Vrijdag

Sandra van Dalsum is een succesvolle zakenvrouw. Ze ziet er goed uit en houdt er minnaars op na zonder dat haar echtgenoot daar een probleem van maakt. Maar Sandra weet heel goed dat ze met haar huidige, veel jongere, minnaar een grens overschrijdt. Ze besluit de relatie te beëindigen, maar voordat ze dit aan hem kan vertellen, gebeurt er iets waardoor ze alle controle verliest. Haar perfecte leven verandert in een nachtmerrie.

Loes den Hollander

Vrijdag

2015 © Loes den Hollander

Eerste uitgave 2006 Karakter

Omslagontwerp Studio 100%

Omslagillustratie Shutterstock

ISBN 9789461092007

NUR 332

Op de hoogte blijven? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief op www.crimecompagnie.nl

Voor mijn Har, die erin slaagde zich er niet mee te bemoeien.

PROLOOG

Ze blijft lang naar de laatste zin van het artikel staren en neemt dan een besluit. Boven ligt haar mobieltje. Ze gaat Angelique bellen, verbod of geen verbod. Dit gaat over haar toekomst. Stefan Block gaat niet over haar toekomst beslissen, die zorgt er maar voor dat ze hier uitkomt. De muren vliegen haar opeens aan. Ze wil niet alleen met Angelique praten, ze wil ook Ed en Liesbeth spreken. En haar moeder, zelfs haar moeder. Ze loopt naar haar slaapkamer en toetst het mobiele nummer van Angelique in. Er wordt vrijwel direct opgenomen.

‘Hallo?’

‘Ben jij het, Lique?’

‘Met wie spreek ik?’

‘Met Sandra.’

Ze hoort Angelique schrikken. ‘Leg neer, San, je moet mij nu niet bellen.’

‘Maar ik las dat je met De Telegraaf gaat praten.’

‘Ik praat met niemand. Leg neer, San, dit is gevaarlijk.’

De verbinding wordt verbroken. Sandra zit een ogenblik voor zich uit te staren. Wat heeft dit te betekenen? Ze klonk anders dan anders. Waar was Angelique? Er waren achtergrondgeluiden, maar welke?

Opeens weet ze het. De torenklok bij de zaak in Amstelveen. Ze hoorde de Big-Benklank. Drie regels van de melodie, dat klopt. Het is kwart voor tien. Angelique is in Amstelveen. Ze noemde haar naam niet toen ze opnam.

Ze zei iets over gevaar.

Ze was bang.

Ik moet Stefan bellen, flitst het door Sandra heen. Hij moet zo snel mogelijk naar Angelique. Ze grist de mobiele telefoon van het bed en drukt de sneltoets in waaronder zijn nummer zit. Ze hoort het signaal overgaan. Op hetzelfde moment neemt ze een besluit. Ze verbreekt de verbinding.

‘Ik ga erheen,’ zegt Sandra hardop tegen zichzelf.

1

De stad puilt uit van de toeristen. Op de Oudezijdsvoorburgwal staat een groep Japanners zich te verdringen voor het raam van een prostituee, die verveeld naar de belangstelling zit te staren. Het zijn allemaal mannen en ze lijken zich nogal te amuseren. Ze stoten hoge klanken uit en porren elkaar in de zij. Een van hen maakt een obsceen gebaar naar zijn kruis.

Sandra probeert hen te omzeilen door midden op straat te gaan lopen maar ze wordt door driftig getoeter van enkele automobilisten weer naar het trottoir gedirigeerd. Ze is laat. Dit is weer eens zo’n dag waarop alles tegenzit. Eerst versliep ze zich, daarna liep het koffiezetapparaat over omdat ze de oude koffie niet had weggegooid en toen ze met een rood aangelopen hoofd hijgend de winkel instormde bleek ze te laat te zijn voor een afspraak met een van haar beste klanten. Toen ze op het punt stond om tegen half twee te vertrekken, belde de accountant ook nog met allerlei vragen voor de jaarrekening.

Het is al tien voor half drie, ziet ze op de torenklok van de kerk die in dezelfde straat staat als hotel De Beurs. Ze spreken altijd om twee uur af. Als hij nu maar niet heeft gedacht dat ze niet komt en vertrokken is. Ze gaat nog sneller lopen maar als ze bijna bij de trap is aangekomen die voor de ingang van het hotel ligt, staat ze opeens stil. Het is er weer, realiseert ze zich. Een echo van haar voetstappen, ergens achter haar. Iemand die haar volgt? Ze draait zich om. Geen mens te zien. Wat is dat toch? Geïrriteerd trekt ze haar schouders op en gaat naar binnen.

‘Goedemiddag, dame,’ zegt de vriendelijke portier correct, als Sandra het hotel binnenkomt. ‘Ik haal de lift voor u.’ Sandra zou wel eens willen weten wat hij wérkelijk denkt als hij haar ziet. Hij heeft altijd als ze hier komt dezelfde onverstoorbare glimlach op zijn gezicht en zijn tekst staat óók vast. ‘Goedemiddag, dame, ik haal de lift voor u.’

Nooit een toespeling op wat ze hier komt doen, nooit een vraag. Als ze in de lift stapt, buigt de portier galant en drukt op de knop waar het cijfer 3 bij staat. Hij stapt weer terug en de liftdeuren sluiten zich.

Sandra zou de weg naar haar doel zelfs blind kunnen vinden. Derde etage, uit de lift rechts, de laatste kamer in de gang. Nummer 314. Het staat in sierlijk schuine gouden letters op de deur. Ze gaat snel naar binnen en loopt regelrecht in uitgestrekte armen.

‘Ik werd al ongerust,’ hoort ze, maar de rest van wat hij zou willen zeggen verdwijnt in een lange intense kus. Ze hijgen en snuiven opgewonden. Op deze manier beginnen ze altijd hun geheime uren: hongerig en gulzig, ongeduldig aan elkaars kleren plukkend. Sandra maakt zich als eerste los.

‘Even douchen,’ zegt ze, ‘kom je ook?’ Ze trekt hem mee naar de badkamer.

‘Snel dan,’ antwoordt hij en de blik in zijn ogen brengt een tintelend gevoel in haar onderbuik teweeg, ‘alleen even sproeien.’

Ze roken. Ze zijn allebei al maanden geleden gestopt met roken maar als ze met elkaar vrijen, kunnen ze niet zonder een sigaret. Niets is zo lekker als een sigaret na intensieve seks, vindt Sandra. Ze heeft er vandaag vier meegenomen. De eerste is bijna opgerookt, ze nemen steeds om beurten een trekje.

Hij huurt de kamer altijd van twee tot vijf maar als ze een uurtje langer blijven zegt niemand daar iets van. Hun mobiele telefoons hebben ze uitgezet. De gordijnen zijn gesloten, de gedimde bedlampjes verspreiden een intiem licht. Sandra voelt zijn vingertoppen over haar buik strijken. Ze dwalen af naar beneden. Ze zucht diep en houdt vervolgens haar adem in. Met zijn mond beroert hij haar tepels.

‘O god!’ schreeuwt ze even later. Zijn mond zoekt haar lippen. Ze kijken elkaar aan.

‘Grijsblauwe ogen met een donkerblauw randje,’ fluistert hij. ‘Ogen die je helemaal gek kunnen maken. Hoe kom je aan die ogen?’

