1

De avonturen van Laurent in Congo en Angola

‘Ik heb in het verleden zoveel gegeven. Ik heb het punt van verzadiging bereikt.’
LAURENT

‘Ik vind dat het nu genoeg is, oké? Via mijn man kwetsen jullie ook drie kinderen. Die insinuaties zijn vals. Dus nu, als niemand nog vragen heeft over dit project, gaan we onmiddellijk naar de containers.’⁸ De uitval van prinses Claire, met brekende stem, was du jamais vu in de annalen van het Belgische vorstenhuis. Op 6 december 2011 greep ze tijdens een persconferentie van de Stichting Prins Laurent met tranen in de ogen naar de microfoon om een einde te maken aan de stroom aan kritische vragen die Laurents privéleven viseerden. De massaal aanwezige media hadden weinig belangstelling getoond voor de lancering van zijn nochtans lovenswaardige initiatief, dat daklozen en hun huisdieren tijdens de barre wintermaanden te slapen zou leggen in werfcontainers nabij het Brusselse Centraal Station. De enigszins verbouwereerde perslui applaudisseerden zelfs kort om de moed van de prinses, die haar even verwonderd kijkende man bij de mouw trok richting nachtverblijven. Nadat ze acht vaak turbulente jaren in het openbaar de verpersoonlijking van discrete waardigheid had neergezet, was de impact ervan op haar kinderen de aanleiding geweest om uit haar rol te stappen. In de nasleep van een voor Laurent vernietigende RTBF-reportage die het einde van zijn annus horribilis nog erger gemaakt had, had hun zevenjarige dochtertje Louise bij hen thuis op Villa Clémentine in een krant gelezen over ‘la face cachée du prince Laurent’. Het niet-begrijpende prinsesje had haar moeder gechoqueerd met de vraag: ‘Wat is de verborgen zijde van papa?’

Het beeld uit 2011 dat Kathy Pauwels, de presentatrice van het vtmprogramma Royalty, die de koninklijke familie in die hoedanigheid dag in dag uit volgt, is bijgebleven, is dat van de entree van de prins op het huwelijk van Albert II van Monaco met Charlene Wittstock, op 2 juli 2011 – dag op dag 52 jaar na de ooit even rumeurige echtverbintenis tussen Albert II van België en Paola Ruffo di Calabria. Hun jongste zoon struikelde die middag bij het binnengaan van het prinselijk paleis in Monte Carlo voor de lenzen van de verzamelde wereldpers, en viel voor de voeten van prinses Claire. Het was Laurents eerste publieke optreden in maanden. ‘De val die hij maakte op de rode loper op het huwelijk in Monaco vond ik wel symbolisch: het was het jaar van de val – of de ontmaskering – van Laurent’, meent Pauwels. Verbaasd over de schier eindeloze reeks schandalen die dat jaar hadden getekend, en de openlijke breuk met zijn familie die erop volgde, was ze niet: ‘Hij heeft geen rol van betekenis, maar als je hem, zoals wij, al tien jaar volgt, wist je dat hij een soort tijdbom was die ooit zou ontploffen, een kruik die maar zo lang te water kon gaan tot ze barst. En dat is dit jaar gebeurd’, zei ze enkele dagen voor het traditionele kerstconcert op het koninklijk paleis, dat Laurent en Claire voor het eerst in mensenheugenis niet zouden bijwonen.

2011 kondigde zich al in februari slecht aan: op Valentijnsdag werd Laurents Fiat Punto Abarth ter hoogte van de Brusselse Vleurgattunnel, waar vijftig de maximumsnelheid is, geflitst tegen 82 kilometer per uur. De prins moest zijn rijbewijs meteen aan de agenten van de lokale politie Brussel Hoofdstad-Elsene afgeven. Daags nadat de Vlaamse dagbladen over proces-verbaal nummer 437.181-2001 hadden bericht, was het de beurt aan de Franstalige pers. Pierre Nizet van de SudPresse-krantengroep wist te melden dat Laurent enkele maanden tevoren een smak geld bij de Franse politie had moeten neertellen om te vermijden dat zijn wagen in beslag werd genomen. Hij had op een autosnelweg, met een verstijfde prinses Claire in de passagierszetel, het gaspedaal zo diep ingeduwd, dat de agenten het voertuig meteen wilden confisqueren. ‘Ik weet waarvoor u belt, maar ik kan niets zeggen’, wimpelde Laurent de journalist af. ‘Hoe dan ook, uw Vlaamse collega’s hebben al dwaasheden over mij geschreven.’⁹

