Zwijgrecht

Hoe onvoorwaardelijk is vriendschap? Als Amy Patijn naar het dorp Molenveld vlucht, leert ze Cathelijne Wolf en Viola Bouvrie kennen. Al snel ontwikkelt zich een warme en vertrouwelijke relatie tussen de drie vrouwen. Maar er is ook twijfel en irritatie, al zijn ze daarover minder openhartig. Als de ex van Cathelijne vermoord wordt aangetroffen heeft dat zijn weerslag op de vriendschap.

Loes den Hollander

Zwijgrecht

2015 © Loes den Hollander

Eerste uitgave 2013 Karakter

Omslagontwerp Studio 100%

Omslagillustratie Istock

ISBN 9789461092304

NUR 332

Op de hoogte blijven? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief op www.crimecompagnie.nl

Uiteindelijk zullen we ons de woorden van onze vijanden niet herinneren, maar het zwijgen van onze vrienden.

Martin Luther King

Juli

De hitte die zich over het landschap heeft verspreid, beïnvloedt zelfs het kauwen van de koeien die nog in het weiland overeind staan. Lange grassprieten verdwijnen langzaam tussen hun tanden, terwijl hun staarten flauwe bewegingen maken om de vliegen van hun rug te verdrijven.

Door de aanhoudende afwezigheid van regen lijken de zandpaden in het park gescheurd en breken de losse takken waar je op trapt onder je schoenzolen. De weg langs het kanaal vertoont op sommige delen een misleidende schittering die de indruk wekt dat er een plas water op ligt. Een fata morgana op asfalt.

Het dorp is zo ver het oog reikt omringd door stilte.

De rust wordt ruw verstoord door de gillende sirenes van een grote brandweerauto en een politiewagen. Ze komen met hoge snelheid uit het niets tevoorschijn en vliegen langs het kanaal, waar op het einde van de weg te zien is waarom ze zijn uitgerukt.

De vlammen slaan van alle kanten uit het huis, het vuur vreet in een razend tempo het droge rieten dak op. De brandweermannen rollen een paar brandslangen uit, maar de commandant maakt een afwijzend gebaar in de richting van de eerste agent die uit de politieauto stapt. ‘Geen redden meer aan,’ zegt hij. ‘Laten we hopen dat er niemand thuis was.’

Tweeënhalve maand eerder

Amy Patijn

1

Eerst lijkt het een zacht ruisende wind die veilig voelt. Slaap maar door, lijkt het geluid te bedoelen. Droom maar verder.

Ik rek me uit, mijn kleine teen raakt de linkerenkel van Koos. Zelfs als mijn man slaapt, verdraagt hij het niet dat iemand zijn voet aanraakt. Hij trekt hem schielijk terug en draait zich op zijn rechterzij.

Is hij wakker? Ik wil aan hem vragen of hij de wind ook hoort en of hij ook denkt dat ik me er geen zorgen om hoef te maken. Ik luister scherp of het nog steeds om geruis gaat. Ja.

Nee. Er is iets veranderd.

Wat ik nu hoor heeft niets meer met de wind te maken. Dit zijn voetstappen die ons huis naderen. Dreunende voetstappen. Mannen? Ze komen naderbij.

Mijn ogen zoeken de klok op mijn nachtkastje. Het is kwart voor zeven. Opeens is er geen enkel geluid meer te horen.

Ik stap uit bed en schuif het gordijn een stukje opzij. De zon schijnt al, het wordt een stralende dag.

De straat is leeg, er is geen mens te bekennen. Toch weet ik zeker dat er iemand vlak bij me staat. Ik sluit mijn ogen en luister scherp. Iemand roept iets, de stem kruipt in mijn oor. Is het een man of een vrouw? Ik hoor steeds hetzelfde woord, dat zich blijft herhalen.

‘Moordenaar.’

Ik grijp me vast aan de vensterbank.

‘Word eens wakker, Eem! Je maakt verschrikkelijke geluiden, ik kan er niet van slapen.’ Koos trekt aan mijn arm.

Ik sla hem van me af en probeer mijn ademhaling op een normaal niveau te krijgen.

Het was die verdomde droom weer.

Ik wrijf met mijn wijsvinger over de oude foto en probeer het jongetje te voelen. Hij draagt een rond brilletje, het hangt een beetje scheef op zijn neus. Zijn oren zijn in verhouding te klein, zijn mond staat half open. Zijn ogen zijn gericht op een plek naast de lens van de camera.

