Over dit boek

Leg de oorzaken van stress niet bij jouw lastige manager of de drukte op het werk. Stress wordt veroorzaakt door jouw onkunde om ermee om te kunnen gaan. Wil je afrekenen met stress? De keuze is aan jou.

De auteur was jarenlang manager en was daarin even succesvol, als ziek en ongelukkig. Op een dag belandde hij in een zware burn-out en er was niets meer dat hem hielp, van ander werk tot anti-depressiva. Tot hij zo diep in de put zat dat hij nog maar één oorzaak kon bedenken: lag het misschien aan hemzelf? Hij maakte de keuze om voor eens en altijd af te rekenen met zijn stress. Stress is een keuze laat op overtuigende wijze zien dat jij de keuze hebt om jouw stress op te lossen. De onderliggende veroorzakers zijn ziekmakende emoties en angsten. Emoties zoals schuld, schaamte en faalangst ontstaan in je jeugd. Ze zijn hardnekkig, omdat het lijkt alsof zij jouw leven bepalen. Je hebt er niet voor gekozen om stress te hebben, maar het is jouw keuze om jouw stress op te lossen.

Hilbrand Bos heeft zich naast een carrière als financieel manager gericht op het coachen en begeleiden van mensen met stress- en burn-outklachten. Daarnaast geeft hij trainingen en presentaties.

Inhoud

Inleiding

Proloog

Wees kritisch

1. Ik leefde niet, ik bestond slechts

2. Stress en slachtofferschap

3. Gestuurd door mijn angsten

4. Het is niet alleen angst

5. Onze grote vriend, het onderbewustzijn

6. De intermediair: het ego

7. De waarheid

8. Er is geen weg terug

9. Stop met vechten!

10. Ik voel me steeds beter

11. Praktische tips

Overzicht van angsten en belemmerende overtuigingen

Emotielijst (ingedeeld in categorieën)

Inspiratielijst

Hilbrand Bos

Stress is een keuze

Afrekenen met stress begint met zelf te veranderen

Digitale editie

Uitgeverij Haystack

www.haystack.nl

needle@haystack.nl

Auteur: Hilbrand Bos

Redacteur: Susan van Ass

Corrector: Carolien van der Ven

Vormgeving omslag: Jessica Wieberdink (Focus Boekontwerp)

Opmaak: Debbie Brok (Focus Boekontwerp)

EPUB: Debbie Brok (Focus Boekontwerp)

ISBN 9789461264534

NUR 740, 770, 800

BISAC SEL000000, BUS107000

© 2021 Hilbrand Bos

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Hoewel dit boek met veel zorg is samengesteld, aanvaardt schrijver noch uitgever enige aansprakelijkheid voor schade ontstaan door eventuele fouten en/of onvolkomenheden in dit boek.

Inleiding

Dit boek is niet bedoeld als zelfhulpboek. Het is slechts weinigen gegeven om zonder daadwerkelijke, fysieke hulp alles te doen wat nodig is om jezelf te bevrijden van stress of een ongelukkig leven. Na jarenlang ervaring te hebben opgedaan met cliënten weet ik dat het nagenoeg onmogelijk is om in je eentje de discipline op te brengen om jezelf te helpen. Al mijn cliënten hebben minstens één plank in de boekenkast vol met boeken die zeggen wat je moet doen om van de stress af te komen, die vertellen hoe je wel gelukkig kunt zijn. Maar intussen komen ze bij mij omdat het hen zelf niet lukt. Mijn ervaring is dat zelfhulpboeken niet werken. Juist een zo beladen onderwerp als stress, waar volgens mij meer over geschreven is dan over enig ander onderwerp, verdient een benadering waarmee iedere lezer begrip krijgt voor het fenomeen stress en wat het met je doet.

Ik vertel in dit boek mijn verhaal, mijn weg uit de stress, uit een ongelukkig leven, en ik ben daar zeer open in. Je moet namelijk volledig beseffen welke weg je te gaan hebt. Om jouw stress op te lossen moet je doorgronden wat stress is en wat het veroorzaakt. Anders bestaat de kans dat je slechts bezig bent met symptoombestrijding. En dat leidt onherroepelijk tot de volgende keer dat je ten onder gaat aan stress. Je moet begrijpen dat stress nooit wordt veroorzaakt door externe factoren, maar alleen door jouw interne drijfveren, jouw interne angsten en jouw interne overtuigingen. Als je stress, of de veroorzaker(s) ervan, buiten jezelf plaatst, zul je er niet van afkomen.

Mijn jarenlange ervaring als manager en leidinggevende heeft mij het inzicht gegeven dat stress vaak niet of veel te laat wordt opgemerkt. We hebben allemaal geweldige interne mechanismen om te verbloemen dat we een probleem hebben. Ik weet dat ik vaak veel te laat ingreep bij medewerkers en deed dat dan ook nog eens op de verkeerde manier. Ik dacht dat ik als leidinggevende wel een goede coach was, iets wat tientallen collega-managers ook schijnen te denken. In een poging gestreste medewerkers te helpen coachen ze hen op een manier die ze goed achten, maar helaas komen ze nooit tot de kern en het enige effect dat ze bereiken, is dat ze voor korte tijd de angel eruit halen, terwijl het echte probleem onverminderd voortwoekert. En hoe langer het echte probleem voortwoekert, hoe groter de stress wordt. Dit heeft wel een voordeel: hoe groter de stress en hoe ongelukkiger mensen zich voelen, hoe eerder ze geneigd zijn het echt op te lossen en verder te kijken dan de traditionele oplossingen.

Dit boek is bedoeld voor iedereen die inzicht wil krijgen in het fenomeen angst en alle andere emoties, en in de verwoestende wijze waarop ze een rol spelen in ons gestreste leven: wat de veroorzakende elementen zijn van die interne angst, dat je er buiten jouw schuld last van hebt, wat het veroorzaakt, de invloed op je gezondheid, je veiligheid en je welzijn. Tijdens mijn proces heb ik een aantal boeken gelezen die ik achter in dit boek noem. Wellicht kunnen ze ook bijdragen aan jouw weg uit de stress. Ze hebben mij in elk geval geïnspireerd om niet op te geven, maar door te gaan.

