OVER DIT BOEK

Natuurlijk wilt u succesvol zijn. Om u daarbij te helpen geven trainers, goeroes en managementboeken veel adviezen: oefen met een elevator pitch, maak uw doelen SMART en blijf heel authentiek uzelf.

Maar...waar is het bewijs voor al die succesformules?

Succesonderzoeker Richard Engelfriet (auteur van onder meer ‘Zo simpel kan het zijn’ en ‘Hoe vang ik een rat?’) komt in dit prikkelende en humoristisch geschreven boek tot een heel andere conclusie: trainers, goeroes en consultants bedriegen u waar u bij staat.

Er is helemaal geen bewijs dat het zinvol is om uw doelen SMART te maken. Simon Sinek heeft zijn golden circles (‘always start with why’) uit zijn duim gezogen. Disruptive innovation is pure stemmingmakerij. Onderzoek waaruit blijkt dat een Unique Selling Proposition een voorspeller is van succes bestaat helemaal niet en wie geld wil uitgeven aan persoonlijkheidstests kan net zo goed naar Madame Zaza op de kermis gaan. En voor alle fans van omdenken: de grootste ‘ja-maar-vrije-zone’ ligt in Noord-Korea.

Laat u niets wijsmaken. Succes is geen keuze. Het geheim achter succes...is nog altijd geheim. Het enige wat zeker is, is de illusie dat succes maakbaar is.

LEESWAARSCHUWING: dit boek bevat schokkende teksten voor overtuigde zelfhulpjunkies.

Inhoud

OVER DIT BOEK

DE SUCCESILLUSIE

COLOFON

VOORWOORD

DEEL 1

DE SUCCESILLUSIE IN DE PRAKTIJK: HET FAILLISSEMENT VAN V&D

WELKOM BIJ DE SUCCESILLUSIE

Richard Engelfriet

DE SUCCESILLUSIE

Hoe trainers, goeroes en consultants u dagelijks bedriegen en hoe u daar in zeven eenvoudige stappen vanaf komt

COLOFON

Uitgevers geloven heilig dat als ik hier een ©-teken plaats en een lange, ongezellige zin plaats waarin ik u laat weten op welke manieren u dit boek allemaal niet mag kopiëren, de kans op succesvolle bescherming van mijn copyright groter is dan wanneer ik dat niet doe. Ik ben benieuwd naar het onderzoek dat dat standpunt onderbouwt.

We weten niet of zo’n ©-teken of een lange, ongezellige zin enig nut heeft in het tegengaan van illegaal kopiëren. Wat we wel weten, is dat auteursrecht automatisch geldt. Wie een tekst, foto of ander werk plaatst, heeft daar automatisch auteursrecht op. Hoeft u verder niets voor te doen. Omdat we het nut toch niet weten, wil ik u veel liever bedanken dat u dit boek heeft gekocht en wens ik u veel leesplezier. Mocht u dit boek op illegale wijze hebben verkregen, dan vind ik u niet aardig. Sterker nog, als ik erachter kom sleep ik u zo voor de rechter.

Helaas bestaan er nog veel meer managementmythes in de colofon van een boek. Zo zijn er veel mensen overtuigd van het feit dat u liever

ISBN 9789461262134

intikt als u dit boek zoekt, dan dat u zoekt op ‘succesillusie’ of ‘Richard Engelfriet’. Ik kan me werkelijk niet voorstellen dat dat het geval is, maar kan u melden dat mijn uitgever bijna een hartaanval kreeg toen ik voorstelde dit boek zonder ISBN te laten drukken, dus voor zijn gemoedsrust staat het er nu in.

Hetzelfde geldt voor de Nederlandstalige Uniforme Rubrieksindeling (NUR). Doordat dit boek

NUR 800

heeft, hoeven mensen die bij boekhandels en bibliotheken werken niet meer na te denken op welk plankje ze dit boek moeten neerzetten. Ik was erg benieuwd of dit boek zonder NUR daadwerkelijk tussen de boeken over tuinieren zou komen te staan, maar ook hier bleek geen ruimte voor enig experiment. Uit onderzoek is wel gebleken dat gevoel voor humor weinig voorkomt bij mensen die geloven in de toegevoegde waarde van NUR-codes.