‘Dag Jimmy,’ zeg ik.

Ik zoek altijd deze foto op als ik de droom weer heb gehad, ik probeer hem altijd te voelen en ik praat ook altijd tegen hem. Ik hou van rituelen, ook al zou ik dit specifieke ritueel met genoegen afschaffen. Het is bijna half acht. Ik wil nog even slapen. De foto moet terug in het album, de dag waarop het gebeurde moet uit mijn gedachten verdwijnen.

Het stormde, er lagen takken in de achtertuin die door de oude eikenboom waren losgelaten. De boom was niet bestand tegen het razende geweld. Jimmy moest binnen blijven van onze moeder en toen zij boodschappen ging doen, zou ik op hem letten. Claudia lag in bed, ze beweerde dat ze griep had.

Op Jimmy letten betekende eindeloos liedjes voor hem zingen en later treintje spelen. Ik zette de stoelen die om de eettafel stonden achter elkaar en haalde de conducteursset tevoorschijn die hij voor zijn verjaardag had gekregen. De pet was een beetje te klein voor zijn grote hoofd, maar als hij een stukje achterover werd gezet, ging het best. Het geluid van het fluitje snerpte langs mijn oren. Het hele pakje kaartjes werd achter elkaar voorzien van knipgaten. Jimmy danste rond van pret en ik moest om hem lachen. Ik riep dat ik nog nooit zo’n vrolijke conducteur had gezien. Ik keek naar hem en zag hoe hij opging in zijn spel en de wereld om hem heen leek te vergeten. Zo ging het altijd, hij hoorde en zag niets meer behalve waar hij mee bezig was. Daarom moesten we altijd goed op hem letten. Het gillende fluitgeluid deed pijn aan mijn oren en ik probeerde Jimmy vanaf de plek waar ik zat te vangen om het fluitje van hem af te nemen. Op het moment dat ik hem bijna te pakken had, hoorde ik de klap. Ik greep me van schrik vast aan de stoel en was ervan overtuigd dat een deel van ons huis was ingestort. Na een minuut lukte het me op te staan en naar het achterraam te lopen. Toen ontdekte ik dat de dikke, zware tak van de oude eikenboom die al lang naar rechts helde en volgens mijn vader eens verwijderd zou moeten worden, dwars door het dak van de schuur was gevallen. Ik rende de kamer uit, door de keuken, naar de achterdeur. Maar ik durfde niet naar buiten te gaan. Ik stond daar maar, met mijn handen tegen mijn mond gedrukt, en kon niet ophouden met hijgen. Ik prevelde schietgebedjes voor de konijnen die achter in de schuur in hun hok zaten.

Alles om me heen vervaagde, zelfs de tijd verdween. Toen ik later moest vertellen hoe lang ik daar had gestaan, kon ik seconden en minuten niet meer van elkaar onderscheiden. Het hele leven stond uit.

Ik kwam pas weer bij zinnen toen ik door elkaar geschud werd door mijn moeder, die wilde weten hoe het kwam dat de voordeur openstond en waar mijn broertje was gebleven.

Ik heb de foto weer opgeborgen. Vandaag geen Jimmy en geen schuldgevoel. Maar hoe kom ik deze dag door?

Hoewel de zon schijnt, is het nog steeds te koud voor de tijd van het jaar. Dat komt door de wind uit het noordoosten, de wind die de takken van de populieren in onze voortuin onstuimig laat bewegen.

Ik kan me maar beter gaan aankleden en haal het King Louie-jurkje tevoorschijn dat ik een maand geleden heb gekocht. Het hangt onder een ander jurkje, zodat niemand het kan zien. Ik bekijk het met een tevreden gevoel. Het is van mij, alleen van mij, en er loopt vandaag niet nog iemand rond in hetzelfde exemplaar.

Wat mij betreft zou ik vandaag gewoon voor de klas willen staan. Ik had liever doorgewerkt tot de zomervakantie, maar 1 mei kwam financieel het beste uit volgens mijn werkgever. De maand april is omgevlogen. Ik zou de tijd graag een paar maanden achteruit willen zetten.

2

De hele familie zit op de eerste rij en iedereen loert naar mij. Koos zwaait en maakt een gebaar dat me waarschijnlijk gerust moet stellen.

