driehoek wordt geteisterd door het uitzonderlijke noodweer, lopen deze drie onbekenden vooroverhellend tegen dezelfde ijzige wind in, volledig verzonken in hun eigen gedachten en volkomen in de greep van de eindeloze strijd van de mens om maar door te gaan, al lijkt het noodlot onafwendbaar.

Zoals Rowans moeder jaren geleden al zei, nadat ze hun auto die greppel in had gereden: ‘Schei uit met dat gejammer, joh. Het is niet het einde der tijden.’

Maar…

Stel nou dat het dat wel is?

2

Onverschrokken wetenschapper Anna Molson moet de president waarschuwen

De wind huilt, de sneeuw jaagt en Anna Molson haast zich naar het studiecentrum, waar een jonge man de deur voor haar openhoudt. ‘Komt u maar snel binnen met dit weer, mevrouw.’

Ze stapt over de drempel en schudt de sneeuw van haar jas. ‘Dank je.’

‘Wat een beestenweer’, zegt de student.

‘Ja,’ antwoordt ze, ‘zeg dat wel.’ Ze krijgt al de hele dag van allerlei mensen in Starkville te horen dat het krankzinnig is, en dat je dit weer toch echt niet zou verwachten in deze tijd van het jaar. Krankzinnig. Maar als er íémand is die ze dat niet hoeven te vertellen, is het Anna wel.

En het is niet alleen de sneeuw. Vandaag komt de temperatuur in Starkville nauwelijks boven de drie graden uit. (Of, zoals zij het op haar werk zou noteren: 3,33333 graden Celsius.) Op het Tiksi Arctic International Hydrometeorological Observatory, waar Anna tot voor kort permafrostdata in kaart bracht en Scandinavische detectives las, bedraagt de temperatuur die dag ook heel toevallig 3,33333 graden Celsius. (In graden Fahrenheit is dat een verbijsterende ‘achtenveertig graden boven het gemiddelde’.)

Dezelfde temperatuur in het noordpoolgebied als midden in Mississippi? In maart? Geen wonder dat de mensen er met hun verstand niet bij kunnen. Anna stelt zich een ruimteschip voor dat boven de campus hangt en met laserstralen gebouwen verkruimelt, terwijl de mensen op de grond elkaar aankijken: Nou zeg, dat verwacht je toch ook niet, in dit seizoen? Maar goed, harde data zeggen meer dan woorden. Verontrustend? Rampzalig? Krankzinnig? Was er maar een woord dat even precies was als 3,33333 – al die drieën, tot in het oneindige, onomkeerbaar, tot in het eindeloze niets van de ruimte.

Anna laat haar blik door het studiecentrum glijden: twintig jongeren, gebogen over hun laptop, met een koptelefoon op, wachtend tot het noodweer is geluwd.

Soms, wanneer ze net als nu terugkeert naar de Verenigde Staten, heeft Anna de neiging mensen door elkaar te rammelen. Zie je dan niet wat er aan de hand is? Smeltende poolkappen, ontbossing, oceaanverzuring, afkalvende gletsjers, zeespiegelstijging, ongekende overstromingen en stormen, massa-extincties, ziekten van lang geleden die vrijkomen uit de permafrost. Een totale ineenstorting van kwetsbare ecologische systemen, op elk niveau. Niet in een of andere schimmige toekomst – nú! Kijk alleen al naar het nieuws: aan de oostkust de ene na de andere orkaan, terwijl het westen in brand staat, koraalriffen afsterven en eilandrijken langzaam in zee verdwijnen. Anna heeft de neiging om te schreeuwen tegen onbekenden (Wat kan het schelen wie The Bachelor heeft gewonnen!) of tegen haar zus (Moet ik soms een pony laten knippen?) of tegen haar ouders (Mijn eicellen laten invriezen?). Telkens als ze terugkeert in de beschaving, voelt ze de aandrang te gaan schreeuwen tegen een hele wereld die er met de gedachten niet helemaal bij is.

Op momenten voelt ze zich net de onverschrokken wetenschapper in een oude rampenfilm, die voor dovemansoren spreekt: ‘Meneer de president, als mijn berekeningen kloppen…’

In het studiecentrum haalt Anna koffie. Zoals viel te verwachten is Starbucks als enige nog open met dit noodweer: de kakkerlak van de commercie. Ze neemt plaats aan een tafeltje ergens in het midden.

Een paar tellen later ploft een bebaarde man van ongeveer haar leeftijd op een stoel aan het tafeltje naast haar, zijn handen om zijn beker geklemd. Hij houdt hem omhoog, als in een goedmoedige toost.

Bij wijze van antwoord houdt zij haar beker even schuin.

‘Je komt vast niet uit Starkville’, zegt de man.

Nee, zegt ze, ze komt uit Oregon, ze is hier voor een sollicitatiegesprek.

De man knikt. Hij heeft glazige, bruine ogen en stevige gezichtsbeharing, die te hoog doorloopt op zijn wangen. Hij is vijf minuten trimmen verwijderd van aantrekkelijk.

‘En, goed gegaan?’ vraagt hij, met een lome, lijzige stem, waardoor de woorden in elkaar overlopen – Engoegegaan.

‘Het sollicitatiegesprek? Ging wel.’ In werkelijkheid was het slopend geweest, afschuwelijk: eerst gesprekken met het handjevol studenten en docenten die het noodweer hadden getrotseerd, en een uur geleden een stressvol laatste gesprek met een vicedecaan die graag naar huis wilde voordat het weer nog meer zou verslechteren. Nadat hij had gezien dat ze geen onderwijservaring had, had hij haar map dichtgeslagen en gezegd: ‘Bedankt voor je komst. Goede vlucht terug naar huis.’ En dat was dat: alle hoop de bodem ingeslagen, sollicitatieprocedure afgesloten, alleen vanavond nog een etentje met een paar hoogleraren – mits dat niet zou worden afgelast vanwege het noodweer.

‘Literatuur?’ gokt de sjofele man.

‘Hydrologie’, zegt ze, en ze legt uit dat ze tot tien dagen terug veldonderzoek heeft gedaan in het noordpoolgebied, Groenland en Rusland. Ze is hier om te solliciteren als universitair docent aan de faculteit geowetenschappen.

‘Meen je dat nou?’ Hij glimlacht. ‘Een klimaatwetenschapper? Toe maar.’ Hij buigt zich schuin naar haar tafeltje en zegt op samenzweerderige toon: ‘Probeer de mensen hier er maar niet van te overtuigen dat de aarde opwarmt… zolang de oren nog van ons hoofd vriezen.’

Anna glimlacht en legt voor de zesduizendste keer uit dat een oververhitte planeet zich op verschillende manieren kan manifesteren: opwarmende polen, gematigde gebieden waarin men zich geconfronteerd ziet met een toename van het aantal stormpatronen. Ze vergeet soms hoe je met gewone mensen moet praten. ‘Het is heel gebruikelijk’, zegt ze, ‘dat mensen het weer en het klimaat door elkaar halen. Het weer is niets anders dan de weerslag van het klimaat op een bepaald moment op een bepaalde plek.’

‘Op een bepaald moment op een bepaalde plek’, zegt hij. ‘Dat zeg je goed. Ja, dat is mooi.’ Hij haalt een flacon uit de binnenzak van zijn jas en houdt hem omhoog, trekt even zijn wenkbrauwen op.

‘Nee, dank je’, zegt Anna.

Hij haalt zijn schouders op en doet een stevige scheut in zijn eigen koffie. ‘Mag ik je nog iets vragen…?’

Ze haalt haar schouders op. Welja.

‘Wat ik jullie klimaatfanatici altijd al heb willen vragen…’

Ze geeft geen krimp bij het woord.

Samenzweerderig buigt de man zich nog dichter naar haar toe, knijpt zijn waterige ogen tot spleetjes. ‘Hoelang hebben we nog?’

Ze lacht, schrikt er zelf van hoe verbitterd het klinkt. Stom. Wat moet ze zeggen? Vijf jaar? Vijfduizend? In geologische tijd is dat het verschil tussen een kwart seconde en een halve seconde.

‘Elf jaar, vier maanden en twee dagen’, zegt ze.

Hij steekt haar even zijn beker toe. ‘Dat is een goeie. Maar wat is het percentage ook alweer? Zevenennegentig procent van jullie gelooft dat de wereld ten dode is opgeschreven, toch?’

Ze neemt niet de moeite hem te corrigeren. Deze focus op verschillende scenario’s voor het einde der tijden is onzinnig, mensen zien het voor zich als een soort avonturenfilm, waarin iedereen een rol speelt in zijn eigen apocalyptische first person shooter game. Het gaat om ongekend complexe systemen aan de vooravond van plotselinge, monumentale veranderingen. En hoewel een klein percentage wetenschappers betoogt dat die niet primáír worden veroorzaakt door menselijk handelen, weerspreekt niemand dat de toenemende hoeveelheid broeikasgassen en de daarmee samenhangende opwarming verwoestende gevolgen zal hebben voor de menselijke beschaving. Verwoestende gevolgen hééft.

‘Oké, maar waar ik echt benieuwd naar ben…’ De man buigt nog wat verder naar voren. ‘Als dat het geval is, waarom gaan jullie dan nog naar je werk? Waarom halen jullie niet gewoon al je geld van de bank, kopen een voorraad coke, huren een suite in Las Vegas en gaan het einde tegemoet in een lekkere ouderwetse wetenschappersorgie?’

Anna glimlacht. ‘Je bent duidelijk nog nooit op een klimaatcongres geweest.’

De man heeft een twinkeling in zijn ogen. ‘Goh, u bent wel geestig, Dr…’

Ze steekt haar hand uit. ‘Anna Molson.’

‘Oké, maar serieus, Dr Anna Molson. Waarom zou je doorgaan met regendruppels opmeten en walvissen tellen en al die shit, terwijl het deze mensen…’ hij maakt een weids gebaar naar het studiecentrum, ‘geen reet kan schelen, en jullie toch al weten dat het waarschijnlijk te laat is? Ik bedoel maar, denken jullie nooit: waarom zouden we hier nog mee doorgaan?’

Anna is verbaasd dat de vraag zo hard aankomt. Alsof een valluik in haar borst het heeft begeven.

Onder wetenschappers wordt dit het ‘pre-traumatisch stresssyndroom’ genoemd, maar de emoties zijn niet om te lachen: woede, wanhoop, depressie, paniek – een terugkerende nachtmerrie waarin je de tsunami aan de horizon ziet maar niemand zover weet te krijgen het strand te verlaten. Ze kent wetenschappers die aan de drank zijn gegaan, die de maatschappij de rug hebben toegekeerd en naar de woestijn zijn getrokken, die zelfmoord hebben gepleegd.

Vraagt zij het zich ooit af: waarom zou ik hier nog mee doorgaan?

Nee – niet ‘ooit’. Ze vraagt het zich elke dág af.

Anna ademt langzaam uit. ‘Ik heb jouw naam niet meegekregen.’

‘Rowan’, zegt hij. ‘Rowan Eastman.’

‘Goed dan, Rowan Eastman. Mag ik?’ Ze gebaart naar zijn jas.

Het duurt even voor het kwartje valt. ‘O ja, natuurlijk’, zegt hij. Hij haalt de MSU-flacon tevoorschijn en wipt bedreven de dop eraf, als een padvinder die een mes aanreikt.

Ze doet een scheutje whisky in haar koffie. En dan nog een scheutje. En nog eentje. Ze neemt een slok. Beter. Ze is verbaasd dat de vraag haar zo van haar stuk brengt. Misschien komt het door de neerbuigende toon van het sollicitatiegesprek. (Bedankt voor je komst. Goede vlucht terug naar huis.) Tja. Rot toch ook op, achterlijke vicedecaan. Rot toch ook op, Mississippi, rot toch ook op, naderend onheil, pre-traumatisch stresssyndroom, pony en noodweer, ingevroren eicellen, smeltende ijskappen, rot toch allemaal op! Zo smaakt deze geïmproviseerde Irish coffee – een warme beker ‘rot toch allemaal op’.

‘Zal ik je vertellen over het eerste project waaraan ik heb gewerkt?’

Rowan knikt.

‘Voordat ik naar Groenland ging, dacht ik dat ik min of meer vaste systemen zou bestuderen – je kent het wel: de zon is heet, ijs is koud, het dunner worden van gletsjers verloopt lineair en voorspelbaar. Maar er viel ons vrijwel meteen iets merkwaardigs op. De Jakobshavn-gletsjer smolt zelfs in de winter, met temperaturen ver onder het vriespunt.

We hebben twee jaar samengewerkt met NASA en een oude DC-3 gebruikt om overal op het ijs sondes te plaatsen. En al snel hadden we ons antwoord.’ Ze houdt haar koffiebeker omhoog. ‘Het warme water kwam van beneden, waardoor de gletsjer van onderen smolt, zoals een warme drank ijsblokjes kan laten smelten. Niet alleen was de temperatuur gestegen door menselijk ingrijpen; ook waren de oceaanstromen van koers veranderd, wat wilde zeggen dat zelfs onze meest pessimistische schattingen ernaast zaten. Drie meter zeespiegelstijging, wat volgens onze schattingen tachtig jaar zou duren… zou zich in de helft van de tijd kunnen voltrekken. Dus, Rowan Eastman, als je mij vraagt hoeveel jaar we nog hebben…?

