Over dit boek

Een goede voorbereiding is onmisbaar voor een succesvol assessment. In dit boek lees je alles wat je moet weten om goed voor de dag te komen.

Assessments zijn onverminderd populair om medewerkers te selecteren en hun ontwikkeling te volgen. Als je binnenkort een assessment hebt, dan kun je je kansen op een positief resultaat aanzienlijk vergroten. In dit boek beschrijft assessmentdeskundige Nicoline Hermans de do’s en don’ts van capaciteitentests, persoonlijkheidsvragen, interviews en rollenspellen. Bovendien lees je hoe je je mentaal en fysiek kunt voorbereiden, van het managen van je verwachtingen en het omgaan met spanning, tot het kiezen van goed brainfood.

Met ‘Succes met je Assessment’ ben je optimaal voorbereid. Zo kun je tijdens je assessment zelfverzekerd en ontspannen laten zien wie je bent en wat je kunt.

Nicoline Hermans is arbeids- en organisatiepsycholoog en gespecialiseerd in assessments. Ze heeft jarenlange ervaring met het afnemen van assessments en het coachen van mensen die goed voorbereid aan hun assessment willen beginnen. Ze is oprichter en eigenaar van ‘Assessmentcoaching Nederland’ dat sinds 2011 mensen helpt met individuele coaching en workshops.

Inhoud

1. Assessment: wat is het nu eigenlijk?

2. Wat kun je verwachten?

3. Je rechten en privacy

4. Kun je je voorbereiden op een assessment?

5. Pak je voorbereiding slim aan

6. Capaciteitentests

7. Vragenlijsten

8. Interview

9. Het rollenspel en andere praktijkopdrachten

10. Bijzondere onderdelen

11. De planning van je assessment

12. Dingen die je vooraf wilt moet bespreken

13. Ken jezelf

14. De juiste focus

15. Goede voeding voor je brein (en je lijf)

16. Assessment via videobellen

17. Kies je kleding bewust

18. De uitslag van je assessment

Dankwoord

Nicoline Hermans

Succes met je assessment

Alles wat je moet weten voor een perfecte voorbereiding

Digitale editie op basis van eerste druk juni 2024

Uitgeverij Haystack

www.haystack.nl

needle@haystack.nl

Auteur: Nicoline Hermans

Redacteur: Susan van Ass

Corrector: Job van Dijk

Foto auteur: Nicole den Harder

Vormgeving omslag: Joost van Lierop (Adept vormgeving)

Opmaak layout en e-book: Debbie Brok

ISBN 9789461266231

NUR 807, 800

BISAC BUS030000

Thema KJMV2

© 2024 Nicoline Hermans

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Hoewel dit boek met veel zorg is samengesteld, aanvaardt schrijver noch uitgever enige aansprakelijkheid voor schade ontstaan door eventuele fouten en/of onvolkomenheden in dit boek.

 Inleiding

Donderdag 24 november 2011. Ik ontvang een e-mail van Marjo, die vraagt of ik haar kan helpen bij de voorbereiding op haar assessment. Wij kennen elkaar niet, maar zij heeft een aantal van mijn columns over assessments gelezen op de website van Intermediair. Die spraken haar aan, en daarom zoekt ze contact. Ze schrijft: ‘Voor een potentiële nieuwe uitdaging bij mijn huidige werkgever ben ik uitgenodigd om aan een assessment deel te nemen. Ik ervaar dit als een beladen iets, in plaats van een kans, en heb hier buitenproportionele vrees voor.’

Op dat moment ben ik een klein jaar aan de slag als ondernemer, na eerst vijf jaar het assessmentvak geleerd te hebben bij een psychologisch adviesbureau in Amsterdam. Ik help wel vaker mensen om zich goed voor te bereiden op hun assessment, maar iets in het verhaal van Marjo raakt me. Het is niet vaak dat mensen zó eerlijk bekennen dat ze een assessment eng vinden. Zeker niet als ze op het niveau werken van Marjo: zij heeft een positie met veel verantwoordelijkheid bij een grote financiële dienstverlener.

