OVER DIT BOEK

De wereld verandert steeds sneller. Allerlei nieuwe ontwikkelingen vragen in toenemende mate om onze aandacht als leidinggevende, waardoor we niet zelden wegzakken in de hectiek van de dag. Dit terwijl er juist nu, meer dan ooit, een beroep op ons vermogen wordt gedaan om afstand te nemen en te kijken naar wat er echt nodig is.

Wanneer je meer vanuit rust en ontspanning naar je omgeving en jezelf kunt kijken, sta je meer open voor nieuwe ideeën en de mensen om je heen. Hierdoor worden bedreigingen weer kansen en ontstaat er een andere manier van werken, met meer impact en energie.

In dit persoonlijke boek beschrijft Sake Algra hoe hij na jaren in de bestuurskamer tot het inzicht kwam dat zelfreflectie en een open houding hem meer opleverde dan controle en het opleggen van verandering. Dit boek is een wake-up call voor bestuurders en leidinggevenden, die worstelen met de dynamiek van vandaag en een bron van inspiratie voor iedereen die wil weten wat het alternatief is.

Sake Algra werkt sinds het begin van zijn loopbaan in de wereld van de informatietechnologie voor grote internationale organisaties en meer dan de helft daarvan vanuit de boardroom en als CEO. Tijdens een sabbatical vielen voor hem een aantal puzzelstukken in elkaar. Hij ontdekte het zenboeddhisme en daarmee een nieuwe manier van leidinggeven, die hij nu deelt met collega-bestuurders.

'Door je aandacht bewuster te richten, wordt alles zachter, makkelijker en vooral leuker. Dat is beter voor je werk en beter voor jezelf.'

- Sake Algra

Inhoud

1. Inleiding

2. Zelfreflectie

3. Kracht of zwakte

4. Nu en straks

5. Onafhankelijk en vrij

6. Eerst begrijpen, dan begrepen worden

7. Helder kijken

8. De zin en onzin van het ego

9. Boeddhisme en zen

10. Meditatie en ademhalen

11. Een leven lang leren

12. Lichaam en geest

13. First things first

14. Afsluiting

Literatuur

Dankwoord

Alzheimer

Sake Algra

Zen in de boardroom

Leiderschap vanuit rust, ruimte en reflectie

Digitale editie mei 2020

Uitgeverij Haystack

www.haystack.nl

needle@haystack.nl

Auteur: Sake Algra

Corrector: Carolien van der Ven

Vormgeving: Debbie Brok

ISBN: 9789461263834

NUR 801

© 2020 Sake Algra

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Hoewel dit boek met veel zorg is samengesteld, aanvaardt schrijver noch uitgever enige aansprakelijkheid voor schade ontstaan door eventuele fouten en/of onvolkomenheden in dit boek.

1. Inleiding

Allereerst van harte gefeliciteerd met je mooie job. Ongetwijfeld zit je op een mooie plek in een misschien heel leuke omgeving. Omringd door fijne collega’s, een goed functionerend team, prettige manager, raad van commissarissen of non-executives, mooie klanten en noem maar op. Het verdiende resultaat van een aardige carrière. Een plek die voor de een misschien wat makkelijker in het verschiet lag dan voor de ander. Een job waarin je wellicht meer dan ooit het verschil kunt maken, sterker nog; móét maken! Maar hoe gezegend ben je eigenlijk nog als je in deze tijd van intense verandering aan het roer staat?

De wereld verandert

De wereld waarin we leven, staat bol van verandering. Steeds meer impulsen komen er dagelijks op ons af en het tempo waarin ze elkaar opvolgen, neemt onverminderd toe. Globalisering, virtualisatie, demografische veranderingen, kunstmatige intelligentie, cloud, continu veranderende wet- en regelgeving, compliance, security, duurzaamheid. Om nog maar te zwijgen van de volledige disruptie door het Corona-virus; het is eigenlijk te veel om op te noemen en het zet de wereld en daarmee de organisatie waar je leiding aan geeft volledig op zijn kop. Disruptie in optima forma. Een continue stroom van prikkels en verandering die je voorgangers eerder waarschijnlijk nooit zo meemaakten. Ja, ook zij hadden hun uitdagingen, dienden de organisatie te laten groeien en door moeilijke economische tijden en crises te loodsen. Wellicht leidden ze een krimp of zware reorganisatie of zetten ze een strategische herpositionering in. Allemaal goed, zullen we maar zeggen, en natuurlijk ere wie ere toekomt, maar de tijden zijn veranderd en de veranderingen zullen elkaar alleen maar steeds sneller opvolgen. Volgens diverse onderzoeken neemt de verandersnelheid in 2025 ten opzichte van 2000 met maar liefst vijfmaal toe!