Ze glimlacht.

‘Die heb ik van mijn overspelige grootvader,’ fluistert ze terug. ‘Mijn moeder is haar hele leven al bang dat ik zijn streken heb geërfd. Ze zou een hartverzakking krijgen als ze wist wat ik momenteel aan het doen ben.’

Volgens haar moeder kan Sandra zich haar opa niet meer herinneren. Ze was zes jaar toen hij verdween, maar Sandra herinnert zich haar opa nog heel goed. Niet dat hij verdween, daar weet ze inderdaad nauwelijks iets meer van. Die daad werd achter gesloten deuren besproken en vragen werden afgedaan met vage verklaringen. Opa was ziek en moest ergens heel lang uitrusten om weer beter te kunnen worden, probeerde haar moeder Sandra wijs te maken. Sandra herinnert zich dat ze daar niets van geloofde.

Sandra was opa’s oudste kleinkind en zijn lievelingetje. Hij besteedde aan haar veel meer aandacht dan aan haar jongere zusje. Ze weet nog dat hij haar kwam ophalen met de fiets, waar op de bagagedrager een kinderstoeltje was gemonteerd.

‘Houd opa maar goed vast,’ zei hij altijd zodra ze reden en dan sloeg ze haar armen om zijn middel. Hij nam haar mee naar de weilanden waar koeien en schapen graasden. Of ze gingen naar de grote vijver eendjes voeren. Opa vertelde haar hoe de bomen heetten waar ze langskwamen, hoe de konijntjes leefden die ze zagen wegschieten en waarom het gevaarlijk was om te dicht bij het water te staan. Ze aten de boterhammen met leverworst op die hij bij zich had. Ze zaten in een papieren zak waarop Hema stond. Oma kocht alle vleeswaren bij de Hema, die was het voordeligst. Sandra was dol op leverworst.

‘Jij bent opa’s allerliefste kleine meid,’ verzekerde opa haar, ‘wij blijven altijd vrienden. Als jij groot bent kom ik bij jou in de buurt wonen en dan zorg je voor mij op mijn oude dag.’ In haar kinderlijke fantasie bouwde ze al een huisje in de tuin voor haar opa.

Sandra was het liefst met hem alleen, want dan waren er geen spanningen. Zodra haar moeder of oma in de buurt waren veranderde er iets. Soms ving Sandra wel eens iets op van een gesprek tussen hen.

‘Ik heb hem gezegd dat dit de laatste keer is geweest,’ hoorde ze haar oma enkele weken voor opa verdween op hoge toon zeggen. ‘Ik ben het zat! Straks loopt hij wéér wat op en moet ik nog eens die rotzooi slikken waar mijn maag van ondersteboven ligt. Nog één keer en ik zet hem de deur uit.’

‘Ik snap niet dat je die ene keer nog afwacht,’ antwoordde de moeder van Sandra bits. ‘Jij weet toch ook wel dat hij er nooit mee ophoudt? Wat let je om het nú gewoon te doen?’

‘Jij snapt dat niet. Ik hou van die man, ik wil hem niet kwijt. Als jouw man was blijven leven zou je zulke dingen ook door de vingers hebben gezien.’

Sandra hoorde haar moeder snuiven.

‘Daar gaan we weer. Mijn man is dood, moeder, en ik kan je verzekeren dat hij mij nooit op die manier behandeld zou hebben. Afgezien van het feit dat ik me ook nooit zo had láten behandelen. Als je dát liefde noemt, wil ik er graag de rest van mijn leven verschoond van blijven,’ sneerde ze.

Opa had grijsblauwe ogen met een donkerblauw randje. Soms nam hij Sandra mee naar een spiegel.

‘Kijk eens,’ zei hij dan, en ze drukten hun neuzen tegen het glas om het goed te kunnen zien. ‘Kijk eens goed. Wij hebben precies dezelfde ogen.’

Sandra herinnert zich nog heel goed de trotse toon waarop hij dat zei en de opwinding die het bij haar teweegbracht. Ze durfde het nooit hardop te zeggen maar diep in haar hart had ze liever het kind van opa dan dat van haar moeder willen zijn.

En opeens was hij weg. Oma dacht eerst dat hij weer ergens een jonge dame had gevonden en sidderde van woede. Maar toen hij die avond niet thuiskwam werd ze ongerust.

Twee dagen later werden zijn kleren, zijn portefeuille en zijn trouwring gevonden bij de Sloterplas. De portefeuille was leeg, op een briefje na. ‘Vergeef me’ stond er op dat briefje.

Er werd wekenlang gedregd maar zonder resultaat. Waarschijnlijk was hij meegevoerd door de stroming, was de verklaring. Hij kon kilometers weggedreven zijn en ergens op de bodem zijn vastgeraakt. Misschien werd hij, of wat er van hem over was, ooit per toeval ontdekt.

Oma woonde een paar weken bij hen, ze wilde niet alleen zijn. Ze was helemaal aangeslagen en sprak nauwelijks. Sandra’s moeder was ook niet bepaald spraakzaam. Ze liep met een norse trek op haar gezicht rond, Sandra ging haar uit de weg. Er hing een vreemde sfeer in huis, een broeierige sfeer. Je verwachtte elk moment een uitbarsting maar je wist absoluut niet waar die vandaan kon komen. Toen kwam de rechercheur die het onderzoek leidde vertellen dat de zaak gesloten werd. Ze waren vastgelopen en konden verder niets meer doen dan afwachten of het toeval hen een handje zou helpen. Oma ging naar haar eigen huis terug en verwijderde alles wat van opa was geweest. Later heeft Sandra haar eens gevraagd of de foto nog bestond die van opa en haar gemaakt was toen ze een keer op het punt stonden om een fietstocht te gaan maken. Ze weet nog precies hoe die foto eruitzag. Opa stond lachend naast de fiets, Sandra zat in haar stoeltje achterop. Ze zwaaiden allebei naar degene die de foto nam.

‘Natuurlijk niet,’ was het afgemeten antwoord, ‘je denkt toch niet dat ik die kop nog ergens wil tegenkomen?’

Maar niet iedereen geloofde dat opa zichzelf verdronken had. Ten eerste kon hij heel goed zwemmen en ten tweede was hij een veel te groot levensgenieter, volgens de moeder van Sandra.

‘Mij maak je dit niet wijs,’ beweert die nog steeds. ‘Die man was veel te gek op de vrouwen om zich van kant te maken. De grond werd hem gewoon te heet onder zijn voeten en hij is ertussenuit geknepen, de lafbek. Wie weet waar hij uithangt en met wie. Het zou me niets verbazen als ik ergens een serie halfbroers en -zussen heb. Maar ik hoef het niet te weten. Voor mij is hij dood.’

Hij is vandaag enorm op dreef. Ze hebben al drie sigaretten gerookt en hij maakt nog geen aanstalten om op te houden. Sandra gaat met haar neus langs zijn hals en snuift diep.

‘Wat een beestachtig lekker luchtje heb je jezelf nú weer cadeau gedaan? Laat me nog eens ruiken, ik moet er weer twee weken op teren.’

‘Die veertien dagen duren ook veel te lang,’ murmelt hij in haar haren en ze hoort dat zijn adem even stokt als haar vingers zijn buik raken.

