Over dit boek

Heb jij het gevoel dat mensen je niet altijd serieus nemen? Dan is het hoog tijd dat je gaat werken aan je natuurlijke gezag, het struikelblok voor veel vrouwen.

De volgende keer dat je het woord krijgt, wordt het stil. Mensen stoppen met praten, leggen hun telefoon neer en luisteren aandachtig naar jouw ideeën. Want dat is wat er gebeurt als je jouw natuurlijke gezag de ruimte geeft.

Wat niet werkt? Te veel praten, al je twijfels delen en zo emotioneel zijn. Wat wel werkt? Zeg duidelijk wat je wilt, luister aandachtig en neem meer ruimte wanneer het nodig is.

De bekende dagvoorzitter en communicatiedeskundige Marinda Hall leert je alle skills die je nodig hebt om af te rekenen met haantjesgedrag, spontaan te reageren op onverwachte opmerkingen en de aandacht te krijgen die je verdient.

Marinda Hall studeerde communicatiewetenschappen en ontwikkelde zich tot een van Nederlands bekendste moderators en dagvoorzitters. Het is haar missie om vrouwen meer zelfvertrouwen te geven en te laten kennismaken met de kunst van charismatisch gezag.

Inhoud

Natuurlijk gezag is niet zo natuurlijk

Aan de slag

Wat is natuurlijk gezag?

Zelfkennis voor meer natuurlijk gezag

Spreken met meer natuurlijk gezag

Bewegen met meer natuurlijk gezag

Interactie met anderen

Great power, great responsibility

Dankwoord

Over Marinda Hall

Literatuurlijst

Marinda Hall

Stil, ze gaat wat zeggen

Iedereen overtuigen met natuurlijk gezag

Digitale editie op basis van eerste druk mei 2024

Uitgeverij Haystack

www.haystack.nl

needle@haystack.nl

Auteur: Marinda Hall

Redacteur: Susan van Ass

Corrector: Job van Dijk

Foto auteur: Peter Roelofs

Vormgeving omslag: Jessica Wieberdink

Opmaak binnenwerk en e-book: Debbie Brok

ISBN 9789461266187

NUR 770

BISAC BUS007010

Thema JMHC

© 2024 Marinda Hall

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Hoewel dit boek met veel zorg is samengesteld, aanvaardt schrijver noch uitgever enige aansprakelijkheid voor schade ontstaan door eventuele fouten en/of onvolkomenheden in dit boek.

Je ideeën worden midden in een vergadering afgepakt.

Je bent adviseur en hebt vlekken in je nek wanneer je het woord probeert te krijgen.

Je moet je zelf overschreeuwen om gehoord te worden.

Je bent Managing Director en wordt gekleineerd door je collega’s in het managementteam.

Je zit met gebalde vuisten in vergaderingen omdat collega’s je negeren.

Je bent de expert die te horen krijgt dat ze ‘emotioneel reageert’ wanneer je voet bij stuk houdt bij contractonderhandelingen.

Je bent niet jezelf op je werk.

Je bent de vrouwelijke hoofdeconoom van ABN AMRO die in een talkshow wordt aangesproken als ‘meisje’ en voortdurend ongestraft in de reden wordt gevallen.

Mensen die veel minder kennis en ervaring hebben dan jij, krijgen wel de promotie die jij graag had willen hebben.

Verlammende onzekerheid als hindernis in je carrière.

Natuurlijk gezag is niet zo natuurlijk

Het gevoel dat je niet wordt gezien, niet wordt gehoord. Komt het je bekend voor? Ken je ook mensen die van nature overwicht hebben? Mensen waar iedereen naar luistert wanneer ze iets zeggen? Mensen met een bepaalde blik, een manier van spreken? Ze lijken zo zelfverzekerd, alsof ze door niets van de wijs worden gebracht. Die mensen hebben natuurlijk gezag. Je gunt ze vanzelf de spreektijd en neemt hun woorden serieus.

Dat natuurlijke gezag zien we door het gedrag, we zien het aan de buitenkant. Aan de binnenkant, in hun hoofd, hebben die mensen een bepaalde rust. Ze laten zich niet gek maken.

Dat gedrag en die rust in het hoofd zijn aan te leren. Als je maar vaak genoeg iets bewust doet, verandert het vanzelf in een gewoonte. Je kunt je gedachtepatronen leren kennen en aanpassen. Je kunt emoties voelen en voorkomen dat ze een loopje met je nemen. Kortom, natuurlijk gezag is heus niet zo natuurlijk.