Twee dagen later smulde krantenlezend België al van een andere kluif, toen De Morgen uitpakte met de ‘lichte paniek’ die de prins veroorzaakt onder het cabinepersoneel van Brussels Airlines ‘telkens als zijn naam op de passagierslijst opduikt’. In april 2010, op een vlucht van Brussel naar Stockholm, waar hij de huwelijksceremonie van kroonprinses Victoria zou bijwonen, had Laurent geprobeerd zich op zijn rang en titel te laten voorstaan, en zich over het algemeen misdragen. Met een goedkoop ticket op zak, had hij zichzelf een comfortabel zitje in businessclass uitgezocht. Nadat een stewardess zijn instapkaart had bekeken, wou Laurent pas na enkele minuten en een tirade over een ‘manque de professionalisme’ zijn plaats innemen. ‘Hij kiest altijd voor goedkope b.light-tickets. Als hij aan boord komt, eist hij een plek op in businessclass of, bij wijze van compromis, in b.flex’, aldus een lid van het cabinepersoneel in de krant. ‘Want, redeneert hij, hij is nu eenmaal prins, en: het is altijd zo geweest.’ Al van in de tijd van Sabena. Toen reisden de prinsen blijkbaar gratis en kregen ze een vipbehandeling. Het lijkt niet echt te lukken om de prins duidelijk te maken dat tijden veranderen. Tijdens de vlucht had Laurent nog meer problemen uitgelokt: ‘Nu wilt u ons ook nog doen betalen of wat?’ had hij de stewardess aan het karretje met versnaperingen toegeroepen. Het incident escaleerde toen een aantal Zweedse passagiers, niet vertrouwd met ‘het fenomeen Laurent’ – zoals De Morgen gekscheerde – eiste dat ook zij hun drankjes dan maar gratis kregen. ‘Een van hen zei: “Zet het mijne op de rekening van die man daar.” Gaandeweg begonnen steeds meer mensen een attitude aan te nemen van: als hij niet moet betalen, waarom wij dan wel? Het was een behoorlijk vermoeiende vlucht.’¹⁰

Het scenario herhaalde zich enkele maanden later toen Laurent aan boord klom na een vakantie in zijn tweede thuisland Italië, dit keer met zes b.flex-tickets – voor het hele gezin en een kindermeisje – in de hand. Om een nieuwe scène te vermijden, protesteerde de crew niet toen het gezelschap meteen businessclass opzocht. ‘Dat is absoluut niet waar’, verdedigde de prins zich op het vtm-nieuws, eraan toevoegend dat ‘men daar tien keer op terugkomt. Ik ben het omgekeerde van dit.’¹¹ Premier Yves Leterme was in de Kamer intussen al geïnterpelleerd over Laurents vermeende attitude, en had publiekelijk afstand genomen van zijn gedrag: ‘De handelingen van prins Laurent vallen niet onder de verantwoordelijkheid van de regering, maar mocht het kloppen wat in de media is verschenen, betreur ik dit ten zeerste. (…) Het is geen correct gedrag.’¹²