‘Veertien dagen duren juist precies lang genoeg om heel erg te gaan verlangen,’ plaagt ze, ‘dan wil je me tenminste graag.’ Ze voelt dat ze opnieuw opgewonden raakt. Het klokje dat op het nachtkastje staat wijst tien voor vier aan. Ze zucht diep.

‘Maar je hebt wel gelijk,’ geeft ze toe, ‘veertien dagen duren eigenlijk heel lang. Soms begin ik op zaterdagmorgen al weer hevig zin te krijgen. Het kan me dan niet snel genoeg weer voor de tweede keer vrijdag worden.’

‘Vind je nog steeds dat we geen toekomst hebben?’

Sandra knikt. ‘Dat moeten we allebei niet willen,’ zegt ze zacht, ‘daar zouden we spijt van krijgen.’

‘Alleen door het leeftijdsverschil?’

Sandra trekt haar schouders op. ‘Dat speelt ook mee,’ zegt ze. ‘Het leeftijdsverschil is eigenlijk wel een beetje belachelijk, vind je niet?’ Hij haalt zijn schouders op. Ze streelt met haar vingertop zijn neus.

‘Misschien ook niet,’ geeft ze toe. ‘Maar als je werkelijk lid wilt worden van de maatschap moet je natuurlijk niet met mij op de proppen komen. Zo ruimdenkend zijn je toekomstige partners echt niet.’

Het is even stil.

‘En er komt een dag dat je kinderen wil,’ gaat ze verder. ‘Zie je mij op middelbare leeftijd nog een keer achter een kinderwagen lopen? Ik ben al bijna rijp voor kleinkinderen.’

Hij legt een hand op haar mond.

‘Stil. Misschien stoppen we ooit maar nu nog niet. Nog lang niet.’

Hij kust haar intens. Ze ademen zwaar.

‘Het is al over vieren, je bent moe,’ zegt Sandra.

‘Ach wat, moe.’

2

Eduard is de meeste avonden van de week tegen tienen ’s avonds te moe om op zijn benen te staan. Hij heeft een vast ritme nodig en daar wijkt hij het liefst zo weinig mogelijk van af. Iedere dag op dezelfde tijd opstaan, iedere dag op dezelfde tijd naar bed, behalve op zondag, dan is de winkel gesloten.

Sandra leerde hem kennen toen ze in havo-4 zat. Zij was zestien en Eduard was vierentwintig. Hij was de zoon van meneer Van Dalsum, de biologieleraar, en kwam als jonge ondernemer cavia’s en konijnen laten zien tijdens de biologieles. Zijn vader was heel trots op hem en die trots stak hij niet onder stoelen of banken. Een zoon van vierentwintig die al helemaal zelfstandig een eigen dierenwinkel in de Kinkerstraat beheerde, dat was een prestatie. Hij adviseerde de leerlingen daar een voorbeeld aan te nemen. Eduard stond een beetje verloren om zich heen te kijken toen zijn vader hem de hemel in prees. Hij voelde zich duidelijk niet op zijn gemak. Sandra smolt. Ze had het eigenlijk helemaal niet zo op cavia’s en konijnen, ze vond dat die beesten stonken. Maar ze vermande zich en aaide de dieren en zorgde ervoor dat ze dicht bij Eduard in de buurt kwam. Terloops drukte ze haar heup even tegen zijn bovenbeen. Hij ging snel een eindje verder staan. Hun ogen kruisten elkaar een ogenblik en Sandra meende een schuchtere belangstelling in die van hem te zien. Maar hij keek meteen weer van haar weg.

Die jongen wond haar op. Het was de eerste keer in haar leven dat een man zo’n indruk op haar maakte. Ze had zin om hem overal aan te raken en ze stond een beetje versteld van haar eigen gedachten.

‘Kun jij toevallig een hulp op zaterdag gebruiken?’ vroeg ze.

Haar moeder haalde haar wenkbrauwen op toen Sandra vertelde dat ze zaterdags bij Eduard van Dalsum ging werken.

‘Wat heb jij in een dierenwinkel te zoeken? Jij vindt het daar toch altijd zo stinken? Wat is dát nu weer voor een gril?’

Maar Sandra hield vol dat het haar leuk leek en ze graag extra zakgeld wilde verdienen. Voor dat argument was haar moeder wel gevoelig en ze voegde eraan toe dat het geen kwaad kon als Sandra eens leerde om verplichtingen te hebben. Ze dacht in de ogen van haar moeder veel te gemakkelijk over het leven, ze moest er maar eens achter komen dat het je allemaal niet kwam aanwaaien.

‘Soms lijk je mij een beetje te veel op je opa,’ kon haar moeder stuurs opmerken, ‘dat gepierewaai en dat geflierefluit.’ En als ze dergelijke dingen zei keek ze alsof Sandra een gewapende overval had gepleegd.

Dat Eduard een man was en Sandra een jonge vrouw was voor haar moeder geen reden om voorzichtig te zijn. In haar ogen was Sandra nog een kind en Eduard had een fatsoenlijke en degelijke indruk op haar gemaakt toen ze op een zaterdagmiddag in de winkel was komen kennismaken. Hij was in de ogen van haar moeder geen potentiële verleider. Dat klopte als een bus, het initiatief ging helemaal van Sandra uit. Op de een of andere manier maakte die jongen iets in haar wakker wat niet te omzeilen viel. Soms keek ze naar zijn handen als hij de konijnenhokken schoonmaakte en dan had ze de neiging om die handen stevig vast te pakken en op haar borsten te drukken. Als hij achter een van de stellingen een klant adviseerde over een nieuw merk hondenvoer, kon alleen de klank van zijn stem haar al helemaal trillerig maken. Ze fantaseerde over hem als ze in haar bed lag en die fantasieën brachten ongekende sensaties tussen haar benen teweeg. Ze droomde over zijn handen op haar lijf en zijn mond op plaatsen waar ze zichzelf nauwelijks durfde aan te raken. Soms werd ze wakker met een merkwaardige trilling in haar onderbuik, die alleen over ging als ze haar bovenbenen heel stevig tegen elkaar drukte. Veel vrouwelijke klanten die in de winkel kwamen vonden Eduard klaarblijkelijk ook een aantrekkelijke man. De vrouwen flirtten openlijk met hem, hoewel hun trouwring zichtbaar om hun ringvinger zat. Eduard ging nergens op in, Sandra vroeg zich af of hij het eigenlijk wel in de gaten had. Ze werkte die sloeries het liefst zo snel mogelijk weer naar buiten.

Hij zag er goed uit, dat viel niet te ontkennen. Hij was lang en stevig maar niet dik. Zijn donkere volle haardos viel vaak sluik over zijn ogen, hij kon met een geërgerd gebaar die haren van zijn voorhoofd vegen. Op zulke momenten vond Sandra hem om op te vreten. Hij merkte niets. Ik kan wachten tot ik een ons weeg als ik het aan hém overlaat, concludeerde Sandra. Op een zaterdagmiddag, toen ze na sluitingstijd de winkel opruimden, zag ze hem opeens naar haar kijken. Ze glimlachte.

‘Hallo daar,’ zei ze, ‘ben ik in beeld?’ Hij wendde snel zijn blik af. Sandra ging naast hem staan. Opeens was er een sterke spanning tussen hen. Eduard zuchtte diep maar ging niet opzij. Ze streelde met haar vingertoppen zijn wang en daarna zijn lippen. Het volgende moment voelde ze zijn armen om haar heen.

