In storm en vloed

W. Schippers

CIP-GEGEVENS KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK, DEN HAAG

W. Schippers

In storm en vloed / W. Schippers

- Goes: De Ramshoorn -

ISBN 9789461150516

NUR 337

Trefw.: watersnoodramp 1825

Eerdere drukken:

1e druk: 1932. Uitgever La Rivière & Voorhoeve te Den Haag.

Latere drukken: Uitgever Groen te Leiden

Illustraties:

Omslag- en binnenwerkillustraties: Rino Visser, Goes

Illustrator oude tekeningen: Hein Kray

© 2013 Uitgeverij de Ramshoorn

Putwei 6 - 4464 BT Goes

tel. 0113-230340 / fax. 0113-218691

info@ramshoorn.nl

www.ramshoorn.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, opgeslagen in een computerbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Inhoudsopgave

1. ‘Trouw moet blijken’

2. Op “De Guilerhof”

3. Heimwee en bitterheid

4. Bij Gerrit Gravels

5. Zeemansbloed

6. “Het Zuiderkruis”

7. In ’t schippershuis

8. Dreigende wolken

9. Slecht beloonde trouw

10. Een bange nacht

11. Geschokt zelfvertrouwen

12. In ’t lemen huisje

13. Het water komt

14. Op de hooiberg

15. Stijgende vloed

16. De noodvlag boven “De Guilerhof”

17. Verzinkend in de vloed

18. Dappere redders

19. “Vloedwijk”

1. ‘Trouw moet blijken’

D

e oude ‘Guilerhof’ is wel een van de mooiste hoeven uit de omtrek. Al liggen er verderop grotere boerderijen, toch zult u niet gemakkelijk een steviger en beter onderhouden gebouw vinden dan “De Guilerhof”. Het woonhuis is geheel van steen opgetrokken. En hoewel de voorbijgesnelde jaren hun sporen hebben achtergelaten door de oorspronkelijke kleur te veranderen in een eigenaardig grijsgrauw, dat het kenmerk is van ouderdom, wijst het ontbreken van barsten of scheuren zowel op de vastheid van de bodem, als op de hechtheid van het bouwwerk.

De houten schuur, links van het woonhuis, is echter nog betrekkelijk nieuw en groot genoeg om de hele oogst te kunnen bergen, terwijl een aan de rechterkant gebouwde kleinere schuur ruimte biedt voor berging van gereedschap, wagens, ploegen en wat verder tot het boerenbedrijf behoort.

Achter de woning en de schuren liggen de stallen voor het vee, maar deze zijn, zoals het in de streek gewoonte is, van leem opgetrokken.

Ook voor het aardige huisje van Gerrit Gravels, de oudste knecht van “De Guilerhof”, is leem als bouwstof gebruikt. Het staat dicht bij de poort en is bijna geheel verborgen achter hoog opgaande vlierstruiken, die op dit ogenblik de zomerlucht vervullen met de geur van hun witte bloesempracht.

Er zijn veel bloemen op “De Guilerhof”. De boerin houdt ervan, evenals de tienjarige Hanneke. Ze heeft die voorliefde ongetwijfeld van haar moeder, de boer geeft niet veel om dergelijke dingen. Hij heeft meestal belangrijker zaken die hem bezighouden.

Willem van Guilen is nog betrekkelijk jong, niet ouder dan één- of tweeënveertig jaar, maar nu al begint hij in de streek een man van aanzien te worden.

Tot op dit ogenblik heeft hij nog niet veel anders dan voorspoed gekend op zijn levensweg. Als enige zoon van bemiddelde ouders kon hij, de enige erfgenaam, ongestoord en zonder zorg de toekomst tegemoet gaan.

Ruim tien jaar geleden is de oude boer gestorven en zijn nagedachtenis zal bij de oudere dagloners en knechts van “De Guilerhof” lang in dankbare herinnering blijven. Hij was een braaf, godvrezend man, met een hart dat warm klopte voor de armen.

’t Volk had destijds al liever met de oude baas te doen gehad dan met de jonge. Toen Willem langzamerhand het gezag volledig in handen kreeg, bleek hij een harde meester te zijn, die men onvoorwaardelijk had te gehoorzamen en die niet de minste tegenspraak van zijn ondergeschikten kon dulden.