Uiteraard was dit geen wereldschokkend nieuws. Voor de meeste Belgen was dit slechts vintage Laurent, zoals het enfant terrible van Laken al ruim een decennium lang de pers bleef halen: snelheidsovertredingen, geldhistories en arrogante uitbarstingen, die in de media steevast ‘fratsen’ gingen heten. Christian Laporte van La Libre Belgique toonde weinig begrip voor de prins, en bracht zijn eigen reis met prinses Astrid, enkele weken eerder, in herinnering. De Franstalige journalist was met de dochter van het vorstenpaar meegereisd naar India, waar ze het werk van de Damiaanactie onder de aandacht bracht. Astrid was tijdens de urenlange vlucht naar New Delhi gewoon bij de journalisten in economy blijven zitten, ook al waren er vooraan in het vliegtuig businesszitjes vrij. ‘Ik ben nogal kritisch tegenover Laurent omdat ik denk dat het noodzakelijk is. Je zou allerlei zaken kunnen blijven tolereren, maar dat kan niet. Wat die vliegtuigen, en elders, betreft: het is niet omdat je prins bent dat je in de gb iedereen voorbij mag steken om meteen naar de kassa te gaan. Ik vind toch dat je je, wanneer je de zoon van een koning bent en een publieke rol in de samenleving speelt, aan bepaalde regels moet houden en zelfs een voorbeeld moet zijn. Die voorbeeldfunctie is toch iets belangrijks, des te meer aangezien de prins een dotatie krijgt. Je moet heel aandachtig overwegen wat je zegt en welke verklaringen je aflegt, omdat de toekomst van de monarchie meespeelt.’

Vijf weken na de Brussels Airline-episode, zou Laporte een van Laurents ‘fratsen’ tot een staatszaak verheffen.

‘Een van de meeste briljante architecten van Europa’, een professor tropische bosbouw, de joodse advocaat en de raadsman van Delphine Boël

Op 15 maart 2011 kwam Laurent – in businessclass – met een Air France-vlucht uit Parijs aan op de Internationale Luchthaven N’djili van Kinshasa, de hoofdstad van het onmetelijke Afrikaanse rijk dat zijn grootoom Leopold II had gekoloniseerd. Koning Albert had, na overleg met zijn kabinetschef Jacques van Ypersele de Strihou en Ghislain D’Hoop, hoofd van het departement Buitenlandse Betrekkingen van het paleis, zijn zoon verboden naar Congo te vertrekken. Toen de vorst een jaar eerder samen met koningin Paola de viering van de halve eeuw Congolese onafhankelijkheid had bijgewoond, had de regering pas haar fiat daartoe gegeven na maandenlange discussies en afwegingen. Er werd immers gevreesd dat Alberts aanwezigheid geïnterpreteerd zou kunnen worden als een legitimatie van het omstreden bewind van president Joseph Kabila. Ontslagnemend premier Leterme, die was ingelicht over de plannen van Laurent, had hem in een brief gevraagd de reis uit te stellen. Ook de liberale kopstukken en zijn persoonlijke vrienden Herman De Croo en Armand De Decker hadden hem de verplaatsing ten stelligste afgeraden. De Croo was amper enkele dagen terug van een officieel verblijf in Congo, toen hij telefoon kreeg van de prins: ‘Mijn advies was niet positief. Ik zei: “U moet toch opletten dat men u niet manipuleert, dat men uw hoedanigheid niet gebruikt”, waarop de prins antwoordde: “Ja maar, ik ga daar totaal privé naartoe, ik doe geen interviews, ik doe niets.” Ik zei: “Desalniettemin, u bent een personage, ik zou het niet doen.” (…) Mijn advies was niet gunstig, maar ik ben geen voogd, hé.’¹³

De prins vatte het voornemen van de reis op na een ontmoeting met Olivier Kamitatu Etsu, sinds 2007 de Congolese minister voor Planning en stichter van de partij l’Alliance pour le renouveau au Congo. Kamitatu werd geboren in Brussel en groeide op nabij Libramont, waarna hij naar het geboorteland van zijn ouders terugkeerde en er in de politiek stapte. In de herfst van 2010 werd hij op een Brusselse conferentie over het ondernemingsklimaat in Congo door meester Pierre Legros voorgesteld aan prins Laurent. Legros was in 2007 aangesteld als vereffenaar van het KINT, het prinselijke milieu-instituut dat na het marineproces de boeken moest neerleggen, en trad sindsdien op als juridische raadgever van de VZW GRECT (Global Renewable Energy & Conservation Trust), Laurents nieuwe privéstichting. Kamitatu was een ‘persoonlijke vriend’¹⁴ van Legros, en de minister maakte van het onderonsje gebruik om de prins naar Congo uit te nodigen.