Uitgevers denken dat de kans op meer verkoop groeit als hier staat:

Eerste druk, januari 2017

Het is volstrekt onduidelijk waar die aanname op is gebaseerd.’ Mijn uitgever dreigde echter mijn royalty’s nog verder omlaag te brengen als ik niet in de colofon zou opschrijven welke druk dit is en in welke maand dit heugelijke feit heeft plaatsgevonden, dus heb ik het maar zo gelaten.

Tot slot wil ik u erop wijzen dat deze colofon onderdeel is van een groot wetenschappelijk onderzoek naar de vraag of mijn boek dankzij deze colofon meer succes geeft in de boekverkoop dan dat we zo’n suffe colofon hadden geplaatst die u normaal gesproken toch niet had gelezen. In mijn volgende boek zal ik aan de hand van dat onderzoek een stappenplan presenteren hoe u met een colofon uw boekenverkoop tot grote hoogte kunt brengen. Want ook u kunt met kleine dingen het verschil maken.

Staat er nu een glimlach op uw gezicht? Mooi, dan kunt u nu beginnen met de rest van het boek. Mocht u nog niet gelachen hebben, dan is dit boek echt niet geschikt voor u. Stop met lezen en ruil dit boek om voor iets van Ben Tiggelaar of 365 dagen succesvol. Echt, dat past veel beter bij u.

VOORWOORD

Ik hou van inspiratie. Ik vind het geweldig om een gepassioneerde spreker te horen vertellen over zijn kijk op de wereld. Of om te horen over een prachtig voorbeeld van iemand die het ‘anders dan anders’ durft te doen.

Ik heb een hekel aan flauwekul. Ik kan me mateloos ergeren aan mensen die zonder enige onderbouwing allerhande luchtbellen de wereld in helpen. Of aan methodes, stappenplannen en managementjargon zonder inhoud. Ik heb niets met het creëren van pro-actieve, synergetische win-win-situaties die we van onderop met de factor mens proberen te integreren tot een optimaal geborgd eindresultaat.

Helaas gaan inspiratie en flauwekul vaak samen1. Zeker op het gebied van succes. Daar krijgt u dagelijks allerlei recepten opgelepeld zonder dat er ook maar enig bewijs is: u moet doelen SMART maken, een elevator pitch hebben, disruptive innoveren, uzelf blijven, een unique selling proposition hebben, focussen, out-of-the-box denken en natuurlijk ook de seven habits of effective people volgen.

Door al die succesformules groeit de overtuiging dat er voor ieder probleem een oplossing is: succes is een keuze. Daarmee vergroten we helaas ook het gevoel dat mensen die niet succesvol zijn, dat aan zichzelf te wijten hebben. Als u uit uw comfort zone moet komen om succes te boeken, verwijten we dus alle ondernemers die failliet zijn gegaan dat ze laf zijn geweest. Positiviteitsgoeroes geven werklozen die na 162 afwijzingen nog geen baan hebben, het impliciete verwijt dat ze negatief zitten te doen. Of denk aan nabestaanden van overleden kankerpatiënten die zich enorm beledigd voelen door de uitspraak ‘opgeven is geen optie’. Hebben hun dierbaren te weinig gevochten?

In de wereld van succesgoeroes is geen ruimte voor individueel talent, geluk, omstandigheden en toeval. Daarmee doen we mensen die keihard werken en toch tegenslag ervaren ernstig te kort. Denk maar aan fantastische docenten die afbranden omdat ze van hun management allerlei rapportages moeten maken met SMART gestelde doelen en middagen moeten vullen om te kletsen over het nieuwe mission statement.