Met één man maakte Willem van Guilen onderscheid; dat was met zijn oudste knecht Gerrit Gravels, die al drieëndertig jaar op “De Guilerhof” was, waar hij als jongste knecht bij boer Willems vader in dienst was getreden.

Het was in de woelige, onrustige tijd van de patriotten en prinsgezinden, zo omstreeks 1786.

Overal heerste wanorde en zelfs in de meest afgelegen dorpen en gehuchten laaide de partijhaat op. Zo gebeurde het op een zomeravond, dat de oude boer van “De Guilerhof” uit het veld terugkeerde naar zijn hoeve. Intussen was hij in de vallende avond zijn woning tot op korte afstand genaderd, toen luid gezang en gejoel vóór hem op de weg ruw de avondstilte verstoorde. ’t Was een troep bandeloos volk, zoals er in die dagen op het platteland veel rondzwierf en dat zich vaak ongestraft allerlei baldadigheden veroorloofde.

Pieter van Guilen, hoewel geen lafaard, was een man van vrede, die zich nooit inliet met ruzies. In zijn hart was hij, evenals alle leden van zijn oud geslacht vóór hem, overtuigd Oranjegezind en die gezindheid zou hij niet verraden, al moest het hem het leven kosten.

Zodra hij het geschreeuw op de weg hoorde, wist hij, dat het zogenaamde patriotten waren, die hem de weg naar zijn hoeve versperden. Omdat hij een jong, vurig paard bereed, overlegde hij bij zichzelf of het maar niet het verstandigst was, om terug te keren op zijn pad en langs een omweg naar zijn hoeve te rijden.

’t Was daarvoor echter al te laat. Men had hem opgemerkt en in een oogwenk was hij omsingeld.

‘Wat ben je, boer: patriot of prinsgezind?’ brulde men hem toe, terwijl een grote kerel, blijkbaar de leider van de troep, zijn paard bij de halster greep.

Pieter van Guilen was een kalm man, die niet gemakkelijk overstuur raakte. Bedaard antwoordde hij: ‘Wat verschil maakt het voor jullie of ik patriot dan wel prinsgezind ben? Ik doe toch niemand overlast aan, wat willen jullie van mij?’

‘Zoek geen uitvluchten, boerenlummel! Ik wil je anders wel even vertellen, wat het uitmaakt of je patriot of prinsgezind bent. Ben je patriot, dan gaan we vriendschappelijk met je mee naar je hoeve en je zorgt, dat we een goede avondmaaltijd krijgen, waarbij we vrolijk op de zege van onze Franse broeders zullen drinken en op de ondergang van ieder die het met Oranje durft houden. Ben je echter prinsgezind, dan zullen wij je op een niet al te malse wijze patriot maken. Voor de laatste keer dus: Wat ben je, patriot of prinsgezind?’

Toen moest Pieter van Guilen partij kiezen en hij koos partij. ‘Oranje boven!’ schreeuwde hij met ver klinkende stem. Meteen gaf hij zijn al onrustig trappelend paard een tik en probeerde door de bende die hem omringde heen te breken.

Het jonge dier sprong driftig vooruit. Een van de mannen werd omver geworpen, de anderen vlogen verschrikt opzij. De opzet van de boer was bijna gelukt, maar de aanvoerder van de troep zag nog juist kans hem van achteren bij het wambuis te grijpen en de boer van zijn paard te rukken.

Een luid gejuich weerklonk, het paard rende met slepende halster naar de hoeve en Pieter van Guilen zou zijn trouw aan het Oranjehuis duur moeten boeten.

Onbarmhartig sloegen de kerels op de weerloze man los, maar de aanvoerder hield hen terug.

‘Houd op, mannen, dat gaat zo niet. Wij nemen hem mee naar zijn hoeve en daar geven we hem net zolang op zijn falie tot hij nog veel harder “leve de patriotten” roept dan zo-even “Oranje boven!” En als hij dat gedaan heeft, moet hij ons onthalen op het beste, dat zijn hoeve bieden kan. Hier jongens, bind hem vast!’

In een ogenblik was Van Guilen vastgebonden en zingend en joelend trok men naar “De Guilerhof”, met de ongelukkige eigenaar, bij wie het bloed al langs het gezicht liep, in hun midden. Ver kwamen ze echter niet.

Voor de poort van de hoeve stond Gerrit Gravels te praten met een paar jonge landarbeiders uit Doornspijk, die op weg naar huis even bij Gerrit aankwamen.

