‘Indien de lezer het wenst, mag dit boek als fictie worden gelezen.

Maar er is altijd de kans dat zo’n fictieboek enig licht werpt op wat als feit is

geschreven.’—Ernest Hemingway, A Moveable Feast, 1936/1960

© 2015 – Arendsoog Ltd & Uitgeverij Van Halewyck

Diestsesteenweg 71a – 3010 Leuven

www.vanhalewyck.be

Coverfoto: Leo Goossenaarts

Foto crocodilo: Roger Dyckmans

Portretschilderij: Emma D’hoore

Druk: Wilco, Amersfoort

NUR 402

ISBN 978-94-6131-443-7

Zo begon het ...

‘Stan, schrijf je memoires’, zei een lezer.

Memoires? Ik? Waarom zou ik memoires schrijven?

Als ik het woord memoires hoor, denk ik aan oude mannen met een baard en een prostaatprobleem. Ik heb geen baard, mijn prostaat is pico bello in orde en ik wil het niet weten, al die ellende, de familieruzies, de zelfmoorden, het lijden en langzaam doodgaan.

‘Zeur niet, man, begin eraan’, zei m’n lezer.

Afgesproken. Ik hak mijn leven in stukken en brokken zoals een slager een varken in stukken en brokken hakt en er koteletjes, hespen en pensen van maakt, en zoals de slager de oren en poten van het varken vermaalt tot lekkere kipkap, zo zal ik de fiasco’s in mijn leven op zo’n manier verwoorden dat zij op een stukje toast met een likje mosterd een echte lekkernij worden.

Ik gooi mijn ziel op straat.

C’est la vie. That’s life.

Mislukt het, dan mislukt het.

Wie niet waagt, niet wint.

Bekende Vlaming

Zij heette Frieda, geloof ik. Zij was klein van gestalte, gedrongen, met wild haar hoog op haar hoofd, zoals Selah Sue, en ongelooflijk sexy voor haar leeftijd. Ook lispelde zij een beetje. Zij droeg roze schoenen met hoge hakken en enkelbandjes en had vuurrode, zwaar aangezette lippen. Ikzelf was drieënvijftig jaar. Sedert enkele weken werd ik wakker zonder ochtenderectie. Zoals een loze vink werd mijn penis met de dag kleiner, schraler en bleker, verschrompeld en weggedoken tussen mijn schaamhaar. Mijn prostaat brandde in mijn lichaam. Het vel van mijn armen werd slap. Ik had geen spierballen meer. Ik zag er moe uit. Ik kreeg een buikje. Mijn vingers tintelden alsof alle bloed eruit wegtrok. Mijn tenen waren gevoelloos. Ik dacht dat zij van mijn voeten zouden vallen en holde naar de apotheker.

‘Slechte doorbloeding als gevolg van stress’, zei de apotheker. ‘Ben je verliefd? Verloofd? Een vechtscheiding? Consulteer een androloog of neem contact op met de Vlaamse Vereniging voor Seksuologie.’

Hij gaf mij Hydergine, twee tabletten per dag vóór het ontbijt met een glas water of fruitsap. Ik las de bijsluiter. Hydergine is een geneesmiddel voor verwijding van bloedvaten. Verbetering van de symptomen wordt merkbaar na vier tot zes weken. Mogelijke bijwerkingen: hallucinaties, duizeligheid, hoofdpijn, vertraagde hartslag, diarree, braken, misselijkheid. Verbetering van de symptomen wordt merkbaar na vier tot zes weken. Ik nam alle tabletten in één keer.

Ik wil mijn penis van vroeger terug, dacht ik.

Vanitas vanitatum. IJdelheid der ijdelheden.

Dagen, weken gingen voorbij.

Ik belde Frieda op. ‘Ik wil vrijen’, zei ik.

‘Goed dat je belt,’ antwoordde zij, ‘ik ben kletsnat vanonder. Ben je vanavond thuis?’

‘Ik blijf thuis.’

‘Ik wou dat het al avond was’, zei Frieda.

‘Ik ook.’

‘Heb je condooms in huis?’

‘Heu ... ja, een gevangeniscondoom.’

‘Ik hoop dat je gezond bent.’

‘Zo gezond als een vis’, lachte ik.

Frieda droeg zwarte netkousen, net zoals de courtisanes op de schilderijen van Toulouse-Lautrec. Zij kleedde zich uit. Haar linkertepel was een beetje ingedeukt. Ik rook haar vagina en wij kropen op de matras onder de donsdeken. Mijn prostaat gloeide. Ik kreeg wel tien keer een erectie, kort na elkaar, en gleed zachtjes in Frieda—

‘Heerlijk,’ zei ik, ‘na zo’n dag.’

—en evenveel keren viel mijn loze vink na twee, drie minuten uit haar natte vagina.

‘Je handen, je voeten zijn ijskoud’, zei Frieda.

‘Gelukkig heb ik een warm hart’, antwoordde ik en knipte het licht aan, liep in mijn blootje naar mijn verzameling oude langspeelplaten.

Frieda schonk een glas rosé in.

Zij keek mij zwijgend aan.

Haar lippen trilden.

Ik legde een jazzy muziekje op de grammofoon, ‘You Don’t Know What Love Is’ van Chet Baker, een klassieker, vijf sterren, en luisterde naar de weemoedige klanken terwijl het schaamrood mij naar de wangen steeg.

‘Ik hou van dit nummer’, zei ik.

You Don’t Know What Love Is.

Je Weet Niet Wat Liefde Is.

Ik kreeg tranen in de ogen.

‘Je moet alle dagen oesters en seldersoep eten’, zei Frieda. ‘Goed voor de potentie. Oesters en selder zijn een afrodisiacum, net zoals knoflook, ginseng, neushoornpoeder, Spaanse vlieg en rauwe mosselen.’

Helaas, ik lust geen oesters, ook geen rauwe mosselen.