Niet één. Het voltrekt zich… hier… en nu.’ Ze wacht tot haar woorden zijn ingedaald. ‘En er werd me nog iets duidelijk terwijl ik aan dat project werkte.’ Anna kijkt naar een plek ergens achter zijn rug. ‘Dit beroep van mij? Hoe beter ik het doe, hoe erger het wordt.’

Rowan kijkt haar alleen maar aan. Het geroezemoes van het studiecentrum is lange tijd het enige geluid.

Anna glimlacht. ‘Weet je hoe het heette, dat project?’

Rowan schudt zijn hoofd.

‘Ocean Melts Greenland.’

Rowan lacht. ‘OMG. Dat is grappig.’ En dan, een paar tellen later: ‘Mag ik je nog iets vragen?’

‘Is het net zo’n opwekkende vraag als de vorige?’

Hij glimlacht. ‘Hoezo Mississippi?’

‘Jij windt er ook geen doekjes om’, zegt ze. Toen haar ouders haar dezelfde vraag hadden gesteld, droop de Pacific Northwest-neerbuigendheid van hun stem – alsof Mississippi het meest achtergebleven gebied op aarde was, alsof er in een staat als Oregon niet ook onwetendheid heerste. Sterker nog: in haar ogen is er weinig zo erg als de zelfingenomen arrogantie van Portland (Kijk mij eens de wereld redden in mijn gloednieuwe Tesla).

‘Vriendje’, zegt ze. ‘Ik probeer een relatie uit het slop te halen.’ Alsof Bashir en zij een scheepswrak waren op de bodem van de Atlantische Oceaan. Ze hadden verkering gekregen tijdens hun studie – twee mensen die ervan overtuigd waren dat ze een langeafstandsrelatie konden onderhouden en tegelijkertijd ieder op een ander continent hun eigen belangrijke werk konden voortzetten. Met zoveel tijd weg van elkaar waren ze tot een stilzwijgende afspraak gekomen: loyaliteit zonder rigiditeit. Anna ziet het als een formule om een evenwicht te vinden tussen basale integriteit en de behoefte aan intimiteit. Bashir noemt de afspraak het Molson-Reed Axioma van de Gulden Regel (‘Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet, tenzij het echt onvermijdelijk is, maar gebruik in dat geval een condoom’).

Ze hadden zich zes jaar lang aan deze afspraak weten te houden en hadden ondertussen geprobeerd zoveel mogelijk te genieten van de weekenden dat ze samen waren. Ze stuurden elkaar ouderwetse brieven en raakten bedreven in Skype-seks. (Hij: ‘Je bevriest.’ Zij: ‘Klopt, ik zit naakt in een Quonset-barak op een gletsjer.’ Hij: ‘Nee, ik bedoel het beeld.’)

Op Groenland en in Rusland was ze wel een paar keer verliefd geworden op een collega, en ze had een paar keer in een dronken bui gezoend en wat geflikflooid met twee senior onderzoekers, een man en een vrouw – maar ze was blij dat ze het Anna Molson-Bashir Reed Axioma niet wezenlijk had geschonden, en dat ook het pakje condooms onder haar bed nog ongeschonden was. Ze nam aan dat voor Bashir iets vergelijkbaars gold. Maar hij werkte aan het Sea Level Solutions Center van Florida International University en kennelijk kende Miami meer verlokkingen dan haar weerstations in het poolgebied. Uiteindelijk biechtte hij op dat hij met iemand naar bed was geweest. Eerlijk gezegd was hij met meerdere ‘iemanden’ naar bed geweest. ‘En, om helemaal eerlijk te zijn…’

‘Ja, ja, de boodschap is duidelijk’, had Anna gezegd.

Bashir benadrukte dat deze affaires niet waren wat hij wílde, maar dat ze waren voortgekomen uit eenzaamheid. Gefrustreerd afgrijzen over dat waar ze het altijd over hadden – dat de wereld doof was voor hun belangrijke werk. Bashir wíl niets met die andere vrouwen. Wat hij wil, is háár. Sterker nog: hij wil dat ze weer thuiskomt en hij wil een kind. En wel nu.

O, de existentiële pijn van die woorden – ‘thuis’ en ‘kind’ en ‘nu’. Waar is ‘thuis’? Wanneer is ‘nu’? En kinderen? Een toekomst? Een baan opgeven die ze ooit als roeping zag, om te werken aan een relatie die haar ineens heel onzeker voorkomt – en dat alles in Miami, waar in de komende twee decennia twee miljoen mensen ontheemd zullen raken door overstromingen?

Een compromis dus: ze heeft tegen Bashir gezegd dat ze op zoek zal gaan naar een baan aan de universiteit, in de Verenigde Staten, niet al te ver bij hem vandaan. Hij heeft beloofd dat hij ‘het’ niet langer met anderen zal ‘doen’, en ze gaan het serieus over kinderen hebben.

Anna staat ervan te kijken dat ze de bebaarde man dit hele, treurige verhaal heeft verteld. ‘Nou ja,’ zegt ze, ‘dus zit ik nu hier.’

‘Ja, nu zit je hier’, zegt Rowan. ‘Op een bepaald moment en op een bepaalde plek.’

Ze glimlacht. ‘Om een sollicitatiegesprek te voeren voor een baan in Mississippi, omdat dat het dichtst in de buurt is van mijn trouweloze vriendje in Florida.’

‘Het lijkt wel een countrynummer’, zegt Rowan. ‘Movin’ to Starkville for the man what cheated on ya.’

Anna lacht. ‘Of misschien is naar Mississippi gaan mijn versie van de benen nemen naar Las Vegas en al mijn geld over de balk smijten aan cocaïne.’

‘Je bent het orgie-element vergeten’, zegt Rowan.

‘Nee hoor’, zegt Anna.

Er verschuift iets in hun verstandhouding. Ze houden elkaars blik vast. Uiteindelijk slikt Rowan en houdt de flacon omhoog. ‘Nog wat?’

‘Waarom ook niet’, zegt ze en geeft hem haar beker. ‘Ik krijg die baan toch niet. Kennelijk hebben ze een of andere vent gesproken met twee keer zoveel leservaring als ik.’

De man met de baard verdeelt het laatste restje whisky over hun bekers. Hij zwaait even met de lege flacon. ‘Yeah, we-e-e-ell…’ Hij rekt het woord, zonder nog maar een zweem van die Mississippi-tongval. ‘Maak je over die vent maar niet te veel zorgen.’

3

Rowan Eastman houdt het hoofd boven water en scharrelt zijn kostje bij elkaar

Rowan was de eerste ronde doorgekomen, de gesprekken met de docenten en de staf. Hij had de deemoedige rondleiding door Starkville overleefd (‘We hebben alleen maar sushi’) en de rondleiding door het gebouw van de faculteit Geowetenschappen, die met budgettaire problemen kampte. Hij had eerstejaars ontmoet (serieus, sloom), ouderejaars (gestrest, cynisch), en het verplichte etentje gehad met zijn potentiële collega’s (’Sorry, we kunnen geen alcohol op de creditcard van de universiteit zetten’).

Het etentje vond plaats in Commander Cole, een restaurant aan de rand van het Cotton District, een buurt met oude pachtershuisjes en plantagewoningen die waren omgebouwd tot studentenwoningen, wat iets vreemds had.

Hij zat naast een ouderwetse hoogleraar geologie en een aantrekkelijke, opgewekte vrouw die was gespecialiseerd in meteorologische tv-uitzendingen. ‘Dr Weather Girl’, noemde ze zichzelf, en met haar innemend lijzige tongval legde ze uit dat ze studenten leerde hoe ze als ‘een orkaanorakel’ voor een groen scherm moesten staan.

Dr Weather Girl had haar vriend meegenomen, docent Engelse literatuur en tevens nukkige schrijver, een man met een dubbele achternaam, iets van Anderson Henderson of Dickerson Gunderson. De schrijver liet voortdurend een hand ergens op Dr Weather Girl rusten en keek Rowan steeds wantrouwend aan, alsof hij bang was dat die zijn opgewekte vriendin zou inpikken – wat Rowan deed besluiten dat hij de baan echt wilde, al was het maar om de opgewekte vriendin van de schrijver af te pakken.

Hoe dan ook, hij had het hele godgeklaagde proces doorstaan – de staf, de studenten, het faculteitsetentje, zelfs Dr Weather Girl en Norman Mail-het-maar – zonder het te verknallen, zonder iemand voor het hoofd te stoten, zonder zijn wijsneuzerige, zelfdestructieve ik de vrije loop te laten.

Maar de volgende ochtend, tijdens het laatste gesprek, met een bemoeizieke vicedecaan, wist Rowan alsnog zijn eigen glazen in te gooien. Ze hadden het over Rowans nieuwste onderzoek naar het afnemende geboortecijfer bij walvissen, en de vicedecaan mompelde dat hij niet zat te wachten op een ‘klimaatfanaticus’.

‘“Fanaticus”?’ Het was er al uit voordat Rowan zich kon bedenken. ‘Hoe bedoelt u?’

Stom. Hij wist precies wat er werd bedoeld. Het was een test om te zien of hij bestand was tegen wat onschuldige, achterlijke Mississippi-opvattingen. De studenten aan MSU waren ongetwijfeld net zo slim (en net zo dom) als jongeren uit Connecticut en Californië, maar sommigen zouden tijd nodig hebben om tot inkeer te komen. (Nee, Zebidiah, afgaande op koolstofdatering en, nou ja, alles eigenlijk, is de wereld wel wat ouder dan zesduizend jaar.) Als hij al uit zijn vel sprong zodra het ging over slangenkerken of de tien geboden of het ophemelen van de AK-47, of over een term als ‘klimaatfanaticus’, zou hij deze decaan ongetwijfeld problemen gaan bezorgen.

Rowan probeerde de bal nog net binnen de lijnen te houden. ‘Nou ja, ik ben hier om wetenschap te doceren, geen politicologie.’ Maar het was te laat. Hij had het verknald. Zoals altijd. En hij had deze baan echt nodig. In 2012 had hij een tenuretrack aan de University of Massachusetts afgebroken om te gaan werken voor de National Oceanic and Atmospheric Administration, waar hij de effecten onderzocht van het opwarmende zeewater op noordoostelijke walvispopulaties. Hij bracht de zuurgraad en de temperatuurschommelingen in kaart in de traditionele broedgebieden van de noordkaper, Eubalaena glacialis, een van de zeldzaamste baardwalvissen ter wereld, die met uitsterven werd bedreigd als gevolg van de jacht. Het was een zeer fysieke vorm van onderzoek geweest – met bootjes heen en weer scheuren, duiken – en het bevredigendste werk dat hij ooit had gedaan.

Maar toen werd zijn moeder begin 2016 gediagnosticeerd met slokdarmkanker (waarmee wel de juistheid maar helaas niet het effect werd bewezen van de waarschuwingen op sigarettenpakjes), en nam Rowan verlof bij de NOAA om terug te gaan naar Boston en om zijn moeder door de chemo en de bestralingen heen te helpen.

De gebeurtenissen die volgden stonden los van elkaar, behalve in de desktop van zijn brein, waar ze in een en dezelfde map zitten, gelabeld ‘Neergang 2016-2018’:

–Een achterlijke oranje oplichter werd gekozen tot president en verhief het ontkennen van de wetenschap tot officieel overheidsbeleid.

–Rowans beurs werd niet verlengd en het Provincetown-project werd stopgezet (kennelijk was het geld nodig om ergens een stel xenofobe mijnwerkers van aanvalsgeweren te voorzien).

–Het kostte hem grote moeite ander werk te vinden.

–Zijn moeder overleed.

Ze had hem in haar eentje opgevoed, deze schaamteloze, imposante vrouw die op formulieren waarin naar de naam van de vader werd gevraagd, invulde: ‘Mijn zaak, niet de jouwe.’ Zijn vader had niets achtergelaten, behalve een doos met oude langspeelplaten – voornamelijk countrymuziek uit de jaren 1970. Verder was alles wat Rowan had, afkomstig van zijn moeder (waaronder haar dromerige blauwe ogen, haar liefde voor drank en haar moeite met relaties). ‘Ze was me er eentje’, zoals dat dan heette, wat erop neerkwam dat ze dronken op schoolavonden verscheen, zijn leraren probeerde te versieren en zelfs een keer van zijn schoolgeld een reisje naar Mexico had geboekt. Ze verzon énige bijnamen voor zijn vriendinnetjes, ‘Slobberbroek’ en ‘Hittepetit’, en ze sprak zijn nieuwste vriendin steevast aan met de naam van de vorige. Zelfs nadat Rowan het huis had weten te ontvluchten, naar college en de universiteit, naar een eigen leven, had ze nog altijd meer invloed op hem dan hem lief was, en dan hij wilde toegeven.