‘Zwánger?’ schreeuwde haar moeder. ‘Hoe is dat in hemelsnaam mogelijk?’

‘Eitjes en zaadjes, je weet wel,’ antwoordde Sandra, ‘of geloof je nog steeds in de ooievaar?’ voegde ze er brutaal aan toe.

Haar moeder reageerde furieus. ‘Hou je grote mond, ik ben je vriendinnetje niet,’ beet ze Sandra toe, ‘hoe haal je het in je hoofd om op deze manier tegen me te praten?’ Ze snoof. ‘Dit heb je niet van een vreemde, ik had het kunnen weten. We gaan naar de huisarts en regelen een abortus.’

‘We gaan helemaal nergens naartoe,’ antwoordde Sandra koeltjes, ‘hij trouwt met me.’

Boven de zaak in de Kinkerstraat zat een woning die Eduard als opslagruimte gebruikte. Ze maakten de kamers leeg en Eduard huurde een garage in de buurt die als magazijn dienst kon doen. Zijn ouders hielpen met schilderen en behangen. Aanvankelijk stelde Eduards vader zich een beetje terughoudend op. Hij wist niet goed hoe hij zich ten opzichte van Sandra moest gedragen, ze was immers nog steeds een van zijn leerlingen. Maar Eduards moeder bleek een hartelijke en verstandige vrouw te zijn die Sandra heel vanzelfsprekend in hun gezin opnam. Na enkele weken maakte Sandra gewoon deel uit van de familie.

‘Het was wel een verrassing voor ons, dat Eduard opeens op vrijersvoeten ging,’ vertrouwde zijn moeder Sandra toe. ‘We maakten ons al een beetje zorgen omdat hij nooit uitging en geen belangstelling voor meisjes leek te hebben. Hij is altijd zo serieus, ik was al bang dat hij alleen met zijn konijnen praatte. Je moet hem maar een beetje vlotter maken. Maar dat zal jou wel lukken.’ Er was geen enkel verwijt in haar stem te horen, ze leek juist blij te zijn dat ze een schoondochter kreeg.

De moeder van Sandra gedroeg zich in eerste instantie heel afstandelijk ten opzichte van haar aanstaande schoonzoon. Ze mopperde dat Eduard zijn verstand had moeten gebruiken en als hij in huis was zette ze die woorden kracht bij door met samengeknepen lippen nadrukkelijk te zwijgen. Ze probeerde Sandra zover te krijgen om zich tóch te laten aborteren en werd in haar pleidooi gesteund door haar eigen moeder. Maak toch eerst je school af, was hun advies, wat moet je beginnen zonder een diploma? Nu lijkt het allemaal nog leuk en ben je misschien zwaar verliefd, maar je weet nooit hoe je er over tien jaar voor staat. Stel je voor dat je dan voor jezelf moet zorgen, hoe wil je dat doen? Je kunt later nog genoeg kinderen krijgen, waarom nu zo’n haast maken?

Sandra liet de woorden over zich heen komen en zweeg. Ze was de meeste tijd bij Eduard en hielp zijn vader met het schilderen en behangen van hun toekomstige woning. Daar werd ze rustig van.

Ze trouwden in stilte, alleen Sandra’s moeder en oma en Eduards ouders waren erbij. De ouders van Eduard verrasten hen met een weekend in een hotel aan zee, als huwelijksreisje. Ze kwamen het hele weekend nauwelijks buiten.

Vanaf de dag dat Eduard junior geboren werd veranderde de houding van de moeder van Sandra. Ze was niet bij de baby weg te slaan en ze kwam bijna iedere dag langs om kirrend en allerlei onzin uitkramend boven de wieg te hangen. De bezwaren die ze had geuit over het feit dat haar dochter al op haar zeventiende moeder werd en haar middelbare school niet had afgemaakt telden blijkbaar niet meer. Soms leek het wel of zij in plaats van Sandra het kind had gebaard.

‘Misschien is dit toch ook de beste oplossing,’ zei ze op een dag. De kleine Eduard was toen drie maanden oud en deed de hele dag niets anders dan lachen. Sandra zat soms wel drie uur achter elkaar naar het vrolijke mannetje te kijken.

‘Wat bedoel je?’ vroeg ze aan haar moeder. ‘Welke oplossing en waarvoor dan?’

‘Een kind brengt veel verantwoordelijkheid met zich mee, je moet de hele dag rekening met hem houden. Het leven gaat er heel anders uitzien als je kinderen krijgt.’ Ze zweeg een ogenblik en Sandra wachtte op wat er verder ging komen.

‘Nou ja, ik bedoel maar… Het zijn toch allemaal dezelfde streken als die van je opa. Misschien is het verstandig om snel nog meer kinderen te krijgen, des te minder rare dingen haal je je in je hoofd.’

Sandra zat haar met open mond aan te staren.

Ze roken hun vierde sigaret. Sandra voelt zich loom en tevreden. Haar hele lichaam is ontspannen, het is de soort ontspanning die je alleen na heel intens vrijen voelt. Nu slapen, denkt ze, droomloos en diep. Je laten wegzakken naar een wereld waar niemand je kan bereiken. Helemaal opgaan in je eigen vibraties en voelen wat je alleen kunt voelen als je met jezelf alleen bent. Ze zucht diep en ziet dat hij haar vragend aankijkt.

‘Vertel eens?’

Sandra glimlacht. Ze tikt met haar wijsvinger even op zijn neus.

‘Dat gaat zelfs jóú niets aan,’ antwoordt ze plagend.

Hij kijkt haar aan. ‘Ik zou wel eens een hele nacht met je willen slapen,’ zegt hij.

‘Tja. Zou er dan wel geslapen worden, denk je?’

Hij grijpt haar in haar zij en ze kan een kreet niet onderdrukken.

‘Niet doen,’ giechelt ze, ‘ik kan niet tegen kietelen.’

Dan wordt ze weer ernstiger. ‘Een hele nacht,’ mijmert ze, ‘als dát zou kunnen.’

‘Voorlopig hebben we nog drie kwartier,’ fluistert hij zwoel in haar oor. ‘Raad eens waar ik nog een keertje zin in heb?’

‘Jij hebt altijd zin,’ mopperde Eduard regelmatig toen ze pas getrouwd waren. ‘Ik kan je niet bijhouden.’

Sandra voelde zich afgewezen en zweeg. Het was haar al snel nadat ze met Eduard samen was gaan wonen duidelijk geworden dat haar libido behoorlijk verschilde van dat van hem. Tegen de tijd dat ze was uitgerekend en haar zware buik haar danig in de weg zat, sliep ze al bijna als ze haar bed zag. Ze deed geen pogingen om Eduard te verleiden maar kroop tevreden tegen hem aan. De eerste maanden nadat de baby geboren was had ze het te druk met voeden, verschonen en wennen aan haar moederschap om behoefte aan seks te hebben. Ze zat urenlang naast de wieg naar haar kind te kijken en zich te verbazen over die garnalenvingertjes, dat wipneusje en de smakkende geluidjes die hij in zijn slaap maakte. De mooiste momenten waren die als hij wakker werd en haar verraste met een brede glimlach. Ze wist zeker dat ze nooit en te nimmer meer van een ander wezen zou kunnen houden dan van hem. Soms dacht ze opeens aan de gevaren die er op de loer zouden kunnen liggen. Je hoorde of las wel eens iets over kinderroof, zelfs over kindermoord. Sandra wist zeker dat degene die haar kind iets zou willen aandoen het niet zou kunnen navertellen. Die zou ze ongetwijfeld met haar blote handen vermoorden.