Frieda vertrok. Ik dacht na over de woorden van de apotheker. Consulteer een androloog. In de dikke Van Dale zocht ik het woord androloog op. Androloog: deskundige m.b.t. de mannelijke voortplantingsorganen. Een androloog is voor de man wat de gynaecoloog is voor de vrouw. Precies wat ik nodig heb, dacht ik en vond in de Gele Gids de naam van een deskundige m.b.t. de mannelijke voortplantingsorganen, verbonden aan een kliniek in Mariaburg. Met een bang hartje draaide ik het nummer, maakte een afspraak en nam de lijnbus naar Sint-Lucas.

De kliniek lag verscholen in de bossen. In de inkomhal hing een zachte lavendelgeur die een gevoel van welbehagen creëerde. Aan de infobalie raadpleegde ik de signalisatiefolder. Geel was Inschrijving Volwassenen en Bloedafname, groen Borstkliniek en Radiotherapie, rood was Radiologie en Mortuarium. Voor consultatie bij dr. Coolsaet, meld u aan bij de inschrijvingsbalie of ga rechtstreeks naar de wachtzaal op de tweede verdieping. Ik stapte uit de lift in een glimmend geboende gang en werd opgewacht door een verpleegster in wit uniform.

Zij verwees mij naar de radiologieafdeling, waar een echografie van mijn bekken met volle en lege blaas werd genomen en x-stralen van mijn longen, ruggenwervel, lever en nieren.

De verpleegster tapte zes bloedstalen af in evenveel proefbuisjes.

Dr. Coolsaet woelde door zijn weelderige lokken.

‘Waar situeert zich het probleem?’ vroeg hij met fluwelen stem.

‘Hier, dokter’, zei ik en wees naar mijn gulp. ‘Mijn penis wil niet meer mee. Ik ben leeggemolken, leeg geneukt, ’t vat is af.’

‘Heb je kinderen?’

‘Ja.’

‘Hoeveel?’

‘Twee.’

‘Jongens, meisjes?’

‘Twee jongens.’

‘Hoe oud?’

‘Zeven en veertien.’

Dr. Coolsaet zette een groen mutsje op zijn hoofd, bekeek de echografie van mijn volle en lege blaas en de radiografieën van longen, ruggenwervel, lever en nieren en bestudeerde de uitslag van het bloedonderzoek.

‘Cholesterol 295,’ zei hij, ‘levensgevaarlijk.’

Ik slikte en dacht: morgen ben ik dood.

‘Heb je last van migraine?’

‘Nee.’

‘Aanvallen van epilepsie?’

‘Nee.’

‘Nachtzweten?’

‘Niet meer.’

‘Heb je een plasprobleem?’

‘Overdag pers ik er met moeite een paar druppels uit, dokter. ’s Avonds zet ik een lege melkfles naast mijn bed—’t moet er zo rap uit dat ik geen tijd heb om naar ’t wc te hollen—en ’s ochtends heb ik de fles tot de rand vol gepist. Misschien heb ik prostaatkanker. Mijn grootvader is eraan gestorven. Ik hoor het mijn grootmoeder nog zeggen, ineens stulpte er een wortel van vijftien centimeter uit zijn onderbuik, zodat het leek alsof hij niet één maar twéé penissen had. Mijn vader had ook problemen met zijn pisser.’

‘Hoe weet je dat?’

‘Ik heb het hem gevraagd. Ik zei: “Pa, werkt het machientje in je broek nog?” Hij was toen een eind in de zeventig.’

‘Wat antwoordde hij?’

‘Het was van de ene dag op de andere gedaan met neuken. Ik vroeg: “Hoe oud was je, pa, toen ’t ineens gedaan was?” “56”, antwoordde hij.’

Dr. Coolsaet keek mij onderzoekend aan.

‘Hoe oud ben je?’ vroeg hij.

‘56, dokter’, antwoordde ik.

‘Ben je opvliegend, prikkelbaar?’

‘Ik denk dat ik een rustig karakter heb.’

‘Kleed je uit, ik geef je een prikje’, zei dr. Coolsaet.

Ik ging met ontbloot onderlichaam op een onderzoekstafel liggen.

Met twee vingers pakte dr. Coolsaet mijn penis alsof hij er vies van was—wat krijgen we nu, dacht ik, een Bekende Vlaming met mijn penis in zijn hand—en injecteerde er een vloeistof in die bestond uit regitine, prostin en twee eenheden papaverine. Ik heb het opgezocht: papaverine verslapt bloedvaten in de penis waardoor zij vollopen met bloed. Gevolg: erectie. Regitine verwijdt de bloedvaten onder de huid. Prostin versnelt weeën bij zwangere vrouwen. Ik voelde een lichte tinteling in mijn onderbuik, werd een beetje slaperig ... ik ben geen vrouw ... ik ben niet zwanger ... waarom heb ik prostin nodig ... en mijn oogleden vielen dicht. Na twintig minuten schrok ik wakker en keek naar mijn onderlichaam. Mijn penis was dik, gezwollen, zoals een gezoden worst of een cervela uit de frituur.

Dr. Coolsaet zat voor een kleurenscherm, wreef gel over mijn onderbuik en maakte met een vulpen aan een draadje een kleurenechografie van mijn lies. Rode, blauwe, groene en gele vlekken spatten op het scherm uiteen terwijl mijn penis ontzwol zoals een fietsband die langzaam leegloopt.

‘Je lijdt aan hyperlipidemie,’ zei dr. Coolsaet, ‘je prostaat is ontstoken en gezwollen. Het vetgehalte in je bloed is te hoog. Enkele aders zijn vervet en dichtgeslibd. De bloedtoevoer vanuit de lies naar de penis en de onderste ledematen is voor de helft afgesloten. Vergelijk de lies met een kruispunt waarop zich een verkeersopstopping voordoet: bij jou zit alles vast, het kruispunt is geblokkeerd. Vandaar blauwe, gevoelloze tenen, vandaar ook slappe erecties die je geen erecties kan noemen.’

Ik schrok, werd lijkbleek, mijn hart ...

