Olaf Rutten

Minder werken, meer verdienen

Voor meer vrijheid in ondernemerschap en leiderschap

Veel ondernemers verlangen naar VRIJHEID, voor zichzelf werken, je eigen ding doen, eigen baas zijn. In de praktijk valt dat niet mee, de onderneming kan zo’n handenbinder worden dat het gevoel van vrijheid ver te zoeken is.

Waar gaat het nu echt om bij het ondernemen? Wat is het wezenlijke in onszelf dat ons doet verlangen naar een eigen zaak? Waarom doen we het? Hoe kunnen we in vrijheid succesvol ondernemen?

Volgens Olaf Rutten kunnen we door gebruik te maken van eeuwenoude wijsheden minder gaan werken en toch meer verdienen. Als ondernemer heeft hij dit zelf in de praktijk toegepast en zich verwonderd over de positieve resultaten die geboekt werden. Dit boek is bedoeld als een aanmoediging om uw eigen organisatie te verbeteren; praktisch, helder en eenvoudig.

Digitale editie

Uitgeverij Dialoog

Postbus 308

5300 AH Zaltbommel

0418-680180

info@uitgeverijdialoog.nl

www.uitgeverijdialoog.nl

Auteur: Olaf Rutten, www.sharpenyourbusiness.nl

Ontwerp: Karin Jonkers

Illustraties: Edith Buenen

Eindredactie en tekstcorrectie: Nadine Buenen

ISBN: 9789461261007

NUR: 800

© 2013 Olaf Rutten / Uitgeverij Dialoog

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, geluidsband, elektronisch of op welke wijze ook en evenmin in een retrieval system worden opgeslagen zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Hoewel dit boek met veel zorg is samengesteld, aanvaardt schrijver noch uitgever enige aansprakelijkheid voor schade ontstaan door eventuele fouten en/of onvolkomenheden in dit boek.

Inleiding

Veel ondernemers verlangen naar VRIJHEID, voor jezelf werken, je eigen ding doen, eigen baas zijn.

In de praktijk valt dat niet mee, de onderneming kan zo´n handenbinder worden dat het gevoel van vrijheid ver te zoeken is. Een vorm van gevangenschap die we kunnen ervaren ondanks dat we vrij zijn om eigen keuzes te maken. Toch is het zinvol dat het gevoel van vrijheid weer terugkomt, zeker ook voor het succes van de onderneming.

Een gevoel van vrijheid kan alleen bestaan als we ons bewust zijn van het tegenovergestelde, van onze onvrijheid. Het waarnemen van onze onvrijheid is een belangrijke eerste stap, dit gevoel toelaten en ons er tegelijkertijd niet mee identificeren maar er los van komen zet een transformatieproces in gang.

Zo is het waardevol en functioneel voor de ontwikkeling van het bedrijf als de leider loskomt van de dagelijkse beslommeringen, van de waan van de dag en als hij van een zekere afstand de zaak telkens weer met open blik observeert. Het is de kunst om daarbij zowel de plezierige dingen als de problemen onder ogen te willen zien, er nieuwsgierig naar te zijn en op basis hiervan vanuit een bepaalde gelijkmoedigheid keuzes te maken. Je gemoed niet laten bepalen door de stand van het gewas, maar telkens oog hebben voor de ontwikkeling op de lange termijn. Bereid zijn, alert zijn, mild zijn ten opzichte van wat we zien, is volgens mij de meest efficiënte vorm van ondernemerschap.

Het in vrijheid ondernemen geeft levenslust, creativiteit en zin in het werk. Of we nu leidinggeven aan de bakker op de hoek of aan een groot internationaal georiënteerd bedrijf. Het principe van vrijheid is voor ieder mens hetzelfde, niet als een toekomstige mogelijkheid, maar als een feitelijk gegeven. De voorwaarden voor die bevrijding liggen niet in de omstandigheden, maar hoe we ons hiertoe verhouden, los van onze voorkeur en afkeer.

Een belangrijk aspect van het in vrijheid ondernemen is lichter kunnen omgaan met de sterk veranderende wereld. Er ontstaat een nieuw paradigma bij het aansturen van organisaties. Werknemers worden steeds ondernemender, dat willen we ook, met zelfsturing als gevolg. Tegelijkertijd zullen we als leiders een speelveld moeten aangeven met heldere doelstellingen en een goed verhaal moeten hebben bij het waarom van onze organisatie. Waarom bestaan we eigenlijk, wat is het nut en de noodzaak, wat dragen we bij en op welke manier?