‘Flauwekul, zo’n assessment.’ Ja, dat hoor ik regelmatig. De term ‘overbodig’ valt ook vaak. Of: ‘Ik zie ertegen op.’ Maar angst, dat benoemen niet veel mensen. Als ik Marjo eenmaal aan de telefoon gehad heb, ben ik nog meer onder de indruk. Ze heeft een dijk van een cv, met internationale ervaring bij grote banken en functies met serieuze impact. Dat heeft ze bereikt met een havodiploma en geen verdere vervolgopleiding. Voor de nieuwe functie wordt academisch werk- en denkniveau gevraagd. En zij maakt zich zorgen of dat wel uit het assessment zal komen.

We gaan aan de slag, met de capaciteitentests, het interview en het rollenspel. Tijdens het oefenen begint Marjo er al een beetje lol in te krijgen en de assessmentcoaching geeft haar vertrouwen. Een aantal weken later doet zij haar assessment en krijgt prachtige feedback, met als kers op de taart de uitslag ‘bovengemiddeld academisch niveau’ en een positief advies voor de functie. Het assessment heeft haar veel gebracht en sindsdien heeft zij verschillende mooie functies kunnen toevoegen aan haar cv.

Het is voor mij dé bevestiging dat niet alle assessments vanzelf goed gaan. En dat mensen behoefte kunnen hebben aan gerichte coaching tijdens de voorbereiding. De sessie met Marjo stond aan de basis van wat nu Assessmentcoaching Nederland heet. Ik heb het mijn missie gemaakt om te zorgen dat élke deelnemer goed voorbereid aan een assessment begint. Sinds 2011 heb ik honderden mensen geholpen om zich op hun assessment voor te bereiden, tijdens individuele coaching en in workshops. Daarnaast neem ik ook nog regelmatig zelf assessments af als freelance assessmentpsycholoog.

Nu, ruim tien jaar later, is het tijd voor een boek. Dit boek is gebaseerd op mijn eigen kennis en ervaring, maar ook op relevante literatuur en de assessmentpraktijk. Tijdens het schrijven interviewde ik meer dan twintig assessmentpsychologen. Hun visie op assessments en hun openheid over hun werkwijze vormden een geweldige inbreng. Vanwege vertrouwelijkheid verwijs ik in het boek niet naar de verschillende assessmentbureaus en werkgevers, zo hebben we dat afgesproken. Wel mag ik de (meeste) geïnterviewden hier noemen.

Dit boek kwam mede tot stand dankzij deze assessmentbureaus:

•Aon Assessment Solutions - Marieke van der Meer

•BeljonWesterterp - Theo Lucassen

•Derks & Derks - Hilde Kauffman

•Dijk & Van Emmerik - Flores van Emmerik

•FlexAssessment - Jane Kim & Jeroen Mulder

•HRD Groep - Cynthia van der Ent

•Human Company

•Lagerweij - Carien de Monchy & Lotte Ooms

•Leeuwendaal - Yara Tiggelhoven

•Quaestus - Tina Strookappe

•Right Management - Daphne van den Broek

•SHL

•Talogy - Daisy Vollebregt

•TENEA - Tabitha Kortman

•vanHarte&Lingsma - Erika Zeulevoet

•Verschoor & Oudshoorn - Barbara Zonderland

Daarnaast sprak ik ook met interne assessmentpsychologen van de volgende grote werkgevers:

•Belastingdienst

•Ministerie van Defensie

•Nationale Politie

Dit boek is dus echt gebaseerd op de actuele praktijk. En jij hebt het nu in handen. Of je nu voor het eerst een assessment moet doen, of al vaker ‘door de molen’ bent gegaan, dit boek gaat je helpen om jezelf van je beste kant te laten zien. In deel 1 geef ik je achtergrondinformatie over assessments en vertel ik wat je te wachten staat. Dat is nuttig, want als je snapt wat de gedachte achter een assessment is, kun je de onderdelen en opdrachten beter plaatsen en je beter voorbereiden. Heb je het al vaker meegemaakt, dan is dit voor jou misschien allemaal al bekend en zou je het kunnen overslaan.

In deel 2 beschrijf ik de verschillende onderdelen van een assessment en hoe je die het beste aanpakt. Ik geef je adviezen voor een goede voorbereiding én tips voor tijdens het assessment zelf. Ik besteed aandacht aan de standaardonderdelen zoals de capaciteitentests, de vragenlijsten, het interview en de rollenspellen. Ook ga ik in op de (nu nog) minder gebruikelijke onderdelen, zoals gamified assessments, situational judgement tests en webcamtests.