‘Wij bouwen je cholesterol af tot een normale waarde,’ zei dr. Coolsaet, ‘zodat de aders in de lies vrijkomen en je bloed naar je penis vloeit.’

‘Hoeveel is een normale waarde?’

‘175.’

‘Hoe bouw ik mijn cholesterol af, dokter?’

‘Medicatie, cholesterolverlagers, een vetvrij dieet. Geen melk, geen eieren, geen kaas, geen dierlijke vetten, geen rood vlees en geen alcohol. Vooral geen alcohol.’

‘Wat eet ik dan, dokter, zonder van de honger te sterven?’

‘Fruit, groenten, vis, olijfolie.’

‘Hoe lang, dokter, een week, een maand?’

‘Levenslang.’

‘Betekent dat ... levenslang zonder erectie ... als ik toch een glas drink?’

Ik dacht: wat is er met mij gebeurd? Heeft het leven mij uitgeput, uitgeperst en gekraakt? Raakte ik onderweg het spoor bijster? Is dit het einde, het echte einde? Is de tijd gekomen om afscheid te nemen?

‘Ik schrijf Viagra voor’, zei dr. Coolsaet.

‘Viagra is duur, dokter’, antwoordde ik. ‘Geld voor pilletjes heb ik niet. Ik ben niet aangesloten bij een ziekenkas. Ik woonde zeven jaar in Engeland. Ziekenzorg en hospitalisatie zijn er gratis, ook voor buitenlanders. Zelfs als je been wordt geamputeerd, hoef je niet te betalen en heb je geen mutualiteit nodig.’

‘Amputeren doe ik niet,’ zei dr. Coolsaet, ‘ik ben geen chirurg. Ik help je op een andere manier.’

Hij vroeg me om mijn rechterbil te ontbloten, brak de kop van een ampul, zoog een kleurloze, olieachtige vloeistof in een injectienaald en stak de naald in mijn bil.

‘Sustanon’, zei dr. Coolsaet. ‘De gebruikelijke dosering is één milliliter om de drie weken. Sustanon wordt in het lichaam omgezet in testosteron, het mannelijke geslachtshormoon dat androgeen wordt genoemd en wordt aangemaakt in de teelballen.’

Een stijfte trok van mijn heup naar mijn tenen.

‘Wat zegt de bijsluiter, dokter?’

‘Sustanon is doping’, zei dr. Coolsaet. ‘Boksers en bodybuilders kopen zonder voorschrift Sustanon op internet, in het illegale circuit. Bijwerkingen zijn pijnlijke erecties, vergrote borsten, vergroting van de penis en vermindering van sperma of zaadcellen ...’

Ik werd bleker dan ik al was.

‘... maar zeg nu zelf, beter een pijnlijke erectie dan helemaal geen erectie. Wat de vermindering van zaadcellen betreft, daar hoef jij je geen zorgen over te maken met twee zoons. Ik neem aan dat het niet in je bedoeling ligt nog nakomelingen op de wereld te zetten?’

‘Voorlopig niet, nee, ik denk er niet aan.’

Ik glimlachte, trok mijn broek op, gespte mijn riem vast.

Vandaag begint de rest van mijn leven, dacht ik.

Dr. Coolsaet tuitte zijn lippen. ‘Praat ook eens met een psychiater’, zei hij.

‘Een psychiater? Waarom, dokter?’

‘Zomaar. Om in zelfanalyse te gaan. Om je boze geesten te verdrijven. Wie ben je en hoe ben je geworden wie je bent? Een erectieprobleem is in de meeste gevallen geen medisch probleem. Is er in je leven iets gebeurd dat je psychisch in de war heeft gebracht en je zelfvertrouwen heeft ondermijnd? Kom met jezelf in het reine, zodat je een nieuw leven kan beginnen met een propere lei.’

Ik slikte en dacht, hij legt de vinger op de wonde en flapte het eruit, in één keer, met tranen in de ogen.

‘Mijn Indiase vriendin in Engeland was stikjaloers, dokter’, stotterde ik. ‘Zij deed mij een kuisheidsgordel om, zoals in de middeleeuwen, duizend jaar geleden, toen onze ridders een metalen riem als een harnas voor de vagina van hun edelvrouw spanden. De kuisheidsgordel zou mijn penis middendoor snijden indien ik naar een andere vrouw zou kijken of spontaan een erectie zou krijgen.’

Dr. Coolsaet gaf mij een handvol staaltjes mee.

Viagra, Cialis, een erectiemiddel waarvan ik mij de naam niet herinner.

Dingdong-dingdong-dingdong.

Wat hoorde ik?

Het was het klokje van de tijd.

Begin bij het begin

Het klokje dat de beste jaren van mijn leven wegtikte. Ik kende geen enkele psychiater. Persoonlijk, bedoel ik. Wel vermoedde ik hoe een psychiater zijn patiënten behandelt. Hij knijpt in hun ziel, zoals in een tube tandpasta, en alles spuit eruit: alle frustraties, alle remmingen, alle jeugdtrauma’s, alle opgeklopte woede ... Volgens dr. Coolsaet zou een psychiater mijn boze geesten verdrijven. Frieda zei dat om de hoek van het oude gerechtshof, aan een brave burgerwoning met trapgevel, eiken deur en rustiek gietijzeren balkon, een koperplaat was bevestigd met de gegraveerde tekst Dr. Fradler. Gerechtspsychiater. Psycholoog. Enkel op afspraak, gevolgd door een telefoonnummer.

De deur stond open. Aarzelend ging ik binnen. Dr. Fradler rookte een Hollandse sigaar die hem in een dichte wolk van blauwe rook hulde. Hij leek op een vaderfiguur uit een stripverhaal, met een volle witte baard en wit haar. Er zat een kaarsrechte zijstreep in zijn haar, opzij van zijn hoofd, alsof zij met passer en meetlat over zijn schedel was getrokken. Hij droeg een blauwe blazer, een zijden sjaaltje onder een geruit hemd, krakende kalfsleren bruine schoenen met dikke zool en een grijze broek met een gulp met ouderwetse knopen.