Juist toen zij hun weg naar het dorp wilden vervolgen, trok het gezang en geschreeuw van het troepje patriotten, dat van de kant van Elburg naderde, hun aandacht. Zien deden ze nog niets, omdat de weg een scherpe bocht maakte, maar horen des te beter.

‘Het lijkt wel of ze deze kant uitkomen, jongens’, zei Gerrit Gravels, en meteen liet hij erop volgen: ‘Ik wenste dat de boer thuis was. Als hij tussen die troep verzeild is geraakt, weet ik het nog zo net niet of ze hem ongehinderd zullen laten …’

Op dit ogenblik klonk plotseling boven het gejoel uit en duidelijk verstaanbaar het ‘Oranje boven’ van Pieter van Guilen. Zonder zich een ogenblik te bedenken, maakte Gerrit de beide grote hofhonden los, greep een knuppel en wilde de poort uit stormen, maar tegelijkertijd kwam het paard van de boer de plaats oprennen.

In minder dan geen tijd had Gerrit de halster gepakt en het paard tot staan gebracht.

‘Haal hooivorken en bijlen uit de schuur, jongens, en volg mij, zo gauw je kunt; ze hebben de boer te pakken’, schreeuwde hij de Doornspijkers toe.

Daarop wierp hij zich op het paard, deed het keren en rende de weg op, de bende tegemoet.

Gravels had drie jaar bij het paardenvolk gediend en al miste hij nu een zadel en bestuurde hij het paard slechts met één halster, toch had hij het dier volkomen in zijn macht. Met één oogopslag zag hij, in wat voor een toestand Van Guilen zich bevond en hij wist meteen wat hem te doen stond.

Zijn donderend ‘Oranje boven!’ klonk boven het geschreeuw en gejuich van de aanranders uit en ’t werd opeens stil.

‘Berg je, berg je!’ schreeuwde er een, ‘die dolle kerel rijdt ons onder de voet!’

Maar de ruiter dreef intussen het steigerende paard in de troep en nu juichten ze niet meer. Een paar mannen werden ondersteboven gereden en een knuppelslag van Gravels trof de aanvoerder vlak in het gezicht.

Volkomen verrast door die plotselinge aanval, scheen geen van de patriotten zin te hebben, deze ruiter van zijn paard te trekken, zoals men het de boer gedaan had, temeer omdat het woedend geblaf van de beide grote hofhonden zich in de strijd mengde. Het angstig schreeuwen van enkelen van hen bewees maar al te zeer, dat men met slaan of schoppen een nijdige kettinghond niet van het lijf kan houden.

Nu klonk ook het ‘Oranje boven!’ van de naderende Doornspijkers, versterkt met de arbeiders van de hoeve, die het lawaai hadden gehoord. Nu was voor de patriotten de kans gekeerd en ze zochten hun heil in een smadelijke vlucht.

Dit voorval was de eerste oorzaak, dat Gerrit Gravels meer als een vriend dan als ondergeschikte behandeld werd. En ook toen de oude boer gestorven was en zijn zoon Willem baas werd, bleef die verhouding zo.

Dit was dan ook de oorzaak, dat Gerrit Gravels de enige man op de hoeve is, van wie de boer tegenspraak kan verdragen en die ook vaak een invloed ten goede op hem kan uitoefenen.

Op deze mooie zomerdag zijn echter boer Willem van Guilen noch zijn vrouw op “De Guilerhof”. Al vroeg in de voormiddag waren ze naar Elburg gereden om de begrafenis bij te wonen van het echtpaar Lindorp.

Juffrouw Lindorp was een halfzus van de boerin, maar sinds jaren hadden de beide vrouwen elkaar niet meer gezien. De boerin van “De Guilerhof” en vooral haar man, hadden zich met hand en tand verzet tegen het huwelijk van hun halfzus met een zeeman, die niets anders bezat dan wat hij op zee verdiende. Maar Anna Hanzer had zich er niet aan gestoord en met haar huwelijk was ook de verwijdering gekomen.

Ze waren gelukkig geweest in hun korte huwelijksleven, de trouwe Elburgse zeeman en de boerendochter van Oosterwolde, maar hun aards geluk zou niet van lange duur zijn. Even voordat hun enig kind de leeftijd van twaalf jaar bereikt had, werd de jongen ouderloos.