Maar toen werd ze ziek, en voordat Rowan dat goed en wel tot zich had laten doordringen, was ze al overleden. Hij was er kapot van, op een manier die hij niet kon verklaren. Hij voelde zich volkomen verloren, tot in het diepst van zijn wezen veranderd, een maan zonder planeet.

De daarop volgende zoektocht naar werk kon de somberte niet verdrijven. In 2017 onttrok de regering zich aan haar op feiten gebaseerde verantwoordelijkheden, en duizenden wetenschappers en milieuspecialisten zoals hij moesten op zoek naar ander werk. Rowan kon aan de slag als invalkracht op een community college. Hij luisterde naar de platen van zijn vader, zorgde dat het huis van zijn moeder in de verkoop ging – om vervolgens tot de ontdekking te komen dat ze een tweede hypotheek had genomen en meer schulden had dan het huis zou opbrengen. Hij ging drinken, kwam tien kilo aan, schoor zich niet langer. Toen zijn veertigste verjaardag naderde, speelde hij met de gedachte een zinnetje toe te voegen aan zijn cv: tweede promotieonderzoek in faliekant falen, proefschrift in de maak.

Zelfs als alles goed leek te gaan – zoals met dit sollicitatiegesprek aan Mississippi State University – lag zelfondermijnend gedrag op de loer, bijvoorbeeld toen de vicedecaan informeerde naar Rowans onderzoek en Rowan uitlegde dat hij, totdat de financiering werd stopgezet, de project-hydroloog was geweest van een team wetenschappers dat onderzocht hoe als gevolg van veranderende weerspatronen twee noordoostelijke scholen noordkapers waren gedecimeerd. Het bleef stil in de kamer van de vicedecaan, en niet lang daarna volgde het rampzalige gesprekje over het feit dat hij een ‘klimaatfanaticus’ zou zijn.

Rowan had een paar keer geprobeerd het gesprek een andere wending te geven: ‘Maar zelfs als de financiering niet was stopgezet, had ik toch weer willen gaan lesgeven. Dat is mijn roeping – jonge mensen inspireren. Ik zie mezelf als een geboren docent.’

Soms zag hij zijn moeder voor zich, in verschillende situaties, niet zozeer als een geest maar eerder als een sportcommentator. Ook nu was dat het geval: hij zag haar staan naast de vicedecaan, in een van haar schandalig korte jurkjes, met in haar ene hand een longdrink en in de andere een sigaret. Hij kon haar doorrookte lach bijna horen – Rowie, een geboren docent? Jij? Ben je high of zo?

‘En ik heb altijd al in het zuiden willen werken’, zei Rowan. Verbaasd toen hij zijn eigen stem hoorde breken, vervolgde hij: ‘Mijn vader kwam hiervandaan.’ Toen hij op die manier zijn kwetsbare kant toonde, stond de vicedecaan zonder verdere plichtplegingen op. Ze gaven elkaar een hand. ‘Nou, bedankt voor je komst’, zei de decaan. ‘En een goede vlucht terug naar huis.’

Dit was zijn vijfde sollicitatiegesprek geweest voor een baan aan de universiteit; het was elke keer de mist in gegaan.

Zelfs die goede vlucht naar huis bleek hem niet gegund.

Die middag kwamen de moessonwinden en de stortbuien. ‘Alle vluchten van en naar Jackson zijn gecanceld’, hoorde hij van Jeremiah, de lieve, nerdy jongen achter de balie van het Butler Guest House, het motel op de campus dat tegen de betonmuren van het stadion aan was gebouwd.

En dus bleef Rowan nog een nacht in Starkville. Dit keer geen faculteitsetentje, geen knappe meteorologe met een bezitterig schrijversvriendje. Hij scharrelde zijn kostje bij elkaar: wat popcorn die hij van Jeremiah had gekregen, een granolareep uit de automaat. Hij liep door de regen naar de allertreurigste slijterij ooit, op de vorige treurigste slijterij ooit na, en hij pakte een fles Jim Beam van de plank, en een MSU-flacon als souvenir. Met zijn drank en zijn flacon ging hij terug naar het Butler Guest House.

De volgende ochtend was het noodweer nog heviger en was Jackson Airport helemaal gesloten. Hij kon Memphis niet meer uit. De wachttijd bij de klantenservice van de luchtvaartmaatschappij bedroeg drie uur. Buiten veranderde de regen in natte sneeuw. Rowan vulde zijn flacon en liep wat over de campus, raakte doorweekt en oefende het lijzige accent waar hij zo zijn best op had gedaan. ‘How y’all doing today?’

Tegen de tijd dat de natte sneeuw overging in echte sneeuw, was Rowan aangeschoten en ving hij met zijn tong sneeuwvlokken op. Hij ging naar de Starbucks op de campus om op te warmen, en toen zag hij haar, de lange, intelligent ogende vrouw met een bril en een dikke winterjas, die koffie haalde.

Hij besloot zijn accent op haar uit te proberen – ‘Guessin’ y’all ain’t from Starkville…’

Om er vervolgens achter te komen dat zij op dezelfde baan had gesolliciteerd.

Ze kletsten wat, en toen was er dat ene moment, die ene blik, het gedeelde pessimisme, iets flirterigs, een bepaald moment en een bepaalde plek…

Tijd om open kaart te spelen, dacht hij.

‘Yeah, we-e-e-ell,’ zei hij, ‘maak je over die vent maar niet te veel zorgen.’

En nu, op een bepaald moment en op een bepaalde plek, allebei wat losser dankzij de Jim Beam, lachen de twee sollicitanten om de toevallige samenloop van omstandigheden. Ze heeft een prachtige lach, deze Anna – een lach die maakt dat de verschillende delen van haar uiterlijk (hoekige wangen, rommelige wenkbrauwen, haastig vastgezette paardenstaart) samenkomen in wat je schoonheid zou kunnen noemen. Hij vindt het zelfs mooi dat haar tanden niet te wit zijn – dit is iemand die misschien nog weet te genieten van een kop koffie, een glas wijn, iemand die wellicht zelfs waardering zou kunnen opbrengen voor zijn authentieke mannelijke imperfectie.

‘Dus… jij bent de vent die heeft gesolliciteerd op mijn baan’, zegt ze.

‘Strikt genomen was ik hier eerst. Jíj hebt gesolliciteerd op míjn baan.’ Eerlijk gezegd ziet hij Mississippi State inmiddels wel zitten. Voor vertrek had hij bij zijn moeder thuis geluisterd naar de stapel krakende countryplaten, die regelmatig oversloegen. De weemoedige, metalige cowboyklanken: Conway Twitty, Merle Haggard, Loretta Lynn en vooral Johnny Cash – hoe langer hij luisterde, hoe meer Rowan de muziek onder zijn huid voelde kruipen. Hij zou hier wel kunnen aarden. Het leven is hard, leken de nummers te zeggen, maar er zit tenminste wel humor in, en het rijmt.

Nu, met Anna, valt hij weer terug op zijn valse zuidelijke accent. ‘Well, Miss Molson, heeft y’all misschien zin om nog een fles whisky te halen en mee te gaan naar het Butler Guest House, misschien wel dronken te worden en een lekker ouderwets nummertje te maken voordat u naar het faculteitsetentje gaat?’

Ze lacht. ‘Ik moet u echt iets zeggen, Mr Eastman, voor het geval u wordt aangenomen en in Mississippi komt te wonen. Y’all is alleen tweede persoon meervoud. Bedoeld voor een groep. Dus als u een groep mensen zou toespreken, zou u zeggen: “Zin om dronken te worden en een nummertje te maken, y’all?” Maar om één iemand een oneerbaar voorstel te doen, zou je gewoon zeggen: “Heeft u zin om dronken te worden en een nummertje te maken?”

En ja, prima. Waarom ook niet?’

4

Jeremiah Ellis biedt vertwijfelde overlevers onderdak

In het Butler Guest House, aan de Balie van Oneindig Lijden, zit Jeremiah achter een computer, maar zonder te werken aan zijn scriptie Special Topics in Poly-Sci, die nog maar half af is. In plaats daarvan bewerkt hij een selfie op zijn mobiel, klooit wat met verschillende filters. Door het noodweer is alles afgezegd en verblijven er alleen twee sollicitanten in het Butler Guest House, waardoor het bij de receptie ongebruikelijk rustig is voor een vrijdagavond. Ineens blijkt Jeremiah volop tijd te hebben om zich bezig te houden met belangrijke zaken – een nieuwe social-mediastrategie.

Hij probeert een intelligente filmsterrenpose aan te nemen – van boven af genomen, zonder bril, wangen iets naar binnen gezogen, ogen wijdopen, dramatische blik. Hij zet er tekst bij, work study = work slutty, en hij experimenteert wat met verschillende filters. Hij zou willen dat een persoonlijkheid net zoiets was: dat je gewoon kon veranderen in een levendig warme versie. Een dramatisch koele Jeremiah.

Als Jeremiah klaar is, kijkt hij eens goed naar de foto. Hij twijfelt. Zijn ‘kom maar op’-blik heeft meer weg van kom op, dat meen je toch niet? Het is een blik die zijn kamergenoot Garren Jeremyass noemt.

Hij stuurt de foto naar Garren, en naar zijn zus in Benton – Wat vind je? Zij hebben allebei gezegd dat hij zich meer moet profileren op social media. (Of, zoals Garren het ooit formuleerde: ‘Uit de kast, of opgekrast.’)

Maar Jeremiah is altijd voorzichtig geweest, analytisch, iemand van de regels en de processen, en waarschijnlijk heeft hij er daarom zijn hele middelbareschooltijd en drie jaar studie voor nodig gehad om te erkennen, ook tegenover zichzelf, dat hij op mannen valt. Hij was opgegroeid in een baptistengezin in een kleine plaats in Lousiana en was er altijd van uitgegaan dat hij pas na het huwelijk seks zou hebben, wat voor seks dan ook. En hoewel er van zijn geloof inmiddels niet veel meer over is, is hij er nog niet aan toe om openlijk uit de kast te komen.

In het ene oortje dat hij mag dragen op zijn werk, predikt Rihanna dat er iets in de fik moet, love on the brain, het soort vrijmoedigheid dat Garren voorstaat – Jeremiah zingt mee in de verlaten receptieruimte: ‘What you want from me…’

Garren is Jeremiahs beste vriend sinds het wintersemester van hun eerste studiejaar, toen ze elkaar leerden kennen tijdens een honours-programma geschiedenis en later samen in een intramuraal basketbalteam speelden: Five Guys with One Ball. Het jaar daarop werden ze kamergenoten. Garren was de eerste bij wie Jeremiah uit de kast kwam – precies drie weken terug. Ze zaten thuis Super Smash Bros te spelen toen Jeremiah er ineens uit floepte: ‘Ik denk dat ik misschien homo ben.’

Garren keek op van zijn controller. Er verstreken vier seconden. ‘Misschien?’ reageerde hij uiteindelijk. Garren is een slim, klein wit joch uit Hattiesburg, met een bril en een vreselijk kapsel. Jeremiah is een slim, klein zwart joch uit Shelton, Louisiana, met een bril en een vreselijk kapsel.

‘Oké dan, ik bén homo?’ zei Jeremiah.

‘Hoelang weet je dat al?’

Jeremiah wist niet goed wat daarop te antwoorden. Hoe moet je weten wát je weet, laat staan op welk momént je dat weet? Hij voelde zich net een detective die zich op een cold case heeft gestort, die herinneringen doorspit, zijn intuïtie volgt en vermoedens natrekt (verdachte heeft twee paar rode schoenen en houdt van Glee), maar niets bood uitsluitsel. Natuurlijk had hij zich wel het een en ander afgevraagd, had hij verlangens, verliefdheden, maar zijn gevoelens waren fluïde, veranderden met de dag. En omdat hij niet wist wat er in het hoofd van anderen omging, wist hij niet wat normáál was. Ja jezus, iedereen was toch smoorverliefd op de scheikundedocent?

Maar afgelopen maand had de filmclub Milk vertoond, in samenwerking met Campus, de studenten-homo-lesbogroep. Jeremiah vond het een geweldige film – en hij was diep geraakt door Sean Penns vertolking van Harvey Milk, met zijn iconische speech over hoop (‘Je kunt niet leven van hoop alleen, maar zonder hoop is het leven niet de moeite waard’). Hij had homo-zijn nooit gezien als een politieke daad. Maar na de aftiteling voelde hij zich gesterkt en was hij op een van de Spectrum-leiders afgestapt, een charismatische ouderejaars, Trevor Blankenship.

‘Het is net of er bepaalde dingen op hun plek vallen’, zei Jeremiah.

Trevor keek hem begripvol aan. ‘Oké, wij zijn er om je te steunen.’