Dit vraagt nogal wat van de hedendaagse leidinggevende en zeker van degene die aan het eind of juist aan het begin van dit alles zit. De board staat vol in de schijnwerpers. Gevestigde organisaties moeten zich opnieuw uitvinden, zoals Microsoft dat bijvoorbeeld deed (zie hoofdstuk 4). Links en rechts komen nieuwe organisaties die we een aantal jaren geleden nog niet kenden de Fortune 500 binnen. Wie had er tien jaar geleden gehoord van Uber, Airbnb, Amazon of Alibaba? Hoelang is de iPhone nu eigenlijk in onze samenleving en wie kan er nog zonder een navigatie op reis of betaalt er nog contant voor een parkeerplaats?

En dan hebben we het alleen nog maar over de grotere organisaties die onze wereld meer en meer omarmen, of beter gezegd opslokken. Wat te denken van al die startups, de kleinere nichepartijen en nieuwe appontwikkelaars, die in sneltreinvaart een omzet realiseren waar de gemiddelde retailer alleen maar van kan dromen? Of al die ecosystemen die spontaan ontstaan vanuit een nieuw businessmodel, zonder dat er ooit een investering wordt gedaan in een productieproces of serviceconcept? Het is er allemaal, en de kracht en dynamiek waarmee deze ontwikkelingen plaatsvinden, zwellen langzaam maar zeker aan tot orkaankracht. Zonder meer een kans voor ieder van ons, maar als we deze kans niet tijdig verzilveren, dan vormen al deze ontwikkelingen ook een serieuze bedreiging. Jack Welch (voormalig CEO van General Electric) zei niet voor niets: ‘If the rate of change inside an organisation is less than the rate of change outside the end is near!’

Zelf ben ik gevormd in de dynamische wereld van de informatietechnologie (IT). In 1997 begon ik als junior consultant bij het bedrijf dat ik bijna negentien jaar later als CEO verliet. Ik heb IT zich in die tijd zien ontwikkelen van ondersteunend tot de kern van elke organisatie. Als businessconsultant, programmamanager, associate director, managing director en uiteindelijk boardlid heb ik het genoegen gehad om altijd met mooie klantorganisaties en inspirerende mensen samen te mogen werken. Veel bedrijven heb ik zichzelf opnieuw zien uitvinden. Zij zagen de noodzaak tot verandering, de sense of urgency. Zij hadden het vermogen om hun strategie tijdig te herijken en – nog belangrijker – de executiekracht om die strategie uit te voeren. Maar net zovelen zag ik de wereld waarin we leven ontkennen. Zij waren zich door alle operationele issues soms niet eens bewust van wat er gaande was. Of ze hadden simpelweg niet het vermogen om, alle mooie plannen ten spijt, de echte verandering in te zetten. Dus werden ze links en rechts ingehaald door nieuwe spelers – kleine bedrijfjes of initiatieven die niet belast waren met al die legacy (en dan heb ik het niet alleen over de bekende verouderde IT-systemen), de halfvolle-glasmentaliteit of de arrogantie dat ook deze ‘storm’ wel weer voorbij zou gaan. Professionals en ondernemers die de ontwikkelingen in de wereld juist zagen als een kans, een uitdaging om iets nieuws te beginnen waar de gevestigde orde nog niet aan had gedacht of simpelweg niet het vermogen voor had. Die was te druk met het managen van de alledaagse operatie.

Waar ligt jouw focus?

Eerlijk is eerlijk, zelf zat ik ook geruime tijd heerlijk in de dagelijkse operatie, vlak voordat ik als CEO wegging bij mijn toenmalige werkgever. Strak aangestuurd door onze internationale corporate was ik bezig om onze organisatie in een andere flow te brengen. Deels slaagden we daar zeker in, maar uiteindelijk bleek dit onvoldoende duurzaam en ging het toch vooral over nog meer omzet, winstgroei, productiviteit en de aandelenkoers. Begrijp me niet verkeerd, samen met nieuwe orders, een goede portfoliospreiding en niet te vergeten klant- en medewerkerstevredenheid zijn dit belangrijke prestatie-indicatoren om een organisatie op een degelijke manier aan te sturen. Maar ze zijn niet altijd gericht op innovatie of duurzame verandering, waarmee ze zouden leiden tot een cultuur waarin een organisatie de status quo probeert te doorbreken en de aandacht richt op de mogelijkheden en kansen voor de langere termijn. Dus ja, op zich waren we best goed bezig. Van een krimp van circa acht procent per jaar brachten we de organisatie in slechts drie jaar tijd terug naar een lichte groei en dat tegen een marge die tot een van de hoogste marges in de markt behoorde. Maar de echte veranderingen kon ik, mede doordat ik de benodigde investeringen niet goedgekeurd kreeg, niet realiseren. Uiteindelijk was dat het begin van mijn vertrek. Hoe mooi dit bedrijf, de mensen die er werkten en de potentie die dit alles had ook waren.

