Rick van Asperen

Egostrippen

De kick van je eigen ik

Je probeert het iedereen naar de zin te maken, je partner, je collega’s en je vrienden. Maar zeg eens eerlijk, word je blij van alle rollen die je dagelijks speelt?

Stop met toneelspelen. Lees dit boek en ontdek waar je warm voor loopt. Strip je ego: richt je voortaan op wat jou beweegt en wat je diep in je hart wilt, thuis en op het werk.

Inclusief gratis e-book! Ga naar www.haystack.nl/egostrippen voor de download van dit e-book.

Digitale editie

Uitgeverij Haystack

Postbus 308

5300 AH Zaltbommel

0418-680180

needle@haystack.nl

www.haystack.nl

Auteur: Rick van Asperen

Corrector: Carolien van der Ven

Cover: Foxy Design

ISBN: 9789461260352

NUR: 770, 740, 801

© 2012 Haystack / Rick van Asperen

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, geluidsband, elektronisch of op welke wijze ook en evenmin in een retrieval system worden opgeslagen zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Hoewel dit boek met veel zorg is samengesteld, aanvaardt schrijver noch uitgever enige aansprakelijkheid voor schade ontstaan door eventuele fouten en/of onvolkomenheden in dit boek.

Voor mijn maatje

Ik houd van je om wat je beweegt

en omdat je geeft om wat mij beweegt.

Colors of the Wind

Vanessa Williams

You think you own whatever land you land on

The earth is just a dead thing you can claim

But I know every rock and tree and creature

Has a life, has a spirit, has a name

You think the only people who are people

Are the people who look and think like you

But if you walk the footsteps of a stranger

You’ll learn things you never knew you never knew

We need to sing with all the voices of the mountain

We need to paint with all the colours of the wind

You can own the earth and still

All you’ll own is earth until

You can paint with all the colours of the wind

Voorwoord

Lees dit boek niet!

Ik heb altijd gedacht dat er niets saaiers is dan ‘jezelf zijn’. ‘Jezelf zijn’ roept bij mij een hopeloos grijs beeld op van mensen die zich, ongeacht de situatie waar ze zich in bevinden, hardnekkig hetzelfde blijven gedragen. Ik denk dan aan een chirurg die baat heeft bij precisie in zijn werk, maar dat doortrekt naar het organiseren van een personeelsfeestje en dan wil dat het om 20.47 uur gezellig is. Of een empathische therapeut die niet anders meer kan dan aanvoelen en dus zijn belastingformulier op basis van intuïtie invult. Of het alfamannetje die altijd schreeuwerig communiceert in eenlettergrepige woorden met zijn stoere vrienden, maar in zijn relatie niet kan omschakelen naar een wat sensitiever niveau.

Het lijkt wel alsof je piano speelt en maar één octaaf gebruikt waarin je eindeloos ‘Kortjakje’ herhaalt.

Lees dit boek niet! De echte boodschappen staan niet in de tekst.

Rick beschrijft op een humoristische, beeldende manier wat er aan de hand is als je helemaal opgaat in je eigen octaaf. Hij noemt het egotrippen. Met veel herkenbare voorbeelden beschrijft hij waarom en hoe je jezelf diep kunt ingraven in je eigen ego. Het gevolg is dat je losraakt van je echte zelf (Rick noemt dat de essentie; zie het laatste hoofdstuk).

Lees dit boek niet! Beantwoord de vragen die Rick je stelt. Daarmee genereer je het echte leermateriaal.

Als je je ego(‘s) stript kom je vanzelf bij die essentie terecht. Een bron van eindeloze energie die je helpt om eerder te spelen met je ego’s, dan er aan slechts eentje verslaafd te zijn. Als die chirurg dat doet, kan het feestje wel eens echt leuk worden. De therapeut vermijdt rechtszaken met de belastingdienst omdat ze hem niet aanvoelden. En het alfamannetje snapt eindelijk dat de seks beter wordt als hij iets meer een betamannetje wordt.

Na een egostrip kun je naar hartelust egotrippen. Je kunt er immers mee spelen en overdrijft de trip niet meer. Je gebruikt niet alleen alle octaven van je piano, maar je kunt er Bach, Nick & Simon, Duke Ellington en Metallica op spelen.

Lees dit boek niet! Gebruik het.

George Parker

Almere, augustus 2012

Inleiding

Strip je ego!

Je staat op het punt een boek te lezen over iets wat in werkelijkheid helemaal niet bestaat: je eigen ego. Dit ego pakt je soms in en neemt je dan mee op haar trip... een egotrip. Je hallucineert dan over wie je bent en beoordeelt vanuit dit perspectief anderen, dingen en situaties. Voor jou zijn deze oordelen dan de absolute waarheid. Helaas wordt deze ‘werkelijkheid’ niet door iedereen in je omgeving herkend en erkend. Wat doe je dan? Ga je door met trippen of start je met strippen?

Het is vaak veel gemakkelijker om de trippende ego’s van anderen te herkennen dan die van onszelf. Maar het trippende ego van een ander herkennen is juist de manier waarop je eigen trippende ego zich manifesteert. Het is dus de hoogste tijd om de trip van je ego te strippen. Neem de leiding! Steek niet langer al je energie in toneelspelen of je imago oppoetsen.

In dit boek en in Doe het zelf!, het e-book dat bij dit boek hoort, reik ik je allerlei inzichten en concrete handvatten aan hoe je dit kunt doen. Ik heb veel energie gestoken in het schrijven van een luchtig en toegankelijk boek over wat voor velen een complexe materie is. Een uitdrukkelijke waarschuwing is hier op zijn plaats. Ook al leest het boek wellicht lekker weg, het strippen van je eigen trippende ego’s is een hele uitdaging. Je zult daarom in dit boek soms stellige uitspraken van mij lezen. Deze uitspraken zijn niet bedoeld om mijn eigen ego te laten trippen maar om je uit te nodigen een sprong te maken naar een geheel andere mogelijke realiteit.