De meeste succesformules zijn helemaal geen onderdeel van een oplossing, maar onderdeel van een probleem. En met dat probleem ga ik in dit boek aan de slag. Om het maar eens in authentieke goeroe-taal te zeggen: u krijgt eenvoudige tools aangereikt waarmee u goeroes en hun succesformules daadkrachtig kunt bestrijden. In zeven eenvoudige stappen leert u hoe u tijdens uw eerstvolgende seminar of bij het eerstvolgende managementboek dat u leest het verschil maakt tussen inspiratie en flauwekul. Hou dit boek in de lucht als de zoveelste trainer, goeroe of consultant komt vertellen dat het always starts with why. En ervaar daarna een enorme opluchting: u kunt weer gewoon aan het werk zonder al die flauwekul. Succes verzekerd ;-)

Richard Engelfriet

1 Het omgekeerde is helaas ook waar: zinnige adviezen vol nuances zijn vaak weinig inspirerend.

DEEL 1

DE SUCCESILLUSIE IN DE PRAKTIJK: HET FAILLISSEMENT VAN V&D

‘I have seen it with my own eyes!

People have told me how effective I am!

I am the way, the truth and the consultant!’

Management Gurus: What makes them and how to become one

Succes is een keuze. Althans, dat is de boodschap die u leest in vrijwel alle managementboeken en die u hoort van managementgoeroes op seminars en congressen. U leest en hoort daar steevast succesformules: volg dit stappenplan, werk met deze principes en succes zal uw deel zijn. Succes is maakbaar, ongeacht de branche waarin u werkt, de omstandigheden waarin u verkeert of het talent dat u bezit. De ene succesformule is nog niet gelanceerd, of de volgende staat alweer te dringen om uw aandacht.

De werkelijkheid is anders. Ondanks de stroom aan succesformules gaan er iedere dag bedrijven failliet, staan er mensen werkloos aan de kant en mislukken er projecten. Het overkwam ook V&D. Het faillissement van het warenhuis is een prachtig voorbeeld van de absurde werking van de goeroe-industrie. Het leek wel alsof er meer goeroes waren die het faillissement van V&D verklaarden dan dat het warenhuis klanten had. De boodschap was steeds hetzelfde: ‘Als V&D onze adviezen nu maar had opgevolgd, zou het nu nog bestaan’. Zou dat echt zo zijn? Tijd voor een goeroe-analyse aan de hand van zes adviezen die verschenen tijdens de ondergang van V&D.

Zes adviezen van managementgoeroes

1. ‘Ik zie geen visie, geen verhaal bij V&D’ – Retaildeskundige Paul Moers

‘We gaan ons voortaan sterk richten op ‘wereldburgers’, die hoog opgeleid en open-minded zijn, die graag reizen en relatief veel te besteden hebben. Dat doen we door steeds meer A-merken aan ons aanbod toe te voegen en omni-channel te opereren.’

Dit zijn woorden van V&D CEO Jacob de Jonge uit 2014. U mag dit verhaal afdoen als inhoudsloos gebabbel, maar er was dus gewoon een visie. En wat mij betreft is deze visie zelfs een stuk concreter dan die van concurrent bol.com: ‘Onze visie is om ons bedrijf te ontwikkelen tot hét platform waar de consument alles kan vinden wat zijn of haar hart begeert’. Als visie zo belangrijk zou zijn, waarom is bol.com met deze visie dan wél succesvol, en V&D niet?

‘Omdat bol.com het ook echt waarmaakt en V&D niet’, zullen de goeroes dan in koor roepen. Meestal volgt er dan een verhaal over ‘keuzes maken’. Zullen we dat advies er ook maar bij pakken?

2. ‘Wat V&D nooit heeft gedaan in al die jaren is échte, duidelijke keuzes maken’ – Creative Brand Strategist Wouter Boon

Volgens de goeroes is het heel belangrijk dat bedrijven ‘scherpe keuzes’ maken. Daar wrong volgens de goeroes de schoen bij V&D. Marketingspecialist Max Kohnstamm schreef in 2004 al het volgende: ‘Kijk eens naar de doelgroep: oud en jong, benedenmodaal, modaal, maar ook bovenmodaal, kleine huishoudens, grote huishoudens. Kortom, bijna de hele bevolking. Er zijn geen keuzes gemaakt’. V&D is volgens veel goeroes een beetje ‘niks’: niet duur, maar ook niet goedkoop. Ze richten zich op iedereen en verkopen van alles.

Als Kohnstamm gelijk heeft, hoe kan het dan dat V&D in de tussenliggende jaren ruim zes miljard omzet heeft gedraaid? Daarnaast kunnen we dezelfde kritiek loslaten op bol.com. Het grootste internetwarenhuis van Nederland is ook niet duur en niet goedkoop, richt zich ook op iedereen en verkoopt ook van alles. Maakt het ene bedrijf dat speelgoed, sokken en schriften verkoopt wel échte, duidelijke keuzes, en het andere niet?