Inmiddels heb ik als eindverantwoordelijke geleerd dat de succesvolste (strategische) veranderingen niet tot stand komen door evolutie, maar door revolutie. Mijn lampje ging overigens pas echt aan toen ik in 2016 ruim een jaar lang genoot van een sabbatical. Ik had deze eigenlijk op de planning staan voor mijn vijftigste levensjaar, maar soms komen geschenken wat eerder op je pad en dan moet je ze ook gewoon omarmen, toch? In dat jaar kon ik heel bewust afstand nemen van de dagelijkse hectiek. De race om de cijfers, zoals ik het achteraf nog wel eens noem, kwam ineens tot stilstand en daardoor ontstond er ruimte – ruimte om mezelf na de gebruikelijke detox-tijd bezig te houden met andere dingen. Natuurlijk besteedde ik meer tijd aan mijn gezin, familie en vrienden, maar vooral ook aan mezelf. Daarnaast kreeg ik de kans om via een investeringsbedrijf met diverse kleinere IT-spelers in contact te komen en op die manier toch de aansluiting te houden met de werkzame wereld.

Dit fonds had in het jaar ervoor een aardig investeringskapitaal opgehaald en was op zoek naar interessante kleinere bedrijfjes die veelal vanuit een startup situatie voor de uitdaging stonden om de volgende stap te zetten en daarvoor het nodige werkkapitaal konden gebruiken. Ineens zat ik als IT-expert aan tafel met oprichters, aandeelhouders en beginnende ondernemers, met mannen en vrouwen die niet vanuit een MBA- of Harvard-achtergrond naar de ontwikkelingen in de markt keken. Een toch wel heel andere kant van ‘mijn’ IT-wereld en vooral ook een andere manier van (aan)sturen. Zo wist een van mijn gesprekspartners niet eens het antwoord op een aantal van mijn simpelste vragen, zoals: ‘Hoe is jullie klantenportfolio opgebouwd? Hoe staat het met jullie gemiddelde debiteurensaldo en welke cash-to-earnings-ratio streef je na?’ Het enige dat hij uit zijn hoofd wist, was dat hij iedere maand circa tien procent groeide en dat als een van zijn units achterbleef en dit niet binnen drie maanden verbeterde, hij ermee stopte en iets nieuws opstartte. Toen ik terugreed en de verantwoordelijk investment banker mij belde, vertelde ik hem dat ik niet echt onder de indruk was. Een bedrijf waarvan de directeur de business zo slecht kende, kon toch niet echt een interessante investering zijn. In de wereld waar ik vandaan kwam, was het niet kennen van je belangrijkste stuurgegevens (KPI’s) ondenkbaar en gelijk aan zelfmoord!

De dag erna belde ik mijn bevriende bankier weer: ‘Ik heb er nog eens een nachtje over geslapen en ik heb me vergist. We moeten voor deze vis gaan. Een club die zo kort op de business zit, zo flexibel is dat ze binnen drie maanden hun strategie van een unit kunnen omzetten van niets naar iets of andersom en daarmee overall al twee jaar tien procent groei per maand laten zien – die moeten we hebben!’ Het licht ging langzaam aan. Steeds meer kwam ik los van de corporate wereld waarin bijna alles erop gericht was het bestaande verder te optimaliseren. Meer en meer zag ik waarom deze grote organisaties met hun meestal diepe(re) zakken vaak zo stroef door hun evolutie kwamen. Sommige bedrijven waren succesvoller dan andere, al was er bij de grotere IT-spelers in Nederland meestal nog sprake van krimp. Dit in tegenstelling tot kleinere bedrijven, die meer aandacht voor de markt hadden, meer innoveerden en een duidelijke focus op de gehele (kleinere) organisatie hadden. Zij waren juist wel in staat om de kansen van een veranderende markt te pakken.

Steeds helderder zag ik hoe de grotere organisaties gehinderd werden door hun inflexibiliteit en complexere structuren. Hierdoor was er een te grote afstand tot de markt en de medewerkers, en daarmee was er ook een ander besef van de directe noodzaak tot ingrijpende verandering. Sommigen teerden daarbij bovendien nog te veel op oude successen. Velen verloren in snel tempo hun voorsprong, hun marktaandeel of op zijn minst een significant deel van de marge die hun producten en services al die jaren ervoor hadden gegenereerd. Een behoorlijk aantal worstelde met de governance die in al die jaren over hen heen was gelegd in tijden van economische krimp, en was op zoek naar operational excellence, kostenbesparing en optimalisatie van het bestaande. Hiermee werd de weg geblokkeerd naar het nieuwe.

De combinatie van het op grotere afstand kijken naar wat er gaande was in de markt, in de wereld van nu, en de interessante discussies met de ondernemers van de toekomst gaf mij het extra inzicht dat tot dan toe bij mij had ontbroken. In toenemende mate verbaasde ik me erover dat ik en veel collega-CEO’s ons niet of slechts ten dele afvroegen hoe de revolutie op te starten. Waarom namen we genoegen met het managen van de dagelijkse business? Waarom slaagden we er maar ten dele in de benodigde disruptie te starten, de doorbraak die nodig was om meer dan slechts een paar procentjes per jaar te groeien? En die noodzakelijk was om niet alleen nu, maar ook over twee, vijf of tien jaar en daarna nog leidend te zijn – met een korte ‘ei’ welteverstaan!