Aan het eind van veel paragrafen en hoofdstukken heb ik vragen opgenomen die je voor jezelf kunt beantwoorden. Ik hoop dat je ze eerlijk en oprecht beantwoordt en dat je daarmee meer inzicht krijgt in je stress. Stress voel je vaak niet meer en ik hoop dat ik je kan aanzetten tot nadenken over je stress en dat je wellicht gaat overwegen die voor eens en voor altijd op te lossen. Want door het oplossen van je angsten, die je stress veroorzaken, krijg je een veel beter leven. Die belofte krijg je. Stress is een keuze!

Proloog

Een van de zwaarste beslissingen in mijn leven was het nemen van ontslag uit een hoge financiële functie, en toch was dat de beste beslissing van mijn leven. Ik heb het gedaan omdat ik mezelf wilde genezen van mijn sluimerende burn-out, maar bovenal wilde ik gelukkig zijn. En dat is gelukt. Mijn advies aan iedereen is om vooral geen ontslag te nemen en gewoon lekker te blijven werken. Want ook terwijl je werkt, kun je je stress oplossen, waardoor je ongetwijfeld gelukkiger wordt. En wellicht is jouw leidinggevende of werkgever bereid om je te helpen in je proces. Ondanks de vele coaches en psychologen die ik heb gehad en de vele programma’s die ik heb doorlopen, heb ik niet het gevoel dat ik ooit iemand tegenkwam die mij echt kon helpen. Dat is de enige reden waarom ik het helemaal zelf heb gedaan. Maar ik zou ontzettend blij zijn geweest met een werkgever die begrip had gehad voor mijn situatie en die mij had willen helpen.

Dan doet zich echter gelijk het grote probleem voor dat niemand het snapt – mijn werkgever in elk geval niet. Hij begreep dat ik in een burn-out was beland, hij begreep ook dat ik daardoor uitviel. Hij wilde zelfs zover gaan dat ik een aanpassing van mijn functie kon krijgen, waardoor de druk minder groot was. En toch was dat niet de hulp die ik nodig had. Wat ik nodig had, was iemand die mij op alle fronten hielp, iemand die begreep hoe erg het met mij gesteld was, iemand die wist wat het betekende om volledig lamgeslagen te zijn, iemand die begrip had voor het feit dat je helemaal niets meer kunt en zelfs niets meer wilt. Ik heb me ziek gemeld en heb een aantal maanden thuisgezeten; geholpen door de medicijnen van mijn huisarts ben ik vervolgens een re-integratie-traject ingegaan en ik ben uiteindelijk weer fulltime gaan werken. Maar het ging weer ten koste van mezelf, want de lichamelijke kwalen bleven, net als mijn ongelukkige gemoed. Ik was klaargestoomd om weer aan het werk te gaan, maar echt geholpen was ik niet.

En dat terwijl ik een latent risico vormde voor mijn werkgever. Niet alleen was ik meerdere maanden uit de roulatie terwijl mijn loon wel werd doorbetaald, maar ik kon ook elk moment weer afknappen en ik heb vaak op het randje gebalanceerd. Het risico was nog groter wanneer je bedenkt dat de voorgeschreven pillen mij een soort overmoed gaven en ik heb menigmaal beslissingen genomen die ik in een andere situatie wellicht zou hebben genuanceerd. De pillen, de psychologen en de coachingtrajecten hadden enigszins verlichting gegeven, maar ik werd er niet echt beter van. Uit een soort schuldgevoel ben ik maar weer aan het werk gegaan, maar ik voelde me nog lang niet in orde.

Toen ik het gevoel had dat het op deze manier niet verder kon, en ik mezelf moest helpen, heb ik ontslag genomen. Tot verbazing van iedereen in mijn omgeving, want hoe moest het nu verder? Ik wist dat ik moest genezen van de stress, maar ik kreeg het niet aan anderen uitgelegd. Wat zou het mooi zijn wanneer werkgevers, directeuren en leidinggevenden kennis zouden hebben van stress en hoe die een funeste impact heeft op hun medewerkers. Inmiddels ben ik ervan overtuigd dat iedere leidinggevende zou moeten weten wat mensen beweegt en waar de risico’s van stress bij hun team zitten. De impact van stress is veel groter dan je je kunt voorstellen. En stress is in veel meer nuances aanwezig dan over het algemeen wordt gedacht. Stress herken je vaak niet en toch is het er.

Dit boek is voor iedereen die meer van stress wil weten en die zichzelf voor eens en voor altijd wil genezen van stress, maar tegelijk speelt iedere leidinggevende in elke organisatie een grote rol in het herkennen van stress bij de medewerkers. Daarom sluit ik elk hoofdstuk af met vragen aan de lezer, maar ook aan de leidinggevende. Ik hoop dat deze vragen iedereen aanzetten tot onderzoek naar de eigen stress en dat ze leidinggevenden en managers aanzetten tot onderzoek naar de stress bij teamleden. Tegen de leidinggevende wil ik zeggen: ‘Kijk eens in je organisatie, schat hoeveel mensen last hebben van stress en probeer dan dieper te kijken, onder de oppervlakte van de mensen. Probeer eens te doorgronden wat jouw medewerkers beweegt om elke dag maar weer te komen en hun werk te doen. Wat drijft hen? En wat zie je dan? Veel gelukkige medewerkers die het een ware eer en een genot vinden om voor jou te werken of zit er toch hier en daar wat stress? Kijk ook eens naar je collega’s in het MT of andere leidinggevenden en managers. Wat zie je dan? Herken je bij hen stress? Zie je onder welke spanning sommige collega’s, managers en leidinggevenden elke dag weer een topprestatie moeten leveren? En wat vind je van al die mensen in je organisatie die uitvallen door stressgerelateerde klachten? Vervanging is vaak niet snel te vinden, en de kosten van iedere collega die met een burn-out uitvalt, zijn hoog.’