Toen de zwangerschapshormonen langzaam uit haar lijf verdwenen begon ze weer aandacht te krijgen voor Eduard. Ze voedde de baby niet meer zelf en ze verlangde ernaar dat Eduard haar borsten weer zou aanraken. Maar op de dagen dat hij werkte was hij de meeste avonden te moe om uit zijn ogen te kijken. Hij wilde steeds vroeger naar bed en sliep zodra zijn hoofd het kussen raakte. Sandra probeerde hem te verleiden.

‘Zondagavond,’ beloofde hij haar als hij merkte dat ze geen genoegen nam met zijn discrete afwijzing, ‘zondagavond, dan ben ik niet moe. We maken er een feestje van, dat beloof ik je.’

Maar Sandra verstond iets heel anders onder een feestje dan wat Eduard ermee leek te bedoelen.

‘Niet zo snel,’ maande ze hem, ‘waarom doe je zo haastig? We hebben toch alle tijd? Wat is er met je aan de hand?’

Hij deed zijn best om het haar meer naar de zin te maken. Maar het was niet genoeg.

‘Zorg eerst even voor mij,’ fluisterde ze soms in zijn oor, ‘ik wil wel eens even lekker schreeuwen. En dan zorg ik daarna voor jou, goed?’

Haar woorden werkten averechts, Eduard raakte erdoor geïrriteerd. ‘Je zit me te veel op mijn nek,’ mopperde hij. ‘Ik krijg nauwelijks de gelegenheid om adem te halen. Als het moet vind ik het niet leuk meer, je kunt het toch ook bij jezelf doen?’

Sandra had het gevoel alsof ze een klap in haar gezicht kreeg.

Er ontstonden spanningen tussen hen. Die waren minder evident als ze weer eens lekker gevreeën hadden en dat lukte het beste als Sandra geen initiatieven nam maar Eduard zijn gang liet gaan. Het werd allemaal anders toen Sandra voor de tweede keer zwanger werd. Ze concentreerde zich op het leven in haar buik en kon Eduard beter met rust laten. Na de geboorte van Marije herhaalde zich het patroon van aantrekken en afstoten, als eb en vloed, onontkoombaar. In die tijd had Sandra haar eerste minnaar.

Nikos was een Griek. Hij kwam uit Thessaloniki en was getrouwd met een van Sandra’s buurvrouwen. Zijn vrouw verdiende de kost en Nikos was huisman. Hij kon door handoplegging je hoofdpijn laten verdwijnen, vertelde een andere buurvrouw aan Sandra. Ze had het zelf meegemaakt, anders had ze het ook niet geloofd. Maar het was echt waar. Hij hield zijn handen gewoon enkele minuten vlak boven je voorhoofd en je voelde de pijn als het ware wegtrekken. Je kon hem altijd roepen als je hem nodig had, hij wilde er geen geld voor hebben.

Sandra had nooit hoofdpijn maar ze vond Nikos wel een lekker ding. Een echte Griek, met een donkere krullenkop en bijna zwarte ogen. Ze was hem wel eens tegengekomen bij de supermarkt en door de manier waarop hij haar aankeek stond ze op haar benen te trillen. Allemachtig, wat een man was dat. Ze piekerde erover hoe ze met hem in contact kon komen. In haar hoofd zat een waarschuwend stemmetje dat haar aanraadde de man met rust te laten. Maar waarom? Ze was toch verder niets van plan?

Het bleek niet nodig te zijn om een list te bedenken. Op een middag stond hij voor haar deur. Het stond wel een beetje truttig, meende hij, om als volwassen man een kopje suiker te willen lenen. Hij was vergeten nieuwe voorraad te halen, kon Sandra hem helpen? Hij sprak ‘truttig’ uit als ‘troetig’.

Toen hij het kopje dat Sandra met suiker had gevuld van haar aannam raakte zijn hand even die van haar. Ze keken elkaar aan.

‘Ik kom morgenmiddag teroeg,’ zei hij, ‘als de kinderen naar school zijn.’ Toen hij vertrokken was leunde Sandra even tegen de deurpost. Ik laat hem niet binnen, nam ze zich voor.

De eerste keer nam hij haar op de keukentafel, nadat hij haar eerst met zijn strelende vingers in alle staten van opwinding had gebracht. Sandra dacht dat ze zou sterven van genot. De volgende middag stond hij opnieuw voor de deur en Sandra liet hem snel binnen. Ze had liever niet dat de rest van de buurt zou zien dat hij haar opzocht maar ze kon natuurlijk altijd zeggen dat ze veel last van hoofdpijn had. Daarna kwam hij minstens twee keer per week. Ze vreeën het hele huis door, van de kelder tot de zolder en weer terug. Ze spraken nauwelijks als ze met elkaar bezig waren. Alleen hun hijgende ademhaling en hun kermende kreten waren te horen maar ze zorgden ervoor dat het geluid binnenskamers bleef. Soms zag Sandra Eduard op een plek staan waar zij enkele uren tevoren had gelegen met Nikos en dan moest ze diep ademhalen om rustig te blijven. Als het weer zondagavond was liet ze Eduard zijn gang gaan zonder vragen te stellen.

In de periode dat Sandra met Nikos sliep werden ze een keer betrapt door Ed. Hij was toen een jaar of drie en werd plotseling wakker uit zijn middagslaapje. Nikos had Sandra’s blouse opengemaakt en wilde net haar borsten kussen toen de kleine jongen opeens midden in de kamer stond.

‘Wat doen jullie?’ vroeg hij slaperig. Er hing een grote bel snot onder zijn neus, die hij probeerde op te snuiven.

‘Mama heeft koffie gemorst over haar kleren,’ zei Nikos onverstoorbaar. ‘Ze gaat haar blouse even uitspoelen in de keuken. Kom maar hier, dan zal ik die vieze neus eens afvegen.’

Later bracht hij het kind weer naar bed en toen hij terugkwam in de kamer trok hij Sandra resoluut naar zich toe. Ze aarzelde maar hij liet zich niet van de wijs brengen. Met één oog en haar oren op de deur gericht liet ze Nikos zijn gang gaan. Ze voelde zich niet op haar gemak maar vond die vrijpartij tegelijk ongelooflijk opwindend.

Opeens kwam Nikos niet meer. Sandra vroeg zich af wat er aan de hand was. Zou zijn vrouw het in de gaten hebben gekregen? Ze verwachtte iedere avond dat de deurbel zou gaan en de vrouw van Nikos een scène kwam schoppen. Maar er gebeurde niets. Ze werd er onrustig van. Zou hij ziek zijn? Ze kwam hem ook nergens meer tegen, het leek of hij van de aardbodem verdwenen was.

‘Heb je het al gehoord?’ vroeg een buurvrouw die naast Nikos woonde op een middag toen Sandra liep te wandelen met de kinderen. ‘Heb je het gehoord van die Griek? Hij schijnt met alle hoofdpijnklanten meer te doen dan hand opleggen en heeft er eentje ergens áán in plaats van áf geholpen.’

Sandra staarde haar onthutst aan.