‘Ik ontvang enkel op afspraak’, zei dr. Fradler.

De spreekkamer stond vol geleerde boeken. Een breed raam met zware overgordijnen keek uit op een tuin met een mooie grote lindeboom. In het midden van de spreekkamer stonden een leren leunstoel en een sofa, bedekt met een Perzisch tapijt.

‘Ik heb hulp nodig, dokter’, zei ik.

Dr. Fradler wreef bedachtzaam over zijn witte baard.

‘Mijn leven is naar de kloten, dokter.’

‘Wat scheelt er?’

‘Ik heb een probleem.’

‘Welk probleem?’

‘Vroeger was ik oversekst, dokter ...’

‘Wat is daar verkeerd aan?’

‘... en vandaag krijg ik ’m niet meer omhoog.’

Ik lachte met korte nerveuze schokjes, zoals een motor die zonder benzine valt.

‘Hoe groter het probleem,’ zei dr. Fradler, ‘hoe eenvoudiger de oplossing.’

Het eerste wat mij in de spreekkamer opviel, was op het bureau een mensenschedel met rotte, loszittende tanden die als presse-papier werd gebruikt. Overal stonden glazen toonkasten met erotische voorwerpen, voornamelijk penissen in brons en Japans ivoor, afkomstig van archeologische opgravingen. Op een antieke houten bijzettafel met kromme poten lag een plumeau waarmee de gerechtspsychiater zijn penissen ontdeed van het stof der tijden terwijl hij luisterde naar de kommer en kwel van zijn patiënten. Ik dacht: het is waar wat de mensen zeggen, psychiaters zijn zieker dan hun patiënten.

Ik zuchtte. ‘Vroeger dacht ik dat liefde boven aan mijn verlanglijstje stond’, zei ik.

‘Dat denk je niet meer?’

‘Nee.’

‘Waarom niet?’

‘Ik geloof niet meer in de liefde’, zei ik. ‘Liefde is geven en nemen, dokter. Mensen nemen, zij geven niet.’

‘Wat nemen zij?’

‘Alles’, zei ik dromerig.

‘Heb je onlangs met iemand gebroken?’

‘Zwijg stil, dokter,’ antwoordde ik, ‘mijn leven hangt aaneen van gebroken relaties.’

‘Hou je daar een trauma aan over?’

‘Wat bedoel je met trauma, dokter?’

‘Een wond. Een geestelijke wond. Scheiden doet lijden.’

Dat was nieuw voor mij, ik had er nooit eerder bij stilgestaan.

‘Je maakt het moeilijk, dokter’, zei ik en trok mijn mond in een glimlach met rimpels in mijn wangen, geen lachrimpels maar zorgrimpels.

‘Wat je niet hebt, kan je niet geven’, zei dr. Fradler. ‘Je kampt met negatieve gevoelens en gedachten. Werk aan jezelf. Eerst leer je om liefde te krijgen, daarna om liefde te geven. Als je geeft wat je krijgt, dan zit je op de goede weg. Ik zal je helpen. In uitputtende sessies die wij psychoanalyse noemen, om een moeilijk woord te gebruiken, zetten wij negatieve gevoelens om in positieve gevoelens. Psychoanalyse betekent dat je “zwarte” gedachten, angstaanvallen en nachtmerries aan mij “overdraagt”, waarna het genezingsproces wordt ingezet. Weet je dat Marilyn Monroe zich zelfs liet hypnotiseren als remedie tegen zweetvoeten en een teveel aan seks?’

‘Da’s één ding dat ik gemeen heb met Marilyn Monroe, dokter’, lachte ik.

‘Zweetvoeten?’ vroeg dr. Fradler.

‘Nee dokter, HAHAHA, een teveel aan seks.’

‘Ga languit op mijn beroemde sofa liggen’, zei dr. Fradler. ‘Leg je handen op je knieën, dat geeft een prettig gevoel. Sluit je ogen. Vertel over je leven. Geef er commentaar op. Leg je ziel bloot. Ik luister en kijk in je ziel. Denk niet na. Laat de woorden spontaan in je opkomen, alsof je een boek zou schrijven.’

Zoals hij mij gevraagd had, ging ik op mijn rug op de sofa liggen, in een gemakkelijke houding, op het veelkleurige Perzische tapijt, handen op mijn knieën, benen gestrekt, en staarde naar het kunstig versierde plafond met fraai gevormde rozetten die geel waren uitgeslagen van de rook van ontelbare sigaren. Behalve naar sigarenrook geurde de burgerwoning alsof zij van onder tot boven was ingewreven met boenwas.

Dr. Fradler liet zich in een krakende leren leunstoel zakken, aan het hoofdeinde van de sofa achter mij, zodat hij voor mij ‘onzichtbaar’ was, hoewel ik hoorde dat zijn linkerbeen nerveus op en neer wipte, alsof hij dringend moest plassen, of misschien waren het gewoon de zenuwen.

Dr. Fradler vroeg of ik vaak hoofdpijn had.

‘Soms.’

‘Aanvallen van migraine?’

‘Nee.’

‘Hartkloppingen?’

‘Ik pas, dokter.’

‘Koude handen en voeten?’

‘Altijd.’

‘Zweten?’

‘Ook. Angstzweet. Nachtzweet.’

‘Keelpijn?’

‘Soms een pijnlijke keel. Niet van het praten, maar van het liegen, denk ik.’

‘Je amandelen zijn getrokken?’

‘Toen ik klein was. Overal bloed—en toch vond ik het prettig, want ik mocht zoveel ijsjes eten als ik zelf wilde.’

Er klonk zachte klassieke muziek, iets van Vivaldi, De Vier Seizoenen of zo.

‘Jij praat, ik luister’, zei dr. Fradler. ‘Kijk door een spleet in de tijd naar je eigen jeugd en je eigen leven. Verzwijg niets, zeg wat je te zeggen hebt, open je hart, koppel je los. Wij zijn allemaal mensen van vlees en bloed, geen houten klazen. Alles heeft met alles te maken. Iedere nachtmerrie, iedere overdagmerrie, ieder wild en onstuimig verlangen, ieder gevoel van vreugde of angst is terug te voeren tot een seksueel gekleurde en onaangename ervaring in de puberteit, wat wij een jeugdtrauma noemen. Dan heb ik het niet over een gebroken arm of been, maar over een gebroken hart, als je begrijpt wat ik bedoel.’