Trippende ego’s

‘Ben ik nou degene die zo slim is of ben jij zo dom?’, is een legendarische uitspraak van Louis van Gaal, waarmee hij perfect zijn trippend ego demonstreert. In een verwoede poging om zijn imago enigszins te redden, briest hij vervolgens ook nog uit: ‘Volgens mij heb ik het keurig verwoord. Nu ben ik weer de arrogante klootzak, de autoritaire klootzak. Maar het zijn allemaal domme vragen.’ Maar ja, Louis, zeg ik dan, hoe groot is de kans dat je met dergelijke uitspraken als toegankelijk en gelijkwaardig wordt gezien? Als ik naar dit interview luister, lijkt het er voor mij op dat Louis zich machteloos en onbegrepen voelt. Maar door zijn pijlen op de interviewers te richten, krijgt hij zeker niet het begrip waar hij naar verlangt. Herken je dergelijke reacties ook bij jezelf? Lees dan vooral verder en zorg dat je de volgende drie basics van egostrippen nooit meer vergeet.

1. Je doet nooit iets voor een ander!

2. Het ligt nooit aan een ander!

3. Je oordelen zeggen niets over een situatie, iets of iemand anders!

Over dit boek

Dit boek gaat over de vraag waarom we zo vaak toneelspelen, wat de effecten hiervan zijn en waarom dit niet werkt als je graag je zelfvertrouwen en authenticiteit wilt vergroten. In Doe het zelf!, het e-book dat bij dit boek hoort, reik ik je daar vervolgens concrete inzichten en handvatten voor aan. Als je handelen congruent is met wat jou nu beweegt, hoef je niet langer toneel te spelen. Je leeft dan in harmonie met je eigen ego en met die van anderen.

Het eerste hoofdstuk van dit boek gaat over het beantwoorden van de vraag wie je eigenlijk denkt dat je bent. We slaan vervolgens vanuit het antwoord op deze vraag in hoofdstuk twee de brug naar de vraag wat egostrippen is. In hoofdstuk drie ontdek je hoe je ego regelmatig het roer van je overneemt. Hoe het ego daarna zich manifesteert, lees je in hoofdstuk vier. Alle plaatjes die we vanuit ons trippende ego van onszelf en anderen maken, lijken ons niet dichter bij onszelf en anderen te brengen. Na het lezen van de hoofdstukken vijf tot en met zeven begrijp je langzaam maar zeker waarom niet. Ik adviseer je om ook het nawoord rustig door te lezen. Dit nawoord is niet bedoeld om het boek als een nachtkaars uit te laten gaan maar juist om het egostrippenvuurtje nog verder bij je op te stoken. Ik sluit dit boek af met een dankwoord omdat ik veel blijheid ervaar bij al die mensen die mij direct of indirect hebben geholpen aan de inzichten die ik in dit boek met je deel én omdat zij op deze wijze een belangrijke rol vervullen en hebben vervuld in het steeds verder leren accepteren van mijzelf.

Laten we nu beginnen met egostrippen. Ik wens je heel veel verwarring, plezier, ontspanning, inzichten en nieuwe handelingen toe. De spotlights staan vanaf nu op jou gericht.

Rick van Asperen

Hoofdstuk 1

Wie denk je wel dat je bent?

Kijk jij wel eens naar programma’s als De rijdende rechter, Bonje met de buren en Het familiediner? Ben jij het eens met mensen die stellen dat er sprake is van een ‘verhuftering van onze maatschappij’? Ja, maar de maatschappij, dat zijn toch wij? Jij en ik? Wat is er dan met ons aan de hand? Waarom lijkt het alsof we steeds minder goed met onszelf en met anderen door één deur kunnen terwijl we van nature en evolutionair gezien ingesteld schijnen te zijn op contact? Als grote boosdoener wordt vaak het ego aangewezen. Alle ego’s operatief verwijderen dan maar, zodat we allemaal, net als in een sprookje, weer lang en gelukkig samen leven? Nee! Of je moet echt geen behoefte meer hebben aan contact, vernieuwing, beweging, plezier enzovoort. Zonder ego’s was de centrale verwarming nooit uitgevonden en stond je de was nog lekker met de hand te doen. Weet je eigenlijk wel wat je ego voor je doet? Lees dit boek helemaal uit en leer zo de werking van je eigen ego en dat van anderen steeds beter begrijpen. Voordat het zover is, wil ik je in dit hoofdstuk eerst helpen aan meer helderheid met betrekking tot de termen ‘ego’ en ‘egotrippen’.

Toet, toet... ‘Hé aso, doe eens normaal, man! Je denkt zeker dat de hele straat van jou is! O ja, en me nu ook nog ‘ns lekker af gaan snijden met die dure Audi TT van je. Egotripper! Jij gelooft zeker dat je meer rechten hebt dan een ander omdat je in zo’n lompe zwarte bak rijdt! Wie denk je eigenlijk wel dat je bent?’ Wauw, dat is een goede vraag in het kader van egostrippen: wie denk jij eigenlijk dat je bent? Denk hier eens even over na zonder direct te reageren.

Hoor je jezelf of anderen wel eens zeggen: ‘Ik blijf altijd mezelf.’ Of: ‘Zo ben ik nu eenmaal; daar is niets aan te veranderen!’ Ja? Dan ben ik heel benieuwd hoe je hier na het lezen van dit boek over denkt. Sta eens even stil bij de vraag waarom je dit boek eigenlijk leest. Doe je dit omdat je zelf graag wilt leren en groeien? Is je antwoord wederom ja? Pak dan nu pen en papier en schrijf eens voor jezelf op wie je allemaal denkt te zijn. Begin elke zin met ‘Ik ben...’.