In mijn vroegere werkzame leven als manager en leidinggevende was ik niet in staat om de stress van mijn medewerkers te doorgronden. Daarvoor had ik zelf te veel stress en door mijn eigen stress was ik volledig op mezelf gericht. Uit eigen ervaring weet ik dat het heel moeilijk is om een goede inschatting te maken van de medewerkers en ik ben nooit in staat geweest om uitval door stress te verlagen. Dat wil zeggen: totdat ik mezelf had genezen. Nu merk ik in de leidinggevende taken die ik vervul dat ik veel sneller kan ingrijpen, omdat ik stress bij medewerkers kan voelen en zien. Dat bespaart mijn opdrachtgever veel geld en het geeft een enorme rust op de afdeling. Het is erg moeilijk om anderen volledig te doorgronden, maar het wordt onmogelijk wanneer de blik wordt vertroebeld door de eigen stress. In dit boek leg ik uit wat de echte oorzaken van stress zijn en welke gradaties en nukken stress kent – en hoe je wellicht je eigen stress kunt oplossen. Ik merkte, nadat ik mezelf volledig had bevrijd van stress, dat ik niet alleen een gelukkiger mens, maar ook een veel betere leidinggevende werd. En dat alleen omdat ik mijn eigen ellende had opgelost. Ik hoefde niet steeds vanuit een zwaar gemoed met al mijn angsten te laten zien dat ik goed genoeg was. Ik heb geleerd om leiding te geven vanuit mijn hart, met oog en oor voor mijn medewerkers, met oog en oor voor mijn collega’s, met compassie naar iedereen in de organisatie. En dat geeft veel betere resultaten. Leiderschap zonder angst.

Eén ding is zeker: wanneer iemand volledig geneest van stress, is het niet zeker of diegene nog wel in het stramien wil werken zoals hij of zij dat jaren gewend was. Ik moest ontslag nemen om mezelf te genezen, maar inmiddels ken ik ook voorbeelden van mensen die ontslag namen nadát ze genezen waren van de stress. Dat zijn ook vaak de mensen die andere zeer drastische beslissingen nemen in hun leven. Wat zou het mooi zijn wanneer iemand dat niet zou hoeven doen. Het zou mij enorm hebben geholpen wanneer mijn werkgever echt begrip had gehad van stress en mij de kans had geboden echt te genezen van mijn stress.

Ik wil naast degenen die stress uit hun leven willen bannen ook alle werkgevers, directeuren, leidinggevenden en managers vragen dit boek te lezen, al is het alleen maar om hun kennis te vergroten. Wellicht zie je handvatten om de uitval door stress in je organisatie te beperken. Je zult in elk geval meer inzicht krijgen in stress, wat het veroorzaakt en wat de dieperliggende drijfveren zijn van mensen. En wanneer je het hebt gelezen, wil ik graag dat je dit boek gratis aan je medewerkers verstrekt, zodat zij ook weten dat er een weg uit de stress is. En ik wil dat de medewerkers vervolgens alle steun krijgen om hun eigen stress op te lossen. Wellicht kun je zo je toekomstige ziektepercentage verlagen, en daarmee je kosten.

Wees kritisch

Mijn hele leven heeft in dienst gestaan van het helpen van en aandacht geven aan anderen. Mijn passie is blijkbaar mensen helpen. Het geeft me een goed gevoel en het is mijn sterkste en belangrijkste interne drijfveer. Nu ik zoveel kennis heb vergaard door mijn eigen proces en mijn herstel van stress en lichamelijke klachten, wilde ik mijn ervaringen op papier zetten om daarmee anderen te helpen. Dit boek is voor al die mensen die ongelukkig, gestrest en ziek zijn. Ik hoop dat het inzicht geeft in de processen, de valkuilen en de problemen die je zult tegenkomen op je pad. Wanneer je beseft dat je je leven zelf vormgeeft, gaat er een wonderlijke wereld voor je open. Je zult versteld staan hoe goed je je zult voelen wanneer je je stress overwint. Het is een lastig proces waarbij je jezelf keer op keer moet overwinnen, maar wanneer je terugkijkt, zul je ongetwijfeld net als ik denken: ‘Was dit nu alles? Heb ik daar nu zo tegen opgezien? Had ik dit maar eerder geweten!’

Ik hoop dat je bij het lezen van dit boek heel kritisch bent op wat ik vertel. Geloof niet klakkeloos wat ik zeg, maar ga bij jezelf te rade en onderzoek of je het herkent. Achter in dit boek noem ik boeken die ik in de loop van mijn proces en daarna heb doorgeworsteld. Die hebben, naast mijn eigen inzichten, mijn waarheid vormgegeven. Mijn bijna onuitvoerbare advies is dat je al deze boeken leest, zodat je wellicht een nog veel beter inzicht krijgt in hoe je jezelf kunt genezen. Wanneer je in dit boek op zoek gaat naar enige wetenschappelijke onderbouwing, zul je die niet vinden; die vind je hooguit in de boeken uit de inspiratielijst achter in dit boek. Mijn doel was om een boek te schrijven waarin ik uitleg hoe ik mezelf heb genezen en ik heb geen tijd genomen om alles wetenschappelijk te onderbouwen – als ik dat al had gekund.

Wat mij drijft, is de overtuiging dat iedereen zichzelf kan genezen van stress en daarmee van ziektes. Je moet het zelf doen. Wetenschappelijke onderbouwingen voegen dan niet zoveel toe. Je doet het, of je doet het niet, het is allebei goed. Ieder bepaalt zijn eigen leven. Ik ben de baas geworden over mijn leven, ik hoop dat jij het jezelf gunt om de baas te worden over jouw leven. Maar bovenal: wees kritisch.

1. Ik leefde niet, ik bestond slechts

Mijn hele leven heb ik me afgevraagd waarom ik zo’n rotleven had. Ik was diepongelukkig en zag geen enkele verbetering in mijn uitzichtloosheid. Volgens mij was ik de meest ongelukkige mens ter wereld. Daarbij had ik zoveel lichamelijke kwalen dat ik me altijd ziek, moe en lamlendig voelde. Mijn geluk was dat geen van die kwalen levensbedreigend was. Stel je voor dat ik een levensbedreigende ziekte had gehad, dan zou ik nooit hebben geweten dat je ook gelukkig kunt zijn. Dan was ik er niet meer geweest!

Er niet meer zijn was voor mij een optie in mijn ongelukkige leven. Ik ben geen moedig mens en heb nooit echt overwogen er een eind aan te maken, maar soms leek het me geweldig er gewoon niet meer te zijn en mijn hele leven achter me te laten. Mijn leven kende geen hoogtepunten of dieptepunten. Het voelde als één doffe ellende. Ik leefde niet, ik bestond slechts. Ik had altijd het beeld gehad dat het leven spannend moest zijn. Je moest leuke dingen meemaken, je moest eropuit, je moest dingen ontdekken. Maar zo’n leven had ik niet. Ik sleepte me elke dag door de bagger en ik ondervond alleen maar weerstand en tegenspoed. Het was een rampzalig leven dat ik eigenlijk geen leven wilde noemen. Ik verdiende geld en deed wat er gedaan moest worden. Leven zou ik dat niet noemen. Leven is tenslotte meer dan alleen maar bestaan.