Wil jij meer natuurlijk gezag ontwikkelen? Ben je dan bereid te experimenteren? Misschien betekent het voor jou geen allemansvriend meer te willen zijn. Of op de rem te stappen en tactvol te zijn. Durf je naar je eigen overtuigingen te kijken? Misschien moet je perfectionisme onder de loep. In hoeverre wil jij de controle hebben over je omgeving? Een andere manier van denken en doen vraagt mentale discipline, reflectie en flexibiliteit en ik weet zeker dat je dat hebt. Anders had je dit boek niet in handen.

Je vindt hier geen abstracte communicatietheorieën of modellen. Ik geef je een palet van middelen en denkwijzen waarmee je efficiënter en relaxter kunt communiceren. Zo kun jij je meer met je echte werk bezighouden. De stappen en denkoefeningen zijn haalbaar en praktisch. Ze zullen soms zelfs voor de hand liggend voelen. Maar ik weet zeker dat wanneer je bewuster bent van de thema’s in het boek en de stappen in de praktijk brengt, je er voordeel uit gaat halen. Het is niet de bedoeling dat je in de kern anders wordt, maar dat anderen wel een verandering zien. De manier waarop je iets zegt is net wat anders, je hebt een bepaalde rust. Daarmee krijg jij natuurlijk gezag.

Waarom voor vrouwen?

Veel mensen zouden baat hebben bij meer natuurlijk gezag. Ben je man, of ben je opgevoed als jongen? Wees hier welkom en neem mee wat voor je werkt. Dit boek is relevant voor iedereen die meer wil weten over natuurlijk gezag. Toch richt ik me tot jou, beste vrouw, opgevoed als westers meisje. Jij hebt misschien net als ik geleerd dat als je maar hard genoeg je best doet, je wel wordt gezien. Of dat je niet moet bluffen. Misschien heb je het gevoel dat je jezelf meer moet bewijzen om serieus te worden genomen. Die lessen krijgen vrouwen vaker dan mannen en ze blijven als diepgewortelde, bijna onbewuste, overtuigingen bij ons.

We leven in een maatschappij waarin de gewoontes en spelregels binnen organisaties zijn geboren in een verleden waarin mannen de scepter zwaaiden. De top van die organisaties wordt nog altijd bewoond door een mannelijke meerderheid met een bijbehorende masculiene en vaak extraverte cultuur. Door net iets flexibeler te zijn met ons gedrag, kunnen we veel beter en makkelijker worden gezien en gehoord en daarmee de impact hebben die we willen. Hieronder vind je een voorbeeld uit de praktijk.

Stakeholders in de steek

Een nieuw wetsvoorstel was in de maak. Voordat de formele juridische fase in zou gaan, wilde het team bij het ministerie weten hoe diverse belanghebbenden erover dachten. Hoe zou die wet invloed hebben op commerciële bedrijfsvoering in de branche? Hoe dachten andere partijen vanuit maatschappelijke en milieubelangen erover? Er werd een stakeholdersbijeenkomst georganiseerd en ik was aanwezig als moderator van het gesprek.

Ik zag direct hoe gefrustreerd de ‘marktpartijen’ waren en hoe weinig oog de ambtenaren voor hen leken te hebben. Niet uit onwelwillendheid, maar omdat die rijksambtenaren ontzettend op hun woorden moeten letten. Als zij iets verkeerd zouden zeggen, waren ze bang dat het binnen een mum van tijd bij de minister zou belanden en er grote consequenties aan zouden hangen. Ze waren vooral aan het zorgen dat ze zelf veilig waren, dat ze de bewindslieden uit de wind hielden en dat ze de krappe tijdslijn voor het indienen van de beleidstukken zouden halen.

Het team zat er gesloten bij, de benen en armen over elkaar. De zinnen van de projectleider eindigden in toon omhoog, alsof er telkens een vraag werd gesteld tijdens de uitleg. Er was weinig oogcontact. Er werd niet bevestigend geknikt, niet enthousiast of empathisch gereageerd op de genodigden. Ook in de acties en het taalgebruik merkte ik weinig begrip. De antwoorden waren zo lang dat er geen touw aan vast te knopen was en ze gebruikten veel jargon. Bij het bedanken van de aanwezigen aan het einde, keek de projectleider naar beneden.