Trevor omhelsde hem, en toen ze zich van elkaar losmaakten, bleven hun hoofden dicht bij elkaar. Ze schrokken allebei toen Jeremiah Trevor een vluchtige kus gaf. ‘Het was alsof er een bom afging’, zei Jeremiah tegen Garren. De kus was nog maar iets van een seconde gaande toen Jeremiah een hand op zijn borst voelde, Trevor hem voorzichtig wegduwde en Jeremiah zich verontschuldigde en niet wist hoe snel hij weg moest komen, terwijl Trevor hem nariep: ‘Het is niet erg!’

Garren had het verhaal zwijgend aangehoord. ‘Is dat alles?’ zei hij uiteindelijk.

‘Eh, ja, voorlopig wel’, had Jeremiah gezegd. ‘Ik ben net…’ hij keek op zijn horloge, ‘veertig minuten uit de kast.’

Garren fronste zijn wenkbrauwen en richtte zijn blik weer op het televisiescherm. Heel even vreesde Jeremiah dat zijn openhartigheid het einde van hun vriendschap zou betekenen. Maar toen zei Garren wat hij al twee jaar tegen Jeremiah zei: ‘Dude, het wordt echt tijd dat je met iemand het bed in duikt.’

Garren was zelf natuurlijk ook nog maagd. ‘Het wordt tijd dat jíj met iemand het bed in duikt.’

‘Zeg dat, ja’, zei Garren. ‘Maar weet je, voor míj pakt dit goed uit. Met een homo als kamergenoot kom ik over als heel gevoelig en ruimdenkend.’

‘Zou het?’

En zo waren ze weer terug bij hun oude, vertrouwde Super Smash Bros-geleuter. Sterker nog: Garren ontpopte zich tot Jeremiahs grootste bondgenoot en haalde Jeremiah over om naar de volgende Spectrum-bijeenkomst te gaan. Tot Jeremiahs verbazing zaten er maar veertien andere studenten. Het bleek dat Spectrum in totaal maar negenenzeventig leden had – op een campus met twintigduizend studenten. Maar het kon toch haast niet anders of er waren meer jongeren aan MSU homo? Waren de mensen hier zo gesloten, of selecteerde het zichzelf uit: voelden homoseksuele studenten aan dat het hart van Mississippi misschien niet zo’n ideale plek voor hen was?

Tijdens de bijeenkomst werd Jeremiah overgehaald om zitting te nemen in het Pride Parade-comité, door een vasthoudende vrouw die toegaf een verborgen agenda te hebben: ze wilde een zo breed mogelijke raciale spreiding binnen het Parade-comité. ‘En omdat jij…’ Ze keek hem strak aan. ‘Eh, Jeremiah, wat bén je eigenlijk precies?’

Homo! Zou het juiste Harvey Milk-antwoord zijn geweest, of anders een RuPaul-achtig Fabulous! Maar Jeremiah viel terug op zijn middelbareschoolantwoord: ‘Een mengelmoesje, denk ik.’ In zijn tijd op Benton Middle School had hij zijn regenbooggrootouders in één woord gekarakteriseerd: ‘zwartfransinheemsalgerijns’. Misschien kon hij dat samengestelde en uitwaaierende identiteitslabel nu verruilen voor een krachtig Homo!

Toen Jeremiah thuiskwam, vertelde hij Garren dat hij in het Parade-comité zat. Zijn behulpzame kamergenoot bood aan hem te helpen een penispraalwagen te maken. ‘Nou, ik geloof niet dat het zo’n soort parade is’, zei Jeremiah, al was hij zoals altijd blij met Garrens enthousiasme.

En nu, alsof het zo is afgesproken, stuurt Garren een berichtje terug over de Jeremyass-selfie.

Supersexy, schrijft Garren. Straks word je bedolven onder pikken.

Niet echt op gekleed, schrijft Jeremiah terug.

Lekker aan het werk? Stuurt Garren.

Nou, echt een gekkenhuis hier in het Butt-Plug House.

Jeremiah zit vier dagen per week achter de Balie van Oneindige Ellende in het Butler Guest House, het hotel op de campus, bedoeld voor ouders die op bezoek komen, sollicitanten en gastdocenten.

Vandaag heeft hij zich in het noodweer gewaagd om naar een vrijwel verlaten Butler Guest House te gaan, waar alleen twee sollicitanten zitten. In kamer 2 Miss Anna Molson (lang, op een nerdy manier aantrekkelijk, als een vrouw in zo’n make-overprogramma, die ineens haar bril afzet en dan wild aantrekkelijk blijkt te zijn) en in kamer 4 Rowan Eastman (beginnend buikje en zo’n onverzorgd baardje waar witte mannen mee wegkomen, maar waarmee Jeremiah eruit zou zien als een dakloze terrorist).

Maar het maffe is: Dr Beginnend Buikje en Dr Make-over solliciteren op dezelfde baan! En ze zijn elkaar kennelijk tegen het lijf gelopen bij de Starbucks. In de verder zo uitgebreide Butler Guest House-handleiding staat geen woord over wat te doen in een dergelijke situatie.

En nu zitten ze samen op één kamer, merkte Jeremiah toen hij in de gemeenschappelijke ruimte de koffiepot wilde schoonmaken en zag dat Dr Beginnend Buikje het NIET STOREN-bordje ophing terwijl Dr Make-over op zijn bed zat.

Hij stuurt Garren een berichtje: je raadt nooit wat de bebaarde prof doet

Wat

De andere prof

Echt

Hij hangt net niet storen op

Ze willen dezelfde baan en gaan dan van bil?

Ja toch?!?!

Ook wel spannend

Ja, maar iedereen heeft seks behalve Jeremyass

Garren-ty heeft ook geen seks, yo

Jeremiah zit net een berichtje te tikken (oud nieuws) als hij opkijkt en nog twee hoogleraren ziet, die ineengedoken vanwege het noodweer de receptieruimte van het Butler Guest House binnenkomen. De man schudt het water van een ingeklapte paraplu.

Jeremiah herkent hem: Henderson Anders, de schrijver en docent Engelse literatuur, die ooit een college Hedendaagse fictie van het Zuiden had gegeven dat Jeremiah en Garren in het eerste jaar allebei hadden gevolgd. Dat college bleek enorm onderhoudend, niet in de laatste plaats omdat er maar weinig voor nodig was om Dr Anders af te brengen van zijn lesstof en hem te verleiden tot een goddeloze tirade over andere, succesvollere auteurs uit het zuiden die ‘stuitende, niet eens zelfbedachte bullshit’ op papier hadden gezet.

Dr Anders is in het gezelschap van de knappe jonge weerkundige die vaak op campus-tv is te zien. Ze veegt de sneeuw van haar jas. Glinsterend bruin haar golft aan weerszijden van een kaarsrechte scheiding en omkranst ogen die van binnenuit lijken te stralen. Ze heeft een picknickmand bij zich. ‘Phew!’ zegt ze. ‘Ik was even bang dat we het niet zouden halen.’

‘O, hé, Jeremiah’, zegt Dr Anders. ‘Dit is mijn vriendin, Dr Nancy Poole.’ In zijn ene hand heeft Dr Anders een fles rode wijn. Zijn andere hand ligt tegen de rug van Dr Poole.

‘We zouden uit eten gaan met een sollicitant’, licht Dr Poole toe. ‘Anna Molson?’

‘O ja, die zit hier’, zegt Jeremiah.

‘Ik heb geprobeerd haar te bereiken, maar haar telefoon staat uit. Alles is gesloten vanwege het noodweer. Dus leek het me een goed idee om wat te eten en een fles wijn mee te nemen, en te kijken of we hier een plekje kunnen vinden om te praten.’

Jeremiah vraagt zich af of hij hun moet vertellen waarom Anna Molson haar telefoon uit heeft gezet. Hij is bang dat hij het dikke Butler Guest House-handboek tevoorschijn zal moeten halen om in het register op zoek te gaan naar de paragraaf die er vermoedelijk niet in staat: ‘Seks tussen gasten onderling (p. 13)’.

Maar Dr Anders verandert van onderwerp. ‘Zeg, ik zag je naam staan op de flyer van de Pride Parade.’

‘O. Ja.’ Jeremiah begint nerveus te lachen en voelt dat zijn wangen beginnen te gloeien.

‘Het is toch te dol voor woorden’, zegt Dr Anders, ‘dat die fundamentalisten in de gemeenteraad geen vergunning willen verlenen voor de parade.’

Heel even had Jeremiah de parade gezien als zijn privé-coming-outceremonie. In zijn fantasie was het een soort Harvey Milk-happening. Hij zou de deur van zijn appartement uit komen en zien dat er zich een menigte had verzameld (voornamelijk mannen met een ruig jarenzeventigkapsel en een strakke spijkerbroek), wat de Sean Penn in hem zou doen ontwaken: ‘Je moet ze hoop bieden!’

Aan de Balie van Oneindige Gêne schudt Dr Poole het hoofd. ‘Ik hoop dat je weet dat het faculteitsbestuur achter jullie staat.’

‘Bedankt’, zegt Jeremiah. Hij vertelt dat het paradecomité de volgende dag bijeenkomt om te stemmen over de opties: (1) de parade uitstellen en ondertussen bezwaar aantekenen, (2) de parade beperken tot de campus, of (3) het stadsbestuur trotseren en zonder vergunning naar het centrum lopen.

‘Jullie moeten die parade gewoon houden’, zegt Dr Anders. ‘Laat die hufters jullie maar oppakken.’

‘Ja!’ zegt Dr Poole. ‘Trek op naar het centrum, zodat die oude, bekrompen eikels er niet omheen kunnen.’

Jeremiah moet glimlachen om de goedbedoelende witte liberalen die een timide, donkere jongen aanraden een stel agenten uit een klein plaatsje in het zuiden tegen de haren in te strijken. Hij moet denken aan zijn opa, die in de jaren 1960 deel uitmaakte van de Freedom Riders en dingen zei als: ‘Als je ergens voor leeft, moet je ook bereid zijn ervoor te sterven.’

Is Jeremiah bereid te sterven voor een pride parade? Eerlijk gezegd zou hij het niet erg vinden om eerst een jaar of wat homo te kunnen zíjn, voordat hij ervoor in elkaar wordt geslagen. Of opgepakt. Die hoogleraren hebben makkelijk praten door hém aan te zetten tot burgerlijke ongehoorzaamheid, maar hij is straks degene die met een strafblad de arbeidsmarkt op moet. En hoe pakt dat meestal uit?

En dan was er nog zijn oude, Bijbelvaste opa, met alle verhalen over de keren dat hij oog in oog had gestaan met vervaarlijke honden, brandslangen en sheriffs – hoe zou het bij hem zijn gevallen als Jeremiah had verteld dat ‘het hogere doel’ waarvoor hij bereid was te sterven, een homoparade was? Zou zijn opa zich omdraaien in zijn graf en ‘Gruwel!’ roepen?

Toen de aanvraag voor de parade werd afgewezen, was Jeremiah zowel opgelucht als teleurgesteld geweest. Hij had grapjes gemaakt met Garren, dat het misschien beter was om voor hetero te blijven doorgaan. Statistisch gezien had hij het er in die hoedanigheid beter vanaf gebracht, gezien het feit dat hij in zijn leven drie meisjes heeft gekust en maar één jongen, de eerdergenoemde Trevor Blankenship, die inmiddels een vriend heeft en zich daardoor meer op zijn gemak lijkt te voelen bij Jeremiah. (Negenenzeventig homoseksuelen op de campus en hij heeft er al twee van zich weten te vervreemden?) Nou ja, het heeft in ieder geval een paar mooie foto’s op het schoolbal opgeleverd dat hij zich voordeed als hetero.

Garren, die zijn expertise op een bepaald terrein nooit liet inperken door een gebrek aan kennis, wist de oplossing. ‘Het is die hele mythe rond “uit de kast komen”’, zei Garren. ‘Volgens mij is het gewoon niet genoeg om alleen te weten dat je ervoor in bent. Ga maar na: als tien procent van de mensen homo is, moet je tien keer zo hard je best doen.’

Er zijn ongetwijfeld homobars in Memphis en Birmingham, zei Garren opgewekt, maar los van het feit dat Jeremiah nog geen eenentwintig is, is hij daar ook nog niet aan toe; hij zou het gevoel hebben dat hij een eerstejaars was die bij een van de ouderejaars zat.

Natuurlijk is er nog een andere mogelijkheid, maar telkens wanneer Jeremiah op Grindr kijkt, voelt hij zich ongemakkelijk, en hij is nog niet helemaal klaar voor alle mafkezen en glory holes, spankers en yankers, voor de getrouwde rugbycoaches die heimelijk homo zijn, de state troopers en de verzekeringsagenten.

Daarom had de parade hem, in zijn softfocus-fantasie, een ideale manier geleken om uit de kast te komen – in het openbaar, met zonlicht en regenbogen, strijdkreten, songs en speeches en… zucht, die leuke Trevor Blankenship aan zijn zijde.

Jeremiah schrikt op uit zijn overpeinzingen en ziet de hoogleraren over de Balie van Oneindige Banaliteit gebogen staan, alsof ze iets van hem verwachten. Hij vraagt zich af of dit het moment is voor zijn Harvey Milk-speech. (Je moet ze hoop bieden! En een vergunning voor de parade!)