Het tij keerde toen ik een burn-out kreeg – een geweldige burn-out, die mij volledig hulpeloos maakte en waarbij ik op alle fronten blokkeerde. Ik kon niets meer, mijn verstand werd uitgeschakeld, ik werd van het ene op het andere moment lamgelegd. Natuurlijk was het niet de eerste keer dat ik uitviel. De huisarts had het bij eerdere gevallen niet gehad over een burn-out, maar had toen geconcludeerd dat ik overspannen was. Nu was hij heel stellig in zijn diagnose: een burn-out. Recentelijk vertelde een vriend dat hij een paar weken na de diagnose bij me kwam om te kijken hoe het ging. Hij was toen enorm geschrokken van het feit dat ik niet meer in staat was om een kop koffie te zetten. Ik kon werkelijk helemaal niets. En dat kwam zomaar ineens, totaal onverwacht. Ik had het niet zien aankomen. Natuurlijk waren er allerlei waarschuwingen geweest, al jaren, maar ik had ze niet gezien.

Voor mij was het duidelijk: ik moest van die burn-out af, want het voelde verschrikkelijk om niets te kunnen. Zo’n grote, stoere vent als ik, zo’n nuchtere vent van het platteland die een burn-out had: dat kon niet. Ik nam dan ook met plezier en vol overgave de medicijnen die mijn huisarts voorschreef. Het betrof een antidepressivum, dat een paar weken nodig had om te werken, maar dan deed het ook wat. Na een aantal weken had ik nog steeds een burn-out, alleen het piekeren was veel minder geworden en mijn emoties waren volledig afgevlakt. Maar het besef dat ik niet gelukkig was, bleef bestaan. Ik was nog steeds volledig hulpeloos, kon niets, wilde alleen nog maar in bed liggen. Ik had niet eens meer de kracht om een boek vast te houden, laat staan dat ik zin had om te lezen.

Ik gaf mijn rotleven de schuld van de burn-out en wanneer ik die burn-out zou overwinnen, was de vraag of ik weer zou terugkeren naar dat leven waar ik zo van baalde. Zou ik dan weer gedoemd zijn ongelukkig en met een ziek lichaam naar het einde te struikelen? Ik moest er niet aan denken. Mijn leven moest veranderen, écht veranderen, wanneer ik ook maar een beetje gelukkig wilde zijn. Te vaak was ik na een geestelijke overbelasting te vroeg begonnen en kwam ik weer terug in hetzelfde leven dat ik al zoveel jaren leidde en waarin ik niet gelukkig was.

Van de buitenkant leek ik een heel goed en gelukkig leven te leiden. Ik was getrouwd, had een dochter, een mooi huis met een leuke tuin en garage, ging regelmatig op vakantie met mijn gezin en met vrienden een weekendje motorrijden. Mijn dochter had weliswaar een progressieve spierziekte waardoor ze haar hele leven, tot haar overlijden in 2016, gekluisterd was aan een rolstoel, maar ze was wel het mooiste dat mij ooit is overkomen. In mijn werkende carrière klom ik steeds hoger op de bedrijfsladder en ik verdiende daardoor steeds meer geld. Ik was een man in de lift en had een geweldig leven. Maar zo voelde het niet. Het voelde verschrikkelijk. Ik was doodongelukkig en altijd ziek. En moest ik nu die burn-out oplossen en dan terug naar dat leven waarin ik zo verschrikkelijk ongelukkig was?

Naarmate de medicatie beter ging werken, verdween de intentie om mijn burn-out voor eens en voor altijd op te lossen, want het was veel gemakkelijker om weer in mijn oude leventje te stappen. Natuurlijk werden mijn angsten bewaarheid, want het was nog steeds hetzelfde leven waar alle plezier uit gevloeid was. De kleine pleziertjes die ik had, waren niet meer dan een soort ontsnapping en ze duurden altijd te kort en werden altijd overschaduwd door mijn eigen leven. Het knaagde aan me en ik had boven op mijn ongelukkige gevoel ook nog dat onvervulde verlangen om een oplossing te vinden voor mijn problemen.

Toen ik het besluit had genomen om de definitieve oplossing te vinden en mezelf te genezen, heb ik die mogelijkheid gecreëerd. Voor mij was het vanaf het ontstaan van de burn-out heel duidelijk dat deze direct gelinkt was aan mijn ongelukkige leven. Wanneer ik mijn burn-out helemaal zou verdrijven, zou ik meteen een stuk gelukkiger worden. Dat wist ik zeker en ik had gelijk, maar dan wel in de omgekeerde volgorde: ik moest niet de burn-out oplossen, ik moest mijn gevoel over mijn leven veranderen en daarmee verdween ook de burn-out.

Ik werd gesterkt in mijn beslissing door de overtuiging dat het reguliere medische circuit mij niet zou kunnen helpen. Daar schreven ze alleen maar pillen voor en dat was niets anders dan symptoombestrijding. Ik moest het helemaal alleen doen. En zo begon de ontdekkingstocht naar mezelf. Ik moest mezelf onder de loep leggen en ontdekken waarom ik zo’n ongelukkig leven had. En vervolgens moest ik ervoor zorgen dat ik me beter ging voelen. Dat was een lastig proces, maar na een aantal maanden voelde ik me al veel beter. In vergelijking met hoe ik me in de vijftig jaren daarvoor had gevoeld, was elke verbetering natuurlijk geweldig, maar ik begon me echt goed te voelen. Niet alleen geestelijk, maar ook lichamelijk.