Ik had graag in een gewone stoel willen zitten, maar ben veroordeeld tot een zetel, die ze ook nog eens op het podium hebben geplaatst. Ik probeer de vele ogen die op me gericht zijn te negeren en zoek een veilig punt om naar te kijken. Dat is de schedel van mijn zwager Hein. Hij wordt kaal.

Er klinkt applaus, de directeur is blijkbaar uitgesproken. Wat heeft hij gezegd? En wie volgt? De voorzitter van de oudercommissie. Dat is een geschikte vent, hij houdt van een geintje. Ik luister. Hij is ongekend serieus en ik bespeur een weemoedige ondertoon in zijn toespraak. Gaat dit over mij? Ik wil dat hij stopt met deze lofzang en zich beperkt tot de feiten. Het is genoeg als hij meldt dat ik op mijn zevenentwintigste het goede besluit nam om terug te keren naar de schoolbanken en voor onderwijzeres te gaan studeren. Die man heeft geen idee van de tegenwerking die ik kreeg toen ik aankondigde dat ik me had ingeschreven voor de pabo in deeltijd. Koos sprak een week niet tegen me. Claudia overlaadde me met verwijten. Mijn zus vond het ook erg overdreven dat mijn afscheid zo groots zou worden aangepakt, zeker omdat ik maar een paar jaar in dienst ben geweest. Ik heb daar ook voorzichtig tegen geprotesteerd, maar mijn directeur wilde niet naar mijn tegenwerpingen luisteren. Hij zei dat ik een behoorlijk afscheid had verdiend.

De voorzitter loopt naar achteren en komt terug met een enorm boeket. Aan een rood lint bungelt een witte envelop. Vol trots vertelt de man dat ze een prachtig bedrag hebben opgehaald voor het goede doel dat ik heb opgegeven. Hij nodigt me uit de envelop te openen. Tweeduizend euro. Ik hef mijn arm op en toon het bedrag aan de zaal.

‘Tweeduizend euro voor de stichting die onze Amy heeft uitgekozen: Jantje Beton,’ schalt de stem van de voorzitter. De zaal vult zich met een daverend applaus. Ze klappen voor me en ik voel dat ze daarmee ook hun spijt betuigen voor de waarheid die niet meer te omzeilen valt. Het aantal leerlingen is te hard gekrompen om alle leerkrachten in dienst te kunnen houden en daarom heeft het bestuur moeten ingrijpen. Last in, first out. Dat is een eerlijk principe. Soms is het leven eerlijk en tegelijk oneerlijker dan ooit. Ik voelde me in dit vak, op deze school, op mijn plaats. Het was een veilige plek om te zijn. Het was een plek van mij.

Ik word uitgenodigd om bij de familie plaats te nemen. De voorzitter kondigt een speciaal voor mij gecomponeerde musical aan.

‘Hoe lang gaat dit duren?’ fluistert Koos.

Het is broeierig heet in de aula en er komt maar geen eind aan de rij mensen die me gedag willen zeggen. Ik vang flarden van zinnen op die allemaal op hetzelfde neerkomen. Men betreurt het enorm dat er een leerkracht moet worden wegbezuinigd en wenst me nog heel veel gelukkige en gezonde jaren toe en veel succes bij het vinden van een nieuwe baan. De voorzitter van de oudercommissie trekt met zijn harde stem alle aandacht naar zich toe als hij me een goede vakantie wenst, samen met Koos, mijn tweelingzus Claudia en zwager Hein.

‘Dat zit er niet in,’ zou ik willen antwoorden.

Ik zou het nog liever door de ruimte willen schreeuwen en willen zien dat de glimlachende gezichten verstrakken en de hitte plaatsmaakt voor bevriezing. Ik zou aan iedereen willen uitleggen dat mijn leven tot nu toe een gevangenis was en ik eindelijk op zoek ga naar de vrijheid.

Er zijn nog steeds heel veel ogen op me gericht. Ik wil ze niet zien en vooral niet voelen. Dat lukt, als ik zelf zo weinig mogelijk mensen aankijk. Toch ontkom ik niet aan het besef dat twee ogen me geen moment met rust laten. Ze prikken in mijn rug, dwalen over mijn lijf, volgen mijn bewegingen. Ze stralen afkeuring uit over mijn kledingkeuze. Ik zou een laatdunkend gebaar willen maken waaruit zou kunnen blijken dat ik maling heb aan het oordeel van Claudia.

