IK DACHT JE DOOD

Sabine Smets

© 2022 Sabine Smets

ISBN 9789460796586

NUR 300-350

D/2022/13365/46

Voor Dirk, Tomas & Tessa

0

Ik heb alles gedaan wat ik kon.

1

In de metro overvalt mij een onwezenlijk gevoel, alsof ik er zelf niet bij ben. Een bewuste uittreding. Ik zie mezelf zitten, van bovenaf, maar ik heb geen tijdsbesef. Alles hangt in het luchtledige. Ik voel me zweverig en licht, alsof niets me nog kan schelen. Het geschuur en geschommel van de metro heeft er iets mee te maken. En de geur, die onmiskenbare geur van gebakken stof die mijn hoofd doet stijgen.

Ik ben in Londen met Arthur, mijn zoon. Een korte vakantie samen. Het afgelopen jaar was lang. En zwart. Arthur is tien jaar ouder geworden, te wijs en te ernstig voor zijn leeftijd. Ik ben jonger geworden. We zijn nu bijna even oud. En even kwetsbaar. Hij omdat hij geen vader meer heeft, ik omdat ik geen man meer heb. Gelukkig. Ik probeer mezelf de uiterlijke tekenen van geluk op te leggen: glimlach, opengesperde ogen die de wereld in kijken. Mooie dingen zien en genieten, heet dat dan. Belachelijk.

Londen, dus. Metro. Ik en Arthur. Ja, ik kom op de eerste plaats. Om de weg te effenen. Als zijn huid dik genoeg is geworden, mag hij op de eerste plaats, maar nu nog niet. Ik rij nog wel even op kop om hem uit de wind te zetten. Daar dien ik voor. Ik word er jonger van.

Vandaag is een moeilijke dag, de dag dat papa is vertrokken of beter: de dag dat papa ons achterliet om zichzelf teniet te doen. Hij had er verhevener woorden voor, maar daar kwam het op neer. En ik moest weer nieuwe woorden uitvinden om het aan Arthur te vertellen. Woorden die zijn achtergelaten leegte toch niet konden vullen, woorden die mij enkel maar kleiner, onbeduidender en onbetrouwbaarder maakten. Woorden die niet eens bestonden en ook geen verschil konden maken.

Vandaag is het een jaar geleden. Vandaag moet die dag doen vergeten, of toch verzachten. Ik zucht. Ik klamp me vast aan ogenblikken dat Arthur weer schijnbaar zorgeloos is. Het gebeurt niet vaak, maar het gebeurt soms. Ik moet echter goed opletten want hij speelt ook zorgeloos, voor mij. Ik heb het onderscheid inmiddels leren maken, maar het heeft lang geduurd. Hij hoeft me niet te sparen. Dat weet hij nu.

Vandaag is een harde dag. Ik zie het aan zijn ogen in dit ondergrondse licht, in de weerspiegeling van het raam. Hij probeert niet met zijn ogen te knipperen en daaraan herken ik het. Zolang de ogen niet overlopen, wordt er niet gehuild. Zolang de tranen naar binnen afgevoerd kunnen worden, zijn we niet droevig. Sla ik mijn arm om hem heen, dan breekt de dam; doe ik niets, dan breekt mijn hart.

Ik leg mijn hand op zijn schouder en kus zijn slaap. Een vette traan valt op zijn lichtgrijze broek. Hij probeert ze weg te vegen. Dat lukt niet. Hij legt zijn hand erover. Nog één traan aan de andere kant en dan is het voorbij. Ik heb niets gezegd en bijna niets gedaan. De vrouw schuin tegenover me begrijpt niet waarom ik dat wenende kind niet troost. Ze bekijkt me met kille blik en snuift hoorbaar omdat ik mijn gezicht van Arthur heb afgewend. Ze begrijpt niet dat hij in zijn waardigheid wil gelaten worden. Ze weet ook niet dat ik die informatie enkel door scha en schande heb achterhaald. In haar ogen ben ik een harde moeder, in mijn ogen ook, maar hij wil het zo. Ik heb meer affectie tonen en troost bieden ooit geprobeerd. Het werkt niet. Arthur voelt dat mijn verdriet het zijne niet is. Ik heb alleen verdriet om hem, Arthur, maar niet om Hem, de Vader. We kunnen ons verdriet niet delen en dat zal ook nooit kunnen want ik zal steeds meer afstand nemen van Marc terwijl hij voor Arthur steeds belangrijker wordt. Ik zal daarmee moeten leven en me zijn verdriet waardig tonen. Dat wil ik proberen, maar zoals ik al zei: vandaag is een moeilijke dag.