Nogmaals, dit gedrag is niet opzettelijk kwaad bedoeld maar komt voort uit wat er in de hoofden van het team gebeurt. Voor de genodigden lijkt het gesloten, ongeïnteresseerd, onzeker, ondankbaar en nors. Dit is precies niet wat ze willen uitstralen en werkt de geloofwaardigheid en samenwerking tegen. Uiteindelijk dreigt het project, de nieuwe wet, minder draagvlak te krijgen en daarmee minder succesvol te zijn. Gelukkig waren er nog extra bijeenkomsten en kon ik voor die tijd met het team aan de slag. Ze kregen uitleg, konden met elkaar oefenen en hielden een paar belangrijke denkwijzen in hun hoofd. Met wat meer natuurlijk gezag, meer zelfbewustzijn, waren ze veel betere gesprekspartners voor hun zo waardevolle stakeholders. Ze konden een gewogen eindrapport opstellen voor hun minister.

Voor vrouwen en alle andere outsiders

Naast dat ik vrouw ben, weet ik hoe het is om een ander soort outsider te zijn. Als kind heb ik achtereenvolgens in Engeland, de Verenigde Staten, Schotland en Nederland gewoond. Mijn vader werkte voor een Amerikaans bedrijf en mijn ouders zochten het avontuur op. Ze verhuisden regelmatig naar waar het werk van mijn vader ons bracht.

Door die vele verhuizingen en zes verschillende basisscholen, weet ik hoe het voelt om mensen en gebeurtenissen niet te begrijpen en me stilletjes aan te moeten passen. Toen ik als zesjarige vanuit het Zuid-Engelse Hampshire naar de Amerikaanse stad Oregon verhuisde, stonden de leerlingen elke ochtend op om met hun rechterhand op het hart de Amerikaanse vlag toe te spreken. Ik hoor ze nog in koor zeggen ‘I pledge allegiance to the Flag of the United States of America’. Vanuit het enigszins competitieve maar vrolijke Amerikaanse schoolsysteem vertrokken we naar Schotland. Lijfstraffen waren net afgeschaft toen ik daar op school kwam. We moesten elke ochtend, ook in de Schotse regen, met onze schooluniformen aan in de rij staan. De klas die het meest rechtop en netjes achter elkaar stond, mocht naar binnen.

Toen ik vanuit het prachtige groene Schotland naar Nederland verhuisde, schrok ik toen kinderen ineens hun stoel pakten om in een kring te zitten. Dat had ik nog nooit gezien. Ik begreep er letterlijk niets van omdat ik nog geen Nederlands sprak, maar wende al snel aan de losse stijl in Nederland.

Al die verhuizingen hebben me bijgebracht niet te snel te oordelen over hoe mensen iets doen. Ik leerde te kijken en mee te bewegen en daarna pas proberen te begrijpen. Daarmee ontwikkelde ik een sterke tolerantie voor het niet precies begrijpen wat er gebeurt. Tegenwoordig heb ik daar veel aan. De dingen gaan niet altijd zoals ik verwacht en ik kan me aanpassen zonder dat ik mezelf verlies.

Outsider zijn leert je veel over jezelf. Je leert wat jij belangrijk vindt. Niet wat aan de buitenkant direct zichtbaar is, maar je diepe waarden en normen. Als je je dan verdiept in de anderen om je heen, kom je erachter dat die vaak niet veel verschillen. Alleen de manier waarop dat wordt geuit, wat je aan de buitenkant ziet, kan onverwacht zijn. Beleefdheid, tact en eerlijkheid worden bijvoorbeeld op een andere manier geuit in verschillende culturen. ‘Excuse me!’ in de Londense tube klinkt voor Nederlandse oren beleefd maar daarmee bedoelt de gehaaste bankier op de roltrap ’rot op, je staat in de weg’. Onze Hollandse eerlijkheid wordt in het buitenland vaak gezien als lomp en impertinent. Kortom, het is maar net hoe je naar gedrag kijkt en welke betekenis je eraan geeft.

Organisaties zijn vaak masculiene, extraverte plekken, waarin niet iedereen zich automatisch thuis voelt. Er zijn op ons werk verschillende manieren om dingen te doen, zoveel conventies waar we mee te maken hebben. Er zijn fysieke, mentale en psychische belemmeringen die ons buiten de groep kunnen doen voelen. Zelfs echt buiten de groep laten zijn.