‘Gaan dromen terug in de tijd, dokter?’ vroeg ik.

‘J-a-a-a, natuurlijk.’

‘Hoe ver? Even ver als herinneringen?’

‘Dromen zijn herinneringen.’

‘Waar begin ik, dokter?’

‘Begin bij het begin.’

Het paard van Sinterklaas

Goed begonnen is half gewonnen. Laten we met een sterk verhaal beginnen, echt gebeurd, niks geen fantasie. In die tijd woonden mijn moeder, mijn vader en ik op ’t Zuid in de Brederodestraat, niet het ‘hippe’ Zuid van het Museum voor Schone Kunsten en café Hopper, maar aan de overkant van de Leien, ‘op ’t vuil Zuid’ van krotten en kraakpanden. Op de binnenkoer was één schijthuis voor vier gezinnen, een plank met een gat in een stinkend hok. Armoe troef. Alles, de hele buurt was grauw, grijs, zonder kleur, zoals de gepekelde haring en andere vis in de viswinkel op de hoek van de Brederodestraat en de Gelijkheidsstraat.

Mijn vader werkte bij de Candico, de suikerfabriek nabij de Brug van den Azijn in Merksem, een van zijn twaalf stielen en dertien ongelukken. Hij was maaglijder en stond op een dieet van kalfsvlees, havermoutpap en Petit Suisse. Na iedere maaltijd zat hij urenlang op het schijthuis op de binnenkoer, dubbel geplooid en kreunend van hier tot ginder. Mijn moeder droeg de ganse dag witte handschoenen: zij verkocht pralines in de Grand Bazar op de Groenplaats.

Mijn vader bracht mij naar de stadsschool aan de Markgravelei.

‘Naam?’ vroeg het schoolhoofd.

‘Cornelissens’, zei mijn vader.

‘Hoe schrijf je dat?’

‘C-o-r-n-e-l-i-s-s-e-n-s.’

‘Voornaam?’

‘Ik ... heu ... ik heet John.’

‘Nee meneer, de voornaam van uw zoon.’

‘Stany’, zei mijn vader.

Het schoolhoofd schreef mij in onder de naam ‘Stany C-o-r-n-e-l-i-s-s-e-n-s’ in het register van nieuwe leerlingen.

Ik was een echt kasplantje. Altijd ziek. Rodehond, bof, mazelen, windpokken. Die ochtend zat ik in pyjama achter het raam van mijn slaapkamertje op de eerste verdieping en keek naar Ciné Forum aan de overkant, waar Gaston Berghmans en De Woodpeckers iedere zaterdagmiddag optraden, en droomde van ...

Trams 12 en 24 trokken zich rinkelbellend door de straat.

‘Stany, haast je, Sinterklaas is Er!’ riep mijn moeder.

‘Waar? Waar is hij?’

‘Kijk, daar! Aan de Overkant!’

‘Is hij alleen?’

‘Nee nee, Zwarte Piet is Erbij!’

‘Komen zij uit Spanje?’

‘Natuurlijk! Zwarte Piet is Helemaal Verbrand door de Zon!’

Ik trok mijn beste kleren aan—schoenen, grijze wollen kousen, een bruine pofbroek zoals Kuifje en een gele trui die mijn moeder zelf had gebreid, met één lange en één korte mouw—en haastte mij naar beneden.

Sinterklaas reed op het mooiste paard dat ik ooit had gezien, helemaal wit, met zwarte ogen en zwarte neusgaten waaruit om de paar seconden wolkjes warme stoom ontsnapten. Behalve een valse baard, een staf en een mijter droeg de heilige kindervriend een zijden mantel met goudstiksel en gouden laarsjes van zacht kalfsleer, geen ordinaire Adidassen of Puma’s zoals de Sinterklazen van tegenwoordig.

‘Hoe heet je, mooie jongen?’ vroeg Sinterklaas.

‘Stany’, zei ik.

‘Mooie jongens spreken met twee woorden, Stany.’

‘Stany, Sinterklaas’, zei ik.

‘Zing eens een liedje voor mij, Stany’, zei Sinterklaas.

Ik kon niet zingen, nog altijd niet, ik ben muzikaal doof, maar ik deed mijn best.

Sinterklaas kapoentje

Leg wat in mijn schoentje

Leg wat in mijn laarsje

Dank U Sinterklaasje

‘Wat wil Stany dat de goede Sint voor hem brengt?’

‘Twee dingen, Sinterklaas’, antwoordde ik. ‘Maar of mijn schoentje daar groot genoeg voor is, dat weet ik niet.’

Zwarte Piet keek naar mijn schoenen. ‘Valt best mee’, zei hij.

‘Ik wil een paar bokshandschoenen, Sinterklaas,’ zei ik, ‘en een grote zak met steentjes.’

‘Waarom bokshandschoenen, Stany?’ vroeg Sinterklaas.

Ik was een echt betwetertje in die tijd, vroegrijp, vroegrot, en zei: ‘Of dat in Spanje ook zo is, Sinterklaas, dat weet ik niet, maar hier om de hoek, op de Leien, staat ieder jaar de Sinksenfoor met een bokskraam, een tent van hout en zeildoek met een draaiorgel naast de kassa. Een kermisbokser gooit een bokshandschoen tussen het publiek en roept: “De lutte met den beer. Wie durft? Wie niet waagt, niet wint!” De beer is een echte grizzly, Sinterklaas, wel tweehonderd kilo zwaar en stinken, niet te geloven. Om zijn klauwen zitten leren lappen gewikkeld met namaakbloed van suiker en zwarte siroop. Iedere Sinksenfoor roept mijn vader: “Ik waag, ik win!” en stapt met de beer in de ring. Drie seconden, langer duurt het niet. De beer geeft een klap oep zijn bakkes, mijn vader brult van de pijn en de mensen maar roepen en tieren terwijl de zwarte siroop in het rond spat, en ik ... ik sta daar en doe het in mijn broek van de schrik. Ik wil ook boksen, Sinterklaas. Niet om klappen te krijgen, maar om de lutte met den beer te winnen.’