Het schip van Herbert Lindorp was binnengekomen met de vlag halfstok, men had twee doden aan boord. Tijdens de betrekkelijk korte thuisreis van een Russische haven, had men drie of vier man een zeemansgraf moeten geven. Er was onder het volk een besmettelijke ziekte uitgebroken, waarvan de kiemen waarschijnlijk door het scheepsvolk aan wal waren opgedaan.

Stuurman Lindorp was tegen het vallen van de avond thuisgekomen, maar de blijde lach van het welkom bestierf de vrouw op het gezicht. Bleek, met holle ogen en ingevallen kaken, stond hij vóór haar.

Toen was de man zwaar als lood neergezonken op een stoel en zijn sterk, maar nu door overmatige arbeid en nachtwaken afgetobd lichaam, streed nog tegen het dodelijk gif van de ziekte, dat in zijn aderen woelde en hem deed klappertanden van koorts.

En Anna Lindorp? Zij bracht onmiddellijk haar Frank bij Geert Abels, een visser, die het op zich nam om een dokter te gaan halen, terwijl zijn vrouw voor het kind zorgde.

De dokter kwam, maar hij stond machteloos tegenover de hem onbekende ziekte en toen na een vreselijke nacht de morgen aanbrak, was Herbert Lindorp een lijk.

Zijn trouwe Anna stierf een dag later aan dezelfde moorddadige ziekte, die haar sterke man en een groot gedeelte van zijn scheepsmakkers de dood had gebracht.

Geert Abels was dit vreselijke bericht op “De Guilerhof” gaan brengen en had ook meegedeeld, dat de beide verzegelde doodskisten op last van de schout in het drenkelingenhuisje op het kerkhof stonden om van daaruit ter aarde te worden besteld.

‘En waar is op het ogenblik de jongen, nu zijn ouders beiden zijn gestorven?’ vroeg de boer van “De Guilerhof” op zo’n droge, zakelijke toon dat de visser, die van jongsaf een vriend van Herbert Lindorp was geweest, een gevoel van boosheid tegen die man met zijn koud hart niet kon onderdrukken.

‘Frans is bij mij en ik kom eigenlijk hier als bode van de schout. Zie hier een brief, die ik beloofd heb u te bezorgen.’

Met deze woorden haalde Abels het schrijven van de schout tevoorschijn en overhandigde het de boer, die de brief inkeek.

Even knikte hij en zich tot de visser wendend, zei hij, alsof het de natuurlijkste zaak van de wereld was: ‘Zeg tegen de schout, dat ik vóór vanmiddag vier uur bij hem ben om een en ander te bespreken en houd jij nu de jongen maar bij je tot nader order. Wat je aan hem aan kosten krijgt, zal ik je vergoeden en hier is je bodeloon.’

De stoere visser groette met een hoofdknik, draaide zich om en stapte weg, alsof hij haast had om zo snel mogelijk de hoeve van de rijke boer met zijn koud gemoed de rug toe te keren.

‘Lastig volk, die varensgasten!’ mompelde Willem van Guilen hoofdschuddend. Toen vouwde hij de brief van de schout zorgvuldig dicht en borg hem in de zak van zijn lakense wambuis1.

1 Gewatteerd kort mouwloos vest van effen wollen weefsel.

2. Op “De Guilerhof”

N

og diezelfde middag was de boer alleen naar Elburg gereden. Omdat stuurman Lindorp geen mannelijke nabestaanden had, was Willem van Guilen uiteraard de aangewezen persoon om zich het lot van de arme wees aan te trekken en voor zijn belangen op te komen. En dat deed de boer dan ook met de hem eigen zakelijkheid.

Hij besliste in overleg met de schout, dat de begrafenis van Lindorp en zijn vrouw de volgende dag zou plaatshebben, terwijl hij, door de voogdijschap over Frank op zich te nemen, zich tegelijk verplichtte om persoonlijk voor de jongen te zorgen, die dan ook meteen na de begrafenis mee zou gaan naar “De Guilerhof”, waar hij voortaan zijn thuis zou hebben.