Mijn wens is dat iedereen de tools in handen heeft om zich overal thuis te doen voelen. Mijn wens is dat iedereen op waarde wordt geschat, hoe afwijkend van de norm je dan ook bent. Dit boek heb ik met vrouwen in mijn achterhoofd geschreven en iedereen die zich als vrouw identificeert. Maar eigenlijk is het voor alle outsiders die ook insider willen zijn.

Aan de slag

Lees tussen de bedrijven door, het leven is al druk genoeg

Terwijl je dit boek in je handen hebt, heb je waarschijnlijk een volle agenda en een vol hoofd. De tijd vinden om een heel boek te lezen en dan te beginnen aan een stappenplan om meer natuurlijk gezag te ontwikkelen, is veelgevraagd. Daarom is dit boek zo geschreven dat je eruit kunt pakken wat je nu nodig hebt. Daarmee kun je aan de slag gaan en direct experimenteren in de praktijk. Op een later moment kun je het boek weer oppakken en verder gaan.

Mocht je wel aangenaam de tijd hebben om erin te duiken, schenk iets lekkers te drinken voor jezelf in, doe je voeten omhoog en klop jezelf op de schouders dat je de tijd voor jezelf pakt.

Schrijf in dit boek

Misschien ben je net als ik en voelt het gek om in een boek te schrijven. Toch zeg ik je, overwin dat principe en krabbel erop los. Zorg dat dit boek voor jou gaat werken. Schrijf wat in je opkomt, zet namen van mensen erbij als je iets leest wat aan hen doet denken, zet een uitroepteken ergens bij als je het wilt terugvinden.

Maak er een werkboek van, als je wilt. Zet een datum wanneer je met dat onderwerp gaat experimenteren en schrijf je bevindingen erbij. Mijn wens is dat dit kersverse boek uiteindelijk volgekalkt met aantekeningen en uitroeptekens, met post-its, ezelsoren en een gekreukte kaft zijn dienst aan je bewijst.

Ja, nu!

Doe het hier om te oefenen. Schrijf iets leuks, iets aardigs voor jezelf. Maak een smiley, bijvoorbeeld. Wat tekende je op schoolschriften en in je agenda vroeger?

--------------------------------------

--------------------------------------

--------------------------------------

--------------------------------------

--------------------------------------

Waar te beginnen?

Het uitgangspunt van leren en ontwikkelen, is dat je gedrag kunt aanpassen. Mensen zijn in staat te reflecteren, naar hun gedrag te kijken en het te veranderen. Denk maar aan zoiets verslavends als roken: het lukt mensen om zo’n ingeslepen gewoonte en zelfs verslaving aan te pakken. Gedrag is bij uitstek iets waar we bewust mee kunnen experimenteren. Hoe pakt het uit wanneer ik iets zo aanpak? Werkte dat? Wat zou ik de volgende keer anders kunnen doen? Het leuke is dat we de hele dag door interacties hebben en kunnen oefenen. Zonder het te weten kan iedereen ons proefkonijn zijn, net zolang tot we iets hebben gevonden waarmee we tevreden zijn. Dat brengt me op mijn bijbaantje, waar ik regelmatig in het water belandde.

Met mayonaise van de glijbaan

Als vijftienjarige vond ik een bijbaan in het lokale zwembad. Niet zomaar een zwembad, maar een gloednieuw subtropisch zwemparadijs. Er was een groot wedstrijdbad en een recreatiebad met stroomversnelling, glijbaan, kinderbadjes en een bubbelbad. Destijds was het allemaal niet zo streng met de regels en moest ik met een andere collega toezicht houden. Met mijn B-diploma stond ik daar in de bloedhitte urenlang op te letten of mensen geen domme dingen deden en kleine kinderen niet zonder bandjes in het diepe sprongen.

Domme dingen gebeurden er genoeg. Kinderen die zich insmeerden met mayonaise om sneller van de glijbaan te gaan, mensen die flessen shampoo leegden in het bubbelbad, grote jongens die veel te hard met ballen gooiden met peuters om hen heen. Het aanspreken van bezoekers was dus aan de orde van de dag.

De eerste maanden deed ik mijn oudere, mannelijke collega’s na. Ik maakte me breed en schreeuwde dat ze moesten ophouden. Dat had twee uitkomsten: ik werd volkomen genegeerd of ik kreeg een grote bek terug. Niet zelden greep er eentje me bij mijn pols en werd ik met kleren en al het water ingegooid. Het waren harde lessen om voor het zicht van alle zwembad- en restaurantbezoekers als een verzopen kat naar de personeelsruimte te lopen om droge kleren aan te trekken.

