Over dit boek

Goed communiceren begint met begrip voor de verschillen tussen mensen. Wie zijn communicatie en gedrag wil verbeteren, kan niet zonder DISC.

Heb je soms het gevoel dat je op de verkeerde golflengte zit als je praat met mensen? Waarschijnlijk heb je gelijk, want iedereen is anders. De een is assertief, de ander is terughoudend. Voor een beter begrip moet je weten waarom mensen doen zoals ze doen.

Als je gebruikmaakt van de DISC-methode is het veel makkelijker om elkaar te begrijpen.

Je herkent mensen direct als rood (doelgericht), geel (interactief), groen (stabiel) en blauw (conformerend). In dit boek lees je niet alleen wat DISC inhoudt en hoe de DISC-methode werkt, maar ook hoe je je communicatiestijl afstemt op de mensen om je heen. Lees hoe je DISC kunt toepassen voor teamdynamiek, leiderschap en sales, en ontdek wat de wereld van DISC allemaal te bieden heeft.

Peter Haenraets en Hans van Elewout zijn de oprichters en eigenaren van opleidingsinstituut DISC•ACADEMY. Ze leren trainers, coaches, managers, hr-business partners en andere professionals hoe ze DISC optimaal kunnen inzetten om de communicatie (in organisaties) te verbeteren en om te zetten in een gezamenlijke taal.

Inhoud

PROLOOG
VOORKLEUREN

HOOFDSTUK 1.
WAT IS DE ECHTE KLEUR VAN DE KAMELEON?
PRIMAIRE KLEUREN

HOOFDSTUK 2.
VIER VRIENDEN OP REIS
BINNEN DE LIJNTJES KLEUREN

HOOFDSTUK 3.
GEBUNDELDE TAKJES ZIJN ONBREEKBAAR
GEEF KLEUR AAN JE TEAM

HOOFDSTUK 4.
DE TOVERBALMANAGER
GEKLEURD LEIDERSCHAP

HOOFDSTUK 5.
HOE KRIJG JE ZE ZO VER?
KLEUR BEKENNEN

HOOFDSTUK 6.
DRIJFVEREN
VERBORGEN KLEUREN

EPILOOG
NAKLEUREN

Peter Haenraets en Hans van Elewout

DISC van A tot Z

Alles wat je moet weten over effectieve communicatie en kleurrijk gedrag

Digitale editie

Uitgeverij Haystack

www.haystack.nl

needle@haystack.nl

Auteur: Peter Haenraets en Hans van Elewout

Redacteur: Susan van Ass

Corrector: Carolien van der Ven

Foto auteurs: Johan Seijbel (Seijbel Photography)

Vormgeving omslag en figuren: Jessica Wieberdink (Focus Boekontwerp)

Opmaak: Debbie Brok (Focus Boekontwerp)

E-book: Debbie Brok (Focus Boekontwerp)

ISBN: 9789461264657

NUR: 800

BISAC: BUS007000, BUS000000

© 2021 Peter Haenraets en Hans van Elewout

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Hoewel dit boek met veel zorg is samengesteld, aanvaardt schrijver noch uitgever enige aansprakelijkheid voor schade ontstaan door eventuele fouten en/of onvolkomenheden in dit boek.