Mijn sabbatical

Ik heb de vraag toen niet bewust beantwoord. Inmiddels genoot ik volop van mijn sabbatical, maakte ik plannen voor mijn what’s next en diende het antwoord op die vraag zich na mijn vakantie ook aan. Normaal gesproken gebruikte ik de vakantie, zeker het eerste deel ervan, om tot rust te komen, om mijn lijf en geest de kans te geven weer even op adem te komen, af te schakelen van de dagelijkse stroom mails en calls en het businessritme waar ik in zat. Maar wanneer je al ruim negen maanden van een fijne ‘vakantie’ geniet, is dat niet echt nodig. Dan ben je al volledig chill, uitgerust en ontspannen. Althans, zo voelde het voor mij. Daarbij merkte ik juist die vakantie dat mijn kinderen, die inmiddels allebei pubers waren, niet meer zo zaten te wachten op een overactieve vader in het zwembad of op het strand. Ik kreeg van hen de subtiele tip om toch vooral maar weer een echte baan op te pakken, in plaats van af en toe een dagje met mijn investeringsvrienden op pad te gaan.

Het kon dan ook geen toeval zijn dat ik direct de dag na terugkomst gebeld werd door een headhunter met de vraag of ik openstond voor de mooie functie van managing director bij de grootste telecomorganisatie van Europa. Ja, als je het hebt over grote organisaties, dan heb je er hier zéker een! Ik hoor het je zeggen: een bedrijf met vele miljarden aan omzet en meer dan tweehonderdduizend medewerkers kun je geen startup noemen. Toch ben ik erin gestapt en met deze stap brak, zo bleek later, de volgende fase van mijn reflectie aan. In tegenstelling tot diverse andere grote internationale spelers is deze organisatie zich namelijk voor de volle honderd procent bewust van de mogelijkheden, maar tegelijkertijd ook van de dreiging die uitgaat van alle (technologische) veranderingen van vandaag.

Dat was ook een van de voornaamste redenen waarom het bedrijf voor zijn IT-servicetak in Nederland op zoek was naar iemand die een organisatie strakker neer kon zetten. Tegelijkertijd diende deze persoon ook het vermogen te hebben om breder naar de veranderende wereld te kijken. Natuurlijk moest ik daarbij ook gewoon mijn cijfers halen, de beloofde groei laten zien, en dat lukte gelukkig al vrij snel. Tegelijk voelde ik me in mijn nieuwe rol niet alleen verantwoordelijk voor het nu en het volgende businessjaar, maar steeds meer ook voor de langere termijn van onze organisatie. Innovatie, een andere positionering in de markt en het zoeken naar nieuwe businessmodellen kwamen steeds prominenter op de agenda.

Daarnaast stimuleerde onze moederorganisatie mij door geen gelegenheid onbenut te laten om de veranderingen in de hedendaagse wereld te delen en te vragen op welke manier wij hier vanuit Nederland invulling aan zouden geven. Zo herinner ik mij diverse sessies in Duitsland waar een spreker voor onze top achthonderd stond te pitchen over de ontwikkeling van e-sport. De meesten kenden dit fenomeen alleen via hun kinderen. De spreker ging in op de enorme impact op de online wereld, de marketing en de toekomstige bezetting van evenementen. Hierbij werden we door een van onze senior executives uitgedaagd met de quote van een niet onbelangrijke internationale CEO die een aantal jaren eerder nog had gezegd dat er geen behoefte was aan een iPhone. En een eigen boardlid had de vraag van een startup om mee te investeren genegeerd, met als belangrijkste reden dat dit een te grote disruptie voor de toenmalige Europese sms-markt zou betekenen. Zonder de actieve participatie deed WhatsApp het vervolgens best aardig.

Elke keer werd vanuit de groep de aandacht gericht op alle veranderingen die op ons afkwamen en op het belang om hier aandacht voor te hebben. Ik ben ervan overtuigd dat de veranderingen binnen deze grote internationale organisatie daardoor steeds nadrukkelijker werden ingezet. Onze groeps-CEO speelde daarbij een zeer belangrijke rol, waardoor het voor mij ook steeds duidelijker werd hoe een boardlid het verschil kan en vooral ook moet maken. Hier kwam bij dat ik heel bewust met mezelf afgesproken had dat ik me – na mijn tropenjaren als CEO bij mijn vorige werkgever en de daaropvolgende sabbatical en periode van zelfreflectie – nooit meer zo in de dagelijkse operatie zou laten trekken. In elk geval niet zodanig dat ik weer geleefd zou worden door talloze escalatie-calls, eindeloze reviews en de zoveelste voorbereidingssessie voor weer een operationele update richting het hoofdkantoor aan het einde van de avond, of zelfs tijdens het weekend of de vakantie.