Bol.com is gewoon de nieuwe V&D: het grootste warenhuis van Nederland dat heel veel spullen verkoopt aan alle lagen van de bevolking. Het klinkt mij wat te gemakkelijk in de oren dat V&D wel zou overleven als ze ‘heldere keuzes’ zouden maken door zich bijvoorbeeld op teenslipperverkoop te richten voor alleenstaande homo’s in Appingedam. Keuzes maken is een leuk marketingverhaal, maar er moet wel brood op de plank.

En dat brood komt er bij bol.com simpelweg een stuk goedkoper dan bij V&D. V&D had in 2014 een omzet van 619 miljoen euro, 10.000 werknemers en meer dan 60 dure winkelpanden. Bol.com heeft 680 miljoen omzet, 1.000 werknemers, een handjevol kantoorpanden en een distributiecentrum op een industrieterrein ver buiten het centrum. Reken zelf maar uit wie er dan overleeft.

3. ‘De klant is dé reden dat wij naar ons werk gaan!’ – Marketingdirecteur bol.com Michel Schaeffer

Tijdens de Eerste Wereldoorlog vroeg de Amerikaanse onderzoeker Edward Thorndike officieren naar de kwaliteiten van hun soldaten. De soldaten die de officieren omschreven als ‘excellent’ bleken in de ogen van de officieren op alle items goed te scoren. Ze waren niet alleen goede soldaten, maar zouden in de ogen van de officieren ook goede vaders zijn, hun schoenen netjes poetsen en uitstekend mondharmonica spelen. Soldaten die de officieren als zwak typeerden, bleken in de ogen van de officieren op werkelijk alle punten zwak te zijn: naast slechte soldaten zouden ze ook slechte vaders zijn, hun schoenen te weinig poetsen en – u voelt ‘m al aankomen – tenenkrommend lelijk mondharmonica spelen. Thorndike noemt dit het halo-effect, vernoemd naar het aureool dat u ziet op schilderijen van heiligen.

Dit halo-effect zien we sterk bij de beoordelingen van de goeroes rond het falende V&D en het succesvolle bol.com. Bol.com is innovatief, klantgericht en hip. V&D is ouderwets, klantonvriendelijk en suf. Maar is dat ook echt zo? Of willen we dat gewoon graag zien? Hoe klantgericht is het dat u bij bol.com verzendkosten moet betalen bij bestellingen onder de 20 euro? Het veel minder succesvolle ako.nl doet dat gratis. En zouden er in de V&D-kantines bordjes hangen met: ‘De klant is niet de reden dat wij naar ons werk gaan’…of zijn wij gewoon officieren die de succesvolle soldaten van bol.com allerlei kwaliteiten toedichten en de medewerkers van V&D willen zien als evil people? Waar is het objectief vastgestelde bewijs dat bol.com inderdaad klantgerichter is dan V&D?

4. ‘De leeftijd van de directie van bol.com is veel jonger en zit dichter bij de klant ten opzichte van V&D. Dat zie je in de cultuur van de bedrijven terug’ – Bijzonder hoogleraar Cor Molenaar

Guus Hiddink was te oud voor het Nederlands elftal. Hij snapte die jongens niet meer en daarom plaatsten ‘we’ ons niet voor het EK 2016. Toch vreemd dat dat probleem zich niet voordeed toen Guus Hiddink na dat EK bij Chelsea aan de slag ging. En Foppe de Haan schijnt het ook goed te doen bij Heerenveen. Hij is de 70 ruim gepasseerd.

Ik ben erg benieuwd of bijzonder hoogleraar Cor Molenaar wetenschappelijk onderzoek heeft waaruit blijkt dat jonge directies succesvoller zijn dan oude directies. Sinds wanneer gaat het zo slecht met Amazon, dat onder leiding staat van de 51-jarige Jeff Bezos? Staat Virgin aan de rand van de afgrond door toedoen van Richard Branson, die inmiddels AOW ontvangt?