Daarnaast geeft dit boek je nog meer. In een tijd waarin vrijwel elk assessment om een grote dosis zelfreflectie vraagt, is het essentieel dat je van tevoren nadenkt over jezelf, je kwaliteiten en je valkuilen. In deel 3 help ik je om je zelfinzicht te vergroten en een écht goed antwoord te geven op die irritante vraag: ‘Wat zijn je drie sterkste punten?’ Ook vertel ik wat je nog meer kunt beïnvloeden rondom je assessment. Van het aankaarten van gevoelige onderwerpen die je prestaties kunnen belemmeren, tot het creëren van optimale omstandigheden voor een assessment via videobellen. En van de juiste focus en de beste voeding voor je brein, tot het omgaan met negatieve gedachten en stress. Ten slotte komt aan bod wat je nog kunt doen ná je assessment, als je de uitslag hebt ontvangen. Maar zover is het nu nog niet.

Je hoeft dit boek niet van kaft tot kaft te lezen: het leent zich prima voor ‘pick and choose’. Zeker als je weinig tijd hebt tot je assessment, zou ik alleen de hoofdstukken lezen die voor jou relevant zijn. En omdat veel mensen meer dan eens een assessment moeten doen, kom je dan misschien een volgende keer wel aan die andere hoofdstukken toe.

Nog even wat huishoudelijke mededelingen aan het eind van deze inleiding. Waar relevant, verwijs ik met kleine nummertjes naar onderzoek of andere bronnen die ik geraadpleegd heb. Deze vind je achter in het boek terug, in de bronnenlijst. Naar de assessmentpsycholoog verwijs ik soms met ‘zij of hij’. Er zijn meer vrouwelijke dan mannelijke assessmentpsychologen in Nederland, daarom deze volgorde. Hiermee wil ik mensen die zich niet herkennen in deze voornaamwoorden uitdrukkelijk niet uitsluiten, maar omwille van de leesbaarheid gebruik ik deze aanduiding. Alle voorbeeldvragen in dit boek heb ik zelf ontwikkeld en zijn dus niet afkomstig uit oefenmateriaal van anderen of (erger nog) uit echte tests. En namen van deelnemers die ik verderop in dit boek noem, zijn om privacyredenen gefingeerd.

Ten slotte horen bij dit boek bijlages met opdrachten en aanvullende informatie. Die vind je online. Hieronder, en aan het eind van deel 1, vind je een QR-code en een link. Deze verwijzen steeds naar dezelfde pagina, dus als je hem opslaat in je favorieten, kun je makkelijk bij de bijlages.

assessmentcoaching.nl/succesboek

En dan nu: lezen maar. Op naar een succesvol assessment!

DEEL 1
Wat je te wachten staat

We beginnen in dit eerste deel met wat achtergrondinformatie, zodat je alles rondom je assessment beter kunt plaatsen. Verwacht geen uitgebreide beschrijving van de geschiedenis van assessments, maar wel een indruk van hoe assessments eruitzien, waarom ze worden ingezet, met wie je te maken krijgt en wat je rechten zijn als deelnemer. Aan het eind van dit deel vertel ik je hoe je je voorbereiding het beste kunt plannen en aanpakken.

1. Assessment: wat is het nu eigenlijk?

Het Engelse woord assessment betekent letterlijk beoordeling. In Nederland wordt het woord vooral gebruikt in werksituaties: als onderdeel van een sollicitatieprocedure of ontwikkeltraject. Het gaat dan om een combinatie van tests, vragenlijsten, opdrachten en gesprekken die je moet doorlopen om te bepalen of je geschikt bent voor een bepaalde baan, of wat je daarvoor nog moet ontwikkelen. Vroeger werd de naam Assessment Center gebruikt, of werd er heel formeel gesproken over de Assessment Center Methode, maar tegenwoordig heet het meestal gewoon een assessment.

Een assessment wordt meestal uitgevoerd door een (commercieel) assessmentbureau. Een organisatie huurt zo’n bureau in om te ondersteunen bij beslissingen over het aannemen of doorgroeien van medewerkers. Veel organisaties huren deze bureaus in, van grote multinationals, strategisch adviesbureaus, banken en verzekeraars tot ministeries, gemeentes, ziekenhuizen, scholen, advocatenkantoren en de rechterlijke macht. Er zijn ook organisaties die hun assessments zelf afnemen; zij hebben een soort intern assessmentbureau. Het gaat dan vooral om grote werkgevers die jaarlijks zoveel assessments afnemen dat het efficiënter is om dit intern te organiseren. Dit geldt bijvoorbeeld voor de politie, Defensie en de Belastingdienst. Soms moet je ook een assessment doen om toegelaten te worden tot een opleiding (een toegangstoets, zoals de 21+ toets voor een hbo-opleiding of de selectie voor een specifieke studie zoals diergeneeskunde of tandheelkunde). Of juist om een opleiding af te ronden (een examen).