‘Je zou Dr Molson bellen’, brengt Dr Poole hem in herinnering. ‘Om haar te laten weten dat wij er zijn, met het eten.’

‘O, ja’, zegt Jeremiah. ‘Excuus!’ Hij pakt de telefoon. Maar Dr Molson is natuurlijk niet op haar kamer. Ze zit op de kamer van Dr Eastman, waar ze op dit moment ongetwijfeld naar zijn PhDick zit te kijken.

Tja, deze situatie staat ongetwijfeld ook níét beschreven in het Butler Guest House-handboek.

‘Eh, oké…’ Jeremiah hangt op. ‘Weet u, ik denk dat ik beter even naar haar kamer toe kan gaan. Want eh… de telefoon is… eh… door het noodweer… Zo terug.’

Tussen de kamers en de Balie van Oneindige Treurnis bevindt zich een kleine binnentuin. Jeremiah holt naar de andere kant – de sneeuw is overgegaan in striemende hagel – en betreedt het gedeelte met de kamers. Hij loopt door de gemeenschappelijke ruimte naar kamer 4. Het bordje NIET STOREN hangt er nog altijd. Hij luistert aan de deur: Gelach. Muziek.

Hij drukt zijn oor tegen de deur.

Shit. Marvin Gaye?

Marvin Gaye + NIET STOREN = mensen van middelbare leeftijd die seks hebben.

Hoewel, als hij goed luistert, herkent hij het nummer als Mercy Mercy Me, wat minder sexy is dan, bijvoorbeeld, Let’s Get It On’, maar het blijft Marvin Gaye, de enige zanger die fish full of mercury bijna nog verleidelijk kan laten klinken.

Wat te doen? Jeremiah blijft een volle minuut staan, totdat het nummer is afgelopen. Hij is gespitst op seksgeluiden, maar hij hoort alleen nog maar meer gelach, en even later zegt Dr Molson: ‘Oké, die was makkelijk, maar je bleef zo koel.’

En dan zegt Dr Eastman: ‘Ik weet er een!’ En nog voordat Jeremiah kan aankloppen, klinkt er een nieuw nummer – Lou Reed, die zingt over de laatste grote Amerikaanse walvis.

Misschien hebben ze nog geen seks. Misschien dat geowetenschappers bij wijze van voorspel naar milieusongs luisteren. Uiteindelijk klopt Jeremiah aan. Maar aan de andere kant van de deur lijkt het geluid niet boven de muziek uit te zijn gekomen.

‘Die ken ik niet!’ zegt Dr Molson.

‘Weg ermee, dan!’ roept Dr Eastman, terwijl Lou Reed prevelt over schijten in rivieren en accuzuur lozen in een beek. Dode ratten die aanspoelen op het strand.

Nee, ze hebben echt geen seks, daar binnen, denkt Jeremiah. Hij leunt naar voren om nog iets harder aan te kloppen.

En op datzelfde moment gaat de deur van de binnentuin open en komen Dr Anders en Dr Poole het atrium van het gastenverblijf binnen, met hun eten en hun wijn. De vrije hand van Dr Anders rust nog altijd op de rug van Dr Poole, alsof Dr Poole een buikspreekpop is.

‘Alles oké hier, Jeremiah?’ vraagt Dr Poole. (Jeremiah kijkt naar Dr Anders om te zien of zijn lippen bewegen.)

‘Je bleef zo lang weg’, voegt Dr Anders eraan toe.

‘O, ja, sorry. Kennelijk is ze weggegaan…’

Dan gaat er een andere deur open – kamer 4 – en op het moment dat Jeremiah zich omdraait, ziet hij Dr Eastman de gang op komen, enkel gekleed in een blauwe boxershort.

Hij heeft een ijsemmer in zijn hand en werpt een blik over zijn schouder, terwijl hij doet alsof hij rent in superslowmotion. ‘Moet… ijs… halen… voordat… gletsjer… is… gesmolten!’

Dr Eastman draait zich om, nog altijd in slow motion, en ziet dan Jeremiah en de twee andere hoogleraren voor zijn deur staan. Hij blijft staan, recht zijn rug en laat de ijsemmer voor zijn kruis zakken.

De deur naar de kamer staat wijd open en allemaal zien ze Dr Molson, op blote voeten, met een broek aan maar zonder blouse of beha. Ze staat met haar rug naar hen toe, heeft een drankje in haar hand en danst op een nummer van The Pretenders – Jeremy gelooft dat hij nog nooit van zijn leven iemand zo slecht heeft zien dansen. Ze brult de tekst mee, met een stem die minstens zo hopeloos is als haar danspassen.

‘I went back to Ohio…’

Eindelijk keert Dr Topless zich naar Dr Boxershort. ‘O, neem ook nog even wat popcorn…’

Heel even lijkt iedereen verstard.

Het weer is het klimaat op een bepaald moment en op een bepaalde plek.

Op dit moment en op deze plek worden twee licht depressieve wetenschappers, die op dezelfde baan hebben gesolliciteerd, tijdens een of andere perverse milieuseksdoemparty betrapt door een miskend genie op het gebied van zuidelijke literatuur (zijn groteske personages die gebukt gaan onder intergenerationeel lijden, raken aan thema’s uit een ontaarde Amerikaanse geschiedenis) en een meteorologe die haar studenten leert om voor een groen scherm te gaan staan en op opgewekte toon verslag te doen van de ondergang van de aarde.

In het midden staat, als een scheidsrechter bij een worstelwedstrijd, of een gastheer bij een parenclub, de jonge Jeremiah Ellis, die denkt: mijn god, ben ik nou echt de enige op de hele wereld die geen seks heeft?

5

De beschaving vervalt tot een ontaarde Hellepoel

Zelfs in tijden van rampspoed is er het oneindige aanpassingsvermogen van de mens. Ga maar na: er verstrijken een paar bijzonder ongemakkelijke seconden (Dr Poole: ‘O jee!’ Dr Eastman, op zoek naar zijn broek: ‘We wilden alleen maar…’ Dr Anders: ‘We komen straks wel terug…’ Dr Molson, die haastig haar beha aantrekt: ‘Nee, wacht even…’), waarna er een opmerkelijke gelatenheid neerdaalt over de onverschrokken overlevers.

Jeremiah keert terug van de Balie van Mijn God Wat Ik Nu Heb Gezien met vier wijnglazen en een kurkentrekker. Dr Eastman en Dr Molson zijn aangekleed en zitten met hun gasten in de gemeenschappelijke ruimte, alsof er niets is gebeurd.

Ze delen het eten dat Dr Poole heeft meegenomen, de wijn die Dr Anders heeft meegenomen en het laatste restje whisky van Dr Eastman. Na korte tijd beginnen ze te lachen.

Dr Molson: ‘Zo gênant.’

Dr Anders: ‘Ach, wat geeft het.’

Dr Poole: ‘Sollicitatiegesprekken zijn heel stressvol.’

Dr Eastman: ‘Deze wontons zijn echt goddelijk.’

Anna vertelt hoe Rowan en zij elkaar hebben ontmoet, dat ze het op een drinken hadden gezet om wat post-sollicitatiegesprekstoom af te blazen, en dat ze uiteindelijk een spelletje hadden bedacht, Strip Name That Tune – de Milieuversie, en dat Rowan zwaar aan het verliezen was omdat hij de meeste nummers niet herkende, waarop Anna het hem wat makkelijker had willen maken met Marvin Gaye.

‘Heel attent’, zei Dr Anders.

Rowan en Anna vertellen wat hen tot deze wilde middag had gedreven – het noodweer en de norse vicedecaan die hun allebei het gevoel had gegeven dat ze geen enkele kans maakten op die baan (‘Ja, hij kan behoorlijk bot zijn’, beaamt Dr Poole).

En vervolgens delen ze hun zoek-het-dan-ook-allemaal-maar-uit-frustratie over de onverschilligheid van hun landgenoten ten aanzien van het overweldigende bewijs (deels door henzelf verzameld) dat er zich een klimaatramp voltrekt.

‘Serieus, na een tijdje krijg ik zoiets van “Ik geef het op. Het is zinloos”’, zegt Dr Molson. ‘En als Rowan dan zegt: “Bekijk het ook maar, laten we ons bezatten”, nou ja…’ Ze lacht en maakt haar gedachte niet af. ‘Ik snap je helemaal’, zegt Dr Poole. ‘Je beukt met je hoofd tegen een muur en schreeuwt: “Er moet iets gebeuren”, maar de helft van het land blijft gewoon stemmen op misselijkmakende, corrupte klimaatontkenners.’

‘Het is bijna alsof we zitten te wáchten op het einde’, voegt Dr Anders eraan toe. ‘Alsof we met het hele land hebben besloten er lekker op los te leven en de erfenis van onze kinderen erdoorheen te jagen.’

‘Precies!’ Dr Eastman haakt aan bij deze metafoor: ‘Als een moeder die een extra hypotheek neemt op haar waardeloze huis om stiekem drank en sigaretten te kopen terwijl ze chemo krijgt, en als ze dan doodgaat, dekt het huis dat ze nalaat nog niet eens de helft van haar schulden.’

De anderen merken dat de metafoor een persoonlijk tintje krijgt.

‘En ondertussen’, zegt Dr Molson, ‘zetten we vrouwen onder druk om kinderen te krijgen, om hun eicellen te laten invriezen. Waarom? Zeven miljard mensen op aarde, elke baby die wordt geboren een klimaatramp in het klein.’ Ze vertelt over een Zweedse studie waarin is aangetoond dat elk Amerikaans kind dat ter wereld komt, achtenvijftig ton CO2 extra betekent. Om de ecologische voetafdruk van één Amerikaanse baby te compenseren, zouden 684 tieners de rest van hun leven alles, maar dan ook echt álles, moeten hergebruiken en nooit meer in een vliegtuig mogen stappen.

‘Híj heeft kinderen’, zegt Dr Poole op licht beschuldigende toon, en ze wijst naar Henderson Anders.

‘Maar die haten me’, zegt de schrijver.

‘Dat scheelt’, zegt Rowan.

Jeremiah heeft de tafel gedekt, compleet met servetten, glazen en een kan water. Hij zegt dat hij teruggaat naar de receptie. Hij laat zijn blik nog een keer door de ruimte glijden en heeft het gevoel dat hij een glimp heeft opgevangen van een geheime waarheid van volwassenen, van het de-Kerstman-bestaat-niet-cynisme waarmee deze wetenschappers de wereld bezien. Ze bedanken Jeremiah uitgebreid. Hij zegt dat hij later nog wel een keertje terugkomt om te kijken of ze nog iets nodig hebben. Zijn dienst duurt nog drie uur.

Jeremiah keert terug naar de Balie van Totale Verwarring om aan zijn Poly-sci-paper te werken, maar hij kan zich niet concentreren. Om de twintig minuten loopt hij door de binnentuin om even bij de gasten te kijken – en zo pikt hij flarden op van het gesprek, als een timelapse-lezing over de verschrikkingen van de klimaatwetenschap. Hij leert, onder meer:

–Een catastrofale opwarming van twee graden is waarschijnlijk een gegeven, de afgelopen vier jaar waren de warmste jaren ooit gemeten, en alleen een wonder, een ramp of een onvoorziene technologische ontwikkeling zal de aarde kunnen behoeden voor een noodlottige opwarming van vier graden.

– Terwijl de mens in een catastrofaal tempo fossiele brandstoffen verbruikt, stijgt de concentratie CO2 in de atmosfeer tot de hoogste waarde in vijftig miljoen jaar, en stijgt de hoeveelheid broeikasgassen tot een niveau waar in geen vierhonderd miljoen jaar sporen van zijn terug te vinden.

–IJzingwekkende voorspellingen over de wereldwijde zeespiegelstijging doen de realiteit nog lang geen recht, en het smelten van de gletsjers en de Groenlandse ijskap gaat veel sneller dan eerder gedacht. Zoals Dr Molson zegt: ‘Een stad als Miami is in feite ten dode opgeschreven.’

–We zitten midden in de zesde massa-extinctie, mogelijk nog ingrijpender dan de komeet die de dinosauriërs heeft weggevaagd, en zoals Dr Eastman zegt: ‘De ijsberen zijn er geweest, net als de walvissen, en eigenlijk alle grote dieren. Waaronder wij.’

Elke opmerking komt weer harder binnen bij Jeremiah dan de voorgaande, en de mokerslag volgt wanneer hij een nieuwe fles wijn komt brengen, die hij heeft opgeduikeld uit een kast in het kantoor van de alumnivereniging.

–Er is geen historisch precedent, en daarmee ook geen antwoord op een dergelijke ramp (dit blijkt het thema te zijn van een kort verhaal waar Dr Anders aan werkt) omdat literatuur, zelfs dystopische literatuur, humanistisch van aard is, en beschaving (liefde, goedheid, intelligentie) dient als basis voor een evenwicht, terwijl in de werkelijkheid de menselijke beschaving misschien weinig meer is dan ‘een slimme infectie’.