PROLOOG
VOORKLEUREN

Snelle vooruitblik

Leer je eigen en andermans gedrag kennen en doe daar vervolgens je voordeel mee – dat is waar het in DISC van A tot Z om draait. Of dat handig is? Nou en of! Zeker voor managers, coaches en leidinggevenden, maar in feite voor íédereen die beter wil communiceren. Je leert waarom mensen doen zoals ze doen. Wie eenmaal goed zicht heeft op gedrag, kan daar slim op anticiperen. Zo kun je individueel en als team betere resultaten realiseren en onverwachte moeilijkheden of onvoorziene hindernissen makkelijker ontwijken of juist effectief het hoofd bieden. Je hoeft dus absoluut geen kameleon te zijn, maar je moet wel waar nodig kunnen afstemmen op individuele en teamkleuren, ofwel af en toe kortstondig van kleur kunnen verschieten. In vaktermen noemen we dit stijlflexibiliteit. In dit boek krijg je voor die afstemming handige tips, handvatten en vooral heel veel praktijkcasussen aangereikt. Relevantie is gegarandeerd, want wij, Peter Haenraets en Hans van Elewout, coachen al vele jaren organisaties, managers, teams en ondernemers succesvol met DISC. Tevens leiden wij vanuit onze eigen DISC•ACADEMY jaarlijks tientallen coaches, trainers, leidinggevenden, ondernemers en hr-adviseurs op om aan de slag te kunnen als gecertificeerd DISC-specialist en hebben we daarnaast reeds honderden mensen in organisaties succesvol begeleid en ondersteund op het gebied van leiderschap, communicatie en gedrag.

In DISC van A tot Z vind je enerzijds een grondige uiteenzetting van de basis van het DISC-model, waarmee je het voorkeursgedrag van mensen op praktische wijze kunt uitkristalliseren in de bekende kleuren rood, geel, groen en blauw, en anderzijds zorgen we ook voor een doorontwikkelde versie van DISC die nauw aansluit bij thema’s als leiderschap, teamcultuur en sales. Daarnaast nemen we je in het boek mee naar talloze praktijkvoorbeelden en casussen die we de afgelopen jaren verzameld hebben.

Over de auteurs

Wij zijn sinds 2015 samen eigenaar van Julíus® – Working Knowledge. Ons eerste gezamenlijke project, dat al in 2013 als cocreatie begon, was de ontwikkeling van de gelijknamige Julíus®-leiderschapsapp, die voortdurend wordt geactualiseerd en voorzien van updates. De Julíus®-app is inmiddels zelfs een official trademark en daar zijn we oprecht heel trots op. Bedrijven die deze app inzetten, vroegen steeds vaker om trainingen omtrent leiderschap en coaching op basis van de DISC-methode. Daarop hebben wij besloten om nog intensiever te gaan samenwerken en ontwikkelden we naast Julíus® een geheel nieuw opleidingsbureau: DISC•ACADEMY. Het was al lange tijd onze droom om eigen DISC-rapporten te mogen afgeven en gecertificeerd DISC-opleider te worden. Met het nodige doorzettingsvermogen is het ons uiteindelijk gelukt om alle licenties hiervoor daadwerkelijk te vergaren. Een eigen portal, een eigen algoritme en het recht om anderen op te leiden én te certificeren zijn realiteit geworden.

Wij gaan beiden uit van de kracht en de kwaliteit van het DISC-model en willen graag dat klanten deze bij DISC•ACADEMY aan den lijve ondervinden. Onze beide eenmanszaken werden om dit te realiseren vrijwel volledig in elkaar geschoven.

We kozen doelbewust voor DISC als basis omdat dit een ijzersterk omgevingsmodel is, dat zich door de jaren heen in theorie en praktijk ruimschoots heeft bewezen. DISC staat dicht bij de mensen, is zeer concreet en kan dankzij de grote ervaring die wij inmiddels hebben doeltreffend worden ingezet. Bij DISC•ACADEMY kunnen mensen die trainen, coachen of leidinggeven officieel DISC-gecertificeerd worden tijdens een tweedaagse opleiding. Jaarlijks stromen tientallen officieel DISC-gecertificeerden uit. Je kunt echter ook voor vervolgtrainingen gaan en bijvoorbeeld DISC-master worden ofwel een expert in het analyseren van de DISC-grafieken. Lang voordat we startten met DISC•ACADEMY gebruikten we het model al in onze eigen trainingen en coaching. DISC is volgens ons dan ook gewoon de meest praktische en effectiefste methode om gedragsvoorkeuren te analyseren en de communicatie tussen mensen op tal van fronten te verbeteren.