Ik zou dwars door het gesprek dat ik voer met een opdringerige vader die me veel te vaak aanraakt, tegen mijn zus willen zeggen dat onze dagen samen geteld zijn.

3

Koos wil weten waarom ik gisteravond zo geïrriteerd reageerde toen Claudia voorstelde om bij haar en Hein nog een borrel te nemen. Ik zeg dat ik geen zin heb om over Claudia te praten.

‘Ik heb het ook niet over Claudia,’ stribbelt hij tegen. ‘Ik heb het over jou. Je negeerde haar voortdurend. En je had nieuwe kleren gekocht. Mooie kleren, ze stonden je goed. Maar waarom wilde je opeens zo stiekem doen?’

‘Ik heb niet stiekem gedaan. Ik heb gewoon iets nieuws gekocht voor mijn afscheidsreceptie en het in de kast gehangen. Dat doe ik vaker en dan heb je nooit commentaar. Wat is het probleem?’

‘Claudia wist van niets.’

‘Nou en?’

‘Ze leek tamelijk beledigd te zijn.’

‘Koos, Claudia en ik zijn vijfendertig, volwassen vrouwen dus, we leven ons eigen leven. Toevallig zijn we een tweeling, een eeneiige tweeling zelfs, maar we zijn toch echt twee verschillende personen.’

‘Daar denkt je zus anders over en dat weet je.’

Ik haal diep adem. ‘Ik heb besloten me niets meer aan te trekken van wat mijn zus vindt. Ze kan me niet mijn hele leven blijven achtervolgen met het feit dat ze vijf minuten ouder is dan ik en daarom volgens haar het recht heeft om mij te overheersen. Ze is mijn moeder niet, ze is mijn zus. Ik ben lang genoeg dociel en gehoorzaam geweest, ik heb me jaren door haar laten meeslepen in dat tweelingenverhaal en ga nu op eigen benen staan.’

Koos kijkt me aan met een peinzende blik in zijn ogen. ‘En verder?’

‘Verder niets.’

‘Ik geloof je niet. Jij broedt ergens op, Amy, en dat is niet sinds vandaag.’

‘Moet jij niet eens naar de zaak?’

Hij staat op. ‘Ik neem aan dat je de caravan gaat schoonmaken? Volgens mij rekent Claudia erop dat jullie dat samen doen en dat jij haar morgen helpt met die van Hein.’

‘Met die van Hein? Is de caravan alleen van je broer?’

‘Van Hein en Claudia, jij je zin.’

Ik ruim de tafel af.

‘Ik ben niet voor zevenen thuis,’ meldt Koos. ‘Het kan ook wel later worden. Hein en ik gaan vandaag uitgebreid overdragen aan onze bedrijfsleider, zodat we nog een paar dagen kunnen bijkomen voordat we vertrekken.’

Ik loop naar de keuken.

‘Ook een prettige dag,’ roept hij.

Ik smijt het ontbijtbordje in de afwasmachine. Het breekt in twee stukken. Als ik de twee delen uit het rek vis, snijd ik me aan mijn duim. Het bloedt behoorlijk. Ik knip met trillende vingers een stuk pleister af en bedek daarmee de wond. Mijn vingers moeten zich rustig houden, ik moet zelf rustig blijven. Niets doen wat ook maar de geringste aandacht op me kan vestigen. Koos had al iets in de gaten, maar mijn man komt niet in aanmerking voor de status van serieus obstakel. Ik moet alleen mijn tweelingzus van me af houden. Ze is beledigd en dat is ook de bedoeling. Als Claudia ergens boos over is, trekt ze zich terug. Ze zal wachten tot ik haar richting uit kom en me ontvangen met een beledigd gezicht. Op dit moment zit ze waarschijnlijk kaarsrecht aan de eetkamertafel en staart ze naar de tuin. Ze zal de radio niet hebben aangezet, omdat ze wil kunnen horen dat ik de voordeur achter me dichttrek en haar tuinpad op loop. Ik had al jaren geleden van Koos moeten eisen dat we gingen verhuizen naar een vrijstaand huis zonder buren. Ik had hem voor de keuze moeten stellen: hier samen weg of ik alleen. Dat zijn stompzinnige gedachten en dat weet ik. Ik heb dat allemaal niet gedaan. De enige ontsnapping die ik mezelf heb toegestaan was de pabo afmaken en me terugtrekken uit het familiebedrijf. Ik heb mijn zus daar achtergelaten en haar smeekbedes om me te bedenken weerstaan. En vandaag zet ik een volgende stap. Vandaag zet ik pas echt een ingrijpende stap.