Ik ben ook erg benieuwd wat het eigenlijk betekent om ‘dichter bij de klant te zitten’. Dat doet de directie van bol.com volgens Molenaar. Ik heb uiteraard ook wel eens wat gekocht bij bol.com, maar heb nog nooit een directielid op schoot gehad. Sterker nog, ik heb nog nooit een medewerker van bol.com gezien of gesproken. Ze werken met een website, waar ik zonder tussenkomst van een mens mijn boodschappen doe. Zou Molenaar het halo-effect ook kennen?

5. ‘V&D is niet in staat om net als Action mensen te verrassen door te focussen en een duidelijk verhaal te vertellen’ – Retailexpert Rupert Parker Brady

Ah, gelukkig. Focus. In het goeroe-vocabulaire vindt u naast ‘maak heldere keuzes’, ‘blijf dichtbij uw doelgroep’ en ‘zorg voor een heldere visie’ natuurlijk ook het advies om te focussen.

Ja, ik word een beetje cynisch. Want ook hier zien we weer een enorm halo-effect: Action heeft succes, dus hebben ze focus en een duidelijk verhaal. Maar is dat ook echt zo? Ik neem u graag even mee naar de Action-folder van deze week. Ze hebben kraamverband voor €1,29, drie Office Essentials dossiermappen voor €0,89 en een glazen voorraadpot met figuurdeksel voor €1,99. Is dat focus hebben? Kraamverband, dossiermappen en voorraadpotten? Het lijkt verdikkie V&D wel.

En dan het ‘duidelijke verhaal’. Op action.nl leest u dit: ‘Action is de meest succesvolle en leukste non-food discount winkelketen met een verbazend voordelig en continu verrassend assortiment. Action heeft trotse medewerkers en staat midden in de samenleving’. Een duidelijk verhaal, meneer Brady? Haal het woord discount weg en u kunt hetzelfde verhaal op de website van V&D zetten. Of van bol.com.

6. ‘Tien jaar geleden had V&D een kans gehad om de grootste te worden online’ – Hoogleraar management Will Reijnders

Ja, dat klopt. Tien jaar geleden verkocht bol.com alleen maar boeken en was er nog geen Zalando. Daar lag een enorme kans. Will Reijnders had zelf ook een webshop kunnen beginnen en veel succes kunnen boeken. U en ik ook. We hebben het alleen niet gedaan. Bol.com wel.

Will Reijnders heeft gelijk als hij zegt dat V&D te laat is geweest. Maar dat geldt voor vrijwel alle marktpartijen uit die tijd. Ahold heeft tien jaar geleden ook de kans gemist online de grootste te worden. Ze hebben bol.com voor veel geld moeten kopen.

Daarnaast is de kritiek dat V&D online slecht scoorde onterecht. Wist u dat in 2012 het best presterende V&D-filiaal niet Amsterdam, Utrecht of Rotterdam was? De meeste omzet kwam dat jaar van vd.nl. De omnichannel-strategie (ja, beste goeroes, die was er dus wel degelijk) droeg bij aan bijna een verdubbeling van de online omzet van vijftien miljoen euro in 2010 naar 27 miljoen euro in 2011. Dat zijn toch behoorlijke bedragen voor een organisatie die het verwijt krijgt ‘online de boot te hebben gemist’. Daarnaast voldeed de website van V&D ook ‘gewoon’ aan alle moderne maatstaven: wie voor 21.00 uur bestelde, had zijn spulletjes keurig de volgende dag in huis.

En voor alle goeroes die prediken dat een omnichannel-strategie onmisbaar is voor een winkelketen die succesvol wil zijn, heb ik slecht nieuws: de snelstgroeiende winkelketen van Nederland heeft een website waar u niets kunt bestellen. Klanten kunnen op de website van Action alleen kijken. Kopen doen ze maar in de winkel. Dat deed V&D toch een stuk beter.

Advies van managementgoeroes net zo waardevol als een chimpansee die pijltjes gooit

De Amerikaanse econoom Burton Malkiel stelde ooit dat een geblinddoekte chimpansee die dart-pijltjes gooit naar The Wall Street Journal net zo’n goed resultaat op de beurs kan halen als de gemiddelde beleggingsgoeroe. De krant heeft de stelling vanwege het dierenwelzijn getest met een geblinddoekte redacteur. Hij bleek een uitstekend adviseur.