Sinterklaas trok de pluizige dotjes watten op zijn wenkbrauwen heel hoog op.

‘Ben je er zeker van, Stany, dat het geen echt bloed is, maar namaakbloed van zwarte siroop?’ vroeg hij achterdochtig.

‘Oh goede Sint,’ zei ik, ‘mijn vader werkt bij de Candico, hij weet alles van suiker en zwarte siroop.’

Zeker twintig mensen luisterden mee, onder wie Gaston Berghmans, de twee Woodpeckers en de visboer van de winkel op de hoek die stonk naar rotte vis.

‘... en waarom wil je een grote zak met steentjes, Stany?’ vroeg Sinterklaas.

‘Voor mijn moeder, Sinterklaas’, zei ik. ‘Op het eind van iedere maand, als ik met mijn schoolrapport thuiskom, zucht zij: ‘Weer twee buizen. Tien op tien op alle vakken maar een dikke nul voor opstel en gedrag. ’t Wordt tijd dat je gaat werken en een steentje bijdraagt in het huishouden.’ Mijn vader zet mij als straf naast het stinkend schijthuis, Sinterklaas, met mijn blote knieën op een harde kokosmat, mijn boekentas met gestrekte armen boven mijn hoofd. De boekentas zit vol strijkijzers. Laat ik ze per ongeluk een halve centimeter zakken, dan kletst mijn vader met een meetlat op mijn blote voetzolen. Geef mij alstublieft een zak met steentjes voor mijn moeder, Sinterklaas, om bij te dragen in het huishouden. Dan krijg ik geen slaag meer en mag ik misschien verder studeren.’

Zwarte Piet noteerde alles in een groot kasregister.

‘Wat wil je later worden, Stany?’ vroeg hij.

‘Jager op Groot Wild!’ zei ik.

Soms sprak ik ook in hoofdletters en uitroeptekens, dat had ik van mijn moeder geleerd.

Zoals iedere zaterdag galoppeerde de bereden rijkswacht door onze straat, in zwart gala-uniform en op prachtige volbloed hengsten, naar de groet aan de vlag in de kazerne aan de Wezenberg, die toen een echte berg was. Enfin, een hoop opgespoten Antwerps zand. De hoeven van de paarden vonkten op de tramrails. Na de doortocht van de rijkswacht lag de straat vol dampende paardenstront. Hoe het kwam, ik weet het niet, maar plots begon een van de hengsten vervaarlijk te hinniken terwijl er een gigantische, zacht wiebelende kachelpijp van tussen zijn achterpoten schoot. De hengst steigerde, gooide de rijkswachter uit het zadel, stormde op het paard van Sinterklaas af en boorde zijn kachelpijp in de brede kont van de witte merrie, daar bij ons in de Brederodestraat, onder het oog van de visboer en Gaston Berghmans en de twee Woodpeckers en ...

Zoiets had ik nooit eerder gezien en Sinterklaas en Zwarte Piet vast en zeker ook niet, want in Spanje, waar zij wonen, kennen ze geen kachelpijpen, vermits de zon er iedere dag schijnt, zelfs ’s nachts, en terwijl het paard van Sinterklaas zachtjes schokte en schommelde en warme stoom als een blaasbalg uit zijn zwarte neusgaten stoomde, dacht ik: ’t is schoon om te zien, maar de lutte met den beer op de Sinksenfoor, da’s andere paté dan smeerpaté.

Mijn vader stond in de deuropening, op zijn kemelharen pantoffels, handen in de broekzakken.

‘Niets veranderd in al die jaren’, zuchtte hij.

‘Wat bedoel je, pa?’ vroeg ik.

Hij schudde het hoofd. ‘Waar de rijkswacht passeert, jongen, daar blijft stront achter’, zei hij.

De gelegenheid maakt de dief

Ken je de Sint-Laurentiuskerk op de hoek van Markgravelei en Van Schoonbekestraat tegenover het Hof van Leysen? Op een sokkel met de tekst H. HART VAN JEZUS ONS TOEKOME UW RIJK staat een levensgroot beeld van Jezus Christus met zijn blote voeten op de koude sokkel. In de kerk staan offerblokken met het opschrift HIER OFFERT MEN VOOR HET HERSTEL VAN DE KERK—GOD ZAL ’T U LONEN waarin geld zomaar voor het oprapen ligt. Op weg naar school passeerde ik de kerk en schuilde er tegen de regen. In die tijd was ik zot van verse soep, chocolade en stripverhalen van Tarzan, Nero, Robbedoes, De Lustige Kapoentjes en Buck Danny, maar geld om een strip, soep of chocolade te kopen was er niet. Vermits ik toch tweemaal per dag voorbij de Sint-Laurentiuskerk passeerde ...

Ik werd een boefje, een gauwdiefje.

In een gereedschapskist in de kelder vond ik zo’n gele houten plooimeter met metalen eindstukjes. Ik wreef groene zeep op het metaal, trok naar de kerk en stak de opengevouwen plooimeter in de gleuf van de offerblokken, tot helemaal op de bodem ...

‘Hocus pocus pats! De grot van Ali Baba’, zei ik, trok de plooimeter voorzichtig uit de offerblokken en haalde m’n buit binnen. Wonder boven wonder, in de groene zeep kleefden nikkelen muntstukken van 5 en 10 en 25 centiem met een gaatje in het midden, ‘volle’ muntstukken van 1 frank en 5 frank, dubbelgevouwen bankbiljetten van 20 frank en zelfs een knoop of twee van een oude jas. Ik holde met mijn fortuin naar de dagbladwinkel om de hoek en kocht een reep melkchocolade van Perrette en de nieuwe Robbedoes, en vandaar ging het in sneltreinvaart met een steelpannetje naar de soepwinkel van J. Van Boom, waar ik voor 6 frank een halve liter verse kervelsoep kocht.