Wellicht herken je hier iets in en eerlijk is eerlijk: als je er zelf vol in zit, lijkt het normaal. Wanneer je hier oké mee bent, dan is het dat ook. Prima! Maar voor mij was het, nadat ik meer dan een jaar uit deze operationele hectiek was geweest, belangrijk om een andere weg in te slaan. Ik had mezelf en vooral ook mijn omgeving beloofd me hier niet meer in te verliezen. De rust en ontspanning waarmee ik naar bepaalde dingen keek, wilde ik heel graag behouden. Dat betekende overigens niet dat ik van een ‘alles moet’- naar een ‘laat maar waaien’-stand ging. Zeker niet! Degenen die mij een beetje kennen, weten dat dit niet past bij wie ik ben of waar ik naartoe wil. Nog steeds heb ik de intrinsieke motivatie en passie om zaken te veranderen, te verbeteren, en om vooruit te gaan! Maar wel op een andere wijze, op een meer overwogen en vooral bestendigere manier, met een aanpak die volgens mij beter aansluit bij de veranderende wereld en bij mijn andere manier van leven. Niet meer vanuit push met veel woorden en een oneindige stroom energie, maar meer vanuit pull met vragen en aandacht voor de behoeften van de ander. Vooral ook omdat ik het daardoor zelf leuker en uitdagender ging vinden. En mijn insteek is nu dat het prima is om de maandagochtend te beginnen met een uurtje sport, zodat ik om 10.00 uur fit de eerste meeting in kan stappen. Of om op woensdagmiddag gewoon thuis een keer niks te doen, of een boodschap, of tijd te besteden aan mijn kinderen en de mail even te laten voor wat hij is. Omdat ik weet dat ik mijn uren echt wel maak en merk dat, terwijl ik de auto aan het wassen ben of er in de sportschool nog 10 kilo bij doe, het antwoord op de vraag hoe ik die ene klant toch kan overtuigen of hoe ik de cultuurverandering nog beter kan inzetten dan vanzelf wel komt. Als je er op deze manier mee om kunt gaan, merk je dat je effectiviteit toeneemt. En dat je jezelf van daaruit ook beter kunt wapenen tegen je valkuilen, die je alleen maar verder meesleuren in de dagelijkse onrust – valkuilen die we allemaal hebben en die vaak dicht tegen onze kracht of sterke punten aanliggen.

Ander inzicht

Achteraf gezien was het verkrijgen van dit inzicht niet zo heel lastig en misschien geldt dat ook voor jou. Het voordeel als je wat ouder bent en al diverse rollen hebt gehad, is dat je vast wel eens een assessment hebt doorlopen of een uitgebreide psychologische test hebt ingevuld. Bovendien komen er in je carrière ook de nodige coaches voorbij en zullen mensen je, als je erom vraagt, feedback geven. Daardoor wist ik inmiddels dat ik met mijn 1,95 meter, redelijke postuur en heldere, zware stem, communicatievaardigheden en drive, doorzettingsvermogen en overtuigingskracht door sommigen gemakkelijk als te veel, te energiek of te pushing kan worden ervaren. En dat het, ondanks al mijn inspanningen, intenties en goede wil, voor mensen om mij heen op bepaalde momenten dan net even wat te pittig kan zijn en er te weinig ruimte voor hen overblijft. Dan is er nadere uitleg nodig over die andere manier, of gewoon wat extra tijd om alle mooie en goedbedoelde initiatieven te kunnen absorberen. Het is ontzettend waardevol om dat te leren inzien en het vermogen te ontwikkelen daar tijdig op te kunnen schakelen.

Bovendien worden onze valkuilen altijd dieper in tijden van onrust en stress en trekken ze ons gemakkelijk mee. Het is zeker voor (senior) leiders van belang om zich hier niet alleen bewust van te zijn, maar vooral ook om de momenten waarop we hierin worden meegezogen zo veel mogelijk te beperken. De centrale vraag in een steeds onstuimiger wordende wereld waarin de druk alleen maar lijkt toe te nemen, blijft dan ook: hoe houd je rust en balans? Wellicht herken je jezelf niet helemaal in mijn profiel; dan zijn er voor jou vast andere sterke eigenschappen en daarmee ook andere gekoppelde valkuilen van toepassing – valkuilen die je ongetwijfeld geregeld in de weg staan of vastzetten en daarmee je effectiviteit negatief kunnen beïnvloeden. Maar de triggers zijn vaak gekoppeld aan druk of een bepaalde periode van onrust. Dus hoe houd je de rust vast? Hoe houd je het overzicht en daarmee de ruimte om te kunnen kijken naar alle ontwikkelingen en kansen die onze mooie wereld ons aanreikt en ze optimaal te benutten?