Peter Haenraets (1975)

Ik volgde midden jaren negentig hbo-verpleegkunde en later haalde ik mijn MBA-titel Personal Leadership in Innovation and Change in Nijmegen. Al doende ontwikkelde ik me tot zorgmanager en dat werk heb ik tot 2010 gedaan. Daarna switchte ik in de richting van trainer, coach en opleider.

De vraag waarom mensen doen zoals ze doen, houdt mij al jaren bezig. Graag zet ik mijn passie, kennis en ervaring met veel bevlogenheid in om organisaties, teams en individuen te ondersteunen om hun potentieel te verzilveren en om te zetten in kwaliteit en resultaat. Vanuit action learning (leren door te doen) begeleid ik heel procesgericht en pragmatisch de zoek- en vindtocht naar de kern.

Typeer mij gerust als inhoudelijk, uiterst humorvol, prestatiegericht, pietje precies, licht bourgondisch en sterk analytisch (overigens kunnen volgens Hans de bewoordingen ‘uiterst’ en ‘licht’ soms ook omgedraaid voorkomen).

Hans van Elewout (1962)

Ik heb van origine een commerciële achtergrond. Ik volgde verschillende sales- en managementopleidingen. Vanaf 1997 tot 2004 heb ik teams mogen begeleiden, in het begin als manager en later ook als trainer. In 2005 heb ik de stap gezet naar het coachingvak. Van nature ben ik enorm geïnteresseerd in én geïnspireerd door mensen. Ze geven me energie en vanuit enthousiasme kan ik anderen ‘een stukje op weg helpen’. Met andere woorden: ik heb van mijn passie mijn professie kunnen maken.

Vanuit vertrouwen zorg ik er mede voor dat mensen en/in organisaties in beweging komen. Karakteristieke kenmerken van mij zijn: open, authentiek, gezellig, laagdrempelig, praktisch, confronterend, humoristisch, doelgericht en direct.

Samen

Toen wij, Peter en Hans, elkaar ontmoetten, klikte het eigenlijk meteen en langzaam maar zeker besloten we om onze bedrijven samen te voegen. Waar Hans vooral geel/rood kleurt in termen van het DISC-model, is Peter vooral rood/blauw van aard. We vullen elkaar in de praktijk dan ook goed aan!

HOOFDSTUK 1.
WAT IS DE ECHTE KLEUR VAN DE KAMELEON?
PRIMAIRE KLEUREN

Korte historie van het DISC-model

Bij de moderne DISC-analyse spelen de kleuren rood, geel, groen en blauw een hoofdrol. Elke kleur staat voor een specifieke gedragsvoorkeur. Deze stijlen kun je ook met de volgorde van de letters (DISC) weergeven: Doelgericht, Interactief, Stabiel en Conformerend.

Om het huidige DISC-model beter te kunnen begrijpen is het goed om even kort in de geschiedenisboeken te duiken en terug te gaan naar waar de oorsprong ligt van wat we nu DISC noemen.

William Marston is de schepper van het DISC-model

De geschiedenis van DISC gaat helemaal terug naar het begin van twintigste eeuw, 1928 om precies te zijn. Het model is in de loop der tijd voortdurend in ontwikkeling geweest.

DISC is een van de populairste gedragsmodellen en de analyse is in de afgelopen veertig jaar meer dan vijftig miljoen keer gebruikt. Het DISC-model is gebaseerd op onderzoek van psycholoog William Moulton Marston (1893-1947), dat hij publiceerde in het boek Emotions of Normal People. Hij studeerde af aan de universiteit van Harvard en werd in de jaren twintig professor aan de Columbia University. Marston was nieuwsgierig naar het gedrag van ‘normale’ mensen in specifieke situaties. Hij was een moderne man met een feministische inslag. Naast DISC is hij óók de bedenker van Wonder Woman, een van de allereerste vrouwelijke superhelden. Op basis van deze klassieke comic zijn in 1984 en 2017 twee grote bioscoopfilms gemaakt. Bij Wonder Woman zijn er geen verpletterende laserstralen of opgeblazen testosteronspieren zoals bij de Hulk, maar worden liefde, waarde en schoonheid ingezet om de wereld te redden. William Marston dacht niet in hokjes en was er absoluut niet op uit om over anderen te oordelen. Dat zie je goed terug in het DISC-model, dat expliciet niet over goed of fout gaat, maar over verschillende gedragsvoorkeuren met hun eigen mogelijkheden en valkuilen.