Managementgoeroes die doen alsof succes maakbaar is, hebben net zoveel waarde als een chimpansee die pijltjes gooit naar een stapel managementboeken. Succes is simpelweg niet zo maakbaar als ze u op seminars en in managementboeken willen doen geloven.

Succes kunt u makkelijk waarnemen (succesvolle bedrijven schreeuwen hun succes graag van de daken), maar het laat zich lastig creëren. Succes is namelijk niet alleen afhankelijk van de succesformule, maar ook van de persoon die het toepast. Voetballer Lionel Messi neemt iedere dag na de training 100 vrije trappen om meer succes te boeken, maar die strategie zal van mij geen profvoetballer maken. Daarnaast is het slagen van een succesformule niet alleen afhankelijk van uw eigen talent en omstandigheden, maar ook van die van anderen. De HEMA was jarenlang hét succesvoorbeeld van een winkelketen waar heel Nederland dól op was, totdat de Action op het toneel verscheen. En dat geldt ook voor bol.com: ze doen het fantastisch online, maar waarom hebben ze zich met hun alom geprezen klantgerichtheid, focus en duidelijke verhaal niet gemeld bij de V&D-curator om de 63 fysieke V&D-winkels weer winstgevend te maken?

WELKOM BIJ DE SUCCESILLUSIE

‘If you think your strategy is foolproof,

the fool may well be you.’

Phil Rosenzweig

Het vorige hoofdstuk laat zien hoe de succesillusie werkt in de praktijk: allerlei managementgoeroes doen net alsof het succes van V&D maakbaar zou zijn, terwijl het bedrijf hartstikke failliet is. En dit overkomt niet alleen V&D: er mislukken aan de lopende band projecten, er gaan dagelijks bedrijven failliet en mensen raken werkloos. Hoe kan het toch dat er aan de ene kant stapels managementboeken zijn met goedbedoelde adviezen, terwijl er aan de andere kant van alles blijft mislukken?

Goeroes roepen dan graag dat dat ligt aan de verkeerde toepassing van hun adviezen. Of dat er weliswaar kritiek was op het vorige model, maar dat ze nu wél een methode hebben gevonden waar u succes mee zult boeken.

Ik vind dat op zijn zachtst gezegd een naïeve redenering. De goeroe-industrie is zelf ongelooflijk succesvol: managementboeken vliegen als warme broodjes over de toonbank, dagelijks zijn er duizenden bezoekers op allerhande seminars en vele consultants verdienen een dikbelegde boterham met allerlei adviezen. Hun bereik en impact zijn groot. Ik moet de eerste manager nog tegenkomen die bijvoorbeeld nog nooit heeft gehoord van SMART-doelstellingen, de ‘why’ van Simon Sinek of het lean maken van een organisatie.

We hoeven dus niet te twijfelen aan de bekendheid van al die succesformules. Moeten we dan wel twijfelen aan de juiste toepassing ervan? Zou het zo zijn dat alle geslaagde bedrijven de succesformules allemaal goed toepassen, en mislukkelingen allemaal niet? Ik ben erg benieuwd naar het onderzoek waaruit dat zou blijken. Of zou het mogelijk kunnen zijn dat ondanks alle stappenplannen, modellen en adviezen we door een economische crisis gingen, we de werkloosheid niet opgelost krijgen en we berichten in de krant lezen over bedrijven die het niet redden? Zou de aanname dat succesformules botweg niet werken niet veel plausibeler zijn dan de aanname dat we massaal de succesformules verkeerd toepassen?

De reden dat succesformules niet werken: afhankelijkheid van anderen

Succes kunt u op veel verschillende manieren invullen. Zo probeer ik momenteel het gitaarspelen onder de knie te krijgen. Voor mij betekent succes dat ik het liedje Het is een nacht van mijn stadgenoot Guus Meeuwis foutloos kan spelen. Een ander spreekt van succes als het lukt om voortaan meer te sporten of om meer aandacht te geven aan zijn kinderen. Of om een dieet vol te houden.