De pastoor van Sint-Laurentius trok aan de deurbel.

Mijn vader stak zijn hoofd door het raam.

‘Wij kopen niet aan de deur!’ riep hij.

‘Meneer, uw zoon is een dief’, zei de pastoor. ‘Hij rooft uit onze offerblokken!’

‘God zal het hem vergeven, pijpenkop pilaarbijter zwartrok!’ riep mijn vader.

Hij was een rooie van ’t kantje, een socialist tot in de kist. Niemand in de familie had een eigen huis, niemand had een bankrekening, niemand had spaargeld, iedereen leefde van dag tot dag, van week tot week, van maand tot maand. Wie het waagde om een eigen huis te kopen, werd als een vuile kapitalist uit de familie geschopt.

Mijn vader spuwde op straat en sloot het raam.

‘Ik ben geen dief, pa’, zei ik.

‘Trek het je niet aan, jongen, pastoors zijn beroepsleugenaars’, zei mijn vader.

‘Wat heeft onze Stany in een Kerk te Zoeken?’ vroeg mijn moeder. ‘Betert hij Zijn Leven niet, we sturen hem naar Het Verbeteringsgesticht!’

Hoofdletters, uitroeptekens.

Dansen in café Tivoli

Soort zoekt soort, de appel valt niet ver van de boom. Mijn moeder had losse handjes en verloor haar werk in de Grand Bazar. Gedaan met gratis pralines. Wij verhuisden naar een gemeubeld ‘kwartier’ dat eigendom was van de Commissie van Openbare Onderstand. Mijn vader werd op heterdaad betrapt met zijn broekzakken vol kandijsuiker en werd op staande voet ontslagen. Mijn moeder vond werk in ’t koekjesfabriek van Parein om de hoek. Met haar blote vingers haalde zij warme, versgebakken koekjes van de bakplaten en sorteerde ze in kartonnen doosjes. Kapotte koekjes bracht zij mee naar huis. Iedere avond kwam mijn moeder thuis met verbrande vingertoppen en dozen vol cha-cha’s, speculoos van Bastogne, petit-beurres, Pinocchiokoekjes, Centwafers, pennywafers, chocobeschuiten en zoute crackers van Tuc.

Is dat geen mooie metafoor van mijn leven? Net zoals mijn moeder heb ik vaak mijn vingers verbrand, maar gelukkig heb ik ook veel koekjes gegeten.

Er was geen tv in die tijd. Mijn moeder las in de Picollo over filmsterren en nam in café Tivoli deel aan danswedstrijden met mijn vader als danspartner, allebei met een nummer op hun rug. Jive, bossanova, de foxtrot. In ruil voor stilzitten en zwijgen terwijl zij dansten, kreeg ik een limonade of een stuk chocola.

‘John, gaan we Vanavond naar de Cinema?’ vroeg mijn moeder.

‘Thuis heb ik mijn eigen cinema’, antwoordde mijn vader.

Hij peuterde in zijn neus, pafte de ene zelf gerolde sigaret na de andere. Zijn vingertoppen waren kleverig van de nicotine. Met zijn duim schoot hij snotballetjes tegen het plafond. Zelfs wanneer hij zijn lippen stijf op elkaar hield, kon iedereen zijn betonnen tanden zien.

‘Welke Cinema?’ vroeg mijn moeder.

‘Kijk eens onder tafel. Wat zie je?’

‘Niets. Ik zie Niets.’

‘Maar allee, Maria, kijk eens goed!’

‘Nee, ik zie Niets.’

‘Ziet ge dat niet? Kijk goed!’

‘Wat moet ik zien?’

‘Mijn tong staat stijf in mijn broek!’

Grijze rook walmde uit zijn neusgaten.

Negen maanden later werd Mireille geboren.

Mijn moeder leed aan ‘etterende longen’ of chronische bronchitis. Haar huid was perkamentachtig, haar skelet scheen er dwars doorheen. Op doktersvoorschrift lepelde zij iedere avond een bord pap van beschuiten in rode wijn met suiker en twee geklutste eieren binnen, schudde wat hoofdpijnpoeder van dr. Mann in haar mond, spoelde het door met een half glas whisky en strompelde ladderzat naar de slaapkamer. Zij was dertig jaar. Voor haar gezondheid verhuisden wij van ’t vuil Zuid naar de gezonde lucht van Ekeren, mijn geboortedorp, een soort ‘Bokrijk in de polder’ in het zicht van de haven. Wij woonden er in een werkmanshuisje naast de winkel waar mijn grootmoeder sigaren per stuk verkocht, ‘de boekjes’, Belgische sigaretten en roltabak van Semois en Nybros.

Iedere week las ik al de ‘boekjes’, ABC, Ons Land, Boulevard, de Piccolo, De Post, De Lach, Humoradio en De Zondagsvriend. Kortom, alles wat gedrukt was en mij onder ogen kwam, en op alles gaf ik commentaar.

‘Onze Stany wordt Advocaat’, zei mijn moeder.

‘Aan zijn babbel zal het niet liggen’, zei mijn vader.

In de middelste kamer stond een buffetkast. Zij was altijd op slot. Op een keer—toeval—zat er een sleutel op de kast. Ik draaide de sleutel om, zette de deur van de kast op een kier. Alle schappen waren volgestouwd met langwerpige dozen macaroni, pakken zout, bloem, rijst, suiker en gemalen koffie, plus repen pure chocolade, soldatenbeschuiten en sardines in blik.

‘Ma, bak eens pannenkoeken,’ zei ik, ‘met al die bloem en suiker in de kast.’

‘Nee Stany, dat is ons Noodrantsoen’, zei mijn moeder.

‘Wat is noodrantsoen, ma?’