Maar deze nihilistische uiteenzetting over de dreigende milieuramp – afwisselend leerzaam en beangstigend – is nog maar de helft van wat Jeremiah meekrijgt, die nacht in de gemeenschappelijke ruimte bij de gastenkamers aan de andere kant van de binnentuin in het Butler Guest House aan Mississippi State University in Starkville, Mississippi, Verenigde Staten, Noord-Amerika, aarde. Los daarvan:

–De stellen worden steeds luidruchtiger, schreeuwen over politiek en het milieu, maken gedachtesprongen waarbij plotse persoonlijke ontboezemingen opborrelen: ‘Ik meen het!’ schreeuwt Dr Anders op zeker moment. ‘Misschien moet ik Faulkner gewoon opgraven en herbegraven, zodat ik zelf tenminste verder kan!’

Op een normale avond zou Jeremiah de beveiliging hebben gebeld, zoals hij wel vaker heeft gedaan bij alumni van het studentencorps. Maar gezien het noodweer, het beperkte aantal gasten en de sombere vooruitzichten voor de mensheid denkt Jeremiah: ach, wat kan het ook schelen, laat ze lekker hun einde-der-tijdenfeestje bouwen.

En dus bouwen ze hun einde-der-tijdenfeestje. Na de whisky van Dr Eastman en de drie flessen wijn herinnert Dr Anders zich dat hij nog wat in de auto heeft liggen, en hij waagt zich in de regen, waarna ze aan cannabislolly’s likken en het feestje iets ingetogeners krijgt.

Dan komt er een laptop tevoorschijn en klinkt er weer muziek, eerst met hetzelfde milieuthema als daarvoor (sans strippen), maar na Big Yellow Taxi besluiten ze dat de totale ondergang van de aarde schreeuwt om dansmuziek, en gaat de volumeknop steeds verder open, totdat het geluid uiteindelijk ook de andere kant van de binnentuin bereikt en Jeremiahs voet onwillekeurig meewipt op de maat van een nummer van Donna Summer, aan de Balie van De Lol Is Er Nu Wel Af.

Dansmuziek leidt onvermijdelijk tot dansen en in het laatste uur van Jeremiahs dienst ziet hij aan de overkant van de binnentuin alle mogelijke combinaties van dansvloerromantiek: jongen-meisje, meisje-meisje, op een gegeven moment zelfs jongen-jongen, en tot slot, als de twee mannen weigeren te zoenen, worden ze zo hartgrondig uitgejouwd door Dr Poole en Dr Molson dat Dr Anders Dr Eastman in een soort houdgreep neemt en ze de beroemde foto van de matroos op D-day ensceneren.

De volwassenen zijn inmiddels volkomen lam. Als Jeremiahs dienst is afgelopen, blijft hij nog een uur achter de Balie van Bovenmenselijk Geduld zitten om aan zijn paper te werken, totdat hij uiteindelijk gaat vragen of ze het feestje kunnen opbreken. Hij wil zijn baantje niet kwijt. Hij heeft maar één keer eerder problemen gehad bij het Butler Guest House, toen een aantal bezoekende rugby-rekruten na zijn vertrek nog ergens bier hadden weten te vinden en er een paar ruiten waren gesneuveld. Zijn leidinggevende, Lamme Jimmy, had hem duidelijk gemaakt dat zijn dienst er pas op zit als ‘de lichten uit zijn’ en alles stil is.

Maar nu zijn de lichten nog lang niet uit. Dr Eastman heeft net verteld dat hij een flinke stapel elpees met countrymuziek uit de jaren 1960 en 1970 heeft geërfd van zijn vader, en hij gaat op zoek naar een oud Johnny Cash-album, At San Quentin, om een nummer te laten horen over de avond dat Johnny werd opgepakt door de politie, hier in Starkville. ‘Ik heb mijn vader nooit gekend’, bekent hij. ‘Als jongetje stelde ik me hem voor als Johnny Cash.’

Ze brengen een toost uit op Rowans overleden vader en zingen uit volle borst Folsom Prison Blues, biechten luidkeels op dat ze in Reno iemand hebben neergeschoten, alleen om te zien hoe hij zou sterven.

Zijn songs toelaatbaar in de rechtbank, stuurt Jeremiah aan Garren.

Rappers hopen van niet, stuurt Garren terug.

De hoogleraren zien hem met zijn telefoon in de weer, op enige afstand van het feestgedruis. ‘Jeremiah! Zing lekker mee!’

‘Kom dansen, Jeremiah!’

Nee, morgen is een belangrijke dag.

De hoogleraren bieden hem wijn aan, en als hij het aanbod afslaat, een cannabislolly. Jeremiah zegt dat hij niet drinkt en dat hij geen drugs gebruikt.

‘Wat goed!’ zeggen ze, en ‘Geweldig!’ en ‘Knap, hoor!’ Vier ladderzatte volwassenen gaan er zeker vijf minuten over door hoe geweldig het is dat Jeremiah nuchter blijft.

Sterker nog, Jeremiah zegt: ‘Zou het misschien ietsje zachter kunnen?’ Hij legt uit dat hij eigenlijk pas naar huis mag als ‘alles stil is’, en dat hij de volgende ochtend om 9.00 uur die bijeenkomst bij Spectrum heeft en of hij misschien…

‘Dat is waar ook! Spectrum! De Pride Parade!’ Dr Anders pakt Jeremiah bij zijn schouders en schreeuwt op een volume dat wordt gerechtvaardigd door het onderwerp noch de afstand: ‘Je moet ze overhalen om meteen door te stoten naar het centrum!’

Vervolgens vertelt Dr Anders aan Dr Molson en Dr Eastman over de MSU Pride Parade, en dat Jeremiah in het comité zit dat een vergunning heeft aangevraagd voor de parade, en dat die gelovige fossielen in de gemeenteraad van Starkville geen vergunning willen verlenen – de enige keer in de geschiedenis van de stad dat een vergunning voor een parade is geweigerd. En dat Jeremiah de volgende ochtend moet stemmen of de parade al dan niet wordt uitgesteld, wordt beperkt tot de campus, of toch gewoon door de binnenstad zal gaan, waarmee de politie van Starkville zal worden opgezadeld met het dilemma om al dan niet in te grijpen.

Het cohort dronken en depressieve hoogleraren oordeelt in koor: ‘Jullie moeten naar de binnenstad trekken!’ En: ‘Laat ze jullie maar in de cel gooien.’

De emotionele aanmoedigingen doen Jeremiah denken aan de keer dat zijn vader en zijn oom Mo zich een stuk in de kraag hadden gezopen tijdens de wake voor zijn oma Jean en ze hem om beurten trakteerden op slechte levenslessen. (Het belangrijkste is: altijd je wrok blijven koesteren!)

Om onbegrijpelijke redenen is er iets lijzigs in Dr Eastmans stem gekropen, iets wat hij zelf vermoedelijk voor een Mississippi-accent houdt. Hij zegt tegen Jeremiah: ‘Y’all gotta fight, my man.’

‘Goed, ik zal proberen eraan te denken’, zegt Jeremiah.

Dr Anders heeft een sliertje speeksel tussen zijn lippen, wat oom Mo ook soms heeft. ‘Laat je niet klein krijgen door die eikels, J-dog.’

Dr Poole roept: ‘Hou stand, Jeremiah.’

Dr Molson zegt: ‘Weet je, ik ben zelf ook een beetje biseksueel.’

‘Oké’, zegt Jeremiah en hij gaat weg. Het is allesbehalve stil, maar deze avond kent geen precedent. Omdat er twee mensen van de staf aanwezig zijn, hoopt hij dat zijn vertrek hem niet in de problemen zal brengen.

Eenmaal weer achter de Balie van Wat Doet Het Er Ook Allemaal Toe, zet Jeremiah een laatste notitie in het logboek. Hij klapt zijn computer dicht en blijft heel even stilletjes zitten, overdenkt deze merkwaardige avond. Hij heeft buikpijn, als een kind dat dingen heeft gehoord die niet voor zijn oren zijn bestemd. Niet dat hij zich niet bewust was van de gevaren van de klimaatverandering. Het komt zo hard aan omdat hun pessimisme zo bodemloos is, zo stellig.

Doemgedachten over het klimaat richten zich altijd op individueel gedrag: recyclen, geen rundvlees eten, een hybride auto kopen. Maar dit. Dit is anders. Dit is geen kwestie van het probleem aanpakken; dit is erin berusten. Het is het nihilisme dat hem nekt. Het is één ding om volwassenen te horen zeggen dat de Kerstman niet bestaat. Maar om te horen dat er geen toekomst bestaat? Een mes in je hart.

Jeremiah haalt zijn telefoon uit de oplader. Vier keer per dag moet hij dit ding opladen, dit snoertje is zijn verbinding met de rest van de wereld. Wat is er allemaal voor nodig om dit kleine wonder van innovatie en techniek te maken? En tegen welke prijs? En wat zal er gebeuren als deze dingen het begeven, als – in het geval de wetenschappers gelijk hebben – alles het begeeft?

Zijn zus reageert eindelijk en schrijft dat de profielfoto die hij heeft gestuurd hot, hilarisch, perfect! is.

Hij heeft ook drie nieuwe berichtjes van Garren. Kom je naar huis? Ben je opgepikt door een seriemoordenaar? Wees voorzichtig.

Deena en Garren. Deze mensen die van hem houden… en hij van hen… Het is overweldigend… Wat zei Dr Molson nou: zeven miljard mensen op aarde… elke baby die wordt geboren een klimaatramp in het klein… terwijl we zoveel van onze dierbaren houden… Wat zal er van hen worden?

In de kerk werd altijd bij hoog en bij laag volgehouden dat de zachtmoedigen de aarde beërven, maar Jeremiah is al dik twintig jaar zachtmoedig en deze bewering valt duidelijk onder het kopje Valse Beloften.

Het is allemaal zo deprimerend. Waarom zou je nog gaan stemmen of demonstreren of… wat dan ook. Hij kan ze wel wat doen, zijn leraren op de middelbare school in dat kleine plaatsje in een Republikeinse staat, die een paar wezenlijke details hebben achtergehouden – zoals het feit dat de aarde ten dode is opgeschreven. De religieuze gekkies hebben gelijk: dit is echt het einde der tijden. Het is net alsof hij altijd alleen de puzzelstukken heeft gezien, en nu het hele, kapotte plaatje ziet.

Uitzichtloos, denkt Jeremiah.

Precies. Dat is het woord.

Hij laat zijn hoofd in zijn handen rusten.

Als Jeremiah zichzelf weer bij elkaar heeft geraapt, stuurt hij Garren een berichtje: Kom eraan. Hij stuurt Deena een berichtje: Hou van je, zus. Hij maakt een notitie voor de ochtendconciërge, Lamme Jimmy. Dan pakt hij zijn jas en staat op.

Jeremiah werpt nog een laatste blik door het raam, op de binnentuin. Hij kan niet goed zien wat er gebeurt, ziet alleen bewegende lichamen, dansende lichamen – of misschien is het ontaard in iets anders, iets wat hij niet wil weten, alsof hij per ongeluk op een kanaal met perverse hooglerarenporno is gestuit. Niet kijken. Als je dit eenmaal hebt gezien, staat het voorgoed op je netvlies gebrand.

Uiteindelijk keert hij de Balie van Gelukzalige Onwetendheid de rug toe.

Buiten is het noodweer wat geluwd. De temperatuur is gestegen en de sneeuw die eerder is gevallen, is gesmolten. Overal liggen boomtakken en bladeren. Het is een koele maar goeddeels heldere Mississippi-nacht. De maan piept zelfs even achter een wolk vandaan terwijl Jeremiah in zijn eentje over straat loopt. Hij steekt de campus over, stapt over takken en rotzooi heen – natte papieren, een flyer van de MSU, slierten tape –, allemaal door de storm in de rondte geblazen. Hij komt langs het stadion, de snelweg, de begraafplaats. Er rijden een paar auto’s, maar verder ziet hij geen mens. Zeven miljard mensen op aarde, maar vanavond is hij de enige. Hij komt bij het appartement dat hij deelt met Garren, in een oude pachterswoning, waar vroeger hele families woonden, die op de katoenvelden moesten werken tot ze erbij neervielen. Een van Jeremiahs betovergrootvaders was pachter, de zoon van slaven. In de familie doet een verhaal de ronde over een oom die was gelyncht enkel en alleen omdat hij onder de appelboom van een boer had geslapen.

Weer speelt dat woord, ‘uitzichtloos’, door Jeremiahs hoofd.

Hij staat buiten. Kijkt op naar de eindeloze hemel.