Het pijnlijke moment is gepasseerd en ik vraag Arthur of hij op de kaart kan vinden waar we moeten uitstappen. Op dat ogenblik biedt een meisje dat tegenover ons zit hem een snoepje aan. Waarschijnlijk heeft ook zij gezien wat er is gebeurd. De snoepjes zitten in een doorzichtig plastic zakje, al een tijdje want ze lijken allemaal aan elkaar te plakken. Ik kijk voor het eerst op en besef dat ik de laatste tien minuten enkel naar de geribbelde vloer en naar het metroplan heb zitten kijken, afwisselend, met mijn gedachten naar binnen gekeerd, gezicht naar buiten, maar daartussenin heb ik niets gezien.

De verontwaardigde dame is weg. Tegenover ons zitten nu een vader en dochter. Vermoed ik. Ik schat het meisje een jaar of negen: verzorgd, duur gekleed, met staartjes en een glimlach die wordt genuanceerd door een zekere droefheid in haar ogen, of speelt mijn eigen gemoed me parten? Ik kijk naar de vader. Gescheiden en op wekelijkse uitstap met zijn dochter? Hoe vlug we mensen trachten in te schatten. De man kan net zo goed op stap zijn met zijn nichtje, of zijn vrouw is thuis bij de andere kinderen. Of dood, wie weet.

Arthur kijkt naar mij of hij het snoepje mag aanvaarden. Sedert wanneer moeten kinderen goedkeuring vragen voor een snoepje? Ik knik, hij pakt met moeite een snoepje want ze plakken inderdaad aan elkaar. Hij laat het meteen weer vallen door een bruuske beweging die het metrostel maakt in een bocht.

We lachen ongewild alle vier en de onwennige situatie is enigszins gebroken. Hij pakt er nog één uit het aangeboden zakje. Ik hoop dat hij ‘thank you’ zal zeggen en dat doet hij ook. Het meisje vraagt hoe hij heet. ‘Arthur,’ zegt hij. Ze lacht en kijkt naar haar vader, die zo te zien geen zin heeft in een gesprek. Dat treft, ik ook niet.

‘I’m Laura,’ zegt ze terug, ‘My name is Laura’. Zoveel Engels begrijpt Arthur al wel en hij lacht terug. Ik kan het kind wel kussen voor het snoepje en haar naam. Ik besluit wat meer moeite te doen. Mijn muren hoeven Arthurs muren niet te worden. Zoon en dochter zitten kauwend elkaar aan te kijken. Moeder en vader kijken naar hun kinderen. Ik besef dat dit het moment is om iets te zeggen en adem ter voorbereiding al in, maar het kost me te veel moeite en dus zeg ik toch maar niets. Ik praat niet zo vlot tegen mensen die ik niet ken. Zeker niet op de metro. Ik merk dat ook hij iets zou willen zeggen, al was het maar uit pure beleefdheid. Misschien vraagt hij zich af of ik genoeg Engels begrijp? Of het vriendelijke gebaar van zijn dochter wel opvolging behoeft? Of ik mij niet beledigd zou voelen aangesproken te worden door iemand die ik niet eens ken, we zijn tenslotte in Engeland. Hier spreek je niet zomaar iemand aan. Daar hoort een zeker ritueel bij.

Ik probeer hem ongemerkt te observeren. Hij ziet er tijdloos uit maar ook saai. Netjes in een donkerblauw pak met een donkerbruine das (los), wit hemd (verkreukt) en stevige schoenen (zwart). Kleurloze combinatie. Zijn haar is een dag te lang ongewassen, maar de coupe zorgt er voor dat het goed blijft liggen. Het geheel geeft me de indruk dat hij elders is blijven overnachten en de kleren van gisteren nog draagt. Moe ziet hij er ook uit. Levensmoe. Hoe moe zie ik er zelf uit? En wil ik het antwoord daarop wel weten?

‘Waar gaan jullie naartoe?’ vraagt de man dan toch opeens en ik zie dat het hem inspanning kost. Hij klinkt duur. Kostschool. Koel. Beleefd, maar afgemeten.

Ik kan er niet meer naast kijken, nu moet ik wel antwoorden. Hoewel het antwoord niet de waarheid hoeft te zijn, natuurlijk.

Laura is me echter voor. ‘Wij gaan naar de Tate Modern,’ zegt ze.