‘Ik bedoel dat hij ergens in de buurt een onwettig kindje heeft gemaakt,’ verklaarde de vrouw zich nader.

‘Ja, ja, ik begrijp het,’ zei Sandra haastig. ‘Wat een rotzak, zeg.’ Ze voelde zich bedrogen.

3

Zit het bedriegen in iemands aard? Volgens de moeder van Sandra wel en dan refereert ze aan het gedrag van haar vader.

‘Hij is zo geboren,’ zegt ze soms als het gesprek op opa komt. De jaren lijken haar iets milder gestemd te hebben. ‘Misschien kon hij er zelfs niet eens veel aan doen,’ heeft ze onlangs nog tegen Sandra gezegd. Maar dat weerlegde ze direct door eraan toe te voegen dat hij haar moeder veel onnodig leed had aangedaan.

‘Jij lijkt van alle kleinkinderen het meest op hem,’ kan ze peinzend zeggen, ‘maar ik hoop toch wel dat dit alleen het uiterlijk betreft.’ Sandra reageert nooit op zulke opmerkingen.

Wat is bedriegen, vraagt ze zich soms af. Nou ja, dat weet ze natuurlijk heel goed. Ze weet dat anderen haar een bedriegster zullen vinden als ze zouden weten wat ze allemaal deed en doet. Maar ze is het daar zelf toch niet helemaal mee eens. Voor haar gevoel bedrieg je als je een ander ook pijn doet en zij doet Eduard geen pijn. Hij weet niet wat zij uitvoert en ze zal hem dat ook niet gaan vertellen. Alleen haar collega Angelique weet dat ze een minnaar heeft, maar niet wie het is. Als ze dát zou weten kun je je afvragen of ze aan de uitstapjes van Sandra zou willen meewerken. Angelique zorgt voor haar alibi op de vrijdagmiddagen als Sandra ontsnapt. Ze is heel dubbel in haar mening over de escapades van haar collega. Aan de ene kant keurt ze vreemdgaan af, aan de andere kant is ze stikjaloers.

‘Ik wilde dat ik dat ook durfde,’ zegt ze wel eens tegen Sandra. ‘Het lijkt me een geweldige kick. Maar ik zou mezelf meteen verraden. Stel je voor dat Gerben onverwacht vraagt waar ik geweest ben, je kunt er vergif op innemen dat ik begin te blozen en te stotteren. Bingo, mens, ik val onmiddellijk door de mand.’

‘Als het nou eens zover komt,’ heeft ze vorige week nog aan Sandra gevraagd, ‘dat je met Eduard in de schouwburg bent en je daar die minnaar met zijn vrouw op je af ziet komen? En dan duikt ook nog die portier van het hotel plotseling op. Wat moet je dan?’ Ze gniffelde bij de gedachte.

‘Doorgaan met ademhalen,’ antwoordde Sandra rustig, ‘allemaal onze pokerface tevoorschijn halen, zou ik zeggen.’ Maar in werkelijkheid moet ze niet aan zulke toevalligheden dénken. Ze rekent erop dat Eduard diep in zijn hart wel weet dat hij niet de enige is, hij is niet gek. Maar er zullen zeker grenzen zijn aan zijn incasseringsvermogen. Bijna iedere man die Sandra kent zou in aanmerking kunnen komen om haar minnaar te zijn, behalve déze. Ze is zelf ook niet helemaal gelukkig met haar keuze maar toch lukt het haar niet om met hem te breken.

Diep in haar hart zou ze het anders willen. Ze zou een man willen hebben die seksueel beter bij haar past. Ze weet zeker dat ze dan nooit naar een ander zou kijken. Maar het zit er niet in. Toen de kinderen nog klein waren heeft ze wel eens aan een scheiding gedacht. Eduard had dat in de gaten en vroeg ernaar. Eerst ontkende ze het maar toen hij bleef aandringen op een eerlijk antwoord gaf ze het toe. Hij schrok verschrikkelijk.

‘Ik wil je niet verliezen,’ zei hij en het leek erop dat hij zou gaan huilen. Maar hij vermande zich.

‘Ik doe mijn best,’ zei hij, ‘ik doe mijn best. Maar ik ben bang dat ik je nooit zal kunnen geven wat je nodig hebt. Een ander kan dat wel, misschien, maar ik niet.’

Sandra vroeg zich af of hij haar daarmee duidelijk wilde maken dat ze eventueel haar gang kon gaan. Het leek haar niet verstandig om daar rechtstreeks naar te vragen, dat was te gênant. Maar het gaf haar wel mogelijkheden en ze besloot die te benutten. Hoewel het haar soms dwarszit dat ze minnaars heeft en ze vaak fantaseert over scheiden en opnieuw beginnen, is ze tot nu toe bij Eduard gebleven. Hij is voor haar de stabiele factor in haar leven, de man bij wie alles vertrouwd voelt. Ze hebben allebei hun eigen werk, waar ze veel tijd voor nodig hebben. Sandra moet er niet aan denken om altijd thuis te zijn en een huisjeboompje-beestje leven te leiden. Dat zou ze al die jaren die ze nu met Eduard samen is beslist niet hebben volgehouden. Ze heeft, ondanks haar escapades, nog gevoel voor Eduard. Ze kan zich een leven zonder hem nauwelijks voorstellen en zelfs de zondagavonden zijn voor haar acceptabel geworden. De zondagavond is in de loop der jaren een vast ritueel geworden.

‘We moesten maar eens samen naar boven gaan,’ zegt Eduard tegen elven altijd nadrukkelijk, ‘dan kan ik je laten zien dat ik nog een mannetje ben.’

Sandra praat al lang niet meer met Eduard over wat ze verlangt. Ze manoeuvreert hem zo subtiel mogelijk in de richting waar ze hem wil hebben. Als hij haar niet voldoende kan opwinden fantaseert ze dat hij haar minnaar is. Een paar weken geleden dreigde ze zich te verspreken toen ze erg opgewonden werd. Ze dacht zó sterk aan haar minnaar dat ze bijna zijn naam noemde.

‘Wát zeg je?’ bromde Eduard verstoord. ‘Waar heb je het over?’

‘Niets, niets,’ suste Sandra zijn achterdocht, ‘je maakt me gewoon een beetje gek, dat is alles.’

Alle sigaretten zijn opgerookt. Ze moeten zich aankleden, afscheid nemen en zoals gewoonlijk na elkaar vertrekken. Maar ze maken nog geen aanstalten.

‘Wie gaat het eerst vandaag?’ vraagt Sandra.

‘Ik niet.’

‘Dan zal ik het moeten zijn.’ Ze gaat rechtop zitten en rekt zich uit. Hij grijpt haar schouders en trekt haar naar zich toe. ‘Nog vijf minuutjes.’

Ze lacht. ‘Nee, we zijn al een half uur te laat. Ik ben de oudste, dus ook de verstandigste.’ Ze springt uit bed en loopt naar de badkamer.

‘Ongelooflijk,’ zegt hij met bewondering, ‘dat je twee kinderen hebt gebaard en nog zo’n slank lijf hebt.’

Sandra heeft dat vaker gehoord. Ze wordt ook meestal veel jonger geschat dan ze is. Toen ze een paar maanden geleden haar pols verstuikte en in het ziekenhuis röntgenfoto’s moest laten maken reageerde een verpleegkundige verbaasd toen ze haar geboortedatum noemde.