6

Om onverklaarbare redenen maakt Johnny Cash zijn opwachting in een verder dystopisch verhaal over klimaatverandering

Een andere lenteavond, een andere tijd en een andere plek, en Johnny Cash sluit zijn optreden af op de countryavond aan Mississippi State University. Zoals wel vaker dat jaar kan de benevelde zanger niet slapen als hij van het podium komt; hij is te high, te geil, hij brandt van nieuwsgierigheid. De instrumenten zijn ingeladen en de andere muzikanten, onder wie zijn aanstaande echtgenote June Carter, gaan terug naar het University Motel om wat te slapen voordat ze doorgaan naar hun volgende optreden. Johnny gaat in zijn eentje de stad in, een paperback in zijn achterzak. Hij doolt van het ene feestje naar het andere, zowel op als buiten de campus, totdat hij uiteindelijk met iemand mee terug kan rijden naar het motel.

Maar hij kan nog altijd de slaap niet vatten en om twee uur ’s nachts verlaat hij zijn kamer en loopt het motel uit om ergens sigaretten te halen. Hij komt in een woonwijk met aan weerszijden van de straat magnolia’s en hij stapt een tuin in en plukt ‘a dandelion here, a daisy there’. Wat er vervolgens gebeurt, vinden we terug in een betrekkelijk onbekend nummer uit de Cash-canon, Starkville City Jail, op de tweede van de vier live-gevangenisplaten die Johnny zou maken: At San Quentin.

Er komt een politieauto aan en de koplampen schijnen in de tuin waar Johnny ofwel bloemen plukt ofwel staat te plassen, en dan maakt hij hardhandig kennis met de avondklok die in Starkville geldt. Hij wordt opgepakt wegens openbare dronkenschap en landloperij. En dan beland je, zoals Johnny zingt, in de Starkville City Jail.

Zes uur later komt hij op borgtocht vrij, na betaling van zesendertig dollar.

Jaren later weet een journalist, Robbie Ward, de man op te sporen die naar eigen zeggen die nacht in 1965 bij Johnny in de cel heeft doorgebracht. Smokey Evans was vijftien en hij zat in de bak wegens openbare dronkenschap toen de zanger werd binnengebracht. Als we Smokey mogen geloven, deed hij die nacht geen oog dicht. Johnny ijsbeerde de hele nacht, razend en tierend, door de cel en schopte zo hard tegen de tralies dat hij een teen brak. Het laatste wat hij deed voordat hij de cel uit mocht, was Smokey zijn afgetrapte zwarte schoenen geven. ‘Hier heb je een aandenken’, zou hij hebben gezegd. ‘Ik ben Johnny Cash.’

Die ochtend in 1965 loopt Johnny door het gangpad van de tourbus, haveloos en afgepeigerd. Het valt de andere muzikanten nauwelijks op. Ze kennen John niet anders. Maar June Carter ziet dat hij een beetje hinkt, en als ze haar blik naar beneden laat glijden, vraagt ze zich af waarom hij geen schoenen draagt.

Drieënvijftig jaar later ligt Jeremiah Ellis in diezelfde stad in bed en vraagt zich af hoe het zou zijn om te worden opgepakt en in de Starkville City Jail te belanden. Hij zou niet zomaar een jongen zijn die de wet overtreedt, maar een jongen van gemengd bloed, een homo, de achter-achter-achterkleinzoon van slaven, een onbeschaamde neger in de ogen van een of andere oude hulpsheriff in het zuiden, die heimelijk terugverlangt naar de wetten tegen rassenvermenging; of hij zou een makkelijk doelwit zijn voor kleingeestige andere gevangenen.

Misschien moest hij maar niet naar die bijeenkomst gaan. Misschien heeft hij niets te zoeken bij een pride parade; er valt iets te zeggen voor de gedachte dat je eerst meer dan drie weken openlijk homo moet zijn voordat je kunt uitdragen er trots op te zijn. En stel nou dat die cynische hoogleraren gelijk hebben – stel dat de wereld afstevent op een catastrofe? Als je het zó bekijkt, wat heeft het dan voor zin dat negenenzeventig homoseksuele studenten (en dat dan nog alleen als iedereen komt opdagen) een of andere onzinnige parade houden in een stad waar ze niet gewenst zijn? Misschien kan hij beter het voorbeeld volgen van de hoogleraren en zich bezatten. Zich laten gaan. Hij is altijd zo behoedzaam – maar waarom eigenlijk? Hij zou een beetje van het leven moeten genieten zolang het nog kan. Misschien heeft Garren gelijk (hoe stom en bot ook, maar misschien heeft hij gelijk), en kan Jeremiah zich er beter druk over maken dat hij iemand vindt om mee naar bed te gaan. Zich laten bedelven onder pikken.

Is dit het einde van de wereld?

Natuurlijk is het een onmogelijke vraag, een paradox omdat het zowel absoluut zeker is als volkomen onkenbaar, even onweerlegbaar en ondoorgrondelijk als het ontstaan van het heelal of het ontstaan van het leven.

Yeah, that’s it, ain’t it? zegt Johnny Cash. Thirty-six dollars for picking flowers and a night in jail? You can’t hardly win, can ya?

Maar er zijn ook dingen die we wél kunnen weten:

Op zijn laatste elpee, Ain’t No Grave, zal Johnny Cash zingen dat geen enkel graf zijn lichaam gevangen zal kunnen houden. Helaas blijkt hij zich daarop te hebben verkeken, en in 2003 overlijdt hij aan de gevolgen van diabetes. In 2005 overlijdt ook zijn oude celgenoot Smokey Evans, aan verwondingen die hij heeft opgelopen tijdens een vuistgevecht. Smokey zal zijn dierbare bezit, de zwarte schoenen van Johnny Cash, nalaten aan zijn neef in Georgia, maar niet lang daarna zullen de schoenen zoekraken.

Nancy Poole zal tot de ontdekking komen dat ze zwanger is en zij en Henderson Anders zullen in het huwelijk treden tijdens een bescheiden plechtigheid in het stadhuis. Ze zullen een tweeling krijgen, een jongen en een meisje. De eerste paar jaar van hun huwelijk zullen echter niet makkelijk zijn, en vier jaar na de geboorte van de tweeling zullen ze scheiden. Maar Henderson zal zich verloren voelen zonder zijn gezin en beloven hulp te zoeken voor de depressies en de woedeaanvallen waarmee hij al zijn hele leven kampt. Het stel zal weer nader tot elkaar komen en ze zullen hun huwelijksgeloften nieuw leven inblazen tijdens een prachtige ceremonie op de campus, met de kleine Eudora Anders als bruidsmeisje, en de kleine Faulkner Anders die de ringen aanreikt.

Rowan Eastman zal uiteindelijk de baan aan Mississippi State University krijgen als de uitverkoren kandidaat zich terugtrekt. Uiteindelijk zal hij een huis vinden in Starkville. De sushi is onverwacht lekker en er is een leuke groep ruimdenkende mensen. De studenten zijn slimmer dan hij had gedacht en zijn klimaatfanatisme blijkt geen probleem. Sterker nog: hij zal de eerste Central Mississippi Climate Conference ooit organiseren en hij zal het faculteitsbestuur adviseren bij het oprichten van een milieugroep op de campus. Hij zal bevriend blijven met Nancy en Henderson Anders totdat ze gaan scheiden, waarna Rowan het verkloot door Nancy mee uit te vragen. Als Henderson daarachter komt, geeft hij zijn vriend een dreun in zijn gezicht. Het is een opeenvolging van gebeurtenissen die min of meer letterlijk is terug te vinden in Hendersons roman Starkville. Maar Rowan zal zijn verontschuldigingen aanbieden en heel langzaam, stapje voor stapje, zal hij zich losmaken uit de door rampen getekende schaduw van zijn moeder – totdat hij een vrouw leert kennen die veel van haar weg heeft, Carla, een barvrouw die van country houdt, en met wie hij prompt in het huwelijk treedt.

Anna Molson zal besluiten geen kind te krijgen en ook haar eicellen niet te laten invriezen. Ze zal besluiten geen ander kapsel te nemen. Ze zal niet naar Mississippi verhuizen – sterker nog, als de vicedecaan haar de baan aanbiedt, zal ze alleen maar zeggen: ‘Ik heb besloten mijn huidige baan aan te houden.’ Ze zal Bashir niet vertellen over ‘die nacht’ en ze zullen besluiten hun huidige werk én hun langeafstandsrelatie voort te zetten. In wat zij hun hernieuwde-geloftenceremonie noemen, zal Bashir de Tinder-app van zijn telefoon verwijderen. (Zij: ‘Eh, volgens mij was dat Uber Eats.’ Hij: ‘O ja, sorry.’) Uiteindelijk, als Anna aan een nieuw project begint, zal Bashir met haar meegaan naar Siberië.

Nog belangrijker is dat Anna zich met een hernieuwd gevoel van zingeving op haar werk zal storten. Nog geen twee jaar later zal haar artikel over de variaties in de Siberische bodemtemperatuur, de solubiliteit en de smeltsnelheid de aandacht trekken van een internationaal team dat zich bezighoudt met nieuwe technieken voor het afvangen van CO2 – de baanbrekende techniek om CO2-uitstoot van energiecentrales af te vangen, of CO2 uit de lucht te halen, en het rechtstreeks in vulkanisch gesteente te pompen, waar het al snel een vaste stof zal vormen: calciet of ankeriet. Hoewel de technologie alleen nog is getest op kleine schaal, in geïsoleerde omstandigheden, is het in potentie een schone manier om miljarden tonnen klimaatschadelijk CO2 uit de atmosfeer te halen – mits de techniek op grote schaal kan worden toegepast. Een van Anna’s bijdragen zal het voorstel zijn om hier de Siberische Trappen voor te gebruiken, want haar onderzoek heeft aangetoond dat de lage temperaturen het stollingsproces versnellen en stabiliseren, waardoor zelfs vloeibaar kooldioxide, dat makkelijker is te transporteren, maar ook onvoorspelbaarder is, kan worden opgeslagen en begraven. Door de ontzagwekkende omvang van de Trappen, sommige met een oppervlak van wel zeven miljoen vierkante kilometer, grofweg de grootte van Australië, is dit gebied de eerste serieuze kandidaat voor het op grote schaal afvangen van CO2, en als Anna’s team de prestigieuze Crafoord Prize ontvangt, stuurt The New York Times een verslaggever naar Siberië om haar te interviewen. Ze legt uit dat de Siberische Trappen vermoedelijk zijn gevormd tijdens de vorige massa-extinctie, de Perm-Trias-extinctie, ook wel de Great Dying genoemd, die zo’n 250 miljoen jaar geleden plaatsvond en waarbij 96 procent van alle in zee levende soorten en 70 procent van de gewervelde landdieren is weggevaagd, deels door een enorme vulkanische activiteit in Siberië.

‘Zou het geen mooie speling van het lot zijn als de plek die ooit het leven heeft weggevaagd, ons nu zou kunnen helpen het leven te redden?’ wordt ze geciteerd in de Times. ‘De uitdagingen waarvoor we ons geplaatst zien, zijn onvoorstelbaar, dat mag duidelijk zijn, maar dit is een begin, en dat geeft hoop.’

7

Met een snik en een knal

Zoals wel vaker het geval is na hevig noodweer, is de lucht op de ochtend na de grote klimaatorgie adembenemend. Zo helder en zo verzadigd, doordrenkt van vocht, en dan die kleuren – de hemel een zacht wit-blauw, alsof er vergiffenis is geschonken. Uit bomen en planten ontspruiten alle mogelijke tinten groen, en de kastanjes bloeien ongegeneerd, met vruchten die haast rode pepers lijken. Het zonder meer exceptionele noodweer lijkt niet meer te zijn geweest dan een droom, een griezelig verhaal voor bij het kampvuur.

Is het gek dat we in een dergelijke wereld onze doemgedachten, ons verdriet en onze wanhoop zo snel weer afschudden? Wie zou kunnen geloven dat er zo’n kwetsbaarheid schuilt in zo’n verpletterende schoonheid? Jeremiah voelt een lichte huivering als hij over de campus loopt en al die pracht om zich heen ziet.

Anna Molson voelt vooral de kwetsbaarheid. Ze heeft zo’n droge mond dat ze zou willen dat er een droger woord bestond dan ‘droog’ om aan te geven hoe droog haar droge mond is. Ze vraagt zich af waar ze is. Ze gaat rechtop zitten en stoot haar hoofd tegen een toetsenbordlade. Kennelijk… zit ze onder een bureau. Ze vraagt zich af wiens bureau.

Haar blik glijdt naar beneden en tot haar schrik ziet ze dat ze alleen een heren-T-shirt draagt, en een onderbroek. Goddank is het haar eigen ondergoed. Dat is geruststellend. Het T-shirt is blauw en er staat Cuba op, en Paradise of the Tropics.

‘Alles goed, Dr Molson?’

Ze kijkt op en ziet Jeremiah in de deuropening van de receptieruimte van het Butler Guest House.

‘Ik geloof het wel.’ Ze herinnert zich vaag dat ze Rowans kamer uit is gelopen na een dronken discussie over de vraag waar ze moest slapen. ‘Ik had mezelf buitengesloten en kon mijn kamer niet meer in. Ik wilde kijken of je een reservesleutel in dit bureau hebt liggen. Kennelijk ben ik toen in slaap gevallen.’ Ze probeert zich te herinneren hoe laat dat was. Vier uur misschien? ‘Hoe laat is het nu?’