Om te zorgen dat die grote jongens zich aan de regels hielden, moest ik het over een andere boeg gooien. Ik keek goed wie de stoerste was, maakte oogcontact, gaf een subtiele nee-knik en richtte mijn blik op de dobberende peuters achter hem. Die grote jongen was natuurlijk niet van steen en zag dat ze moesten stoppen met smijten om ongelukken te voorkomen. Niemand anders zag het, niemand had gezichtsverlies. De jongens konden ergens anders verder spelen, de leuke meisjes die ze op het oog hadden verkasten mee.

Die kleine interventies maakten verschil, ook al duurde het wat langer tot ik bezoekers kon aanspreken omdat ik geduld moest hebben tot ik oogcontact had. Door goed te kijken, mijn stijl aan te passen en toch voet bij stuk te houden, kreeg ik minder vaak een nat pak. Tot aan het einde van mijn studie heb ik daar gewerkt. Het was een ontzettend leerzame en leuke bijbaan, maar ik heb er wel een grondige hekel aan zwembaden aan overgehouden.

Waarom vertel ik je over mijn bijbaantje? Omdat ik toen al leerde dat je anderen niet precies na moet doen, maar moet kijken wat bij jezelf past. Ik moest niet mijn oudere, mannelijke collega’s nadoen maar bedenken wat mijn eigen stijl was. De luidruchtige en onrustige bezoekers dwongen me om telkens te oefenen en mijn interventies bij te schaven, net zolang tot ze effect kregen.

Als professionals komen we allemaal in situaties waarbij onze stijl niet blijkt te passen. Waarschijnlijk is het allemaal wat subtieler dan het voorbeeld uit mijn jeugd, maar het vraagt hetzelfde: kijken naar een situatie en ons gedrag aanpassen zodat we kunnen bereiken wat we willen. Het doel, de boodschap, kan precies hetzelfde blijven. Soms willen we voorkomen dat een peuter wordt geraakt door een bal, soms willen we een belangrijk argument ter tafel brengen. De manier waarop je dat voor elkaar krijgt, kies je na het lezen van dit boek voortaan zelf, zodat het effectiever is.

Wees een mengpaneel

Zie jouw argumenten, ideeën of boodschap als je eigen muziek die soms net anders moet worden getuned om goed over te komen. Je muziek blijft hetzelfde, de manier waarop je het brengt verandert zodat het publiek je goed kan horen. Het is niet voor niets dat artiesten altijd hun eigen geluidstechnici op tournee meebrengen. Zij weten precies hoe de muziek moet klinken en gebruiken hun mengpaneel en allerlei andere ingewikkelde apparatuur om dat voor elkaar te krijgen. Ze weten ook dat de stemmen van bandleden net iets verschillen van elkaar en anders moeten worden gemengd en versterkt. Dat geldt voor ons allemaal. We hebben allemaal van nature een bepaalde manier van communiceren, bewegen en denken. Het geheim van natuurlijk gezag is dat je van jezelf weet hoe je van nature klinkt, wat je natuurlijke mix is, zodat je weet hoe je jouw mengpaneel het beste kunt instellen.

Paradiso of Pinkpop?

Geluidstechnici stemmen hun installatie elke keer af, de knoppen staan overal net wat anders afgesteld. Het maakt uit of ze op Pinkpop staan of in een kleine studio staan te mixen. Dit geldt dus ook voor jou. Hoe ga je het beste je boodschap overbrengen? Ben je een-op-een met iemand in gesprek? Of voor een grotere groep? Moet je nu meer van je laten horen en zien, of juist een bescheidenere rol pakken? Kent iedereen jou, of moet je hun vertrouwen nog winnen? Kijk naar de context, pas je aan. In dit boek gaan we dieper in op welke gedachten helpen of misschien in de weg zitten, hoe je jezelf meer kunt laten zien en horen en waar je op zou moeten letten.

Radiohead of Harry Styles?