Arthur en ik zijn op weg naar datzelfde museum. Ik overweeg nog even om te liegen en te zeggen dat we naar the Dungeon wilden gaan, hoewel we die metrostop al voorbij zijn. Uiteindelijk zeg ik toch ‘Wij gaan ook naar the Tate.’

Het museum organiseert een kunstmiddag voor kinderen van zes tot tien jaar en hun ouders. Het leek me een goed idee om dat met ons tweeën te doen, maar na Laura’s enthousiaste ‘Dan kunnen we toch allemaal samen gaan, please daddy?’ zit dat er niet meer in. Ik zie haar vader bedenkelijk kijken, maar hij zegt dat het een goed idee is, terwijl hij me een vragende blik toewerpt voor bevestiging. Ik glimlach en zeg dat ik toch niet zeker weet waar we moeten afstappen. ‘Southwark,’ zegt hij. Volgende stop. Vandaar dat ik het niet wist; het is een nieuwe metrostop die nog niet op mijn aftands metrokaartje staat aangegeven. Ik dacht aan London Bridge af te stappen, maar nu zit er niets anders meer op dan de metroman en zijn dochter te volgen.

Het station Southwark is bijna verlaten. Ik ben opgelucht want ik hou niet van al te drukke metrostations; ik vind het al eng genoeg om zo diep onder de grond te zitten en aan hoge snelheid door tunnels te razen op centimeters van de muur. Ik probeer zo vaak ik maar kan bij een open raampje te zitten in de metro zodat ik de stoffige metrowind voel en kan inademen. Tot ik het stof op mijn lippen kan proeven. Met Arthur erbij doe ik dat niet, ik wil hem niet opzadelen met mijn onhebbelijke gewoontes.

Het is een modern station, glanzend nog, zonder loshangende kabels of tegels zoals in de meeste andere, oudere stations. Alles glimt en ziet er nieuw en clean uit. We zitten ook niet meer zo ver onder de grond. Hoe verder van het centrum, hoe minder diep de metro, hoe normaler het leven.

We gaan naar buiten en knipperen alle vier met onze ogen om de realiteit beter te kunnen zien. Er lopen een paar mensen door de stille straten maar toch is het opmerkelijk rustig. Voor het eerst ben ik blij dat we niet alleen zijn uitgestapt. Een vreemd gevoel overvalt me, terwijl ik me afvraag of ik die twee mensen echt beter ga leren kennen. Ik vraag me zulke dingen vaak af. Als iets of iemand echt belangrijk zal worden in mijn leven vind ik dat we dat op voorhand zouden moeten kunnen voelen. Dan zouden we een teken moeten krijgen. Maar vaak vergis ik mij of is de magie net door eraan te denken al verbroken. Vanaf het moment dat ik me die vraag stel, raakt het onderwerp overbelicht, is de mystiek weg en zal ik die plek of die persoon nooit meer zien. Het is dus duidelijk: we zullen samen naar het museum gaan en dan elk ons weegs. Mij goed.

Aangekomen schrijven we de kinderen in voor één van de workshops. Ze kiezen dezelfde workshop, die zonder ouders. Arthur is al weg, samen met Laura, nauwelijks omkijkend. Dat had ik niet verwacht maar ik ben er wel blij om. Denk ik. Laura’s vader en ik kijken de kinderen na, om elkaar niet te hoeven aankijken en om het heikele punt ‘wat doen we nu’ niet te hoeven aansnijden.

‘I’m Ben by the way,’ zegt hij plots. ‘Wat denk je, zullen we samen koffie gaan drinken of had jij andere plannen misschien…?’

Daar had ik niet op gerekend. Ik was uitgegaan van de veronderstelling dat hij mij liever kwijt dan rijk was, zoals ik hem. Ik was van plan om de permanente tentoonstelling te gaan bekijken en dan, inderdaad, de resterende tijd koffie te drinken, alleen met een boek. Ik probeer zijn oprechtheid in te schatten. Meent hij nu wat hij zegt? Hij lijkt niet verveeld en de vraag klonk niet oppervlakkig of ongemeend dus zeg ik dat het goed is. We zwaaien nog even naar de kinderen in de verte en ik voel me net iets minder verlaten dan wanneer ik hier alleen had gestaan.

We gaan met de trap naar boven, de liften zijn traag en er staan te veel mensen aan te schuiven. In de espressobar is het druk. Velen vergapen zich aan het weidse uitzicht over Londen. Terwijl Ben gaat aanschuiven voor de koffie weet ik een tafeltje te vinden, tegen de muur. Het is niet ideaal om samen aan een kleine tafel te zitten. Ik slaag er echter nog net in de stoelen in een hoek te zetten, in plaats van tegenover elkaar. Ik ga eerst op de ene stoel zitten, en vervolgens vlug op de andere.