‘Halfzeven’, zegt Jeremiah. Na een goeddeels slapeloze nacht is hij naar het Butler Guest House gegaan om op te ruimen voordat Lamme Jimmy om zeven uur aan zijn dienst begint, en toen trof hij de slapende Dr Molson aan onder de Balie van Ochtendlijk Berouw.

Hij knikt in de richting van de binnentuin en de gemeenschappelijke ruimte van de gastenkamers. ‘Kan ik… veilig naar binnen? Ik moet opruimen voordat mijn baas komt.’

En ineens is er, naast de hoofdpijn en de droge mond, ook schaamte als Anna zich afvraagt wat Jeremiah allemaal heeft gezien – en wat was er eigenlijk allemaal precies te zien? Ze heeft nog nooit zoiets gedaan als dít – al is haar niet helemaal duidelijk wat ‘dit’ precies behelst, en wie er precies waarbij betrokken was. Ze weet nog wel dat Bashir op zeker moment een berichtje had gestuurd: Hoe was je etentje met de hoogleraren? Ze had haar mobiel voelen trillen op het moment dat zij en Dr Poole begonnen aan een trage, kronkelende striptease voor de twee joelende mannen. Ze herinnert zich dat ze even was opgehouden met dansen, Bashirs berichtje had gelezen en had moeten denken aan alle leugens die hij haar op de mouw had gespeld in de tijd dat hij met half Miami het bed in dook. Saai, schreef ze terug, gooide haar mobiel aan de kant en hielp Nancy Poole uit haar blouse.

‘Laat mij anders eerst even kijken’, zegt Anna tegen Jeremiah. Ze zit nog altijd half onder zijn bureau en kijkt om zich heen, op zoek naar iets om aan te trekken. Jeremiah zegt dat hij weet waar de extra toga’s hangen, en hij pakt er eentje voor haar.

‘Dank je’, zegt ze.

De gemeenschappelijke ruimte is één grote puinzooi van wijn- en whiskyflessen, chips, popcorn en rondslingerende kleren.

Anna geeft een zetje tegen Rowans deur, die op een kier staat, en dan ziet ze de andere drie, die hun roes liggen uit te slapen – Rowan in zijn eentje in het ene queensize bed, Henderson en Nancy opgekruld in het andere. (Ze herinnert zich dat ze, in haar eigen dronken logica, op zoek was gegaan naar een sleutel in Jeremiahs bureau, vanuit de gedachte dat ze tegenover Bashir zou kunnen volhouden dat ze ‘met niemand naar bed was geweest’ als ze in haar eigen kamer zou slapen.)

Jeremiah komt met een bezem en schoonmaakmiddelen de gemeenschappelijke ruimte binnen.

‘Het spijt me verschrikkelijk’, zegt Anna. ‘Het is een beetje uit de hand gelopen.’

‘Geeft niet’, zegt Jeremiah terwijl hij de scherven van een wijnglas opraapt. ‘Als het maar is opgeruimd voordat mijn baas komt.’

‘We hadden ons nooit zo mogen laten gaan’, zegt Anna nogmaals.

‘Het geeft echt niet’, zegt Jeremiah. ‘Ik ben blij dat u zo’n leuke avond had.’

Leuk. Jezus.

Jeremiah laat de bezem even rusten. ‘Maar mag ik iets vragen?’

‘Natuurlijk’, zegt ze.

‘Is het echt allemaal zo erg als het gisteravond klonk?’

Anna probeert te bedenken hoe ze de vorige avond moet verklaren – een combinatie van mensen van een zekere leeftijd, het somber stemmende politieke landschap, de somber stemmende toestand van de wereld, en haar eigen malaise over het feit dat ze de veertig nadert, over Bashir en het Molson-Reed Axioma, over haar slinkende voorraad eicellen – dat alles bij elkaar.

‘Het is een stressvolle tijd, en volgens mij moesten we gewoon even stoom afblazen’, zegt Anna.

‘Ik bedoel niet wat er hier is gebeurd’, zegt Jeremiah. ‘Ik bedoel waar u het over had. U klonk allemaal zo moedeloos. Toen ik gisteravond naar huis ging, spookte steeds het woord ‘uitzichtloos’ door mijn hoofd – dat mensen alleen maar ellende betekenen en dat baby’s de aarde verwoesten en dat alles wat we doen het alleen maar erger maakt.’

Anna kijkt hem lang aan, deze ernstige jongen met zijn dikke brillenglazen, zijn slecht geknipte afro, het overhemd met knoopjes, de baggy jeans. Ze voelt het volle gewicht drukken van haar ongekende schaamte. ‘Jeremiah…’ begint ze.

Maar hij wil zijn verhaal afmaken. ‘Ik ben nog niet zo oud’, zegt Jeremiah. ‘Ik weet nog niet precies wie ik ben. En het is de bedoeling dat ik over twee uur ga stemmen over de vraag of we met ons stomme homoclubje naar de binnenstad moeten trekken, zodat een stelletje achterlijke lui langs de route kunnen gaan staan om ons uit te maken voor flikker, en te schreeuwen dat we in de hel zullen belanden.

Maar als u het mij vraagt…’ Jeremiah aarzelt even, kiest zijn woorden met zorg, ‘mag je de handdoek pas in de ring gooien als je echt al het mogelijke hebt gedaan.’

Dit treft Anna als een mokerslag. Ze ziet de studenten in andere steden voor zich, die demonstreren tegen de inmiddels wekelijkse school shootings, met hun volkomen redelijke eis dat de overheid haar gezonde verstand gebruikt, ruimte maakt voor de ratio, dat er iets wordt gedáán, dat er iets van wapenwetgeving komt – hoe ontmoedigend moet het zijn om te zien hoe de volwassenen hun schouders ophalen over het achterlijke, irrationele beleid, alsof er toch niets meer aan te doen is.

‘Nou ja, ik geloof dat ik dat eigenlijk wil vragen’, zegt Jeremiah. ‘Of u denkt dat we echt al het mogelijke hebben gedaan?’

Deze tweede vraag doet Anna naar adem happen. Nee, denkt ze, we hebben helemaal geen ene reet gedaan. Niet echt. We gaan naar congressen en houden lezingen en we schrijven stukken en maken protestbordjes, en op een afgesproken dag gaan we de straat op en daarna keren we terug naar ons werk, naar de tv, naar het leven van alledag, vol roddels en afleiding. En om dan zo’n vraag te krijgen van deze jongen, hier, in Mississippi, waar mensen zijn gestorven voor wezenlijke burgerrechten? Het wordt haar te veel. Anna begint te huilen.

‘Het spijt me…’ zegt Jeremiah.

Ze komt overeind, loopt naar Jeremiah en omhelst hem. Ze bedankt hem en zegt: ‘We kunnen nog zoveel meer doen.’

Rowan Eastman wordt wakker van geluiden op de gang. Hij ziet Henderson en Nancy in het andere bed liggen en probeert de nacht te reconstrueren – Wacht even, heb ik Henderson gekust? Hij zou willen dat hij niet zo stoned en zo dronken was geweest, dat hij zich flarden zou kunnen herinneren in plaats van alleen willekeurige flitsen. Hij besluit op zoek te gaan naar Anna om te kijken of zij oké is met alles wat er is gebeurd en om te vragen of ze misschien nog een keertje wil afspreken, al ligt er wel erg veel druk op een tweede afspraakje nadat de eerste ontmoeting is geëindigd in een halfnaakte kluwen onbekenden.

Hij komt kreunend uit bed en loopt van zijn slaapkamer naar de gemeenschappelijke ruimte. In het waarneembare heelal is materie onderworpen aan de vier wetten van de thermodynamica, maar vanaf dit moment zou Rowan daar graag een vijfde aan willen toevoegen – Het kan altijd nog gekker – want als hij zijn kamer uit komt ziet hij te midden van alle lege wijnflessen en rondslingerende kleren Anna staan, om onverklaarbare redenen gehuld in een zwarte toga, in een innige omhelzing met de werkstudent, Jeremiah. Het wordt Rowan te veel, hij draait zich om en gaat weer naar bed.

En zo ziet het einde van de wereld eruit:

Die ochtend tijdens de Spectrum-commissievergadering houdt Jeremiah een opzwepende toespraak waarin hij de aanwezige studenten voorhoudt: Je mag pas de handdoek in de ring gooien als je echt al het mogelijke hebt gedaan. De commissie stemt er unaniem voor om met de parade dwars over de campus naar de binnenstad van Starkville te trekken, met of zonder vergunning. Nadat van alle kanten druk is uitgeoefend, verleent de gemeenteraad alsnog een vergunning en een maand later lopen er meer dan vijfentwintighonderd mensen door de straten van Starkville, om zich sterk te maken voor homorechten, getooid met regenboogbanners en ballonnen, zwaaiend met MSU-koeienbellen die zijn beplakt met regenboogtape. Op straat staan nog veel meer mensen te juichen. Ze komen uit Birmingham, Memphis en Jackson, en Jeremiah vindt zijn plek in hun midden, loopt in de voorste rij, samen met Trevor Blankenship en de andere organisatoren. Zijn kamergenoot Garren loopt een paar rijen achter hem, in een zelfgemaakt T-shirt met als opdruk straight-but-sensitive-as-shit. Jeremiah werpt steeds glimlachend een blik over zijn schouder, laat met tranen in zijn ogen alles op zich inwerken: alle gezichten, alle regenbogenbanners, alle pure liefde – een geheel dat zich uitstrekt van het ene huizenblok naar het andere, langs verkeerslichten, door straten, tot zover het oog reikt. Natuurlijk zijn er ook demonstranten, de laatste oprispingen van de bijgelovigen en de reactionairen, de mensen die veranderingen vrezen, maar hun schrille kreten worden – in ieder geval voor even – overstemd door de scanderende en zingende menigte, en door Jeremiah zelf, die om de zoveel minuten, ogenschijnlijk aan niets gerelateerd, roept: ‘Je moet ze hoop bieden!’

VERANTWOORDING EN DANKBETUIGING

Deze verhalen zijn eerst, in een iets andere vorm, verschenen op de volgende plekken: ‘Mr Voice’ in Tin House en Best American Short Stories 2015; ‘Fran’s Friend Has Cancer’ in Ploughshares; ‘Magnificent Desolation’ in The Spokesman-Review en Selected Shorts; ‘Drafting’ in Mississippi Review; ‘The Angel of Rome’ (geschreven samen met Edoardo Ballerini) in Audible Originals; ‘Before You Blow’ in The Spokesman-Review; ‘Town & Country’ in Scribd Originals; ‘Cross the Woods’ in Esquire; ‘To the Corner’ in Harpers; ‘Famous Actor’ in Tin House, Best American Short Stories 2017 en Pushcart Prize Anthology XLI; ‘Balloons’ in Washington Square Review; ‘The Way the World Ends’ in Amazon Originals Warmer Series.

Dank aan mijn vrouw en meelezer Anne Walter, mijn redactrice Jennifer Barth en mijn agent Warren Frazier. Dank aan Katy Sewall, die dit boek zo grondig heeft gelezen, en aan een hele reeks anderen, vrienden en redacteuren, die tussen 2013 en 2021 hebben geholpen met het selecteren en redigeren van deze verhalen, onder wie Cheston Knapp, Jennifer Haigh, Andrew Milward, Amy Grace Loyd, Heidi Pitlor, T.C. Boyle, Meg Wolitzer, Tyler Cabot, Yael Goldstein Love, David Blum, Julia Sommerfeld, Spencer Gafney en Carolyn Lamberson. Monica Mereghetti en Carlo Maffini hebben me enorm geholpen met het Italiaans en het Latijn in ‘The Angel of Rome’. Een speciale grazie amico mio aan Edoardo Ballerini, die me heeft geholpen de personages tot leven te wekken.

Eerder verscheen van Jess Walter

Schitterende ruïnes

De donut man

Als het graf zwijgt

De dagen erna

We leven in water

In het land der blinden

Smoor | Slipstream

De nietige miljoenen

COLOFON

Published by arrangement with Harper Collins with William Morrow, Paperbacks, an imprint of HarperCollins Publishers

Oorspronkelijke titel: The Angel of Rome: and other stories

© 2023 Uitgeverij Marmer BV

© 2023 Nederlandse vertaling Nicolette Hoekmeijer en Uitgeverij Marmer BV

De vertaler ontving voor deze vertaling een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds

Omslagontwerp: Riesenkind

Omslagbeeld: Look and Learn / Bridgeman Images

Auteursfoto: Rajah Bose

Zetwerk: Mat-Zet bv, Huizen

Druk: Wilco

Eerste druk februari 2023

ISBN 978 94 6068 621 4

E-ISBN 978 94 6068 709 9

NUR 304

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm, of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Uitgeverij Marmer BV.

Uitgeverij Marmer BV

Noorderstraat 55

3742 BB BAARN

T: +31 649881429

www.uitgeverijmarmer.nl

info@uitgeverijmarmer.nl