Naast dat het uitmaakt wat je zegt, welke muziek je maakt, maakt het ook veel uit wie naar de muziek luistert. Ik was een tijdje geleden bij Balthazar, een Belgische band, en concertzaal Paradiso was afgeladen vol. Als je weleens naar concerten gaat, dan weet je dat we in Nederland voortdurend door de muziek heen praten. Artiesten noemen het ook wel ‘the Dutch Disease’ en we zijn er berucht om. Balthazar begon de set met wat luide nummers maar wilde uiteindelijk ook een wat meer ingetogen nummer spelen. De leadzanger wist dat dit nummer niet overeind zou blijven tussen het getetter in de zaal en vroeg op niet-subtiele wijze of iedereen even stil kon zijn. Die lompe manier van vragen paste goed bij het Amsterdamse publiek, het was stil in de zaal en iedereen genoot van de intiemere sfeer van het sferische nummer.

Jouw publiek is ook van groot belang. In hoeverre vinden ze details belangrijk? Moet je juist op hoofdlijnen blijven? Hoe stellig moet je zijn? Wat is hun belang en hoe pas jij jouw boodschap aan? Balthazar vond het belangrijk dat ze hun ingetogenere nummers ook goed over de bühne konden krijgen. De leadzanger wist precies welke assertieve toon bij het publiek paste en kreeg het voor elkaar. Pas jouw stijl en boodschap dus aan. Er is niet één manier om gezien en gehoord te worden, het hangt altijd af van de omgeving en het publiek. Natuurlijk gezag bestaat dus uit vele knoppen waar jij zelf aan kunt draaien. Die knoppen hoeven niet allemaal in één keer om.

Duwtjes, geen grote stappen

Wanneer je met één van de knoppen aan de slag wil gaan, is het belangrijk deze met zachte hand te bedienen. Telkens een klein beetje veranderen werkt beter dan in één keer de boel om te willen gooien. Amy Cuddy is een Amerikaanse sociaal psycholoog en heeft naar aanleiding van haar onderzoek over de power pose een TED-talk gegeven over lichaamstaal, die ruim 68 miljoen views heeft op internet. In haar bestseller introduceert ze de term ‘self-nudging’, die ik graag hier aanhaal.

De conclusie van vele onderzoeken door economen en psychologen is dat het veranderen van gedrag en gedachten beter gaat wanneer je het in kleine stappen doet. Cuddy stelt dat ‘nudges’, kleine duwtjes in een richting die je op wil, effectief zijn om drie redenen.

Ten eerste, je hoeft je niet meteen te identificeren met je einddoel. Je hoeft niet te denken dat je zelf een TED-talk gaat houden om meer zelfvertrouwen op te bouwen wanneer je voor een groep staat. Haalbare tussenstappen maken het beeld realistischer. Ten tweede, kleine stappen zijn voor onze drukbezette breinen makkelijker te behappen. Die kleine stappen vragen letterlijk weinig denkvermogen omdat ze zo overzichtelijk zijn. Onze breinen zijn al overbezet dus laten we het makkelijker voor onszelf maken. Tot slot, het verband tussen gedrag en gedachten werkt twee kanten op. We gaan er meestal van uit dat hoe we denken ons gedrag beïnvloedt. Wanneer we vrolijk zijn, kijken we blij. Andersom werkt het ook: wanneer we een potlood tussen onze tanden stoppen en daarmee een glimlach nabootsen, heeft dat meetbaar effect op ons humeur. Wanneer we ons fysiek anders gedragen, heeft dat effect op ons zelfvertrouwen en onze rust. Daar kun je verderop veel meer over lezen.

Je gedrag en gedachten aanpassen om meer natuurlijk gezag te ontwikkelen is niet een besluit dat je neemt en vervolgens gewoon gaat uitvoeren. Het vraagt kleine aanpassingen, elke keer een beetje. Cuddy noemt dit self-nudges. Duwtjes die je zelf geeft in de richting die je op wil. Het doel heb je zelf bepaald, de stappen die je maakt passen bij je en maken ze authentiek. Omdat ze klein en behapbaar zijn, is het waarschijnlijker dat je het kunt volhouden en echt resultaat boekt. Lees dit boek daarom gerust in één keer uit, maar pas het in kleine stappen toe in de praktijk.

Vele knoppen om aan te draaien, wat kies je?

Je hoeft dus niet het hele boek van kaft tot kaft te lezen om meer natuurlijk gezag te ontwikkelen. Het is aan jou een keuze te maken wat belangrijk is voor je. Hieronder zijn een paar vragen om een start te maken.

Dit is het einde van de preview. Ga voor meer informatie over dit boek naar de website van Uitgeverij Haystack of bestel het boek bij uw favoriete boekhandel