Waarom zie ik er toch zo tegenop om met iemand aan een tafel te zitten? Vergt het te veel energie die ik op dit moment niet heb?

Ik kijk naar Ben terwijl hij staat aan te schuiven. Hij wrijft in zijn ogen en onderdrukt een geeuw. Ik schat hem eind dertig, hoewel hij ook veertig zou kunnen zijn. Vrij groot met een stroeve, geforceerde houding, alsof hij zichzelf met enige moeite recht moet houden. Het succesvolle type met een paar onverwachte tegenslagen misschien? Een stevige midlifecrisis? Een verse scheiding? Gewoon slecht geslapen? Ik vraag me af of we erover zullen praten.

‘Waarom zie jij er zo sad uit?’ vraagt Ben, terwijl hij de twee koppen koffie op het tafeltje neerzet. Ik was in de verte aan het staren en weet niet wat ik hierop moet zeggen. Ik kijk hem een beetje verbouwereerd aan. Het zou een dubbelzinnige, niet erg flatterende vraag kunnen zijn, maar ik besluit dat het gewoon een eerlijke vraag is. Ik zeg dat ik eruitzie zoals ik me voel.

Ben gaat zitten en zucht. ‘Ik ben te moe,’ zegt hij, ‘too tired for small talk.’ Hij heeft geen zin in koetjes en kalfjes, trekt daarbij uitdagend een wenkbrauw op en lacht niet. Hij is blijkbaar ook te moe om de gangbare beleefdheidsregels te volgen en ik kan het hem niet eens kwalijk nemen. Ik kijk iets te lang terug, zodat hij zich toch weer – bijna – excuseert. Dan moet hij lachen.

Ik neem geen aanstoot aan zijn openingszin, maar zeg wel ‘De papa van Arthur is vandaag een jaar geleden gestorven.’ Het is niet helemaal de waarheid, maar wat goed genoeg is voor Arthur moet ook maar goed genoeg zijn voor deze man. De uitspraak heeft het gewenste effect. Hij schrikt. Ik voel me onmiddellijk schuldig.

‘I’m sorry,’ zegt Ben, ‘wat is er dan gebeurd?’ Ik kijk even weg en sla dan half-lachend, half-ernstig de bal terug met ‘En waarom zie jij er zo verfomfaaid uit?’ Nu moet hij echt lachen.

‘Touché. Ik kom net terug uit L.A., waar ik mijn vrouw ervan heb proberen te overtuigen bij Laura en mij terug te komen. Een wanhoopsdaad die ik mezelf had kunnen besparen.’ Zijn plots cynische toon doet zijn lachrimpels verharden.

Ik zeg niets. De koffie is te heet, maar ik drink toch om iets te doen te hebben. Ik probeer mijn gezicht te verbergen achter mijn kop. Hij doet hetzelfde. Het zijn grote koppen. We kennen elkaars ergste pijn en weten niet meer wat te zeggen, wat ermee te doen. In normale omstandigheden zou ik diegene zijn die nu doorvraagt, die raad geeft, die bemoedigend is. Maar niet vandaag. Vandaag is alles op en mocht er iets over zijn, dan zal het naar Arthur gaan.

‘Ik ben naar Londen gekomen om Arthur wat afleiding te bezorgen,’ zeg ik uiteindelijk om de stilte te doorbreken. ‘Hij had al zo vaak gevraagd om de stad eens te mogen bezoeken.’

‘Waarom Londen?’ vraagt Ben zonder op te kijken.

Ik vertel dat ik vaak hier ben voor mijn werk, maar dat ik Arthur nog nooit had meegenomen. Nu leek een goed moment.

‘En lukt het?’ vraagt hij. ‘Hem afleiden, bedoel ik?’

‘Dankzij jouw dochter wel. Het ziet er een opgewekt en lief kind uit.’

Hij knikt met een bittere trek om zijn mond. ‘Ja, maar ze heeft het niet gemakkelijk. Ze denkt nog steeds dat haar moeder is weggegaan omwille van haar, dat zij iets verkeerds heeft gedaan. Ze is nog maar negen, maar zo gevoelig. Ze probeert te zorgen voor mij, terwijl ik er voor haar zou moeten zijn.’ Hij zucht.