In dit boek heb ik het vooral over assessments voor werk (al is veel van de informatie ook nuttig voor andere assessments). Daarvan zijn er grofweg twee varianten: selectie-assessments en ontwikkelassessments. Een selectie-assessment wordt gebruikt om een organisatie (de opdrachtgever) te ondersteunen bij het selecteren van nieuwe werknemers. De organisatie wil antwoord op de vraag: is deze persoon geschikt voor deze functie? Bij deze variant geeft het assessmentbureau altijd een concreet advies: positief, negatief of iets als ‘positief met aandachtspunten’. De organisatie bepaalt vervolgens zelf of ze je aannemen of niet, en als het goed is baseren ze zich hierbij niet alleen maar op het assessment.

Een ontwikkelassessment heeft als doel om iemands ontwikkelpunten in kaart te brengen, meestal met het oog op een toekomstige functie. De organisatie wil dan bijvoorbeeld weten: wat moet deze persoon nog ontwikkelen om over een paar jaar een leidinggevende functie te kunnen vervullen? Het assessment geeft dan inzicht in jouw kwaliteiten en ontwikkelpunten. Daarnaast krijg je tips over hoe je aan deze punten kunt werken om het vereiste niveau te bereiken.

De laatste jaren beginnen de twee varianten wat door elkaar te lopen. Steeds vaker wil een opdrachtgever niet alleen maar antwoord op de vraag of iemand geschikt is, maar ook inzicht in wat iemand nog verder moet ontwikkelen. Of andersom: een opdrachtgever wil niet alleen weten wat iemand nog moet ontwikkelen voor een bepaalde functie, maar ook of deze persoon überhaupt wel de kwaliteiten heeft om de functie in de toekomst aan te kunnen. Uit mijn interviews met assessmentpsychologen kwam naar voren dat de meeste assessmentbureaus zo’n mengvorm aanbieden, zoals een ‘selectie-assessment met ontwikkeladvies’, ‘selecterend ontwikkelassessment’ of ‘potentieel assessment’. ‘Echt pure selectie-assessments doen we nog maar zelden’, vertelde één van hen. Ook bieden sommige bureaus een ‘loopbaanassessment’ of ‘coachingsassessment’. En er worden soms aparte namen gebruikt afhankelijk van het functieniveau, zoals een ‘executive assessment’ of ‘executive center’ voor hogere leidinggevende functies en een ‘trainee assessment’ voor pas afgestudeerden. Los van de verschillen tussen al deze soorten assessments, zijn er vooral veel overeenkomsten.

Hoe ziet een assessment eruit?

Er zijn assessments in allerlei soorten en maten. Allereerst is er het aantal onderdelen waaruit het assessment bestaat en hoeveel tijd je eraan kwijt bent. Oorspronkelijk bestond een assessment, volgens de Assessment Center Methode1, uit een uitgebreid programma met veel verschillende onderdelen, en duurde het een volledige dag of soms meerdere dagen. Tegenwoordig wordt één enkele test soms al een assessment genoemd, en ben je in een uurtje klaar. Serieuze assessmentbureaus zijn hier echter kritisch over. ‘Eén losse test is gewoon niet voldoende om een betrouwbare uitspraak over iemand te kunnen doen’, hoorde ik regelmatig tijdens mijn interviews met assessmentpsychologen. Een écht assessment moet, zo kwam naar voren uit de interviews, minimaal bestaan uit capaciteitentests, een persoonlijkheidsvragenlijst, een praktijkopdracht (zoals een rollenspel) en een interview. Ik ben het daarmee eens, want alleen op die manier krijg je voldoende informatie over een deelnemer om écht goed te kunnen adviseren. Maar dat zal jou als deelnemer een zorg zijn: voor jou is belangrijk welke onderdelen jij krijgt en hoe je daar zo goed mogelijk doorheen komt.