Mijn lichamelijke klachten waren zo enorm verbeterd dat het me nog steeds verbaast. Na drie maanden slikte ik geen medicijnen meer voor mijn maagzweren, voelden mijn spieren ontspannen aan en niet meer pijnlijk, was mijn bloeddruk gezakt naar een acceptabel niveau, sliep ik weer en waren mijn darmproblemen er niet meer. Ik dacht altijd dat ziekte en lichamelijke klachten er gewoon waren en dat het toeval was dat je ze kreeg en na een bezoek aan de huisarts wellicht weer verdwenen. Maar ik merkte nu dat naarmate ik me geestelijk beter voelde, ik me lichamelijk ook beter voelde. Dit had niets te maken met mijn eetpatroon, want dat bleef onverminderd slecht: te veel suiker, te veel vet, te veel zoete frisdranken en snelle happen bij de snackbar. Dat kon de oorzaak dus niet zijn van mijn steeds beter wordende gezondheid. Er was maar één conclusie mogelijk: door mijn stress op te lossen verdwenen mijn lichamelijke klachten. Er móést wel een causaal verband bestaan tussen geestelijk en lichamelijk welbevinden. Voor mij was dat een buitengewone ontdekking, terwijl ik mijn hele leven al boeken had gelezen over dit onderwerp, die steeds bevestigden dat de geest een van de grote veroorzakers is van lichamelijke klachten. Ik had dit echter nooit echt geloofd en nu ondervond ik het aan den lijve. Na drie maanden voelde ik me als herboren en stond ik heel anders in het leven. Ik voelde me zowaar gelukkig. Ik begreep er niets van, maar dat weerhield me niet ervan te genieten.

Inmiddels ben ik alweer tien jaar volledig medicijnvrij, heb ik mezelf verlost van alle lichamelijk ongemakken, ben ik in de loop van de afgelopen jaren ruim vijftig kilo afgevallen en leef ik een gelukkig leven. Ik weet zeker dat veel meer mensen kunnen wat ik heb gedaan. Ik ben niet uniek en dus zeker niet de enige die dit gelukt is. Waarom zou ik het wel kunnen en een ander niet? Ik spreek en help zoveel mensen die diepongelukkig zijn met hun eigen leven en heel erg ziek zijn – waarom zouden zij dit niet kunnen?

Tijdens mijn proces ben ik tot het inzicht gekomen dat ik mijn eigen ongelukkige leven zelf had gecreëerd. Bij veel van mijn cliënten merk ik dat zij dit niet kunnen of willen zien. We zijn blijkbaar gaan geloven dat je gewoon ziek wordt en dat dat afhangt van geluk of toeval. En naarmate je ouder wordt, is de kans op ziek worden steeds groter. De een heeft nu eenmaal een sterker gestel dan de ander en wordt daardoor minder snel ziek. Inmiddels vind ik dit de grootst mogelijke onzin en ik hoop dat dit boek jou inzichten geeft in jouw ziekte, jouw stress en vooral de rol van stress in jouw leven. Hoewel ik steeds weer ontdek dat het voor mensen heel moeilijk is om naar zichzelf te kijken als de veroorzaker van de eigen stress, hoop ik dat je na het lezen van dit boek zult begrijpen dat jij aan het roer van je eigen leven staat. Alleen jij kunt jezelf genezen van stress en de veroorzakers van die stress. Dat kan niemand anders voor je doen.

Over het algemeen word je niet spontaan ziek en ondanks dat ouder worden wel invloed heeft op ziek zijn of worden, is die invloed veel kleiner dan we over het algemeen aannemen. Ziekten worden vooral veroorzaakt doordat je immuunsysteem onvoldoende werkt. En dat komt door stress. Stress heeft een enorm nadelig effect op je immuunsysteem. Het lichaam heeft door stress een verminderde weerstand, waarmee allerlei bacteriën en virussen hun werk kunnen doen en je ziek wordt. En alsof dat nog niet erg genoeg is, verandert je hele DNA-structuur door chronische stress, wat heel vervelende lichamelijke consequenties kan hebben.

Bij mezelf, en bij mijn cliënten zie ik dat het proces van ziek worden door stress zich meestal openbaart wanneer je wat ouder bent, zo ongeveer vanaf je veertigste. Maar de effecten van stress op je gezondheid kunnen ook al op jonge leeftijd merkbaar zijn. We trekken heel snel de conclusie dat ziekte met leeftijd te maken heeft, terwijl stress de echte oorzaak is. De grote vraag is of je ook ziek zou zijn geworden wanneer je geen stress zou hebben. Met medicijnen worden slechts symptomen bestreden en de effectiviteit van medicijnen wordt gelukkig steeds meer in twijfel getrokken. Medicijnen zullen vaak niet de oorzaak van de ziekte wegnemen, maar slechts verlichting van de symptomen geven. Als er een stofje in je lichaam ontbreekt waardoor je medicijnen nodig hebt, is de grote vraag waarom dat stofje mist.

Ons lichaam is een geweldige machine die niet bedoeld is om ziek te zijn, maar toch accepteren we ziekte, omdat die er volgens ons nu eenmaal bij hoort. En totdat we ziek worden, hopen we dat we het niet worden en daarmee leggen we alle verantwoordelijkheid van ziek worden en ziek zijn buiten onszelf. Ik geloofde ook heilig in toeval waar het ziekte betrof, maar legde nog wel een soort link met eetgedrag. Zo is het mij ook jarenlang verteld, al van kinds af aan, en dus was ik zo geprogrammeerd. Totdat ik me bevrijdde van mijn burn-out. Toen was ik zomaar ineens gezond.

Waarom zou ik mezelf kunnen genezen en geen enkel medicijn meer nodig hebben en zijn anderen wel afhankelijk van medicijnen? Waren mijn klachten terug te voeren op andere oorzaken? Had ik mijn voedingspatroon aangepast? Was ik dan helemaal niet zo ziek, ondanks dat ik me wel verschrikkelijk ziek voelde? Al deze vragen heb ik mezelf meermalen gesteld en steeds kwam ik tot de conclusie dat het oplossen van mijn stress voldoende was om mijn lichamelijke klachten op te lossen. Ik vond het een geweldige ontdekking, want ik besefte dat ik mijn leven en gezondheid in eigen hand had. Door mijn stress op te lossen werd ik meester over mezelf.

Verborgen stress

Mijn grootste verbazing in mijn genezingsproces betrof het feit dat ik dacht dat ik geen stress had, iets wat ik ook hoor van mijn cliënten. Ze hebben geen stress, ze voelen geen stress, ze ervaren geen stress. Ze voelen zich alleen ziek, zwak en misselijk en heel vaak ongelukkig. Toen ik anderen begon te helpen, had ik geen enkele intentie om me te richten op het verhelpen van hun gezondheidsklachten. Mijn bedoeling was om hen te helpen hun stress te herkennen en te overwinnen, maar steeds weer vertellen ze mij dat hun lichamelijke klachten ook verdwijnen doordat ze hun stress overwinnen. En hoe stringenter ze aan zichzelf werken om de niet-gevoelde stress te overwinnen, hoe sneller ze zich ook lichamelijk beter voelen.