‘Je bent er toch ook voor haar,’ zeg ik voorzichtig met een vraag in mijn stem die ik niet meer kan verhullen. Ik besef dat ik mij op glad ijs bevind en oordeel over een situatie die ik niet ken, maar Ben ziet er opeens zo beroerd uit dat ik wel iets moet zeggen. Ook al is het een ongefundeerde veronderstelling. Hij kijkt nog steeds niet op en drinkt. Ik roer. Om zo veel mogelijk tijd te doden en vervelende momenten als deze te voorkomen, is het efficiënter afwisselend te drinken. Dat doen we ook.

‘Ik heb zelfs overwogen om zelfmoord te plegen,’ zegt hij plots, met enige bravoure opkijkend, ‘vannacht nog, op die lange vlucht. De vraag is alleen hoe?’

Ik houd mijn adem in en zit stokstijf in de hoop hiermee verdere woorden te kunnen tegenhouden. Het lijkt te werken want hij zegt niets meer. Gelukkig. Ik heb hier geen boodschap aan. Ik kan dit niet nog eens aan.

‘Maar dan zou ik Laura moeten achterlaten,’ gaat hij toch verder alsof ik er niet meer ben, achteloos achterover leunend terwijl hij mij nonchalant aankijkt. ‘Dat kan ik haar niet aandoen, toch?’

Ik wil opstaan en weglopen. Wat denkt hij wel? Ik heb net verteld dat Arthurs vader dood is en nu begint hij doodleuk over de voor- en nadelen van zelfmoord. Of hij zijn dochter dit wel of niet kan aandoen, op een toon alsof het niets voorstelt. Mij durven aankijken alsof, ja alsof wat? Hij iets van mij verwacht? Een boze reactie, minachting, tegenspraak, weerstand?

Ik heb geen zin om te voldoen aan verwachtingen, maar ik sta ook niet op. Ik blijf zitten en hij gaat gewoon verder met zijn verhaal.

‘Niet dat Steph en ik geen problemen hadden tijdens ons huwelijk. Maar zij was het die me ooit had moeten overtuigen om te trouwen, om samen een kind te krijgen. Hoe kan ze dan nu zomaar weggaan?’ Ik zie dat hij nog meer wil zeggen, maar hij houdt zich in.

Ik kan intussen wel tien redenen bedenken waarom ze dat misschien heeft gedaan, maar ik zeg niets. Stilte. We kijken weer elk naar onze kop. Bijna leeg. Ik doe nog wat melk bij mijn intussen erg bleek en koud geworden cappuccino. En ik die dacht dat mijn bagage te fel zou doorwegen om een doordeweeks gesprek te kunnen voeren; met twee zulke bagages is het haast onmogelijk. Dit huis van woorden is, zonder fundering of verleden, gedoemd om in te storten. Ik wil niet tussen de brokstukken liggen. Ik sta op en ga zonder iets te zeggen naar het toilet.

Als ik terugkom, is Ben weg. Even haal ik opgelucht adem, maar dan zinkt mijn gemoed. Ik kan me niet eens meer inleven in andermans situatie, laat staan sympathie voor iemand hebben die het moeilijk heeft. Vroeger deed ik niets anders. Dan kwam iedereen bij me over de vloer om raad, met hun te voorspellen problemen en mijn te verwachten antwoorden. Niet dat het wat uitmaakte, want ik antwoordde meestal wat ze horen wilden. Maar ik luisterde wel altijd. En dat was vaak voldoende. Nu kan ik het niet meer. Ik begrijp mijn eigen leven niet eens meer, waarom zou ik dat van anderen moeten begrijpen. En wie luistert er naar mij? Trouwens, ik wil niet in een poel van zelfmedelijden verzinken, ik moet er toch telkens zelf uitklimmen.

Vanop afstand sla ik nog even de lege tafel gade. De dienster ruimt de kopjes af. Onbewust kijk ik of er geen briefje ligt. Alsof ik het al gewend raak om achtergelaten te worden met een briefje. Een seconde lang vraag ik me af waar Ben naartoe zou zijn gegaan. Ik wil net vertrekken als ik hem terug zie komen van de kassa. Hij heeft een energiereep gekocht.

‘Ik wilde net vertrekken,’ zeg ik.

‘En ik wilde je de kans geven dat te doen,’ antwoordt hij.

Ik kijk op. ‘Waarom?’

‘Ik ben niet zo’n goed gezelschap vandaag. Als ik het moeilijk heb, word ik cynisch, zoals je ongetwijfeld hebt gemerkt.’