‘Wat denkt u van de jongen te maken, Van Guilen?’ had de schout nog gevraagd, toen de boer klaarstond om te vertrekken. En hij had er bijgevoegd: ‘Het is een flinke jongen en zijn vader was een zeeman van ’t echte ras. Als ik je een goede raad mag geven, laat hem dan straks gaan varen. Ik weet zeker, dat de kapitein van het schip, waarop zijn vader stuurman was, de jongen onder zijn hoede neemt.’

‘Laat dat maar aan mij over, mijnheer de schout’, had de boer hooghartig geantwoord. ‘Maar’, zo liet hij er gelijk op volgen, ‘dit kan ik u wel zeggen, dat hij met mijn toestemming nooit naar zee zal gaan. Al was zijn vader een zeeman, zijn moeder kwam uit een boerenfamilie en ik wil voor de jongen hopen, dat hij meer van zijn moeder dan van zijn vader weg heeft. Het staat namelijk bij mij vast, dat hij boer zal moeten worden.’

En nu, op deze morgen, was Willem van Guilen met zijn vrouw naar Elburg gereden, terwijl Hanneke aan de zorg van vrouw Gravels was toevertrouwd.

’t Is even na de middag en Gerrit GraveIs heeft het, nu de boer weg is, druk genoeg en is al weer naar het veld getrokken, waar het eerste gras al wordt gemaaid.

Trui Gravels heeft zelf geen kinderen, maar ze staat erom bekend, dat ze goed met het jonge volkje kan omgaan en Hanneke is dan ook maar wát graag bij haar.

Zodra ze met haar huiselijke bezigheden klaar was, zocht ze ook deze middag het gezellige zitje op onder de hoog opgeschoten vlierstruiken, waar haar man een eenvoudige bank getimmerd had.

Een bombazijnen1 wambuis van haar man heeft ze meegenomen om het te verstellen en Hanneke zit naast haar en kijkt met aandacht naar haar ijverige handen.

’t Is rustig en stil op de hoeve. De mussen tjilpen, vliegen heen en weer en hebben het verbazend druk, terwijl Turk, de grote hofhond, met de geweldige kop op de forse voorpoten geleund, in de schaduw van zijn hok ligt te dommelen.

Enkele ogenblikken is de kleine meid op de bank stil, maar opeens komt ze met de vraag: ‘Waarom zou ik eigenlijk niet hebben mogen meerijden met vader en moeder naar Elburg? Toen ik het aan vader vroeg, zei hij alleen maar: “Nee, dát kan niet, Hanneke, jij moet bij Trui blijven, maar de volgende week mag je meerijden naar de markt.”

Ik heb het moeder ook nog gevraagd’, babbelt het kind verder, ‘maar moeder was bedroefd. Ik zag, dat ze gehuild had en ze zei óók, dat ik niet mee kon naar Elburg, omdat vader en moeder naar een begrafenis moesten. En toen ik vroeg, wie er moest begraven worden in Elburg, en waarom vader en moeder daarbij moesten zijn, heeft moeder gezegd, dat ik die mensen toch niet kende, maar dat er vanmiddag misschien een jongen meekwam, die helemaal alleen op de wereld was en niemand meer had om voor hem te zorgen. Vertel mij eens, Trui’, vervolgt het kind, ‘heb jij die mensen gekend?’

Trui Gravels weet maar al te goed, in welke verhouding de boer en de boerin van “De Guilerhof” tot Herbert Lindorp en zijn vrouw hadden gestaan, want Trui was zelf afkomstig uit EIburg. Ze vond het echter beter, de aandacht van het kind af te leiden en niet verder op haar vragen in te gaan.

Maar Hanneke heeft alweer een nieuwe vraag klaar. ‘Hadden die mensen ook koeien en paarden en schapen, evenals wij? En waren het goeie mensen?’

Nu moest ze toch iets zeggen en ze antwoordt dan ook: ‘Nee, Hanneke, paarden en koeien hadden die mensen niet. Dat was ook niet nodig, want de man was stuurman op een groot schip, waarmee hij telkens over de zee naar vreemde landen voer. Het waren brave mensen.’

Na dit korte antwoord vestigt de vrouw weer al haar aandacht op het gehavende wambuis van haar man.

’t Duurt echter niet lang of het kind begint opnieuw te vragen. ‘’t Is toch wel erg, Trui, dat die arme jongen nu geen vader of moeder meer heeft en ik vind het erg mooi van vader, dat hij hem meebrengt naar huis. Maar toch ben ik wel een beetje bang voor die vreemde jongen. Jongens plagen altijd zo! Hoe heet hij, Trui, en hoe oud zou hij zijn? Gaat hij nog naar school? En wat moet hij nu eigenlijk hier doen als zijn vader geen boer, maar een zeeman was?’