De uitdaging bij dit alles is dat de veranderingen in de wereld gepaard gaan met tal van andere interessante ontwikkelingen. Zoals de mindset van je medewerkers – medewerkers die, wil je het verschil kunnen blijven maken, zeker ook uit andere generaties moeten bestaan dan de jouwe. Wat weet jij als veertig- of vijftigplusser nu eigenlijk nog van deze nieuwe wereld en de laatste innovaties? Weet jij echt wat je klanten in de toekomst willen of wat de klanten van je (potentiële) klant willen? Wat ze zoeken of wat juist niet? Wat aanslaat en wat wellicht alweer achterhaald is? Hoe ga je om met het binden en boeien van de groep jonge mensen in je bedrijf? Deze mensen hebben een andere manier van sturing nodig, van beleid maken, ze willen anders betrokken worden en vragen dus ook om een andere jij – een jij die begrijpt wat er moet gebeuren en die de juiste balans weet te vinden in hoe met welke groepen mensen om te gaan. Dat je op deze plek gekomen bent, is mooi en als je nog niet in de board zit maar ambities hebt, komt het vast goed. Maar als je al op je gewenste plek zit, kan ik me zomaar voorstellen dat je het leuk vindt en dat je deze job nog wel even wilt blijven doen. Of misschien lonkt er nog wel iets heel anders?

Dus hoe blijf je betrokken en houd je op hetzelfde moment de nodige afstand? Hoe motiveer je je mensen, hoe zet je hen op scherp en zorg je dat de creativiteit van de komende generatie maximaal naar voren kan komen? Hoe zorg je ervoor dat iedereen binnen je organisatie zich aangesproken voelt en weet wat er van hen gevraagd wordt? Bij een kleine startup is dat nog goed te overzien en ook bij een kleinere unit van circa honderd medewerkers lijkt dit een niet onmogelijke opgave. Maar wat nu als het er meer dan honderd zijn, een paar duizend of nog meer? Vooral als je (bijna) aan het hoofd staat van een traditionele organisatie, of van een onderdeel ervan, waar verandering (nog) geen deel uitmaakt van het DNA en niet iedereen weet wat er precies van hem of haar wordt verwacht, ligt er een reële uitdaging in deze tijd van continue verandering.

Naast de noodzaak om anders naar de dingen te kijken, op een andere manier met je energie om te gaan en vooral ook bij je uitdagingen te blijven, is het misschien ook het moment in je leven dat je het belangrijker gaat vinden om echt iets achter te laten. Dat je niet door ergens druk op te leggen iets voor elkaar wilt krijgen, maar op een andere manier tot een einddoel wilt komen – een einddoel dat misschien wel veel meer dan in het verleden, toen je vooral met je eigen carrière bezig was, een vorm van verandering betekent. In mijn geval was die verandering minder op mijn energie en drive gebaseerd, maar meer intrinsiek, vanuit de mensen in de organisatie en mijn omgeving zelf. Ik wilde hen vooral meer triggeren, stimuleren en motiveren.

Voor mij kwam dit allemaal een beetje samen nadat ik in 2016 een mooi ‘tussenjaar’ had gehad en aan de vooravond stond van een nieuw avontuur. De sabbatical had mij rust gebracht, in eerste instantie door volledig af te schakelen: geen klantbezoeken, geen reviews om voor te bereiden, geen ondernemingsraden om mee te onderhandelen, geen projecten die uit het slop getrokken moesten worden. Laat staan de hectiek rondom een strategische deal die nog snel gesloten moest worden. Van de ene op de andere dag was het weg. Ik weet nog goed dat ik de eerste weken regelmatig even op mijn mobiel keek of hij niet leeg was, want hij ging niet meer over. De hele dag gewoon niks! Ja, misschien een appje van thuis, of van de kids die iets wilden weten, of van een vriend of oud-collega voor een lunch of rondje golf, maar verder helemaal niks.

Tijd voor reflectie

Het kon geen toeval zijn dat 2016 een perfecte zomer kende. Ik kocht een nieuwe motor, reisde veel en begon met een studie aan Harvard. Heerlijk! Wat nog fijner was, was dat er iedere maand meer ruimte ontstond om te kijken naar mijn werk voor mijn vertrek, hierop te reflecteren en uit te kijken naar de nieuwe uitdaging die voor me lag. Inmiddels was ik ook begonnen met zenmeditatie en verdiepte ik me verder in het boeddhisme. Alsof de ruimte die zich aandiende gevuld moest worden met een nieuwe vorm van verdieping. Ik leerde daardoor ruimer te kijken en vooral ook helderder te denken. Mijn gedachten werden niet telkens meer weggetrokken door van alles en nog wat. Mijn agenda kende op een gegeven moment meestal niet meer dan drie simpele taken, inclusief een bezoek aan de sportschool of het doen van een boodschap. Er was ruimte en met die ruimte kwamen de reflectie en het inzicht in wat ik moest veranderen – écht veranderen!