‘Waarom?’ Hij kijkt verbaasd, maar speelt het spelletje toch mee.

‘Waarschijnlijk ligt het aan mijn beperkte inlevingsvermogen.’ Met een glimlach had hij de gespannen situatie kunnen ontmijnen, maar hij kijkt zelfs niet op en geeft daarmee te kennen dat de conversatie ten einde is.

‘Ik ga naar de permanente tentoonstelling,’ zeg ik onnodig want ik hoef geen uitleg te geven over waar ik naartoe ga. Ik vertrek. Ik kijk niet om en voel hem ook niet kijken.

Een tijdlang loop ik gestaag en in driehoeken de landschappen en stillevens af. Ik eindig op de verdieping waar ik ‘De Kus’ van Rodin kan zien. Paolo en Francesca in de hemel van Rodin of in de hel van Dante? Ik neig naar Dante. Als tiener hing er een poster van dit beeldhouwwerk op in mijn kamer. Een ongewone keuze die niemand begreep. Ik keek er vaak naar en stelde me zo de toekomst voor. Sensueel en spannend. Ik zag toen enkel het beeld en begreep enkel de oppervlakkige betekenis. Nu voel ik een confronterend afgrijzen bij dit openlijk lichamelijk contact.

Een misselijk gevoel maakt zich van mij meester, maar ik blijf staren. Als een ramptoerist die blij is dat het ongeval hààr niet is overkomen. Niet meer overkomt. Ik sluit mijn ogen. Mijn hoofd tolt, mijn lichaam tintelt en ik vrees heel even dat ik ga hyperventileren. Me concentreren, niet te diep ademhalen, puffen en gaan zitten is wat ik moet doen. Het bankje bij het beeldhouwwerk is echter bezet. Ben zit er. Hij kijkt naar mij, maakt plaats. Ik ga naast hem zitten.

‘Jij mist je man,’ zegt hij. Een foute vaststelling die me irriteert, maar die ik niet weerleg, omdat me de kracht ontbreekt. We zitten erg dicht bij elkaar, voorbijgangers denken waarschijnlijk dat we bij elkaar horen. Hij kijkt nog steeds naar mij. Ik kijk niet terug en concentreer me op mijn ademhaling tot ik die terug onder controle heb.

‘Ik krijg de kans niet om hem te missen,’ zeg ik na een paar minuten, ‘hij is er nog steeds.’

Ben gaat er niet verder op in. Ik adem nu diep in en uit, hij ademt oppervlakkig. Ik meet mijn ene ademhaling aan twee van hem. ‘Het spijt me werkelijk van daarnet.’

Pauze omdat ik niet reageer.

‘Je weet wel, daarnet bij de koffie en nu ook. Ik wilde iets zeggen, maar wist niet wat. Ik wilde de communicatie forceren en dus zei ik maar iets om je te provoceren.’

‘Iets om mij te provoceren? Waarom?’

Hij trekt zijn schouders op en zegt ‘Om toch even contact te hebben met iemand? Om een reactie te krijgen? Van een volwassene tenminste.’

‘Heb je geen vrienden om tegen te praten?’ vraag ik een beetje smalend, maar ik heb er al meteen spijt van. Hij gaat er niet op in.

‘Ik wist wel dat ik je hier zou vinden. Vrouwen houden van dit beeldhouwwerk, heb ik me laten vertellen.’ zegt hij met een milde ondertoon.

‘Je weet je complimenten wel te kiezen. Eerst zie ik er triest uit, dan moet ik geprovoceerd worden om tegen te kunnen praten en nu ben ik maar doorsnee, want alle vrouwen houden van dit kunstwerk. Ga je je daarvoor ook nog eens verontschuldigen zo dadelijk?’ Ik tracht mijn adem onder controle te blijven houden en concentreer me op een punt in de verte. Ben zegt niets.

‘Ik hou inderdaad van Rodin en van ‘De Kus’ omdat dit kunstwerk een spiegel voor mij is. Het toont me hoe ik me werkelijk voel. Een afbeelding ervan is al voldoende, maar het origineel is nog sterker.’ Ongewild zijn deze woorden me ontglipt, alsof de gedachten ongeremd uit mijn hoofd kunnen sijpelen. ‘Hoe voel je je nu dan?’

‘Misselijk.’

‘Waarom?’