Dat we de stress niet voelen, is niet vreemd. We zijn stress gaan zien als drukte en spanning, je opgejaagd voelen, een enorme druk voelen om prestaties te leveren. Dat is wat we voortdurend horen en zien. Elke website over stress die ik bezoek, heeft het vooral over spanning en drukte en dat er meer van je gevraagd wordt dan je aankunt. En als klap op de vuurpijl worden altijd externe redenen aangevoerd als schuldige aan de stress. We zijn in de loop van de tijd overspoeld door stress, steeds meer mensen krijgen een burn-out en heel vaak vertalen we het als iets wat van buitenaf komt en iets wat je voelt.

Stress voel je niet en dat maakt het tot een heel gevaarlijke tegenstander. Je voelt het niet en toch hebben we er bijna allemaal last van. Bij gebrek aan een betere term noem ik dit ‘verborgen stress’. De stress zit verborgen in je lijf zonder dat je er weet van hebt, zonder dat je beseft dat het er is. Het toont zich niet, het bestaat hoegenaamd niet, maar is in alle hevigheid aanwezig. Mijn verborgen stress was enorm, legde me volledig lam en maakte me ziek. Ik heb mijn lichamelijke klachten altijd redelijk kunnen verbergen, maar ging vaak over pijngrenzen heen wanneer ik weer met zeer pijnlijke spieren en een ziek lijf aan het werk toog en vervolgens deed alsof er niets aan de hand was. Mijn geluk was dat ik een burn-out kreeg, zodat ik de relatie met stress wel móést leggen. De meeste stress herkende ik echter niet en voelde ik evenmin. Zelfs de stress van onder spanning staan en meer moeten dan je aankunt voelde ik niet meer. Die was er wel, maar ik had er al zo lang last van dat deze naar de achtergrond was verdwenen, maar ik werd er volledig door geleid. De echte verborgen stress, die ik nog nooit had gevoeld, werd pas merkbaar toen ik aan mijn proces van herstel begon.

Inmiddels heb ik zoveel ervaring opgedaan met mezelf en met mijn cliënten dat ik steeds duidelijker het causale verband zie tussen verborgen stress en ziekte. Het vergt inzicht in jezelf, tijd en doorzettingsvermogen om je eigen verborgen stress te herkennen, vervolgens te erkennen en dan op te lossen. Maar dan zul je wel merken dat je een veel gelukkiger en gezonder leven hebt. Mijn leven heeft een heel andere wending genomen sinds ik mijn burn-out heb opgelost. Het lijkt in niets meer op het leven van voor de burn-out. Het was mijn grote geluk. Het was het begin van een leven waarin ik gelukkig ben en verlost van lichamelijke ongemakken en ziektes.

Ik probeer soms mijn gevoel van vroeger op te roepen, maar met de beste wil van de wereld lukt mij dit niet meer. Ik kan het alleen nog bedenken en beredeneren, maar niet meer voelen. Daar ben ik eigenlijk heel blij om, want het bewijst dat ik een heel ander leven heb gekregen. En wat wellicht veel belangrijker is: het bewijst ook dat wanneer je aan jezelf werkt en daardoor gelukkiger wordt, dat jouw nieuwe realiteit wordt en je nooit meer terug hoeft naar dat akelige verleden.

Maar dan…

Toen mijn burn-out een beetje verzacht was door de medicijnen, begon ik te beseffen dat ik iets heel anders moest gaan doen. Mijn vertrouwen in de reguliere gezondheidszorg was tot een absoluut nulpunt gedaald, omdat ze voor geen van mijn kwalen een oplossing had weten te vinden. Stoppen met medicijnen betekende dat de kwaal weer in alle hevigheid gevoeld werd en daarmee was volgens mij bewezen dat ze alleen maar de pijn verzachtten en geen oplossing boden. Ik had wel vaker psychologen en coaches bezocht, maar daar ben ik nooit verder gekomen dan praten, zonder dat dit enig positief effect had op mijn ongelukkige leven. Later besefte ik pas dat deze gesprekken alleen mijn cognitie raakten. Ik dacht slechts en vanuit mijn denken beantwoordde ik ook de vragen van de hulpverlener. Ik was zo geweldig goed geworden in het ontkennen van mijn ongelukkige leven dat de psychologen niet meer wisten wat ik bij hen deed. Natuurlijk gaf ik niet toe dat ik zo ongelukkig was. Wat zouden ze dan wel niet van mij denken!

Niets uit het reguliere medische proces had mij ooit geholpen. En helaas merkte ik ook dat de verschillende coaches en therapeuten die ik in de loop van de jaren heb versleten mij helemaal niets hadden gebracht. Ik was blij met de medicijnen, want die namen de ergste pijn weg, maar dat was ook het enige dat ze deden. Ik moest het over een andere boeg gooien wilde ik mezelf echt bevrijden van de burn-out. Dat ik het idee kreeg om mezelf te genezen verbaast me nog steeds. Hoe kan het dat ik dat inzicht had? Wat heeft ervoor gezorgd dat ik het zo duidelijk op mijn netvlies had? Ik kan nog steeds niets anders bedenken dan dat ik een zeer eigenwijs mannetje ben die het altijd zelf wil proberen. Die burn-out was bovendien iets heel anders dan de lichamelijke kwalen die mij teisterden, dus ik kon het allicht proberen.

Het ging niet zonder slag of stoot, want om de rust voor mezelf te vinden moest ik niet alleen ontslag nemen uit mijn drukke baan, ik moest ook uit mijn huwelijk stappen. Dat was niet gemakkelijk, vooral omdat ik de zorg had voor mijn gehandicapte dochter. Toen zij een halfjaar verkering had met haar vriend en hij de zorg voor haar grotendeels op zich had genomen, kon ik de stap zetten. Gelukkig was hij de liefde van haar leven en tot haar overlijden heeft hij voor haar gezorgd. Mijn scheiding en mijn ontslag zorgden ervoor dat ik tijd en ruimte kreeg om alles te doen wat nodig was om gelukkig te worden. Ik huurde een appartement en een van de voordelen was dat ik daar de beschikking had over een balkon. Daar ben ik gaan zitten en daar ben ik een aantal maanden blíjven zitten. Hier zou ik het doen, hier zou ik zorgen dat ik gelukkig werd en geen stress meer had. Dat balkon is mijn vriend geworden.