Hanneke zou waarschijnlijk nog veel meer gevraagd hebben, maar de antwoorden blijven Trui bespaard, omdat van de kant van Doornspijk geratel van wielen en de hoefslag van een paard weerklinkt.

‘Daar komt onze speelwagen, Trui!’ roept de kleine meid opeens en vlug van de bank springend, loopt ze naar de poort om te zien of het werkelijk vader en moeder zijn, die er aankomen.

‘Ja, ze zijn het!’ roept ze een ogenblik later naar de vrouw op de bank. Onwillekeurig staat ook Trui op en kijkt de weg op, waar juist het wagentje de bocht om komt.

Rechtop, met vaste hand de lange teugels houdend, zit de boer op de stuurbank van zijn mooie speelwagen, waarvan het bont beschilderde lofwerk schittert in het zonlicht.

Naast hem, op de met houtsnijwerk rijk versierde stuurbank, zit de boerin van “De Guilerhof”. Zij is werkelijk een knappe vrouw, maar wat haar man te veel heeft aan trotse zelfbewustheid, ontbreekt haar.

Achter in het wagentje valt een jongenshoofd te onderscheiden. Dat behoort aan Frank Lindorp, de ouderloze knaap, die zijn oom en tante, voor zover hij zich kon herinneren, nooit eerder gezien had.

En nu zit hij in de mooie speelwagen en naast hem staat een grote, helderwitte zak, gevuld met kleren en enkele snuisterijen, die hij zelf nog had ingepakt, voor hij werd meegenomen naar de hoeve.

Het liefst van alles was hij maar bij Geert Abels, de visser, gebleven en met hem meegevaren in zijn schuit. Maar de schout was bij Abels gekomen en had gezegd, dat Frank gereed moest zijn om over een paar uur met zijn oom en tante mee te gaan naar hun hoeve even buiten Doornspijk.

Even vóór het afscheid had Abels de jongen een ogenblik afzonderlijk genomen en tegen hem gezegd: ‘Luister eens, Frank, ’t is altijd goed als men van tevoren iets weet over de mensen, met wie men misschien voor lange tijd moet omgaan. Nu ken ik je oom en tante wel niet bijzonder goed, maar zóveel weet ik toch wel van hen om jou een goede raad te kunnen geven.

Spreek op “De Guilerhof” je oom zo min mogelijk tegen. Ik ben bang, dat hij dit niet verdraagt. Doe zonder tegenstribbelen wat hij zegt, omdat je helemaal van hem afhankelijk bent en hij de man is, die op zijn hoeve over alles baas en meester is. Wat je tante betreft, die zal het je niet lastig maken, maar ook háár ben je onvoorwaardelijke gehoorzaamheid schuldig, Frank. En weet je, wat je bovenal nooit mag vergeten, Frank? Dat al is het binnen in je hart en buiten om je heen ook nog zo pikdonker, er toch steeds Eén is, Die het oog op je gericht houdt. Hij, Die in ’t bijzonder Zijn zorgen uitstrekt over de wezen en hen nooit verlaat. Het is de God van je vader en moeder, Die zij liefhadden en van Wie ze alles verwachtten.’

Een ogenblik later is de boer van “De Guilerhof” gekomen om hem mee te nemen naar de hoeve, die hij voortaan als zijn thuis moet beschouwen.

Onder de notenboom blijft het wagentje staan en de boer spant zelf uit. Al het volk was met Gerrit Gravels op het veld aan het werk, maar dat is voor de boer geen bezwaar. Hij is gewend de handen uit de mouwen te steken als hij het nodig acht en al snel was het fraaie paard uitgespannen, de speelwagen in de wagenschuur gereden en het blinkende tuig netjes opgehangen.

Zodra de wagen stilstaat, komt Hanneke toesnellen en kijkt met kinderlijke nieuwsgierigheid naar de vreemde jongen, die met vader en moeder meegekomen is. Ze vindt het blijkbaar een belangrijk geval. Frank blijft immers bij hen op “De Guilerhof”, want hij heeft geen ouders meer.