Dit boek gaat echter niet over dat soort vormen van succes. Dit zijn allemaal voorbeelden van succes waarbij u niet of amper afhankelijk bent van anderen. Denk ook maar aan het strikken van een stropdas: daar staat een aantal stappen voor en als u die volgt kunt u zonder problemen een enkele of dubbele Windsor strikken. Dat lukt na enig oefenen bijna altijd.

Waar ik het in dit boek over wil hebben is een veel moeilijkere vorm van succes. Ik wil het met u hebben over succes waarbij u afhankelijk bent van anderen. Als ik vijf jaar lang iedere dag die vier akkoorden van Guus oefen, zal het vast wel een keer lukken. Als ik echter een betaald optreden wil met mijn gitaar, is het een ander verhaal. Dan ben ik ineens afhankelijk van anderen. Is er een kroegbaas te vinden die mij in zijn kroeg wil? Zijn er mensen die mij de moeite van het luisteren waard vinden? En hoe zit het met de concurrentie? Past de overheid de regels voor artiesten ineens aan? Komt er een hippe app waarmee een kroegbaas voor een fractie van mijn honorarium een levensechte 3D Guus Meeuwis op zijn podium kan toveren?

Als u afhankelijk bent van anderen ontstaan er ineens oncontroleerbare omstandigheden. Allereerst weet u nooit zeker wat de ander gaat doen. U kent vast dat filmpje wel waarin mensen in de jaren negentig van de vorige eeuw stellig verkondigen dat ze absoluut geen behoefte hebben aan een mobiele telefoon: ‘Ik ga toch niet staan bellen in de supermarkt!’. Wie heilig gelooft dat marktonderzoek leidt tot succes, kwam hier aardig bedrogen uit.

Daarnaast betekent afhankelijkheid van anderen ook dat de gevolgen van uw eigen handelen oncontroleerbaar zijn. Wie een dieet volgt, is niet afhankelijk van anderen. U beslist over uw dieet. U kunt dan dus rustig ‘uittesten’ of het voor u werkt om koolhydraten te laten staan, alleen nog maar rauw voedsel te eten of juist elke dag een zak chips open te trekken. Wie afhankelijk is van anderen, kan dat niet. Het ‘uittesten’ van uw acties heeft immers gevolgen die u niet kunt terugdraaien. Zo heeft het V&D-personeel voorafgaand aan het faillissement besloten om niet in te stemmen met een lager loon. Ook de eigenaren van de panden gingen niet akkoord met een huurverlaging. Maar zou V&D nog wel bestaan als het personeel wél voor een lager loon had gewerkt en de huren van de panden wél waren verlaagd? Dat zullen we nooit weten. We kunnen het faillissement niet terugdraaien. Maar stel dat dat wel zou kunnen, en de werknemers en huurbazen zouden akkoord zijn gegaan met een lager loon/huur, waren er ook weer veel gevolgen: andere bedrijven zouden hun personeel ook vaker onder druk zetten om lonen te verlagen. Huurbazen zouden dat ook merken: als er één schaap over de dam is, volgen er waarschijnlijk meer. En als werknemers minder loon krijgen en huisbazen minder huur ontvangen, kan de economie daar weer de gevolgen van ondervinden. We kunnen dus nooit met zekerheid zeggen of het nou wel of niet verstandig was van het V&D-personeel om geen loonoffer te brengen.

Succes is niet ‘op te lossen’

En zo komen we weer terug bij de succesformules van managementgoeroes, trainers en consultants. De reden dat al die succesformules niet werken, heeft niets te maken met de goede wil of de intelligentie van de goeroes. Het maakt ook niet uit of we de succesformule ‘goed’ toepassen. Succes is niet maakbaar omdat u afhankelijk bent van anderen. Uw acties hebben invloed op anderen, maar u kunt nooit met zekerheid voorspellen welke invloed. Dat maakt dat succes waarbij u afhankelijk bent van anderen per definitie volstrekt onvoorspelbaar en daarmee niet maakbaar is. Succes is geen keuze.

‘Dit is het einde van de preview. Ga voor meer informatie over dit boek en de auteur naar de website van Uitgeverij Haystack of bestel het boek bij uw favoriete boekhandel’