Dit vervolgens in praktijk brengen en faciliteren vraagt om een verschuiving van minder controle naar meer vertrouwen. Sociale innovatie staat nog in de kinderschoenen; er zit zoveel meer talent in de mensen dan er op dit moment gebruikt wordt. In sommige organisaties is teveel angst om fouten te maken, in anderen wordt teveel gepraat en te weinig gewerkt en te weinig geluisterd.

Geef mensen de vrijheid en laat ze tot bloei komen, dit is spannend. Veranderingsprocessen hiërarchisch organiseren met een top-down-benadering werkt niet meer. Er is behoefte aan een gemeenschappelijke ontwikkeling zonder dat de eindbestemming van bovenaf bepaald is.

Hoe je dit als leidinggevende gaat faciliteren zal jouw eigen maatwerk worden, vanuit je eigenheid zul je mensen aantrekken die passend zijn en zo een succesvolle organisatie opbouwen waarin mensen zich vrij en gelukkig voelen en waar tegelijkertijd een gezond financieel rendement wordt gerealiseerd.

Aan een dergelijke transitie leiding geven, kan alleen vanuit een authenticiteit waarbij we laten zien wie we werkelijk zijn. Vertrouwen geven kan alleen als we ook vertrouwen hebben of sterker nog ook (te) vertrouwen zijn. Met onze talenten én met onze tekortkomingen, ons menszijn durven laten zien, dat is vrijheid!

Zenfilosofie en Theory U

Het doel van dit boek is om ondernemers en leiders inzichten te geven hoe zij meer vrijheid kunnen ervaren in de dagelijkse werkelijkheid. Daarbij wordt geput uit de eeuwenoude zenfilosofie en uit de hedendaagse Theory U van dr. Otto Schramer.

De zenfilosofie, geïnspireerd op de leer van Boeddha, wordt ook wel de ‘wetenschap van de vrijheid’ genoemd. Binnen deze filosofie wordt de weg naar vrijheid verbeeld in het stripverhaal ‘Het temmen van de os’. Dit zijn kalligrafieën met onderschrift gemaakt door Guoan Shiyuan, een Chinese zenmeester uit de 12e eeuw. De os staat symbool voor onze geest, ons denken, en geeft ons een weg in tien stappen om ons denken tot rust te brengen en te verhelderen. Vanuit een helder denken zullen we ons ook anders gaan gedragen en zullen we een andere uitstraling hebben. Niet anders in de zin van dat we meer gaan lijken op een ander, nee juist niet, het doel is dat we in staat zijn ons eigen levenspad te volgen. Als ondernemer een ondernemend pad en als leider een leidend pad.

Daarnaast verduidelijkt Theory U wat zo’n innerlijk pad betekent voor ons persoonlijk leiderschap, met als kernvraag: ‘Hoe kan ik als mens een volstrekt eigen bijdrage leveren aan de maatschappij, die tegelijkertijd aansluit bij wat de omgeving echt nodig heeft?’

De afgelopen tien jaar heb ik de tien stappen uit de zenfilosofie in mijn dagelijkse praktijk van het ondernemerschap toegepast. Het heeft mij persoonlijk veel gebracht zowel materieel als immaterieel, met behulp van zenmeesters heb ik de essentie getracht te begrijpen en te beschrijven. In het taoïsme wordt gezegd ‘Als je HET begrijpt dan praat je er niet over’. Dat klopt natuurlijk, HET is niet in woorden te vangen, en paradoxaal genoeg is het volgens mij wel de moeite waard om daar een poging toe te doen. Het geeft ons vingerwijzigingen om vrijheid daadwerkelijk te belichamen en van hieruit ons als vanzelf als duurzame en verantwoorde ondernemers te gedragen. Elke dag weer een nieuwe poging, in vrijheid ons begeven op het spanningsvolle midden van gepassioneerd en bezield ondernemen en tegelijkertijd verantwoordelijkheid nemen voor een gezonde financiële ontwikkeling van ons bedrijf.

Leeswijzer

In dit boek worden de theorie U en de zenweg van de os met elkaar verbonden op het gebied van ondernemen en leidinggeven. Per hoofdstuk wordt één van de tien ossen getemd. Ben je in het laatste en tiende hoofdstuk beland, dan is voor jou ook het geheim blootgelegd om te komen tot een duurzame en succesvolle onderneming. Opgebouwd op je eigen authentieke wijze met behoud van je vrijheid.