Heb je dit boek alleen gekocht omdat je nieuwsgierig bent waar egostrippen over gaat? Lees dan gewoon lekker verder. Ik adviseer je wel om je eerst drie keer goed achter je oren te krabben voordat je deze optie kiest. Als je het boek uit hebt, ben je mogelijk een groot aantal illusies armer, maar geen persoonlijke ervaring rijker. Dan blijf je met een knagend gevoel van verwarring en/of frustratie zitten. Daar wil ik straks niet de schuld van krijgen. Daarom vraag ik je nu om heel bewust je keuze te maken en zelf de verantwoordelijkheid te nemen voor alle toekomstige gevolgen. Drie, twee, één... Kies nu.

Ik ben...

Wie we denken te zijn, drukken we in het algemeen uit door bijvoorbeeld het noemen van onze naam, ons geslacht, de rollen die we vervullen binnen het gezin, de functie die we uitoefenen binnen een organisatie, onze (geloofs)overtuigingen, onze titels of onze seksuele oriëntatie. Ook definiëren we onszelf aan de hand van onze karaktereigenschappen, ons humeur, onze emoties, uiterlijkheden, onze vermogenspositie of onze gezondheid. Hoe is dat bij jou? Mijn oud-klasgenote Chantal presenteert zich tijdens het voorstelrondje bij de start van de training Persoonlijke Effectiviteit als volgt: ‘Hallo, ik ben Chantal. Ik ben moeder van twee zoons en een dochter. Ik ben getrouwd met John. Ik ben afgestudeerd psychologe. Ik ben P&O-medewerker bij een bouwonderneming. Ik ben sociaal, positief ingesteld, gedreven en zorgzaam. Ik ben donkerblond, 1,78 meter lang en tien kilo te zwaar. Ik ben een vrouw met blauwe ogen, brede heupen en een bolle toet.’ Zie jij het plaatje van haar al helemaal voor je?

Kijk eens goed naar het ‘Ik ben...’-lijstje dat je net voor jezelf hebt gemaakt. Je kunt het zo gebruiken om straks je eigen Facebook-, LinkedIn – of Hyves-profiel te updaten. Zoek je vanavond een leuke date via een datingsite of een chatbox? Je hebt nu alle relevante gegevens bij de hand. Ik hoop niet dat ik je op een idee heb gebracht en je direct dit boek dichtslaat om op een datingsite te gaan snuffelen. Sluit in plaats hiervan liever even een moment je ogen en vraag je eens af of je daadwerkelijk kunt zijn wat je allemaal over jezelf hebt opschreven.

Ben ik dat?

Jan Modaal, gedreven en zorgzaam, gelukkig getrouwd, salesmanager. Wat denk je dat er met je gebeurt als je vandaag ontslagen wordt en je je dus niet meer kunt identificeren met je baan? Wie ben je na een echtscheiding? En als iemand in je omgeving wel je gedrevenheid maar niet je zorgzaamheid herkent, ben je dan opeens iemand anders? Vaak denken we van wel. Dat is ook de reden dat we professionele begeleiding nodig hebben als we opeens een grote geldprijs winnen. Je ‘oude’ identiteit heeft niet geleerd om met zo veel geld om te gaan; je was tenslotte altijd gewoon Jan Modaal! De angst, de boosheid, de frustratie, de verwarring en het verdriet die voortkomen uit wat wij ervaren als aanvallen op ons imago, doen de kassa’s rinkelen van de vele trainers, coaches en psychologen die ons land rijk is. En ja, ik geef het eerlijk toe: ook mijn kassa als egostripper. Mijn eigen ego troost me met de gedachte dat ik niet met dit leed mijn geld verdien, maar met het toekomstige geluk waar ik graag een bijdrage aan lever. Zonder wrijving geen glans, toch?

We kunnen in een persoonlijke identiteitscrisis terechtkomen als bovenstaande veranderingen zich in ons leven voordoen. We kunnen ons dan niet langer identificeren met een bepaald idee over wie we zijn, omdat er iets is veranderd in de feitelijke situatie. Kreeg je eerder nog waardering en waren je collega’s blij met je omdat je altijd wel een antwoord had op hun vragen? Nu denk je een nul te zijn omdat uitgerekend jij tijdens deze reorganisatieronde als eerste wordt ontslagen. Hoe moet het nu verder met je? Heb je je dáárvoor al die jaren trouw ingezet voor de baas? Is er iemand die je kwaliteiten wél waardeert? Door dergelijke veranderingen in ons leven slaan we aan het twijfelen. Blaakten we eerder nog van zelfvertrouwen, het lijkt nu allemaal in één klap te zijn verdwenen. Wie we dachten te zijn, blijken we in werkelijkheid helemaal niet te zijn.

Ik ben ik... tenminste, dat denk ik

Hoe kan het dat je in essentie niet bent wie je denkt te zijn? In deze vraag zit meteen het antwoord. Wie je beschrijft als antwoord op de vraag ‘wie ben ik?’ is niet wie je bent, maar wie je dénkt te zijn. Het zijn de beelden die je van jezelf in je hoofd hebt gemaakt op basis van je keuzes in het verleden en de reacties die je hierop kreeg vanuit je omgeving. Je kunt deze plaatjes vergelijken met het oeuvre van een acteur. Op basis van de oordelen en complimenten die je in het verleden hebt gehoord, heb je een aantal rollen voor jezelf geschreven. Inmiddels ben je niet alleen maar acteur; je bent ook regisseur. Sommige rollen blijf je eindeloos spelen. Andere verdwijnen na korte tijd alweer van het toneel.