Meester Legros legt uit waarom Laurent de veto’s van de koning en de regering naast zich neerlegde: ‘Met de ontmoetingen die ter plekke al geregeld waren, was het quasi onmogelijk om de reis te wijzigen of uit te stellen. Hou ook rekening met het strikte privékarakter van de reis. Ik geloof echt dat het onze Afrikaanse vrienden diep beledigd zou hebben. Ze zouden overigens het doel van die wijziging niet begrepen hebben.’¹⁵ Pierre Legros stapte als raadsman van het GRECT mee het vliegtuig naar Kinshasa op. Daar het een privéstichting is, moet de vzw zichzelf financieren via het binnenrijven van projecten die te maken hebben met de doelstelling ervan: het promoten van hernieuwbare energie en duurzame ontwikkeling. Het vijfdaagse verblijf in Congo werd dan ook uitgelegd als een studiereis om ter plaatse potentiële projecten te inspecteren. De prins wilde er ook mogelijkheden voor herbebossing bekijken. Het ter ziele gegane KINT had al soortgelijke programma’s begeleid in de Sahara-landen Libië en Mauretanië.

Tot aan de Congoreis van prins Laurent, waarna hij op de ene leugen na de andere werd betrapt, stond Pierre Legros aangeschreven als een gerespecteerde jurist met een even lange als indrukwekkende staat van dienst. Herman De Croo, die hem sinds hun gezamenlijke studententijd al zo’n vijftig jaar goed kent, omschrijft hem als ‘een uitmuntende advocaat’.¹⁶ Legros studeerde aan de Université libre de Bruxelles af als doctor in de Rechten en licentiaat in de Criminologie, en begon daarna aan diezelfde universiteit les te geven. Hij werd ook geïnstalleerd als stafhouder van de Franse Orde van Advocaten bij de Balie van Brussel. Gedurende zijn carrière verwierf hij veel ervaring met Afrika, en met Congo in het bijzonder: in 1992 stond hij mee aan de wieg van Advocaten Zonder Grenzen, een ngo die juridische bijstand biedt aan mensen wier rechten in hun eigen land niet worden gerespecteerd. Ook al stond de organisatie in de tweede helft van de jaren ’90 nog in de kinderschoenen, ze begon meteen advocaten op te leiden voor het Rwanda-tribunaal, dat de aanzetters van de volkerenmoord berechtte. In de daaropvolgende jaren ontplooide Advocaten Zonder Grenzen een netwerk in het gehele zwarte continent, en werd ook actief in Kosovo, de Palestijnse Gebieden, Nepal en Colombië.

Pierre Legros werkte voort voor George Forrest, de Belgische ondernemer die in Congo een immens industrieel imperium heeft opgebouwd. Het liberale zwaargewicht Louis Michel, wiens zoon Charles stage liep op het advocatenkantoor van Legros, werd eveneens een tevreden klant. Tijdens Michels ambtsperiode als Europees Commissaris voor Ontwikkeling en Internationale Hulp trok hij met Legros als raadsman verschillende keren met succes ten strijde tegen Congolezen die zijn reputatie besmeurden. Maar Michel verkeerde in verdacht gezelschap: Legros nam twee jaar lang ook de verdediging van Jean-Pierre Bemba op zich, de rebellenleider en later een van de vicepresidenten in de Congolese overgangsregering van Joseph Kabila. Twee jaar nadat Bemba de presidentsverkiezingen verloren had van Kabila, werd hij in 2008, wegens oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid, aangehouden na een bevel van het Internationaal Strafhof in Den Haag, waar Pierre Legros tevergeefs zijn voorwaardelijke invrijheidstelling ging bepleiten.