Om zo’n proces alvast inzichtelijk te maken heb ik gekozen voor een vorm waarbij teksten en beelden elkaar ondersteunen, net als bij de plaatjes van de os.

Het verhaal is een fabel waarbij de belevenissen van een circusdirecteur gevolgd worden, hij is gestrand met zijn dieren, wat nu te doen? Hij zal onder andere in het dal de grote oversteek gaan maken. In het dal is het vaak vruchtbaarder dan aan de top, maar niet per definitie leuker. Niet iedereen zal de oversteek overleven, het wordt spannend.

De dieren representeren de oneindige gedachten van de directeur. Hij piekert, denkt en heeft soms een helder moment. Door het temmen van dieren temt hij zijn gedachten, sommige zullen losgelaten worden om plaats te maken voor nieuwe ideeën.

In de volgende figuur 1 zien we in de U de tien stappen van de Os weergegeven van stap 1 Zoek t/m stap 10 Leef.

Aan de buitenzijde van de U kunnen we drie gebieden onderscheiden:

• zien, proces van uitstallen, heroriënteren en loslaten, stap 1 t/m 4

• bewogen worden, stap 4 t/m 7

• in beweging komen, proces van laten komen, kristalliseren, prototyperen en belichamen, stap 7 t/m 10

Intermezzo • Gestrand

Als directeur van het circus voel ik een grote verantwoordelijkheid. De problemen stapelen zich op, zeker nu ik boven op deze berg gestrand ben. De ongelofelijk heftige bliksemflits sloeg enkele momenten geleden in in onze circuskaravaan. De twee motoren van de trekkers zijn onherstelbaar beschadigd.`

Ondertussen heeft de pony alle kooien opengemaakt, 22 dieren komen poolshoogte nemen; twee giraffen, twee beren, drie apen, twee lama’s, vier paarden, twee olifanten, een uil, twee tijgers, twee zebra’s en een tijgerpython.

De één is passief de ander hyperactief. Er heerst verwarring. ’Wat moeten we doen, is het echt wel zo erg? De motoren kunnen toch wel hersteld worden?’ zegt de python. De uil doet verslag en geeft aan dat de motoren niet meer te repareren zijn, althans niet door ons op dit moment. ‘Als we passief wachten op hulp, is de kans groot dat we sterven van de honger,’ hinnikt het paard. ‘Bah bah,’ spuugt de lama. De kleinste aap vertelt weer het flauwe mopje van de dieren die op vakantie zouden gaan maar toch niet gingen. De tijger geeft hem een klap met zijn poot. Grote beer barst in huilen uit, wordt vervolgens getroost door giraf die tegelijkertijd met zijn nek vastzit in de slurf van olifant.

Ik, de verantwoordelijke circusdirecteur, weet het niet meer. Mijn gedachten gaan alle kanten op, ik voel angst, het zweet breekt me uit en ik ben moe en moedeloos. Dit heb ik nog niet eerder meegemaakt, ik moet op zoek.

Waarnaar eigenlijk? Een reis beginnen waar ik niet eens de bestemming van weet.

Waar gaat dit toe leiden, met al die dieren, het is zo onzeker, kan ik dit wel aan? Komt dit wel goed, vinden we genoeg voedsel, wat gaat er gebeuren met het circus? Onze geplande voorstelling halen we sowieso niet. Wat denk ik toch negatief, ik kan toch ook wel positief denken en plezier maken? Nee, dat kan ik echt niet. Wat ben ik eigenlijk voor een directeur, ik loop vast, ik zit hier vast boven op deze berg, ik kan niet genieten van het uitzicht. Doe ik dit wel goed? Wat heeft dit voor zin?

‘Hey baas we gaan vertrekken,’ roept zebra mij opgewekt toe. Ik sta op en volg zijn pad, het is zompig, we gaan maar langzaam vooruit. De krekels tjirpen als de avond valt. Is dit wel de goede weg?

Hoofdstuk 1 • Zoek

Niets buiten jezelf kan je ooit geven wat je zoekt

(Byron Katie)

Zoek het in jezelf

Bij deze eerste fase neem je net zoals de circusdirecteur het besluit om te gaan zoeken, naar wat weet je niet en evenmin wat je zult vinden. Op een gegeven moment bekruipt je het gevoel: zó kan het niet verder gaan. Het oude moet verdwijnen en er moet iets nieuws voor in de plaats komen. Er is behoefte aan een nieuw tijdperk en dat zal zozeer verschillen van het voorgaande, dat herstel van het oude niet meer zal helpen. Een periode van verandering die wellicht een beetje angstig of onzeker kan maken. Toch is het verlangen bij jezelf groot genoeg om door de poort te gaan, later zal blijken dat het een poortloze poort is. Je toont in deze fase het lef om te gaan zoeken zonder te weten wat je zult vinden.