Ondanks het feit dat we in de regel veel waarde toekennen aan de echtheid van alle rollen die we voor onszelf hebben geschreven, zijn ze eigenlijk maar een wassen neus. Ze zijn geen vaststaand gegeven in de zin dat je deze verzameling personages bent en dus ook altijd zult blijven. Je hebt ze gecreëerd na aanleiding van de Oscars die je denkt te hebben gekregen voor je al dan niet geleverde acteerprestaties in het verleden. Je kunt zelf telkens weer besluiten om nieuwe rollen te spelen. Daarom zeg je met het benoemen van deze rollen dan ook niet wie je in essentie bent. Ook hebben al deze uitgesproken en onuitgesproken zelfbeelden niets te maken met je authenticiteit. Deze gecreëerde beelden zeggen alleen iets over hoe je jezelf op dit moment ziet en hoe je denkt dat anderen jou zien. Ze zijn niet echt. Ze bestaan alleen tussen je eigen oren en vormen hiermee slechts jouw eigen realiteit. Maar voor hoe lang nog? Heb je je wel eens afgevraagd hoe je eigenlijk aan je zelfbeelden komt? Precies! Door je te vergelijken met ánderen. Wie je zegt te zijn, is in feite een weergave van je copy-paste-ik. Je hebt je eerst vergeleken met anderen. Delen van die ‘anderen’ heb je gekopieerd. Zo probeer je ervoor te zorgen dat je geaccepteerd wordt. Vervolgens ben je aan deze delen blijven plakken omdat ze je in het verleden iets hebben opgeleverd. Je eigent je deze delen steeds meer toe door je er keer op keer mee te identificeren totdat je uiteindelijk zelf gelooft dat je dit daadwerkelijk bent.

In je rol van teleurgestelde vriend, gewaardeerde directrice of creatieve vormgever had je succes. Je kreeg de aandacht, geruststelling, waardering of uitdaging van anderen waar je zo naar verlangde. De rollen waarmee je dergelijke successen hebt behaald, wil je niet vergeten. Daarom heb je er scripts voor geschreven en deze toegevoegd aan je oeuvre.

We kunnen onszelf op heel veel manieren duiden. Begin een zin met ‘ik ben...’ en je kunt er echt van alles achter zetten – als een acteur of actrice die in een musical of sprookje elke rol aan kan nemen. Weet je nog hoe je dit vroeger als kind spelenderwijs deed? Brandweerman, kok, piloot, prinses. Het ene moment was je de grote boze wolf uit ‘Roodkapje’, tien minuten later speelde je doktertje (om die arme grootmoeder te genezen natuurlijk!). Alles was mogelijk in je fantasie en in je spel. Maar ja, dat kon toen ook, want je was nog maar een kind. Als volwassene kiezen we er meestal voor om onszelf niet op veel, maar slechts op enkele manieren te duiden. Zo zien we onszelf als een zorgzame moeder óf een carrièrevrouw. Als een ambitieuze yup óf een vrolijke flierefluiter. Al deze ideeën over wie je denkt te zijn, maken deel uit van je eigen ego.

Ego

‘Huh, heb ik een ego?’ Yep! Uiteraard ken je het woord. Daarnaast kun je waarschijnlijk zo een heel lijstje met mensen opnoemen die in jouw optiek een (te) groot of een (te) klein ego hebben. Maar dat jijzelf ook tot de omvangrijke gemeenschap met een ego behoort... dat is misschien even schrikken. Een korte uitleg over het fenomeen ego lijkt me hier, in het kader van de helderheid, wel op zijn plaats. Dit boek gaat tenslotte over egostrippen en dan is het wel zo handig om te weten wát je kunt strippen. Ik wil best eerlijk bekennen dat het verschaffen van deze helderheid voor mij de grootste uitdaging is geweest bij het schrijven van dit boek. Want ja, als je een boek over egostrippen schrijft, er als spreker veel presentaties over geeft en in trainingen grote groepen mensen ondersteunt bij het leren strippen van hun eigen ego’s, dan moet je toch zeker als ‘expert’ op dit gebied een eenduidige en heldere definitie kunnen geven van het fenomeen ego. Ik raad je aan om eens een aantal vrienden en bekenden te vragen wat volgens hen ego is. Typ de term ook eens in op Google: je zult versteld staan van de grote verscheidenheid aan definities. Ik kreeg er al bijna spijt van dat ik er een boek over was gaan schrijven... totdat ik een belangrijk inzicht kreeg. Zijn uitspraken als ‘Ik ben expert’ en ‘Ik ben degene die een heldere definitie moet kunnen geven’ echt waar? Nee, ze zijn allemaal een product van mijn eigen ego. Ik had dus eerst zelf nog wat stripwerk te doen voordat ik verder kon met het geven van helderheid.

Het ego is een mentaal concept

Een arm, een been, een oog, vingers en – na wat snijwerk – een hart: het zijn objecten die we feitelijk kunnen waarnemen. Je kunt ze zien of, als je blind bent, voelen. Naast onze ledenmaten en andere onderdelen van ons eigen fysieke gestel kunnen we ook die van andere mensen via onze zintuigen waarnemen.

Maar hoe je je zintuigen ook gebruikt, jouw ego is voor niemand feitelijk waarneembaar, net zomin als de ego’s van anderen. Ik ken overigens tal van ego’s die hier heel anders over denken en bij hoog en bij laag beweren dat ze het ego van anderen feilloos kunnen herkennen. Ze roemen zichzelf dan ook graag om hun mensenkennis. Het grappige is dat wat ze bij de ander aan ego denken te zien uiteindelijk alleen maar een product van hun eigen (trippende) ego is. Niet verder vertellen hoor. Dit is ons gezamenlijke geheimpje!

Geloof me, je kunt het ego echt niet zien, horen, voelen, ruiken of proeven: het is een mentaal concept, iets wat is bedacht door iemand om op iets ondefinieerbaars een etiket te kunnen plakken. Het is in feite een product van het eigen ego van degene die de term en de oorspronkelijke betekenis heeft verzonnen. Daarna zijn er vele andere ego’s bovenop gedoken om er hun eigen definitie aan toe te kennen. Zo raakte volgens het ene ego de oorspronkelijke definitie niet de kern, terwijl het andere ego vond dat deze definitie te eng was gedefinieerd. En zo hielpen vele ego’s ons aan nog meer definities van het ego. Snap jij het nog? Nee? Mij verging het precies zo.