Natuurlijk had ik geen idee wat ik moest doen, dus ben ik maar gewoon begonnen met wat mij als eerste te binnen schoot. Ik ben op mijn balkon gaan zitten en heb daar vervolgens maanden vertoefd. Ik kon gewoon niets anders bedenken en het leek een goede start te zijn. Ook heb ik onnoemelijk veel boeken en artikelen gelezen over burn-out en stress. Ik las alles waarvan ik maar enigszins het gevoel had dat het iets kon bijdragen aan mijn genezing. Voor een doener als ik is stilzitten een welhaast onmogelijke opgave, maar ik werd geholpen door mijn smeulende burn-out, waardoor ik niet veel anders kon.

Naarmate mijn proces vorderde, voelde ik me steeds beter en ik kwam tot de conclusie dat zitten niet eens zo verkeerd was. Mijn gedachten zijn alle kanten op gegaan en naarmate ik langer stilzat, kwam ik tot allerlei inzichten: hoe ik mijn leven tot nu toe had ingevuld, hoe ik zo stom had kunnen zijn, wie en wat voor mij bepaalde wat belangrijk was in het leven, de oorzaken van mijn stress – en überhaupt het idee dat ik wel degelijk last had van stress, ook al voelde ik het niet.

Inzichten

Mijn burn-out was een groot cadeau. Het dwong me om even helemaal niets meer te doen, gewoon omdat ik het niet meer kon. Ik kon het ene been niet meer voor het andere krijgen, het liefst deed ik helemaal niets, ik bleef bij voorkeur de hele dag in mijn bed liggen. Lichamelijk was ik een wrak en geestelijk was het al niet veel beter. Ik kon niet meer normaal denken, alles ging aan mij voorbij zonder dat ik het registreerde. Mijn lichaam had voor mij besloten dat het genoeg was en had keihard op de rem getrapt. Tijdens het proces kwam ik langzamerhand tot het inzicht dat ik mijn burn-out zelf had veroorzaakt, ongewild, maar wel zelf. Iedereen veroorzaakt zijn eigen stress en daarmee wellicht een burn-out of ziektes.

Mijn zoektocht naar de oplossing begon bij de mensen van wie ik wist dat ze geen burn-out hadden. Dat bracht me bij een aantal vrienden en ik probeerde te begrijpen waarom zij geen burn-out hadden. Als ik toen bij mijn volle verstand was geweest, had ik moeten beseffen dat zeker een van hen een aantal jaren daarvoor ook door stress was uitgevallen. Maar ik zat zo diep verscholen in mijn burn-out dat ik niet meer helder kon denken. Ik heb naar verschillen gekeken tussen hen en mij en kon er niet zoveel bedenken. Zij waren net als ik opgegroeid in een arbeidersmilieu, zij hadden dezelfde soort opleiding genoten, deden ongeveer hetzelfde soort werk en ook nog eens op hetzelfde niveau, ze waren inmiddels allemaal getrouwd en hadden kinderen. Het enige grote verschil dat ik toen zag, was dat mijn dochter een handicap had en hun kinderen gezond waren. Maar ik wilde de schuld niet op mijn dochter schuiven, diep vanbinnen wist ik dat het daar niet in zat. Er moest iets anders zijn en ineens besefte ik dat er nog één groot verschil was tussen mijn vrienden en mijzelf: zij hadden een gelukkige jeugd gehad, met liefhebbende ouders die begrip hadden voor hun noden en hun talenten tot bloei hadden laten komen.

In de gesprekken met mijn vrienden had ik een goede indruk gekregen van de wijze waarop zij waren opgevoed en in vergelijking met mijn opvoeding was dat veel beter en leuker. Ik vond het te gemakkelijk om mijn burn-out op mijn opvoeding te schuiven en de dingen die ik in mijn jeugd had meegemaakt, maar ik kwam niet vrij van die gedachte en ben gaan onderzoeken of er dan toch een kern van waarheid in zou kunnen zitten. Inmiddels weet ik dat een gelukkige jeugd geen enkele garantie is voor een leven zonder stress en ziektes en dat je dan net zo goed veel stress kunt hebben en er ook gewoon ziek van kunt worden. Maar ergens knaagde er iets in mijn geest waardoor ik verder ging zoeken.

Mijn zoektocht heeft uiteindelijk geleid naar volledige genezing van mijn eigen burn-out, een gezond lijf zonder afhankelijkheid van medicijnen en een gelukkig leven. Het was niet alleen zoeken, het was vooral veel doen, tegen de stroom in, tegen de (door mij veronderstelde) wil van anderen in, tegen mijn eigen gedachten in, tegen alle logische overwegingen in. Wat begon als een gevecht tegen mezelf en mijn eigen overtuigingen, werd ineens een lampje dat ging branden waarbij ik vaak heb verzucht: ‘Is het dan zo gemakkelijk?’ Dat de oplossing zo oogde, betekende niet dat het proces ook gemakkelijk wás. Integendeel, het was een heel lastig en moeilijk proces waarbij ik vaak boven mezelf ben uitgestegen en dingen heb gedaan die ik niet zou hebben gedaan als ik mezelf niet had willen genezen.

Bij mijn cliënten zie ik hetzelfde. Het is moeilijk om de dingen te doen die je moet doen om jezelf te genezen. Je moet dingen doen die in de ogen van anderen als spiritueel of zweverig worden gezien. Dat zíjn ze niet, maar die lading geven anderen er vaak aan. Feit is dat je naast je eigen proces ook nog eens geconfronteerd wordt met mensen die het beter weten en je eigenlijk weer op het spoor van de medici en psychologen willen krijgen, want dat is wat ze kennen. De enige hoop die ik mijn cliënten kan geven, is dat wanneer het eerste lampje van inzicht en herkenning aangaat, er geen weg terug meer is. Nooit meer, want dan begin je te begrijpen dat je het allemaal in eigen hand hebt en dat jij aan het roer staat van je eigen leven. Dat kan heel snel gaan. Je kunt in no time resultaten behalen. Dat vraagt alleen wel dat je er vol voor gaat en je eigen leven in handen neemt en besluit dat je het anders gaat doen. Ik heb geleerd dat je vooral moet weten hoe mensen fysiologisch in elkaar zitten en welke processen zich in je afspelen voordat je de stap naar genezing durft te zetten. En je moet dat volledig beseffen, want anders is de kans groot dat je een drop-out wordt van je eigen herstel.