Eén soort ijs

Op mijn zestiende kreeg ik in de zomervakantie van mijn moeder een advertentie aangereikt waarin gezocht werd naar een ijsventer. Het bleek achteraf een eerste kennismaking met het ondernemerschap te zijn.

Tot dan was ik een zeer matige en een vooral voor leraren moeilijke leerling. Op mijn eerste middelbare school waren mijn confronterende opmerkingen richting de docent economie van dien aard, dat mij werd geadviseerd een andere school te zoeken. Als ijsventer leerde ik een heel andere kant van mezelf kennen.

Nietsvermoedend kreeg ik de ijskar mee van de eigenaar van de zaak, als vergoeding kreeg ik een % van de omzet. Op die eerste dag kwam ik ’s avonds terug, de eigenaar opende de klep met ijsvoorraad en zei: ‘Wat heb jij gedaan?’ Een beetje verontwaardigd keek ik hem aan, wat was er mis? Hij vervolgde: ‘Jij hebt net zo veel verkocht als de andere drie ijsventers bij elkaar.’ Nou dat klonk goed, een ijsventer was geboren.

Ik voelde me heerlijk op de kar, ik bezocht plaatsen waar nog nooit een ijsventer was geweest en waar wel veel te verkopen viel. Zo ging ik ging langs woonwagenkampen, het werden loyale klanten. Ik deed de slagboom omhoog bij een complex met verzorgingstehuizen, verboden toegang kon toch niet gelden voor een ijsventer. Mijn, een beetje onnozele, positivisme werd ruimschoots beloond. Ik werd door de toezichthouders gedoogd. Ik verkocht ook hier veel ijs, nog nooit hadden de bewoners een ijscoman op hun terrein gezien, ze waren verrast en blij, de portemonnee werd veelvuldig getrokken.

Na een tijdje kwam ik erachter dat het een uitdaging was om een weersafhankelijke tactiek te spelen: Kouder dan 17 graden verkoop je nagenoeg niets, dan bleef ik dus thuis. Tussen 17 en 22 graden gaat het om langzaam venten om het proces van zeurende kinderen in de huizen zijn werk te laten doen. Heb je in een straat de eerste koper te pakken dan volgen er vaak meer, geduld is hierbij het toverwoord. ‘Langzaam venten’ was mijn eerste ondernemerswijsheid.

Is het warmer dan 22 graden dan is het feest voor ijsventers. Het is dan de kunst om plekken op te zoeken waar mensen aan het zwemmen zijn. In mijn ‘verzorgingsgebied’ waren de zogenaamde Maasplassen die bij goed weer honderden mensen aantrokken.

Uiteraard had ik daar ook veel concurrentie. In het begin stond ik bovenop de dijk naast de luxe Mercedesbussen die waren ingericht als ijswinkel. Ze hadden vaak wel 15 soorten ijs, ze hadden nootjes, slagroom, chocola, etc. Ik had alleen maar één soort ijs, het heerlijk verse vanille roomijs dat op dezelfde dag ambachtelijk werd gemaakt door de eigenaar. Deze man op leeftijd vertelde mij de volgende gouden regel: ‘Olaf, ik wil maar één soort ijs verkopen en ook geen poespas erom heen. Alleen zo kan ik het lekkerste verse ijs garanderen, dag in dag uit.’ Hij had gelijk, dat ene soort schepijs was zo ontzettend lekker dat ik de concurrentie aan kon terwijl onze kosten veel lager waren dan bij de luxe ijswinkels die vele soorten verschillend ijs moesten maken, en om die soorten ook nog dagelijks vers aan te bieden was vaak te duur, waardoor het ijs van mindere kwaliteit werd.

‘Eén soort ijs’ is me, als een soort metafoor, altijd bijgebleven.

Op latere leeftijd heeft het mijn ondernemerschap sterk beïnvloed.

Naast één soort ijs ontdekte ik nog iets anders.

Bedankt voor het lezen van deze preview. Nieuwsgierig naar meer? Bestel het volledige e-book en lees snel verder.