Alledaagse emoties gerangschikt

Gelijke kansen voor iedereen was belangrijk voor Marston, wat je goed terugziet in de DISC-systematiek. Voor de psycholoog was onder meer het werk van gedragswetenschapper Carl Jung een duidelijke inspiratiebron. Marston schreef met medewerking van andere auteurs een vijftal boeken. Het eerdergenoemde boek Emotions of Normal People uit 1928 vormde de basis voor het huidige DISC-model. Marston observeerde mensen intensief en veelvuldig om tot zijn theorie te komen. In Emotions of Normal People zette hij een as uit met actief (reagerend) en passief gedrag (niet-reagerend). Dit gedrag zette hij af tegen een as met daarop een vijandige en een goedgezinde omgeving. Zo ontstond de basis van het vierkwadrantenmodel (later DISC genaamd). Iedereen vertoont volgens Marston gedrag in elke categorie, maar neigt ertoe een zelfconcept te ontwikkelen dat in de kern past in een van de kwadranten.

Tegenwoordig noemen we dat de primaire gedragsvoorkeur. Op die manier kun je gedrag objectief observeren in plaats van subjectief en beoordelend. Uiteindelijk beschreef Marston vier fundamentele temperamenten, die je in het huidige DISC-model herkent als rood (Doelgericht), geel (Interactief), groen (Stabiel) en blauw (Conformerend). De kracht van het DISC-model schuilt in zijn eenvoud en hoge betrouwbaarheidsgehalte. Het is een effectieve methode die de kennis van het menselijk gedrag vergroot.

Hippocrates dacht al over DISC!

Bijzonder is dat ook al in de Griekse oudheid, bijna tweeënhalfduizend jaar geleden, vier verschillende temperamenten werden onderscheiden. Nog opvallender: de betreffende theorie van de arts Hippocrates leek in de kern best al veel op het huidige vierkwadrantenmodel van DISC. Hippocrates, die vierhonderd jaar voor Christus actief was, geloofde dat de mentale gezondheid van de mens vooral afhangt van de balans tussen verschillende lichaamssappen. Concreet gaat het om bloed, gele gal, slijm en zwarte gal. Die theorie paste goed bij het heersende idee over de aansluiting van de elementen aarde, water, vuur en lucht. Ziekte ontstaat in die visie door een disbalans in de vier verschillende sappen. De Griekse arts Hippocrates zette vraagtekens bij de traditionele medische leer, die stelde dat ziekte door de goden werd gezonden of ontstond door een ongunstige stand van de zon. Hippocrates zag een steeds duidelijker verband tussen slechte leefomstandigheden en ziekte. De Griek maakte op die manier van de geneeskunde langzaam maar zeker een hedendaagse wetenschap. Hij liet zijn leerlingen een eed afleggen zodra ze zelf arts werden. De betreffende eed van Hippocrates werd vroeger gezworen bij Asclepius, de god van de geneeskunde. Deze god werd gesymboliseerd door een staf waar een slang omheen kronkelt. Je kent vast het esculaapteken, dat nog steeds veelvuldig wordt gebruikt door artsen en apothekers. Hippocrates had ook vooruitstrevende ideeën over het gedrag van mensen. Hij dacht dat als één sap in een mens relatief veel aanwezig was, dit tot een typering van het karakter leidde. Deze theorie werd ook wel aangeduid als de Humores-leer.

Afhankelijk van welk sap bij iemand overheerst, typeerde hij vier temparementen, die al sterk leken op de vier gedragsstijlen van DISC.

Wat is DISC?