Ik wil het ego en de werking ervan verhelderen aan de hand van mijn eigen intentie. Het gaat mij er niet om dat jij weet wat het ego nu exact is. Hier zijn de meningen tenslotte sterk over verdeeld. Ik hecht er daarom veel meer waarde aan als je na het lezen van dit boek weet hoe je in harmonie met je eigen ego en met dat van anderen kunt leven. Het ego wordt in de literatuur vaak vertaald als ‘ik’. Met het uitspreken van ‘ik’ geef je aan hoe je jezelf ziet in vergelijking tot andere mensen om je heen. Alle zinnen die je hebt opgeschreven die beginnen met ‘Ik ben’, geven dus niet aan wie je in essentie bent. Je beschrijft hiermee gewoon je eigen ego. En jij tot nu toe maar denken dat je zo je authenticiteit aan het manifesteren was! Helaas... Ik zie het ego als de wijze waarop je jezelf verbeeldt. Waar je zelfbeeld in de kern niets zegt over je zelf, zegt het wel iets over je eigen verbeelding. En zo is er toch nog iets van je zelfbeeld van jezelf! Om het abstracte begrip ego tastbaar voor je te maken heb ik eerder de verzameling rollen die je speelt als metafoor geïntroduceerd. Die rollen, die je op basis van je zelf gedefinieerde successen en falen in het verleden hebt geschreven, staan aan de basis van de wijze waarop je jezelf nu definieert richting anderen. Ook bepalen deze beelden de gezichtspunten van waaruit je jezelf en anderen de maat neemt.

Een voorbeeld ter verduidelijking

‘Ik ben punctueel en zeg waar het op staat. Dat ben ik en daar is niets aan te veranderen!’ hoorde ik een van mijn cursisten laatst zeggen tijdens een training. Deze cursist heeft zich op basis van haar eigen verleden een beeld gevormd van hoe punctualiteit eruit ziet. Van zichzelf vindt zij dat ze aan dit beeld voldoet. Daarnaast kan ze tal van collega’s noemen die veel minder punctueel zijn dan zij, of zelfs totaal niet. Als in een spelletje Memory legt ze het plaatje van haar eigen beeld ‘de punctuele ik’ naast het beeld dat zij heeft van het imago van de ander. Door deze plaatjes met elkaar te vergelijken bepaalt ze vervolgens of ze te maken heeft met een gelijke in punctualiteit of niet. Ik zou zeggen... een typisch gevalletje van een trippend ego. Beide plaatjes zijn namelijk ontsprongen uit haar eigen brein. Je ego tript (hallucineert) als je gelooft dat je je ego (zelfbeeld) bént en dat anderen daadwerkelijk zijn zoals jij hen vanuit jouw perspectief beoordeelt (imago). Als je ego wat meer gestript is, weet je dat je niet je ego bént. Je bént namelijk niet je huidige verzameling rollen. Je hébt alleen een ego in de vorm van de beelden die je van jezelf hebt gemaakt, die je uitdraagt en van waaruit je jezelf en anderen beoordeelt. Ik ga mijn best doen om aan de hand van diverse theatermetaforen het ego, egotrippen en egostrippen steeds duidelijker voor je te maken. ‘Licht uit, spot aan.’

Egotrippen

In deze voorstelling speel je de rol van hardwerkende en onhandige huisman. Ik kan me voorstellen dat dit voor veel mannen en de carrièrevrouwen onder ons wat meer voorstellingsvermogen vraagt.

Doe je best, zou ik zeggen. Een beetje acteur kan tenslotte elke rol spelen. Stel je de volgende scène voor.
Je bent buiten de ramen aan het lappen. Nadat je de twee hoogste ramen hebt schoongemaakt, daal je in gedachten verzonken de ladder af. ‘Shit, mijn hele schoen nat. Wat ben ik toch onhandig!’ hoor je jezelf denken terwijl je merkt dat je met je linkerbeen in de emmer met water bent gestapt. Gefrustreerd trek je je voet uit de emmer. Het water stroomt uit je schoen. Terwijl je kinderen staan te gieren van het lachen, voer jij je zelfverwijt nog een stukje verder op. ‘Het is ook altijd hetzelfde liedje met mij. Mijn moeder zei vroeger al tegen me dat ik onhandig, onbesuisd en roekeloos was. Het bewijs dat ze hierin gelijk heeft, heb ik zojuist wel weer geleverd! Dit soort stomme dingen overkomen alleen mij. Typisch ik.’

Help... ik hallucineer (weer)!

Elke interactie met een ander, elke gebeurtenis op straat kan de trigger zijn om dit soort gedachten over jezelf op te roepen: ‘Hoe kon ik nu zo stom zijn?’ ‘Ik ben een echte professional in mijn vak!’ ‘Wat ben ik toch een chaoot.’ Veel van deze gedachten komen en gaan. Er zijn echter ook gedachten over jezelf die niet vanzelf weggaan. In deze ideeën over jezelf ben je steeds sterker gaan geloven. Zo ben je je bijvoorbeeld gaan identificeren met het idee dat je stom, een echte professional of een chaoot bént. Hier heb je inmiddels een script voor geschreven, terwijl het feitelijk alleen maar één van je vele dagelijkse gedachtespinsels is. We hebben er hier volgens auteurs als Roy Martina en Robin S. Sharma ongeveer 60.000 per dag van! Een recent onderzoek van het Stanford Research Institute schijnt aan te tonen dat een mens tegenwoordig zelfs gemiddeld 120.000 gedachten per dag heeft, terwijl dit er vijftien jaar geleden nog 50.000 waren. We leiden dus aan een gedachte-explosie!