Zoals gezegd had ik in mijn periode als CEO in een kleine twee jaar tijd met een bijna nieuw managementteam de organisatie van behoorlijke krimp naar een kleine groei weten te brengen. Dat voelde toen als succes. Maar na mijn sabbatical keek ik daar toch wat genuanceerder op terug. De verbetering in de cijfers die we hadden gerealiseerd, zat hem namelijk vooral in de push, in de druk die ik op de organisatie legde, de aansturing en de vele kortetermijnacties die we dagelijks in gang zetten en opvolgden. Hiermee wisten we de prestaties op de korte termijn te optimaliseren. Van binnenuit veranderde de organisatie in die periode eigenlijk niet wezenlijk. Na mijn vertrek zakte de organisatie in eerste instantie dan ook terug in weer een kleine krimp, maar dat zag ik toen nog niet zo helder. In 2017 stapte ik weer als eindverantwoordelijke in bij een organisatie die in korte tijd haar omzet met bijna de helft had zien dalen. In de vijf jaar voordat ik aan boord kwam, waren er reeds vier CEO’s stukgelopen op de complexiteit van de uitdagingen. Er was dringend behoefte aan een veranderaar nieuwe stijl en iemand met een heldere visie op de toekomst van de organisatie.

Het leek een mooie uitdaging. Vooral omdat ik voor mezelf wilde bewijzen dat ik door mijn eerdere ervaringen en de inzichten vanuit mijn sabbatical nu een bedrijf duurzaam zou kunnen veranderen. Wanneer ik na mijn opdracht niet meer op de betreffende plek zou zitten, diende deze organisatie blijvend een andere koers te varen. Bovendien – en dat was meer een belofte aan mezelf – wilde ik deze verandering op een andere manier tot stand brengen. Meer pull in plaats van push, met ook vertragen in plaats van alleen maar versnellen. Een verandering van binnenuit, omdat de mensen het zelf anders wilden en niet omdat ik het afdwong. Waarbij ik ook niet meer weggetrokken wilde worden in de corporate ‘gekte’, waar goed nooit goed genoeg was. De rust wilde ik behouden!

Het cadeau van mijn sabbatical en de inzichten die deze periode me bracht, zou ik niet zomaar opgeven. Ik was op zoek naar een andere vorm van energie en een andere manier van kijken en handelen. Tijdens het werken voor dit mooie bedrijf werd het mij, mede dankzij het vermogen om helderder te kijken, ook steeds duidelijker dat deze tijd en de tijd die voor ons ligt een andere manier van veranderen en kijken vraagt, een andere manier van leiderschap en vooral ook van zijn. Ik richt me in dit boek dus niet zozeer op de verschillende aspecten van leiderschap, op hoe je mensen moet aansturen of inspireren, op hoe je het best voor de troepen staat of individueel je medewerkers motiveert. Ik heb hier inmiddels behoorlijk wat over gelezen en er zijn er genoeg die stukken beter zijn als het over dit veel beschreven onderwerp gaat. Dit boek geeft je ook geen inzicht in welke strategische keuzes wanneer te maken. Het is zeker ook niet het wonderrecept, of the only way to the top. En ik heb ook echt niet de illusie dat ik een van de beste CEO’s ben of degene met de grootste uitdaging (wel de leukste :-)).

Dit boek

Ik heb dit boek geschreven om je als board-collega of aankomend leider iets mee te geven wat voor mij goed heeft gewerkt, wat het plezier in mijn werk en daarmee mogelijk ook het succes ten goede is gekomen. Het is daardoor vooral ook leuker en makkelijker geworden en heeft daarmee een positieve impact op mijn leven en hopelijk ook op dat van anderen. Mijn vader zei ooit tegen me: ‘Het grootste deel van je leven ben je aan het werk, dus het best is om er wat van te maken en er zo veel mogelijk lol in te hebben!’ Die wijze les heb ik altijd ter harte genomen. In vijfentwintig jaar tijd heb ik mij slechts één keer ziek gemeld en bijna nooit ging ik met een slecht gevoel naar mijn werk. Ook niet na het werk weer naar huis overigens!

In dit boek komen enkele zaken samen waarvan het mooi zou zijn als je er iets mee kunt. Ik zou het fantastisch vinden wanneer het hierdoor wat makkelijker en leuker voor jou of je omgeving wordt. Misschien maakt het je ook nog net iets succesvoller, of zie je dingen die je anders niet of wat later had gezien. Zeker als je carrière zich richting de board bevindt, zitten er mogelijk een aantal mooie oefeningen bij. Maar ook als je er al bent, maakt het je wellicht completer, niet alleen als leidinggevende maar ook als mens – een prettiger persoon misschien. Ik hoop dus dat het voor jou op dit moment in je carrière of levensfase iets kan bijdragen. Dat zou mooi zijn. Johan Cruyff zei ooit: ‘Je gaat het pas zien als je het doorhebt,’ terwijl Boeddha regelmatig reciteerde: ‘Dat waar je naar kijkt, dat zie je… dus wat je ziet, daar kijk je waarschijnlijk ook naar.’