Een DISC-analyse helpt om eigen en andermans gedrag beter te begrijpen. Waarom stuurt die ene collega altijd een lege mail met alleen een kort onderwerp? Wat is er aan de hand met die jongen van hr die zich zo vaak terugtrekt op kantoor? Is het niet een beetje raar dat Julia, de accountmanager, zo vaak bij de koffiemachine staat te kletsen over kleding, voetbal en relaties? En waarom zegt beleidsmedewerker Linda zo weinig op vergaderingen, terwijl ze meer dan genoeg goede ideeën heeft?

Zo zijn er nog honderden gedragingen die iets vertellen over iemands voorkeurskleur of -kleuren. DISC is een omgevingsgericht gedragsmodel dat voorkeursgedrag in kaart brengt. Het geeft zicht op een brede waaier aan gedrag. Verrassend veel gedragingen kunnen met DISC beter worden begrepen. Het laat zien wat ons motiveert, wat we doen, wat we denken, en op welke manier we doelen willen bereiken. Tevens vertelt het hoe we communiceren met anderen en hoe we het liefst zien hoe anderen met ons communiceren. DISC is een universeel toepasbaar model. Het kan dankzij de kleuren en de letters heel makkelijk worden onthouden en het is praktisch om mee te werken.

DISC richt zich op individuele patronen van waarneembaar gedrag. Belangrijk is dat DISC geen waardeoordeel in zich draagt. Er valt hier niks te winnen, je wordt niet beoordeeld en elke kleur heeft zijn eigen krachten en valkuilen. De aanpak van DISC richt zich op behoeften, gedrag en emotie. Het laat zien hoe je gedrag deels bepaald wordt door aanleg en deels aangeleerd is. Het is dus expliciet geen meting van je intelligentie, vaardigheden, opleiding of ervaring. Ofwel: DISC is een methode die je helpt meer aandacht aan de juiste communicatie te besteden. Dat maakt het een veilige systematiek, die vooral gericht is op meer wederzijds begrip en betere samenwerking.

Welke voorkeursstijlen zijn er?

Bij de DISC-analyse spelen de kleuren rood, geel, groen en blauw een hoofdrol, zoals gezegd ook aan te geven met de letters DISC: Doelgericht, Interactief, Stabiel en Conformerend.

Eén of meerdere voorkeurskleuren?

We gebruiken de kleuren en de letters in dit boek afwisselend. Ze geven je inzicht in gedrag, wat goed kan helpen om elkaar beter te begrijpen. Het is belangrijk om er geen karikatuur van gedragskleuren van te maken, zoals een rode agressieve rakker of een conflictvermijdend C’tje. Op die manier zet je de ander en eigenlijk vooral jezelf meteen in de hoek, simpelweg omdat die manier van naar elkaar kijken je niet op de gewenste route van verbetering zet. Er zijn mensen met één duidelijke voorkeurskleur, met twee sterke voorkeurskleuren en met drie of zelfs vier voorkeuren. Iedereen heeft in principe de beschikking over alle kleuren, maar in de meeste gevallen is er duidelijk voorkeursgedrag gecombineerd met een duidelijke secundaire kleur. Een profiel dat je bijvoorbeeld af en toe ziet, is rood met als secundaire kleur blauw en weinig geel of groen. De betreffende persoon kan in de praktijk wel degelijk af en toe geel of groen gedrag laten zien, maar niet zo heel lang, want hij moet zich daarvoor een beetje forceren en dat betekent dat hij energie gaat lekken. Het kan handig zijn om incidenteel even een andere kleur dan je hoofdkleur te laten zien, maar niet als je je moet forceren om je anders voor te doen dan je bent. Het accepteren van je eigen en andermans kleuren is het uitgangspunt. Zoals Cyndi Lauper al zong: ‘Your true colors are beautiful.’

Dit is het einde van de preview. Ga voor meer informatie over dit boek naar de website van Uitgeverij Haystack of bestel het boek bij uw favoriete boekhandel