Op het moment dat je aan een of meerdere van dergelijke gedachten over jezelf of anderen blijft hechten, is je ego in een trip beland: een egotrip. Een trip is een gewaarwording die jij als werkelijkheid beschouwt. Deze subjectieve werkelijkheid kan echter niet objectief door jezelf of door anderen worden vastgesteld. Je kunt het vergelijken met het hallucinerende effect nadat je bijvoorbeeld paddo’s of andere ‘geestverruimende’ middelen hebt gebruikt. Jij kunt op dat moment de muziek die je hoort in vormen en kleuren voor je zien. Het gekke is echter dat niemand anders het zegt te zien, en een paar uur later is het ook voor jou plotseling allemaal verdwenen. Je trippende ego spiegelt jou op een soortgelijke manier ook constant beelden voor die er niet echt zijn. Vraag aan twintig mensen of je tien vingers hebt en ze zullen dit alle twintig beamen (als je ze tenminste daadwerkelijk alle tien nog hebt). Als je aan dezelfde mensen vraagt of je sociaal, positief ingesteld, attent en drammerig bent, zul je merken dat de reacties erg gevarieerd zijn. Waarom? De meetlatten waarlangs ze je leggen, zijn puur persoonlijk en daardoor onderling totaal verschillend. De een heeft een duimstokje van vijftig centimeter, terwijl de ander een meetlint heeft van tien meter. Sta je naast het duimstokje, dan lijk je de reus; naast het meetlint van tien meter zie je er opeens uit als Klein Duimpje. Bén je nu de reus of Klein Duimpje? Wat denk jij? Het antwoord is: geen van beiden, een van beiden of allebei! Het ligt er maar net aan in welke van deze twee waandenkbeelden jij zelf gaat geloven.

Niets is wat het volgens je ego lijkt te zijn

Tal van dergelijke waandenkbeelden staan aan de basis van de identiteit die wij voor onszelf creëren. Onze successen en teleurstellingen uit het verleden vormen de blauwdruk voor de personages die we vandaag neerzetten in onze kluchten, blijspelen of (tragi)komedies. Deze personages noemen we ook wel onze persoonlijke identiteit. Waaruit deze persoonlijke identiteit zoal is opgebouwd, behandel ik in hoofdstuk 4; nog even geduld dus. Ik vind het op dit moment belangrijk om je alvast mee te geven dat je huidige identiteit alleen maar een product is van je eigen geloofssystemen: de ideeën over jezelf die je van anderen hebt overgenomen en die jij als werkelijkheid beschouwt. Laat dit eens even op je inwerken.

Wie je denkt te zijn en de wijze waarop je deze ideeën door middel van je identiteit manifesteert, is niet wie je in essentie bent. Het zijn allemaal producten van je eigen (trippende) ego. Mogelijk heb je zelfs een identiteit gecreëerd waarmee je voor de buitenwereld een heel ander beeld neer wilt zetten dan hoe je jezelf ziet en voelt. Tussen je binnenwereld en je manifestatie naar de buitenwereld zit dan een groot verschil. Kijk maar eens hoeveel wereldleiders, popsterren en managers zich vol zelfvertrouwen proberen te profileren, terwijl je later in een interview leest dat ze zich in de tijd dat ze een publiek figuur waren eigenlijk heel onzeker voelden. Er zijn heel wat artiesten die eerst een fles sherry achterover slaan voordat ze het podium op durven. ‘Goh, had ik maar zo veel zelfvertrouwen dat ik op een podium voor een groep van meer dan tweeduizend mensen zou durven te staan,’ zeg je tegen je partner terwijl je na een geslaagde voorstelling het theater uit loopt. Schijn bedriegt, maar op dat moment weet je niet dat dit zogenaamde zelfvertrouwen maar schijn is. Beroemdheden doen nu eenmaal soms, in het belang van hun imago, hun uiterste best om de schijn hoog te houden. Net als jij en ik. Of wil jij beweren dat jij een van de weinigen bent die dit nooit doet?

Imago, hoe zie jij mij?

Met onze individuele identiteit proberen we een sociaal geaccepteerd plaatje op te bouwen zodat we herkend, erkend en misschien zelfs bekend worden. Ons streven hierbij is acceptatie door anderen! Op basis van je identiteit voorzien andere mensen je van een bepaald imago. Dat huurappartement van zestig vierkante meter van je op De Wallen in Amsterdam, die zwarte kleding die je elke dag draagt, je rode sportauto en het feit dat je goed bevriend zegt te zijn met Ali B en Maurice de Hond: het zijn allemaal zaken die bijdragen aan het imago dat je door anderen krijgt toegedicht. Verander je deze vormen, dan krijg je zomaar een ander imago toegedicht. Bedenk maar eens wat er de afgelopen jaren met het imago van Dirk Scheringa is gebeurd nadat hij veel van zijn functies en bezittingen kwijtraakte. De vormen die je kiest, hebben een belangrijke invloed op de vorm en kleur van je eigen imago. Maar degene die naar deze vormen kijkt, heeft een nog veel belangrijkere stem in het geheel. Zo zal een fanatiek aanhanger van de SP op basis van jouw rode sportauto een heel andere mening over jouw imago hebben dan je vrienden uit het Gooi. Terwijl de één je een egoïstische verspiller vindt, vindt de ander je een geslaagde ondernemer. En wat ben jij nu echt?

De grote vraag blijft: is het imago dat je krijgt toegedicht daadwerkelijk het imago dat past bij je zelfbeeld of het imago waar je zelf naar streeft? We zoeken onze zekerheid gek genoeg vaak in de identificatie met en de manifestatie van de dominante beelden die we ooit van onszelf in een ver verleden hebben gemaakt. Dit zijn als het ware je eigen favoriete typetjes op basis waarvan je zelf blijft acteren en je relaties met anderen aangaat. Enkele voorbeelden van dergelijke typetjes zijn:

Ik, die schittert in de rol van de geslaagde carrièrevrouw.

Ik, die gebukt door het leven gaat als een soort Donald Duck die altijd pech heeft.

Ik, als die introverte en mierenneukerige boekhouder.

Ik, in mijn bekroonde rol als zorgzame, vrolijke en spontane broer.