Na deze introductie ga ik in het volgende hoofdstuk eerst in op zelfreflectie. Het is van belang om goed inzicht in jezelf te hebben en in hoe je hier het best mee begint. Kennis van je kracht en sterke punten en tegelijkertijd ook je zwakkere punten of valkuilen en wat beklemmende patronen met je rust kunnen doen, komen aan de orde. Vervolgens sta ik stil bij het vinden van een betere balans tussen het managen van de korte termijn en tegelijkertijd datgene doen wat vooral impact heeft op de langere termijn (ambidexterity). Het belang om helder te kijken en in control te blijven en onafhankelijk en vrij te zijn komt daarna aan de orde. Aansluitend sta ik uitgebreid stil bij de relatie tot de ander(en). Hierbij besteed ik aandacht aan eerst de ander begrijpen en daarna begrepen worden. ‘Helder kijken’ ten slotte is het laatste hoofdstuk van het eerste deel van dit boek, dat vooral over inzicht en (rationeel) bewustzijn gaat.

Vervolgens vormt een verdere verdieping in de werking van ons ego de eerste aanzet tot het tweede deel van dit boek, waarin het vooral gaat over de meer spirituele kant van ons bewustzijn. Het boeddhisme en zen staan daarin centraal. Meditatie en ademhaling vormen het vervolg van het tweede deel van Zen in de boardroom.

In ‘Een leven lang leren’ ga ik in op hoe en waar te beginnen met leren en vooral ook hoe je het best kunt blijven leren in het dagelijks leven. Hoe we hierin voor ons lichaam en onze geest zorgen, vormt eveneens een belangrijk onderdeel van het derde deel van dit boek. Wat te doen als het even tegenzit en hoe te volharden in ‘jouw’ pad komen daarna aan de orde. In de afsluiting geef ik nog een aantal handvatten voor bewustzijn, een uitleg van onze chakra’s en het belang van het doorgronden van onze bronnen van energie, alsmede enkele yogaoefeningen die je mogelijk kunnen helpen in tijden van spanning of gewoon voor of na een meditatie.

Kijk alsjeblieft pas naar de introductie van het boeddhisme in relatie tot jou en je carrière nadat je het eerste deel van het boek goed hebt doorgenomen en je de oefeningen hebt eigengemaakt. Wat betekenen begrippen als ‘onafhankelijk en vrij’, ‘begrijpen en begrepen worden’ en uiteindelijk ‘de kracht van helder kijken’? Wanneer dit voldoende duidelijk is en je ook de tijd hebt genomen om hier stap voor stap naartoe te gaan, is het waardevol om je verder te verdiepen in het ego en uit te zoeken wat meditatie en zen voor jou kunnen betekenen. Hierna ga ik dan in op het structureren van zaken, op het natuurlijker stellen van prioriteiten en op hoe we ons, door te blijven leren en reflecteren, naar een ander niveau van bewustwording en werken kunnen brengen.

In het een-na-laatste hoofdstuk tref je ook een model aan waarin ik de verbinding tussen de verschillende onderwerpen op weg naar een relaxtere manier van sturen nog een keer weergeef. Zo blijven we in de lead van onze agenda en kunnen we ons blijven richten op de dingen die er echt toe doen. Voor de organisatie, ons team en de mensen om ons heen en zeker ook voor onszelf.

Geniet ervan!

CHANGE WILL NOT COME
IF WE WAIT FOR SOME OTHER
PERSON OR SOME TIME.
WE ARE THE ONES WE’VE
BEEN WAITING FOR.
WE ARE THE CHANGE
THAT WE SEEK. 

BARACK OBAMA  

NAMASTÉ
My soul honors your soul.
I honor the place in you where the entire universe resides.
I honor the light, love, truth, beauty and peace within you,
because it is also within me.
In sharing these things we are united, we are the same.
We are one! 

Alzheimer

Zoals je in het begin van dit boek hebt kunnen lezen, heb ik dit boek opgedragen aan mijn vader. Mijn vader leed aan Alzheimer en overleed op 7 februari 2018, precies een jaar nadat hij in een zorginstelling was opgenomen omdat hij niet langer thuis kon zijn. Mijn vader was voor mij altijd een bron van inspiratie.

De ziekte van mijn vader heeft mij laten zien hoe belangrijk een goed bewustzijn is. Niet alleen omdat we dan beter kunnen functioneren, maar vooral ook omdat het ons als mens uniek maakt – uniek in wie we zijn, hoe we naar onszelf en elkaar kijken, hoe we dromen, beleven en geven, lachen en voelen.

We hebben mijn vader in de laatste jaren van zijn leven langzaam bij ons vandaan zien glijden. Het is heel moeilijk om iemand van wie je zoveel houdt steeds minder zichzelf te zien worden. Aangetast in zijn bewustzijn, niet langer in staat om ‘onafhankelijk en vrij’ te denken en te handelen.

Ik ben dan ook dankbaar dat ik met de stichting Alzheimer Nederland heb kunnen afspreken dat een deel van de verkoop van dit boek ten goede komt aan het belangrijke werk dat zij doen. Alzheimer Nederland zet zich in voor een toekomst zonder dementie en een betere kwaliteit van leven voor iedereen die te maken heeft met dementie.

www.alzheimer-nederland.nl

Dit is het einde van de preview. Ga voor meer informatie over dit boek naar de website van Uitgeverij Haystack of bestel het boek bij uw favoriete boekhandel