Mijn proces van genezing van stress en ziekte vond plaats op mijn balkon, waar ik maandenlang heb gezeten en gelezen om het te begrijpen. Ik keerde vooral in mezelf en ontdekte mezelf. Uiteindelijk ben ik in staat geweest om voor mezelf een andere waarheid te creëren. Ik heb enorm veel boeken verslonden en onderzoeksrapporten gelezen. De onderzoeken waren vooral saai en voor mij als niet-academicus vaak niet te bevatten. Het lezen hielp me omdat ik de processen wilde begrijpen die zich in ons afspelen. Ik wilde loskomen van de traditionele zienswijzen en dus heb ik daar mijn boeken op geselecteerd. Ik deed kennis op, maar het was niet de oplossing. De boeken hielpen me om zaken in een ander daglicht te zien. Ik moest het zelf doen, maar hoe meer kennis ik kreeg, hoe gemakkelijker het werd.

Tijdens mijn proces heb ik een aantal verhelderende en verrassende inzichten gekregen die ik graag wil delen. Deze inzichten zijn deels van mij, deels uit de onderzoeken en boeken die ik gelezen heb, deels via mijn werk met cliënten opgedaan en deels opgedaan in een van de vele opleidingen die ik sindsdien op dit gebied heb gevolgd. Ik heb geprobeerd een logische volgorde aan te brengen, maar ik besef dat dat niet (altijd) gelukt is. De inzichten die ik beschrijf, volgen mijn proces. Zeker is dat niet al mijn inzichten op iedereen van toepassing zijn, maar de kans is groot dat je veel zult herkennen. Mijn inzichten wissel ik af met uitleg over hoe wij als mensen in elkaar zitten, welke processen zich in ons hoofd en lijf afspelen en waarom het toch zo moeilijk is om stress te herkennen en op te lossen. Ik hoop dat mijn inzichten jou helpen in jouw proces om te komen tot genezing van je stress en ziekte. Mijn eerste inzicht was dat rotboek van Wim.

Het rotboek van Wim

Wim was een vriend bij wie ik regelmatig ging uithuilen over mijn ongelukkige leven. Uithuilen is waarschijnlijk te veel gezegd, want ik liet niemand echt zien hoe ik me daadwerkelijk voelde. Ik vertelde altijd halve waarheden, waarin ik me beter voordeed, en richtte me dan alleen op lichamelijke problemen. Nooit heb ik tegenover iemand het achterste van mijn tong laten zien. Uiteindelijk heeft Wim mij over de laatste drempel geholpen om drastische keuzes te maken in mijn leven en daarmee heeft hij, waarschijnlijk zonder het te beseffen, een enorme bijdrage geleverd aan het oplossen van mijn stress.

Tijdens een van mijn bezoeken aan Wim, waarbij hij geduldig mijn klaagzangen aanhoorde, vertelde ik dat ik last had van mijn rug. Na wat doorvragen van zijn kant liep hij naar zijn boekenkast, pakte daar een enorm dik boek uit, zocht in de index en begon te lezen. Daarna gaf hij mij het boek en zei: ‘Lees dat maar eens.’ Het was een kort stukje, maar het beschreef op zeer accurate wijze wat de oorzaak was van mijn rugpijn en het had niets met mijn lichaam te maken. Dat boek verhaalde op niet mis te verstane wijze welke mentale gesteldheid mijn rugpijn veroorzaakte. Het boek is geschreven door Christiane Beerlandt (zie de inspiratielijst met boeken achter in dit boek). Zij heeft in haar boek De sleutel tot zelf-bevrijding voor de meeste ziektes een verband gelegd met de gedachten en overtuigingen die de aandoening veroorzaken. Haar insteek is dat jij je eigen ziekte veroorzaakt door de manier waarop je in het leven staat. Je angsten of overtuigingen bepalen volgens haar welke ziekte je krijgt.

Ik schrok van de juistheid van wat ik las, maar ik kon niet geloven dat mijn gedachten en geestesgesteldheid lichamelijke klachten konden veroorzaken. Bij latere bezoeken aan Wim hebben we voor elke lichamelijke klacht die ik ervoer in dat boek gekeken en steeds herkende ik heel goed de omschreven oorzaak van mijn kwaal. Ik vond het een rotboek, want het betekende dat wanneer ik lichamelijk wilde genezen, ik iets moest veranderen in mijn leven en dat wilde en kon ik niet. De afhankelijkheden waren te groot, ik moest tenslotte een gezin met een gehandicapt kind draaiende houden en zag geen mogelijkheid om iets te doen aan mijn geestelijke gesteldheid. En bovenal, ik durfde niet te veranderen. Een ander leven met een nieuwe mindset was zo verschrikkelijk eng, daar durfde ik niet aan te beginnen.

Dat boek was het eerste waar ik aan moest denken toen ik op mijn balkon zat en hoe meer ik erover dacht, hoe meer ik ervan overtuigd raakte dat wanneer de schrijfster zo accuraat kon beschrijven wat de oorzaak was van alle lichamelijke kwalen, er wel een soort verband moest zijn tussen geest en lichaam. Dat dit verband ver voorbij het verstand ging, kon ik toen nog niet bevroeden. Mijn overtuiging was altijd geweest dat er geen verband bestond tussen geest en lichaam, maar de eerste twijfel was gezaaid, vooral toen ik zelf het boek aanschafte en alle kwalen opzocht waar ik last van had. Ik kon niet anders dan geloven dat er een causaal verband was tussen mijn geestelijke gesteldheid en mijn lichamelijke kwalen.

Maar wat was dan het verband met stress? Ik had ontegenzeggelijk stress want ik had niet voor niets een burn-out. Allereerst moest ik dus uit zien te zoeken wat stress nu eigenlijk was. Toch vond ik het tekenend dat het boek van Beerlandt het eerste was wat mij te binnen schoot toen ik daar op mijn balkon zat. Zou er dan een verband bestaan tussen stress en de door Beerlandt vermelde oorzaken van lichamelijke klachten?

Dit is het einde van de preview. Ga voor meer informatie over dit boek naar de website van Uitgeverij Haystack of bestel het boek bij uw favoriete boekhandel