Carrièrevrouw, degene die altijd pech heeft, introverte boekhouder en spontane broer: het zijn allemaal slechts oordelen die je over jezelf hebt, producten die het gevolg zijn van de vergelijking van jouw beelden met die van anderen. Met deze typetjes voer je samen met die anderen telkens weer jullie eigen klucht, blijspel of (tragi)komedie op. Wanneer je daadwerkelijk gelooft dat je deze typetjes bent en dat de wereld is zoals jij hem door de ogen van deze typetjes ziet, dan is je ego aan het trippen. Je huidige personages, waarmee je je hoofdrollen speelt in je eigen voorstellingen, baseer je dan steeds weer op hetzelfde typetje. Zie je het voor je? Ron Link, de hoofdrolspeler uit Tarzan, krijgt ook de hoofdrollen in Miss Saigon, The Sound of Music en Les Misérables toegekend. En telkens als tijdens de première het doek opengaat, staat hij daar... als Tarzan! Compleet met verward lang haar, ontbloot bovenlichaam en bijpassend bruin lendendoekje. Het hele plaatje klopt, alleen niet bij de hoofdrol in de nieuwe voorstellingen. En totaal niet bij de verwachtingen van het publiek. De regisseurs en medespelers zijn boos en gefrustreerd omdat het publiek na een kwartier massaal de zaal heeft verlaten. ‘Hoe kan dat nu?’ vraag je je af. In 2007 won Ron met zijn vertolking van de rol van Tarzan tenslotte nog de Musical Award voor Aanstormend Talent, kreeg hij goede recensies en avond na avond een staande ovatie. Ja, dat was toen... in 2007.
Voor dat ene moment in de tijd paste alles ogenschijnlijk goed in elkaar: de rol in combinatie met de talenten en de fysieke uitstraling van Ron, de samenwerking met het productieteam, de chemie tussen hem en Chantal Janzen, de interacties met de medespelers en de verwachtingen van het publiek. Een compleet plaatje. Zo totaal anders is het nu.

Wellicht vind je dit een belachelijk en vergezocht voorbeeld. Toch is dit wat we doen als we ons identificeren met de beelden vanuit ons eigen ego. Doordat al onze personages uit hetzelfde script blijven komen, belanden we in een trip. Betekent dit dan dat je je constant aan moet passen aan je omgeving? Nee, dat bedoel ik niet. Het gaat bij het strippen van je trippende ego niet om aanpassen, maar om afstemmen. Alleen door af te stemmen kan er een echte klik ontstaan tussen jou, je omgeving en het huidige moment. Voordat je deze aansluiting met jezelf, je omgeving en het huidige moment hebt hersteld, is het van belang dat je eerst wat evergreens uit je oeuvre gooit.

En wie bent u?

Ik las laatst een artikel in een lokale krant waarvan ik meteen wist dat ik een stukje eruit wilde gebruiken op deze plaats in dit boek. In het artikel wordt een plaatselijk lid van een comité van aanbeveling geïnterviewd. Ik noem hem voor het gemak en ter bescherming van zijn privacy Jan-Pieter van Zuylen. Graag deel ik een van de vragen uit het interview en zijn antwoord hierop met je. Dit antwoord triggerde mij enorm in mijn rol als egostripper.
Na het lezen van het eerste deel van dit hoofdstuk denk ik dat je wel begrijpt waarom. Ook in zijn antwoord heb ik overigens een aantal inhoudelijke zaken verdraaid zodat je niet direct kunt achterhalen om wie het gaat.

Voor hen die u nog niet kennen, wie is Jan-Pieter van Zuylen?

Laat ik mij tot het hier en nu beperken. Ik ben voorzitter (lees: ‘onbezoldigd’) van de kamer van koophandel in Noord-Zuid-Nederland, van het lokale radiostation, het theater en het Rijksmuseum. Het culturele landschap kan ik redelijk overzien. Sommigen denken dat ik nog steeds voorzitter van fc scoort Nooit ben, maar dat was jaren geleden. (Van Zuylen is nog wel erevoorzitter van RC Scoort Nooit.)

Weet jij na het lezen van dit antwoord wie Jan-Pieter van Zuylen is? of weet je nu voornamelijk welke functies hij heeft, wat hij vindt en wat hij in het verleden heeft gedaan?

Waarom ben ik toch zo gehecht aan mijn beelden, personages en imago?

Je beelden, personages en imago hebben je in het verleden een dienst bewezen en daarom conserveer je ze zorgvuldig op weg naar je volgende succes. Door middel van de verschillende rollen die je speelt op het podium van je eigen leven, doe je je best om applaus te krijgen en boegeroep te voorkomen. Dit is het enige waar we ons ego de hele dag voor inzetten: geluk nastreven en pijn vermijden. Bij het vermijden van pijn gaat het niet alleen om fysieke pijn, maar ook om de sociale pijn die we soms ervaren in onze omgang met anderen. Zo voel je bijvoorbeeld verdriet, boosheid of frustratie bij boegeroep en het incasseren van een paar rotte verbale tomaten die een ander je in het gezicht gooit. Daarentegen schreeuw je het uit van vreugde als je applaus krijgt of hoort dat je voor een Oscar bent genomineerd vanwege je perfect – aan de sociale context – aangepaste gedrag. Al krijg je in het dagelijkse leven natuurlijk geen Oscar, maar bijvoorbeeld een loonsverhoging, een nieuw project, een promotie, een schouderklopje of een compliment.

We wringen ons vervolgens in allerlei bochten bij de uitvoering van onze strategieën om wederom waardering en erkenning van anderen te krijgen. Je publiek kan je helpen de tekorten die je zelf denkt te hebben op te lossen. Tenminste, daar geloof jij in. Daarom zeg je ‘ja’ tegen een vriend die je vraagt hem dit weekend te helpen met verhuizen, terwijl je vanuit je hart liever ‘nee’ had gezegd omdat er stralend weer is voorspeld en je hier graag van wilde genieten door met je vriendin naar het strand te gaan. Als een strategie in het verleden heeft gewerkt doordat het ons applaus, een goede recensie of in elk geval geen boegeroep heeft opgeleverd, dan blijven we deze meestal herhalen in de hoop hier in de toekomst wederom grote successen mee te boeken. Dit ‘applaus’ kan overigens ook een luisterend oor of een bevestiging van je negatieve zelfbeeld zijn. Doordat je vanuit je verleden je toekomst probeert te managen, zweven je ego en je trippende ego altijd ergens tussen het verleden en de toekomst in. Eckhart Tolle noemt dit trippende ego het ‘niet ontwaakte ik’.