Meester Legros vertegenwoordigde onder anderen ook onderzoeksrechter Jean-Claude Leys, van de KB Lux-fraudezaak, en de Waalse socialist Patrick Moriau. Pierre Legros leidt een Brussels advocatenkantoor samen met niemand minder dan de socialistische éminence grise – en medevrijmetselaar – Roger Lallemand, als een van de twee indieners van de abortuswet, ooit de kwelduivel van koning Boudewijn. Diens broer en opvolger had in 2002 de grootste moeite met de wens van de regering om Lallemand tot minister van staat te verheffen: ‘U mag mij alles vragen, maar niet dit’, protesteerde Albert II tegen het besluit.¹⁷ Voor de koning vertegenwoordigt het advocatenkantoor nog een nare angel: Legros is ook de raadsman van Delphine Boël, de buitenechtelijke dochter met wie hij alle contact verbroken heeft.

Naast de advocaat, reisden nog drie mannen in het kielzog van de prins naar Kinshasa.

De eerste was Jean-Louis Doucet, professor Tropische Bosbouw van de Agro-Bio Tech in Gembloux, een faculteit van de universiteit van Luik. Doucet dwingt wijd en zijd respect af om zijn enorme kennis over de Centraal-Afrikaanse regenwouden.

Behalve Doucet reisde ook Maurice Kanah mee, volgens Herman De Croo ‘een van de briljantste architecten in Europa’. De Milanees is gespecialiseerd in restauratie en hergebruik van industriële gebouwen, die hij ombouwt volgens en uitrust met de laatste vernuftigheden inzake hernieuwbare energie. Zijn bureau K-Consult Engineering heeft kantoren in Milaan en Rome, én hij zetelt in een commissie over stadsplanning en huisvesting van het Italiaanse ministerie van Infrastructuur en Transport. Kanahs expertise sloot naadloos aan bij Laurents ecohuis, het paradepaardje van het grect aan de Brusselse Aarlenstraat, net zoals professor Doucets aanwezigheid perfect in het herbebossingsplaatje paste.

Een minder ecologisch te verantwoorden reisgezel was David Chijner, een zakenadvocaat aan de balies van Parijs, Engeland en Wales, die zijn tijd verdeelt tussen de Franse en de Britse hoofdsteden. Chijner is een partner van het Parijse advocatenkantoor Fried Frank met een duizelingwekkend cv en dito reputatie: hij studeerde in Florence, Canterbury en Parijs en spreekt naast Frans en Engels ook Hebreeuws, Nederlands, Italiaans en Duits. Het vakgebied van de Jood zijn de zogeheten mergers & acquisitions, fusies en overnames van bedrijven in moeilijkheden. Hij was betrokken bij het merendeel van de herstructureringen en risicovolle overnames in Frankrijk, en adviseert enkele Amerikaanse en Europese beleggingsfondsen en banken ter zake. Chijner is gespecialiseerd in complexe gevallen met een internationaal element, al dan niet in de context van pre-insolventie – dus vóór een bedrijf het bankroet moet aanvragen. Interessant: zijn curriculum vermeldt dat Chijner ook ‘regelmatig potentiële opkopers adviseert met betrekking tot overnames, met inbegrip van mogelijke doelen die uit een faillissement zijn voortgekomen’.¹⁸ Het prijskaartje voor zijn internationale prestige en vakbekwaamheid is navenant: de Israeliër rekent duizend euro per uur aan. De Congoreis was overigens niet de enige gelegenheid waarbij prins Laurent de welbekende raadsman in de arm nam: hij had ook voor het Libische luik van zijn activiteiten een beroep willen doen op Chijner. ‘Als je in Libië je rechten wil doen gelden, moet je toch geen Joodse advocaat nemen’, had Herman De Croo de prins gezegd. ‘Ze gaan die daar nooit binnen laten.’ ‘Ach ja, daar had ik niet aan gedacht’, moest Laurent toegeven.