Vrijmoedig loopt ze op hem toe en reikt hem de hand. ’t Is een forse jongensknuist, die zich een ogenblik om Hannekes handje sluit en ’t schijnt alsof die grote, blonde knaap nu niet meer zo vreemd voor het kind is.

Vrijmoedig loopt ze op hem toe en reikt hem de hand

1 Geweven stof, waarvan de inslag van wol is en de schering van zijde, vooral voor werkmansondergoed.

3. Heimwee en bitterheid

‘t

Is al weer ruim drie jaar geleden, sinds Frank Lindorp voor ’t eerst de voet zette op “De Guilerhof”. In die tijd hadden zowel Willem van Guilen als zijn oudste bouwknecht geprobeerd van de jongen een boerenzoon te maken.

Boer Van Guilen had bij de aankomst van Frank besloten, hem nog tot het volgende voorjaar naar school te sturen. Dan liep hij op het drukste moment van de hooibouw ten minste het volk niet in de weg.

En zo was Frank bij de oude schoolmeester van Doornspijk terechtgekomen, tot grote vreugde van Hanneke, die hem gelijk als een grote broer beschouwde en tevens als een zeer gewilde speelmakker.

Als Frank van school kwam, viel er altijd wat voor hem te doen op de hoeve en het was meestal de boer zelf, die hem dat werk opdroeg. Het gebeurde echter ook wel, dat Gerrit Gravels hem het een of ander karweitje aanwees en dat had Frank Lindorp veel liever. Vanaf ’t eerste ogenblik dat hij met Gerrit in aanraking was gekomen, voelde de jongen zich tot de bouwknecht aangetrokken en ook zijn vrouw had al snel zijn hart gewonnen.

‘Doe zonder tegenspraak wat je oom van je vraagt, want je bent helemaal van hem afhankelijk.’ Aan die woorden van Geert Abels dacht Frank Lindorp vaak genoeg als de boer hem droog en zakelijk iets opdroeg, wat hem vaak tegen de borst stuitte, maar wat hij met zijn aangeboren wilskracht zo goed mogelijk probeerde te doen. Meestal kwam Hanneke hem opzoeken en gezelschap houden bij het vervelende onkruid wieden in de moestuin, of, toen het wat later in de tijd werd, het afgevallen fruit in de grote boomgaard opzoeken en de slootkanten zuiveren van brandnetels.

Als de boer zijn dochtertje echter bij Frank aantrof, stuurde hij haar onverbiddelijk weg.

‘Hier niet bij Frank scharrelen, Hanneke’, zo klonk het dan stroef en kortaf uit de mond van de boer. ‘Frank moet werken en als jij met hem komt praten, schiet hij niet op.’

Dan dwaalden Franks gedachten altijd weer naar het schippershuis in Elburg. Maar al te vaak stonden hem de tranen in de ogen en treurde hij met heimwee in het hart over zijn zo vroeg gestorven ouders.

Opeens kwam alles wat met het ouderlijk huis te maken had, hem dan weer helder voor de geest. Hoe hij met moeder de dagen telde, die nog moesten voorbijgaan vóór vaders schip kon binnenvallen. En dan de blijde thuiskomst! Altijd bracht vader iets mee, maar nergens was Frank zo blij mee geweest als met het scheepje, dat vader bij zijn terugkeer van de voorlaatste reis voor hem had gekocht.

Niet veel had Frank mee kunnen nemen uit de ouderlijke woning, maar zijn scheepje, wat wondermooie zeeschelpen en andere merkwaardige kleinigheden, had hij meegebracht naar “De Guilerhof”. Verder was alles wat eens aan zijn ouders toebehoorde, publiek verkocht en de opbrengst voor Frank vastgezet, totdat hij meerderjarig zou zijn.

’t Is op een zondagmiddag, laat in de herfst, dat Frank in zijn eentje door de boomgaard loopt.

’s Morgens was hij naar gewoonte met oom Willem, tante Martha en Hanneke naar de kerk geweest en na de middag, als er meestal bezoek van boeren en boerinnen op “De Guilerhof” was, sloeg niemand acht op Frank. Als deze dan zijn kans schoon zag, ging hij op stap naar Elburg en zocht de jongens van visser Abels op.

’t Waren lichtpuntjes in ’t leven van de knaap, maar boer Van Guilen wilde niet, dat zijn neef en pupil omgang had met vissersjongens of varensvolk.