Authenticiteit bevindt zich in het heden. Nu! ‘Wat leeft er nu op dit moment in mij?’ is een vraag waarmee je je trippende ego kunt strippen en zo je authenticiteit kunt vergroten. Sta hier eens even bij stil. Wat leeft er op dit moment in jou? Voel je je bijvoorbeeld ontspannen, nieuwsgierig, opgelucht, vrolijk? Of juist verward, onzeker, onrustig, geraakt?

Je bent niet blind, slechts verblind

Je blijft het dichtst bij je eigen authenticiteit wanneer je je, in het contact met jezelf en met anderen, richt op zuiver waarnemen. Wat merk je dat er bij jou leeft, welke gedachten spinnen er door je hoofd? Wat voel je nu? Wat zijn je behoeften? Hoe sta je er op dit moment bij? Is je rug krom en hangen je schouders naar voren of staat je borst vooruit en zijn je lippen getuit (met dank aan Marijke Helwegen)? Dit alles zegt iets over wat er nu in je gaande is. Wellicht voel je je (on)gemakkelijk bij het gesprek en je gesprekspartner. Kijk ook eens om je heen. Wat zie je gebeuren? Strip al je meningen, aannames, oordelen, vooroordelen en paradigma’s tot wat je feitelijk kunt zien, horen, proeven, ruiken en voelen. Ervaar je waarneming zonder er een persoonlijk oordeel over te geven of er jouw eigen betekenis aan toe te kennen vanuit je huidige personage. Ik verzeker je, dit wordt een hele klus! Je hebt je rol in het verleden mogelijk namelijk al meer dan duizend keer opgevoerd. Hij voelt daarom zo vertrouwd. Niet alleen voor jezelf, maar ook voor je omgeving. Ken je het Swiebertje-effect? Acteur Joop Doderer werd na twintig jaar deze rol te hebben gespeeld door zijn publiek zodanig met de rol van Swiebertje vereenzelvigd, dat men hem moeilijk als zichzelf of in een andere rol kon accepteren. Welke andere rol hij ook speelde, het publiek bleef good old Swiebertje in hem zien. Zelfs op straat zonder zijn overbekende ingedeukte hoed: ‘Kijk mam, daar loopt Swiebertje!’

Er zijn stromingen die zuiver waarnemen zien als de hoogste vorm van intelligentie. Ik ken legio mensen die geloven dat ze bij een ander waar kunnen nemen dat diegene chagrijnig kijkt. Nope! Dit is dus geen waarneming, maar jouw eigen oordeel. Wat je feitelijk ziet, zijn rimpels in het voorhoofd, wenkbrauwen die naar beneden worden getrokken en mondhoeken die meer naar beneden dan omhoog staan. Naast fysieke waarnemingen kun je ook je eigen gedachten feitelijk waarnemen. Zo hoor je jezelf bijvoorbeeld denken: ‘Wat ben ik toch onattent.’ De feitelijke waarneming is dat je de afgelopen vijf jaar dat jullie getrouwd zijn bent vergeten bloemen mee te nemen op jullie trouwdag.

‘Wat ben ik toch onattent’ kun je dus jezelf ‘horen’ denken. Verhef deze toevallig voorbijkomende gedachte niet tot een persoonlijke waarheid, maar onderzoek wat er achter deze gedachte schuilgaat. Voel je onrust omdat je aandacht heel belangrijk vindt terwijl je nu voor het vijfde jaar op rij op jullie trouwdag met lege handen voor de deur staat? Ben je gefrustreerd omdat je je partner hoort zeggen dat je alleen maar aan jezelf denkt en nooit aan haar? Merk wat er nu in je leeft, zonder de gedachte erover tot een waarheid te verheffen. Ontdek je eigen authenticiteit ver voorbij je eigen gedachten over wie je bent. Uiteraard zal ik je hier in het vervolg van dit boek allerlei inzichten en handvatten voor aanreiken. We zijn nu echter nog bezig met het ontrafelen van de diverse begrippen en het plaatsen van deze begrippen binnen de context van egostrippen. Hiermee wil ik graag de helderheid en leesbaarheid van dit boek vergroten.

Je ego waakt over je roluitvoering

Waarom is het toch zo moeilijk om authentiek te blijven en zuiver waar te nemen? Het zou ons mensen zo veel meer rust geven. Je kunt namelijk geen discussie krijgen over het feit dat er twee glazen en drie borden op tafel staan. Maar de meningen kunnen wel sterk verschillen over de vraag of het daardoor een zootje op de tafel is. Een dergelijk verschil van mening kan zelfs leiden tot een fikse ruzie. Zou het niet veel meer rust en vrede opleveren als we ons tot het delen van waarnemingen beperken? Jazeker! Alleen krijg je hier de handen bij je eigen trippende ego niet voor op elkaar. Die ziet je het liefst steeds weer op hetzelfde script terug grijpen waar ook je eerste personages uit zijn voortgekomen. Dit script is gebaseerd op de verzameling normen waarvan jij vindt dat jij en anderen eraan moeten voldoen, de mate waarin je zelf vindt dat je erin slaagt hieraan te voldoen en de beelden die je zelf hebt bij je eigen imago. Vanuit dit script ontwikkel je je eigen paradigma’s, aannames, (voor)oordelen en overtuigingen over jezelf in vergelijking met anderen. Ook je emotionele reacties op het gedrag van anderen en je eigen gedragsroutines springen telkens weer ‘spontaan’ uit deze vorm. Het wordt daarom nu hoog tijd voor wat stripwerk.

Bedankt voor het lezen van deze preview. Bestel dit e-book en lees snel verder!

Bezoek onze website voor meer informatie over dit boek en andere boeken van Uitgeverij Haystack:

www.haystack.nl