‘Te veel zuurstof,’ zeg ik en ik adem heel lang uit. Als ik mijn armen om Ben heen zou slaan en hij me zou kussen, zijn we een geklede versie van Paolo en Francesca, besef ik opeens. Ik probeer de weerzin te voelen, maar ik voel alleen de tintelingen wegebben naarmate ik mijn ademhaling terug onder controle krijg. Is de hemel de hel waard? Eén keer misschien, maar geen tweede keer. En zeker geen tweede keer zonder de hemel ooit gekend te hebben. Ik blijf ademen. Mijn hoofd staat weer stil. Ik heb terug controle.

‘Ik mis mijn man niet. Ik hield niet eens van hem toen hij nog leefde en ik veracht hem om wat hij ons heeft aangedaan. Het probleem is dat ik de waarheid niet aan Arthur kan vertellen, dat kan ik hem niet aandoen. Daardoor draagt hij zijn vader nog steeds op handen. Steeds meer. Soms heb ik het daar erg moeilijk mee.’

‘Je moet toch ooit van hem gehouden hebben?’

Nee, eigenlijk niet, wil ik nog zeggen, maar de woorden willen zich niet vormen.

‘Het is tijd is om terug naar de kinderen te gaan.’ Ik sta op en hij volgt me na een paar seconden. Samen gaan we stilzwijgend naar beneden. Ik kan aan niemand de onbenullige redenen vertellen waarom ik bij Marc bleef. Toen ik hem leerde kennen, was ik niet erg aantrekkelijk, niet populair, niet erg gewild. Dat dacht ik toch, want dat had mijn moeder mij ingeprent. Elke keer opnieuw. Dat laatste, niet gewild, was overduidelijk. Hoewel ik de middelste was van drie zussen, leek het wel alsof er bij mijn geboorte een gat was ontstaan in mijn moeders liefde voor haar kinderen. Mijn oudste zus, Sarah, werd, voor zover ik toen kon beoordelen, streng maar ook bemoedigend opgevoed. Zij moest worden wat mijn moeder nooit was kunnen worden: dokter of advocaat of een ander beroep met aanzien. Want het ging mijn moeder niet om de inhoud van een beroep, maar om de standing, de titel: dokter of meester. Zij had het nooit zover kunnen schoppen en dus probeerde ze mijn oudste zus tot iets te schoppen. Niet letterlijk, hoewel het soms niet veel scheelde. Sarah liet zich die ideeën nog aanpraten als kind, las de wens van moeders ogen. Tot ze zestien jaar werd. Toen begon Sarah zich haast van de ene op de andere dag volledig in het zwart te kleden, luisterde ze enkel nog naar The Cure en Anne Clark, trok ze dikke, zwarte kohlstrepen rond haar ogen en sloot ze zich steeds meer af van het gezin. Ook vader had geen grip meer op haar. Misschien had hij dat ook nooit gehad. Hij was de zachtaardige figuur die door ons huis gleed en vaak luisterde maar nooit echt hoorde wat je zei. Steeds begripvol maar nooit beschermend. Soms aanwezig, maar nooit daar waar hij nodig was.

Kort voor het verdwijnen van Sarah kreeg vader een hartinfarct, midden in de nacht. Toen wij ’s ochtends opstonden om naar school te gaan, lag hij al in het ziekenhuis, enkel de buurvrouw was er. Zij vertelde ons het nieuws en stuurde ons vervolgens met een extra boterham en een schouderklopje naar school. Goed opletten! Geen reden om te huilen. Sterk zijn. Braaf zijn. Flink zijn vooral.

Ik herinner me nog het hartverscheurende huilen van mijn jongere zusje, Helena. Niet omdat ze vader zo miste maar omdat ze naar school moest zonder de hulp van mama. Een mama’s-kindje zonder vader.

Wij verloren die dag niet alleen bijna een vader, maar ook moeder kwam niet terug zoals ze voorheen was. Ze was nadien nog harder, ongetwijfeld omwille van haar eigen machteloosheid en frustratie. Zij stond opeens niet meer in het middelpunt van de belangstelling. En op vader kon ze niet langer boos zijn. Zijn tekortkomingen werden opeens de onze. We moesten gaten opvullen die wij niet gemaakt hadden.

Sarah werd verder geduwd in een richting die ze niet wilde, kon of zou volhouden. En waar moeder vroeger nog begrip zou opgebracht hebben voor enig falen van Sarah en haar nog een keer aangemoedigd zou hebben, kreeg ze nu enkel maar harde ogen terug. Sarah probeerde het een tijdlang te begrijpen, maar dan was het plots op. Ze liep weg van huis, zestien jaar en drie maanden oud, helemaal in het zwart gekleed, maar met een oude, roze rugzak.