Ik vertrek.

Laat haar maar lekker in de achterkamer zitten wachten op mijn toenadering. Ze kan lang wachten.

Ik loop nog een keer door het huis. Mijn mooie huis, dat van de zolder tot de kelder strak in de verf zit, brandschoon is, ordelijk en overzichtelijk. Net zo strak, schoon en goed georganiseerd als mijn leven tot nu toe. Als ik de logeerkamer in loop, krijg ik het benauwd. Ik gooi de ramen wijd open en kijk naar de eindeloze weilanden achter het huis. Er grazen koeien en kalveren. De lammeren die eind maart geboren zijn lijken al op schapen. Overal spuit nu het jonge groen tevoorschijn. Nieuw leven is beloftevol.

In deze kamer had nieuw leven moeten slapen. Hier had ik de geur van ons kind willen ruiken. Die geur zou zich in mijn neus genesteld hebben en ik zou hem de rest van mijn leven met me hebben meegedragen. Alles zou anders zijn geweest, ik zou anders zijn geweest.

Ik leun met mijn handen op de vensterbank en mis iets wat nooit heeft bestaan.

Claudia werd twee weken na haar huwelijk met Hein zwanger. Ze beweerde dat ze precies wist wanneer de bevruchting had plaatsgevonden. Ik probeerde haar duidelijk te maken dat ik die informatie te intiem vond en niet benieuwd was naar dergelijke details. Ze wimpelde mijn verzet met een achteloos gebaar af en benadrukte dat ik er als tweelingzus recht op had om alles van haar te weten.

Ik keek weg en concentreerde me op de vlinder die ik langs het raam zag vliegen. Toch hoorde ik dat het kind was verwekt op de dag dat Claudia had vastgesteld dat haar ochtendtemperatuur hoger was dan normaal. En doordat ze gekozen hadden voor een houding die een diepe penetratie mogelijk maakte.

Ik liep weg. Later vroeg mijn moeder of ik het kon verdragen dat Claudia al zwanger was. Ze benadrukte dat het heel normaal zou zijn als dit mij pijn deed.

Koos wilde geen rondgang langs allerlei specialisten, omdat hij ervan overtuigd was dat ik op een dag gewoon zwanger zou worden zonder kunst- en vliegwerk. Hij beweerde met een trotse blik in zijn ogen dat alle mannen in zijn familie potente beesten waren en wees zijn broer Hein als voorbeeld aan. Later, na Claudia’s drie miskramen en een doodgeboren kind, opperde hij het idee dat de voortplantingsorganen van mijn tweelingzus en mij misschien van inferieure kwaliteit waren.

Claudia zei dat mijn baarmoeder solidair was.

Ik heb de ramen weer gesloten en controleer nog een keer de koffers die ik heb gepakt. Mijn handen trillen niet meer, mijn hart slaat rustig. Ik zet de brief voor Koos tegen het beeldje van de naakte vrouw dat hij zo mooi vindt en waar hij altijd zijn sleutels naast legt. Doe ik dit goed? Had ik dit toch beter eerst met mijn ouders kunnen overleggen?

Het huis bekijkt me. Ik sta het toe. Zelfs dit mooie huis zal me er niet van weerhouden een tijdje weg te gaan. Misschien kom ik hier niet meer terug, ik moet er rekening mee houden dat Koos mijn vertrek niet pikt en wil scheiden. Hij is een trotse man en ik zal hem met deze actie beledigen. Maar maakt het nog iets uit hoe Koos reageert? Dit is mijn besluit en ik kan me beter bezighouden met wat ik zelf voel.

Het geluid van de telefoon komt onverwacht hard binnen. Ik controleer het nummer op de display. Claudia.

Het gerinkel stopt. Ik pak de koffers op en loop naar de deur. Achter me is opeens een stem.

‘Ik weet dat je thuis bent. Ik weet ook wat je van plan bent. Weglopen helpt niet, je zult je verantwoordelijkheid voor Jimmy’s dood echt een keer onder ogen moeten zien. Als je me verlaat, blijf ik niet zwijgen over wat er wérkelijk is gebeurd.’

Mijn ademhaling piept.