Daarnaast zijn er verschillen in hóe een assessment wordt afgenomen. Vroeger werden alle onderdelen van een assessment op locatie van het assessmentbureau afgenomen (of op locatie van de organisatie zelf). Vanaf ongeveer 2010 werd het gebruikelijk om een deel van het assessment via een online testplatform of portal af te nemen, zoals de vragenlijsten en soms ook de capaciteitentests. De rest van de onderdelen vonden dan op locatie plaats. Vlak na de start van de coronapandemie (2020) vonden bij veel assessmentbureaus – noodgedwongen – alle onderdelen van een assessment online plaats, deels via een online testplatform en deels via videobellen (bijvoorbeeld Teams of Zoom). Dat is een heel goed alternatief gebleken voor assessments op locatie, voor zowel assessmentbureaus, opdrachtgevers als deelnemers. Daardoor worden ook nu nog veel assessments op deze manier afgenomen. Voor sommige bureaus is het de standaard geworden, andere geven opdrachtgevers of deelnemers de keus. Maar het zou ook kunnen dat jij sowieso op kantoor wordt uitgenodigd: een klein deel van de bureaus werkt na de pandemie weer op de oude manier.

Ook ik heb sinds 2020 veel assessments ‘via het scherm’ afgenomen, en doe dat nog steeds regelmatig. In mijn ervaring levert het net zo veel bruikbare informatie op als een assessment op locatie. Het één doet niet onder voor het ander. Sommige deelnemers vinden via het scherm erg prettig: ze hoeven er niet voor te reizen en kunnen hun assessment in een vertrouwde omgeving doen. Anderen vinden het ongemakkelijk via het scherm en reizen liever naar de locatie van het assessmentbureau. Als jij de keus krijgt: kies dan wat voor jou het prettigst voelt of het meest praktisch is. Kies je voor een assessment via videobellen, kijk dan ook naar de tips daarvoor in deel 3 van dit boek.

Wie neemt het assessment af?

Zoals gezegd wordt een assessment uitgevoerd door een extern assessmentbureau, of soms intern. De mensen die een assessment afnemen zijn meestal psychologen met een achtergrond in de arbeids- en organisatiepsychologie. Zij worden assessmentpsychologen genoemd. Door hun studie hebben zij uitgebreide kennis over gedrag, intelligentie, persoonlijkheid en psychometrie, waardoor zij in mijn ogen het beste zijn toegerust om assessments af te nemen. Maar bij sommige bureaus worden assessments afgenomen door iemand met een andere achtergrond. Die heten dan ‘assessment adviseur’ of ‘assessor’ in plaats van assessmentpsycholoog.

Er zijn in Nederland een heleboel assessmentbureaus: we hebben van oudsher een sterke assessment-traditie. Er worden dus ook heel veel assessments afgenomen in ons land. Schattingen lopen uiteen van dertigduizend tot vijftigduizend per jaar, en nog meer als je losse tests ook meerekent. Sommige grote assessmentbureaus bestaan al tientallen jaren en hebben meerdere kantoorlocaties door het land, zoals GITP en LTP. Andere zijn onderdeel van een grotere internationale organisatie met een lokale vestiging in Nederland, zoals SHL en Talogy. En er zijn nog heel veel andere bureaus, groter en kleiner, zoals Leeuwendaal, vanHarte&Lingsma, Berenschot en Dijk & Van Emmerik (waar ik het assessmentvak leerde). Veel van de Nederlandse bureaus hebben bijgedragen aan dit boek, zie de inleiding voor een overzicht.

Hoewel er dus meestal gebruik wordt gemaakt van een extern assessmentbureau, speelt de opdrachtgever zelf soms ook een actieve rol tijdens een assessment. Zo was ik als freelance assessmentpsycholoog betrokken bij het afnemen van assessments voor een traineeship van een grote financiële dienstverlener, waarbij tijdens de rollenspellen en interviews een manager vanuit de organisatie als co-assessor meekeek en vragen stelde. Zo’n samenwerking levert vaak waardevolle input en een interessant aanvullend perspectief op, mits deze mensen goed getraind worden om als assessor te kunnen optreden. Het zou dus kunnen dat je tijdens je assessment (mede) wordt geobserveerd door een manager of hr-medewerker van je toekomstige werkgever.

Dit is het einde van de preview. Ga voor meer informatie over dit boek naar de website van Uitgeverij Haystack of bestel het boek bij uw favoriete boekhandel

1. Seegers, J.T. (2023) Assessment Centers (herziene editie). B+B Vakmedianet B.V.