Ik heb nooit meer iets van mijn oudere zus gehoord en moeder beweert hetzelfde. Ik vermoed dat Sarah nog contact gezocht heeft met haar, maar waarschijnlijk vergeefs. Ze had de droom van moeder kapotgemaakt en daar moest ze voor boeten. Sarahs naam kwam nooit meer over moeders lippen. Ze had net zo goed dood en begraven kunnen zijn. Sarah bestond niet meer. Op de dag van haar vertrek werd ik de oudste.

Moeder trok geen lessen uit de problemen met Sarah, ze verlegde gewoon haar focus naar de volgende dochter. Mijn specifieke taak bestond erin te trouwen, liefst zo snel en zo goed mogelijk. Dat werd nooit met zoveel woorden gezegd, maar het werd wel duidelijk, doordat er vaak gerefereerd werd aan de zoon van deze of gene vriendin, die ‘een goede partij’ zou zijn voor wie een inspanning zou willen leveren. Toen later echter bleek dat ik, volgens de normen van moeder althans, niet de nodige talenten en attributen ontwikkelde om een gepaste man aan de haak te slaan, werd ik steeds vaker genegeerd, als ongewild bestempeld. Dat was het begin van de periode die ik als kind in mijn dagboeken ‘operatie negatie’ zou noemen in de hoop het op die manier minder pijnlijk te maken. Ik had Sarah de schuld kunnen geven van al die ongewenste aandacht en van de druk die op mij was komen te rusten, maar dat deed ik niet. Integendeel. Ik begon in Sarah te benijden om haar vrijheid. Moeders dagelijkse, schampere opmerkingen over mijn haar, mijn uiterlijk en figuur, die allemaal niet voldeden, probeerde ik eerst nog te weerleggen en vervolgens niet te horen, maar stilaan druppelden ze toch mijn bewustzijn binnen om daar hun schade aan te richten. Ik werd een onzekere en spichtige tiener. Lang niet zo onverdienstelijk als ik altijd te horen kreeg. Dat besefte ik later pas, gelukkig nog op tijd om een diploma te halen en met wat meer make-up en zelfvertrouwen naar mezelf in de spiegel te kunnen kijken. Maar dat besef had ik nog niet toen ik Marc leerde kennen.

Marc zag dat ik voor het rapen lag. Hij was mijn eerste vriendje, ik was negentien. Hij was wel aantrekkelijk, bovendien erg populair en geliefd bij onze leeftijdsgenoten. Hij schonk me de aandacht waar ik nood aan had. Hij zag in mij een gemakkelijke overwinning, ik zag enkel dat hij keek. Ik was niet veel gewoon dus dat was genoeg. Ik bestond voor het eerst door hem. Ik werd voor het eerst iemand voor iemand. Al snel kon ik niet meer zonder hem. Ik deed alles voor hem. Alles wat hij wou. En wat hij wou, was iemand die steeds voor hem beschikbaar was: om uit te gaan als hij niet alleen wou gaan, om voor hem te koken als hij nergens anders kon gaan eten, maar vooral om zijn bed te delen op de dagen dat hij geen ander gezelschap vond. Zo blind en blij was ik dat ik niet eens besefte dat hij me enkel op zeer prozaïsche wijze nodig had. Voor zijn noden groot en klein moest je bij mij zijn. En die noden manifesteerden zich vooral als er geen andere mensen waren om eraan te voldoen.

Toegegeven, van mijn kant was er net zo min sprake van echte genegenheid, laat staan liefde. We waren voor elkaar waar we op dat moment behoefte aan hadden: multifunctioneel gezelschap voor hem, sociale acceptatie voor mij.

Dat hij oppervlakkig en een snob was, stoorde me. Dat hij rancuneus en jaloers was, irriteerde me. Dat hij van mij was, wond me net genoeg op om te doen wat nodig was om hem bij mij te houden. Het klinkt als een berekendheid die ik echter nooit zo aanvoelde. Ik wilde gewoon thuis weg, overleven en bestaan. Marc hielp me daarbij.

Een aantal jaren ging dat goed. Overdag studeerde ik en later ging ik werken. ’s Avonds deed ik wat Marc vroeg. We ontwikkelden een modus vivendi die werkte en die weinig overlap vereiste. Veel koppels beginnen na een tijd naast elkaar te leven, bij ons was dat de uitgangssituatie. Niemand had reden tot klagen. We kregen elk wat we nodig hadden, maar ook niets meer. Het werkte.