‘Bent u al achtenveertig?’ vroeg hij. ‘Achtendertig zou ik eerder geloven.’

‘Ik heb al een zoon van eenendertig,’ antwoordde ze, ‘maar dat vind ik zelf ook een vreemd idee. Ik ben al bijna van middelbare leeftijd maar zo voel ik me niet.’

Eduard junior, die ze Ed noemen, is ingenieur bij Philips. Hij reist de hele wereld rond, soms ziet ze hem maanden niet. Dat vindt ze moeilijk, Ed is en blijft het kind met wie ze zich het meest verbonden voelt. Dat komt niet alleen doordat hij haar eerste is. Ed is van haar twee kinderen zowel innerlijk als uiterlijk het meest zichtbaar een deel van haar.

Hij heeft ook grijsblauwe ogen met een donker randje. En hij zoekt net als zij altijd de grenzen op. Er is volgens Sandra geen vaste vrouw in zijn leven maar er zijn wel vrouwen. Sandra kent verschillende namen. José in Parijs, Marit in Helsinki, Karen in München, Joyce in Londen.

‘In ieder stadje een ander schatje,’ grapt Sandra wel eens. ‘Je lijkt wel een zeeman.’ Dan grinnikt Ed en zegt dat hij met geen van die vrouwen een vaste relatie heeft. ‘Vrijheid, blijheid’ is het motto. Geen verplichtingen.

Ed is de enige persoon in haar leven met wie Sandra over haar huwelijk praat. Maar ze let wel op wat ze vertelt, om hem tegenover zijn vader niet in verlegenheid te brengen.

‘Ben jij altijd trouw geweest?’ heeft hij haar wel eens gevraagd. Ze weifelde. Herinnerde hij zich misschien iets van vroeger?

‘Zeg maar niets, ik hoef het eigenlijk niet te weten. Waarom zijn jullie bij elkaar gebleven?’ Die vraag kwam pas echt onverwacht en Sandra moest een tijd diep nadenken.

‘We kunnen het goed met elkaar vinden,’ zei ze ten slotte. ‘We zijn vriendjes. We maken geen punt van onderlinge verschillen, we mogen onszelf zijn.’ Ze vond dat ze dat mooi gezegd had.

Ed ook. ‘Mooi gezegd, mam,’ zei hij goedkeurend, ‘de spijker op zijn kop, denk ik. Volgens mij moet je het in een relatie vooral zoeken in de kleine dingen. Je goed voelen bij de ander, jezelf kunnen zijn. Ik kom altijd vrouwen tegen die alles super willen. Superhoge inkomsten, supermooie huizen, supergeile seks. Nooit eens gewoon lekker recht op en neer, zal ik maar zeggen. Ik word daar zó moe van.’

Sandra schoot in de lach.

‘Wacht maar, jochie, tot je de liefde van je leven vindt. Je komt haar vanzelf tegen op een moment dat je het niet verwacht. En dan doe je alles om haar te krijgen, al zou je bij wijze van spreken je haar supergeel moeten verven. Opeens is ze er, let op mijn woorden.’

Zulke gesprekken voert Sandra nooit met haar dochter. Marije is nu negenentwintig. Ze is heel intelligent en studeert medicijnen. Ze gaat dit jaar afstuderen en wil zich dan meteen gaan specialiseren. Ze wordt internist, heeft ze aangekondigd.

Marije is het meest kritische kind van Sandra en Eduard maar ook het meest wispelturige. Sandra heeft haar jongste altijd als een buitenbeentje in het gezin beschouwd. Ze was als kind al nooit tevreden. Niet over wat ze kreeg maar ook niet over wat ze zelf presteerde. Het kon altijd beter, ze moest en zou winnen als er gestreden werd en als dat niet lukte was het huis te klein. Marije neemt nog steeds alles wat ze doet en wat anderen doen bloedserieus.

‘Het lijkt erop dat ze geen kind wil zijn,’ zei Sandra eens tegen Eduard toen Marije een jaar of vier was. ‘Spelen is hetzelfde als presteren. Zo mist ze haar hele jeugd.’

Eduard was minder somber. ‘Elk vogeltje zingt zoals het gebekt is,’ suste hij, ‘ze komt er wel, op haar eigen manier.’

Op de lagere school sloeg ze een klas over, waardoor ze al op haar zeventiende van het VWO af kwam. In die tijd was ze een onuitstaanbare puber, die alles beter wist dan een ander en met iedereen die ze tegenkwam de discussie aanging over noem maar op waar je over discussiëren kan. De politiek, de paus, het gat in de ozonlaag, foute filmsterren, vlees eten, het huwelijk. Vaak zat ze Sandra en Eduard met samengeknepen ogen te bekijken als ze aan tafel zaten.

‘Ik trouw nooit,’ kon ze opeens nadrukkelijk zeggen, zonder dat daar aanleiding voor leek te zijn. Sandra voelde zich dan bekritiseerd maar ze keek wel uit om dat te zeggen. Ook Eduard ging wijselijk niet op dergelijke uitnodigingen tot strijdgesprekken in. Als Marije toch probeerde om hen verder uit hun tent te lokken en onaangenaam werd, maakte hij bondig en beslist een eind aan de conversatie.

‘Nu ophouden, dit is geen manier van praten. Zoek iemand anders om op de kast te krijgen.’ Eduard was beter tegen de stemmingen van Marije opgewassen dan Sandra. En hij had ook meer gezag over haar. Maar toch kon hij niet voorkomen dat ze na de middelbare school opeens niet meer wilde studeren, terwijl ze daar tot voor kort heel erg van overtuigd was geweest. Ze wilde dokter worden, dat stond al jaren als een paal boven water. Maar opeens was dat niet meer aan de orde. Dokter worden was niet cool, je verdiende niet genoeg en je moest je je hele leven een slag in de rondte werken. Economie studeren: dát was het. Maar na een paar weken was economie te stom voor woorden. Het werd psychologie, daarna leek geschiedenis het meest voor de hand liggend en tegen de tijd dat Sandra en Eduard in die studierichting begonnen te geloven was studeren an sich opeens niet meer bespreekbaar. Sandra ergerde zich mateloos aan het gedrag van Marije maar niet minder aan het eindeloze geduld van Eduard.

‘Praat toch niet zo met haar mee, geef nou niet iedere keer toe als ze zit te zwetsen. Ik heb er schoon genoeg van.’

In plaats van studeren wilde Marije gaan werken. Ze solliciteerde bij een reisbureau en kon direct aan de slag.

‘Ik ga eerst stage lopen bij een reisleider in Portugal,’ kondigde ze aan, ‘dat duurt vier maanden. Daarna krijg ik een jaarcontract.’

Sandra was opgelucht toen Marije het huis verliet. Eindelijk rust in de tent, dacht ze. Hoe verder haar dochter uit het zicht was, des te beter ze het vond. Ze had het in die tijd helemaal gehad met Marije.

Eduard was minder blij met het besluit van zijn dochter maar hij liet haar gaan. Er kwamen enthousiaste brieven uit Portugal en later uit Spanje, waar Marije drie jaar lang reisleidster was aan de Costa Brava.

Als ze in de wintermaanden naar huis kwam begon de strijd binnen enkele dagen opnieuw. Sandra werd er nerveus van en toen Marije drieëntwintig was begon Sandra voorzichtig te praten over op kamers gaan wonen. Ze kon zich niet voorstellen dat haar dochter niet naar een eigen huis verlangde maar Marije lachte haar recht in haar gezicht uit. Van Eduard hoefde Sandra geen steun te verwachten voor haar idee. Die had helemaal geen last van Marije.

Op een bepaald moment had Sandra de indruk dat Marije haar gangen naging, ze kwam haar op de meest onverwachte momenten tegen in de stad of in de buurt van de zaak. Op een dag betrapte Marije haar toen ze op een terras een borrel dronk met de echtgenoot van een van haar klanten. Sandra was erg gecharmeerd van deze man en voelde dat hij haar ook leuk vond. Het gesprek verliep vlot, er zat een aangename sensatie in de lucht. Op het moment dat de man Sandra’s hand vasthield terwijl hij haar met zijn aansteker een vuurtje aanbood voor haar sigaret voelde Sandra dat er iemand naar haar zat te kijken. Het bleek Marije te zijn, die haar drie tafeltjes verderop met een chagrijnig gezicht zat gade te slaan. Sandra wendde haar blik af en ging verder met haar gesprek. Maar ze zorgde ervoor dat de man haar verder niet meer aanraakte en zodra ze de kans schoon zag stapte ze op.

‘Wat zat jij je daar vanmiddag idioot aan te stellen op dat terras, zeg,’ opende Marije het vuur toen ze ’s avonds net begonnen waren met eten.

Eduard keek verstoord op. ‘Wat bedoel je?’

‘Ik bedoel dat mijn moeder een aanstellerige flirt is.’

Sandra legde met een klap haar bestek neer. ‘Nu is het genoeg,’ zei ze en ze hoorde haar stem trillen van ingehouden woede. ‘Het wordt de hoogste tijd dat jij eens op jezelf gaat wonen. En snel een beetje, alsjeblieft, ik ben helemaal klaar met jouw gedrag.’

Het werd een enorme ruzie, waarbij Eduard de gemoederen probeerde te sussen door te stellen dat ze het allebei niet zo kwaad bedoelden.

‘O nee?’ gilde Sandra. ‘O nee? Dat heb je dus helemaal mis. Als ik zeg dat ik er genoeg van heb, dan heb ik er ook góéd genoeg van. Zij eruit, of ik.’

Marije smeet haar servet op tafel.

‘Ik ben al weg,’ zei ze boos, ‘ik trek wel bij een van mijn vriendinnen in als ik hier niet meer welkom ben.’

Het duurde maanden voordat Sandra en Marije weer contact met elkaar hadden. De eerste keer dat Sandra haar dochter terugzag was toen Ed zijn verjaardag vierde. Marije was afstandelijk maar ze groette Sandra wel. Eduard zat een tijdje in de tuin met haar te praten en later op de avond vertelde hij aan Sandra dat hij Marije had gevraagd om bij hen op bezoek te komen. Ze had toegestemd. Er werd nooit meer over de ruzie gesproken.

Toen Marije vierentwintig was besloot ze alsnog medicijnen te gaan studeren. Eduard opperde de mogelijkheid dat ze weer thuis kwam wonen maar Sandra weigerde.

‘We betalen haar kamerhuur en haar collegegeld,’ besliste ze, ‘verder leeft ze maar van haar studiebeurs.’

Als Marije thuis is ligt er nog altijd een soort dreiging op de loer. Ieder gesprek maar ook ieder moment van stilte kan ontaarden in oorlog. Sandra voelt zich nooit op haar gemak in haar eigen huis als haar dochter er is en ze werkt dan bij voorkeur extra uren in de zaak.

Marije studeert serieus en is tot nu toe voor al haar tentamens geslaagd. Maar Sandra vraagt zich wel eens bezorgd af wat voor een soort dokter Marije zal worden.

Vorig jaar veranderde er iets in de houding van Marije. In haar vrije weekenden ging ze opeens met een oude schoolvriendin stappen en ze begon ook aandacht te besteden aan haar uiterlijk.

‘Zou ze nu eindelijk verliefd worden?’ vroeg Eduard. ‘Het wordt wel eens tijd. Ze is waarschijnlijk een laatbloeier, net als haar vader.’

‘Ik heb een vriend,’ kondigde Marije plotseling aan, ‘en jullie kennen hem.’

Het bleek Jochem Vahlet te zijn, de oudere broer van Suze, een van Marije’s vroegere schoolvriendinnen. Op het eindexamenfeestje van Marije was hij er ook, herinnert Sandra zich, en toen had hij al heel duidelijk belangstelling voor Marije. Maar die zag en hoorde niets, die was in die tijd helemaal gefixeerd op haar toekomstige studentenleven.

Jochem is jurist en negen jaar ouder dan Marije. Sandra vindt het wel typisch dat haar dochter een oudere man kiest. Ze vraagt zich af of dit te maken heeft met de sterke relatie met haar vader.

Marije is de ene week verliefd op haar vriend en de andere week lijkt hij van de aardbodem verdwenen te zijn.

‘Het is uit,’ is een regelmatig terugkerende mededeling als Eduard voorzichtig informeert waar Jochem zich bevindt.

‘Ik heb geen tijd voor een vriend, ik moet studeren,’ is ook een vaste tekst als Eduard informeert waarom het uit is.

‘Trouwen is niks voor mij,’ maakt de rij uitspraken over haar liefdesleven meestal compleet. Met die uitspraak is Sandra het diep in haar hart volkomen eens. Je zult haar dochter als dokter krijgen of als echtgenote, Sandra kan het niemand aanraden.

Jochem is een leuke vent. Hij heeft humor, je kunt vreselijk met hem lachen. In de tijden dat het aan is komen Marije en Jochem altijd op zondagmorgen koffie drinken. Maar op die zondagen is het vooral aan Jochem te danken dat er iets te lachen valt. Marije kan onverwacht narrig en beledigd reageren op zijn grapjes. De laatste zondag dat ze er waren liep het weer bijna uit de hand. Jochem plaagde Marije een beetje en die bekte hem opeens fel af.

‘Nou zeg, kan het wat minder?’ corrigeerde Eduard haar. ‘Waar is die toon nu weer voor nodig?’

Sandra bood snel nog een kopje koffie aan, in een poging om de spanning die ontstond te doorbreken.

Marije bleef nog een poosje stuurs zitten kijken maar iedereen negeerde dat. Jochem probeerde haar vrolijker te stemmen door aardige dingen tegen haar te zeggen en soms over haar hand te strijken. Ze trok die hand direct terug, alsof ze door een wesp gestoken werd. Jochem knipoogde naar Sandra en ze voelde dat ze bloosde. Ze begon snel de koffiekopjes op te ruimen en maande Eduard om een fles wijn tevoorschijn te halen. Toen haar blik die van Marije ontmoette zag ze dat haar dochter haar nadrukkelijk schamper zat aan te kijken. Na deze ontmoeting hebben ze Jochem niet meer gezien. Marije heeft hun laten weten dat het definitief uit is.

‘Jammer,’ zei Eduard, ‘het is zo’n aardige vent. Ik vind ook dat hij goed bij je past. Dat vind jij toch ook?’ vroeg hij aan Sandra.

Sandra heeft niet gereageerd. Ze begrijpt niet wat Jochem in haar dochter ziet en kan hem geen betere toekomst wensen dan juist zonder Marije.