‘Als ’t Oorlog wordt, hebben we Bloem en Suiker nodig,’ zei mijn moeder, ‘om te overleven. Bloem, Suiker, Koffie, Sardines, daar moet ge Altijd een Voorraadje van in Huis hebben. Vandaag is ’t Vrede, Morgen kan ’t Oorlog zijn. In de Vorige Oorlog waren we Blij dat we met een Stuk Chocolade in de Kelder zaten toen de Vliegende Bommen op onze Kop vielen.’

‘Maar ma, wij hebben geen kelder’, zei ik.

‘Bij Wijze van Spreken, Wijsneus!’

‘Wanneer wordt het oorlog, ma?’

‘Misschien is ’t al Oorlog, Jongen’, zei ze. ‘Zonder dat wij ’t Zelf weten.’

Mijn moeder sprak niet alleen in hoofdletters en uitroeptekens, zij sprak ook in raadsels.

De Stormvogel

Op de vensterbank stond een blikken koekjesdoos met in reliëfletters de tekst BISCUITS PAREIN Maison fondée en 1895 Huis gesticht in 1895 ANVERS ANTWERPEN op het deksel. De koekjesdoos puilde uit van familiefoto’s in zwart-wit met gekartelde randen, en oude kerstkaarten met postzegels van koning Albert. De foto’s, ik hoefde ze niet te zien, ik wist wie erop stonden, en toch keek ik er iedere dag naar. Er zat een foto bij van een pasgetrouwd echtpaar. De bruid droeg een witte sluier met een voilette over haar zwarte krullen. Zij leek op mijn moeder in betere tijden. Het hoofd van de bruidegom was uit de foto geknipt. Hij was gekleed in een soldatenuniform dat twee maten te groot was. Op een andere foto kreeg een man zonder hoofd de eerste prijs van een schietwedstrijd op de kermis. Nog een foto: een man en een vrouw in een roeiboot op een vijver in een park.

De man aan de roeispanen had sterke armen.

Zijn hoofd was vakkundig uit de foto geknipt.

‘Ma, wie is de man zonder hoofd in de roeiboot?’ vroeg ik.

Geen antwoord.

‘Allee ma, zeg iets!’

Mijn moeder stak haar armen omhoog en blies de rook van haar sigaret in mijn gelaat. ‘Ik zag Zwarte Sneeuw,’ krijste zij, ‘en die Schone Meneer hing de grote Jan uit en kroop in zijn Blote Flikker bij andere Wijven op Schoot in plaats van Thuis zijn Geld af te geven. Ik had Geen Nagel om mijn Gat te krabben en ging Hem uit De Stormvogel halen, een Hoerenkot, de naam van het Hoerenkot stond in Zilveren Letters op de Vitrine. Hij scheet op het Biljartlaken en Veegde zijn Gat af met Bankbiljetten van Duizend Frank. Ik zei: “Zoudt ge niet aan een Boterham voor uw Zoon denken in plaats van uw Gat af te vegen met Duizend Frank?.”’

‘—en toen, ma?’ vroeg ik.

‘Hij lachte mij Vierkant uit.’

‘Hebt g’hem daarom uit de foto’s geknipt?’

Stilte. Geen antwoord.

Swinging sixties

Ik kreeg mijn eerste jeans. Met een leeg sigarenkistje en stukjes visdraad knutselde ik een gitaar in elkaar. Na school stond ik in de keuken voor de spiegel, wreef een soeplepel frituurolie en een klodder Brylcreem in mijn haar zodat het van glazuur leek, kamde m’n haar achterover met een vetkuif vooraan en een kippenkontje achteraan en draaide er met een heet krulijzer golvingen in naar de mode van die tijd. Ik legde een 33 toerenplaatje van Elvis op mijn pick-up ...

Let’s rock; everybody, let’s rock

Everybody in the whole cell block

Was dancin’ to the Jailhouse Rock

Ook een klassieker, vijf sterren.

... en trok mijn mond in een ironische grijns, met omhoog gekrulde bovenlip en omfloerste ogen, en stond wijdbeens voor de spiegel terwijl ik met m’n linkerbeen wiebelde.

Als ik niet de enige echte Elvis Presley was, wie dan wel?

Maar in de spiegel zag ik een teenager op zoek naar zijn toekomst.

Wij hadden een abonnement op De Volksgazet. Mijn oog viel op een advertentie van drie regeltjes, weggedrukt tussen het gemengde nieuws. GEZOCHT: MANNELIJKE FILMSTER VOOR SUPERPRODUCTIE IN HOLLYWOOD. WIE WAAGT, DIE WINT. De kans van mijn leven, dacht ik, dit is de kans van mijn leven. Filmster in Amerika! Ik pikte een postzegel uit de tafelschuif en zond een fotootje van mezelf naar Hollywood dat was genomen op de dag van mijn plechtige communie—nieuwe schoenen, een nieuw kostuum, kippenkontje en vetkuif in mijn haar.

‘Hollywood, ik kom!’ riep ik en danste drie pasjes vooruit, twee achteruit, hup hup met de beentjes ...

De maanden die volgden waren ouderwetse maanden, nat en Belgisch, met vuile mist en druilregen die traag, triest en eindeloos uit de grijze hemel viel, schuin naar beneden, met druppels die zigzaggend als slangetjes over het raam van mijn slaapkamer kronkelden.

‘Hebt g’al Nieuws uit Hollywood?’ vroeg mijn moeder.

‘N-e-e-e, nog niet’, zei ik.

‘Uwe Nonkel Jef woont ook in Hollywood’, zei mijn moeder.

‘Wie is nonkel Jef?’

‘De broer van ...’

‘Van wie, ma?’

Mijn moeder sleurde mij mee naar de Grand Bazar op de Groenplaats voor een pasfoto en drie dagen nadien kreeg ik mijn eerste eigen identiteitskaart. Ik keek er vol trots naar, maar het lachen en de trots vergingen mij toen ik merkte dat er een verkeerde naam op mijn identiteitskaart stond.

‘L-a-u-r-y-s-s-e-n-s, ma? Dat ben ik niet!’ riep ik. ‘De juiste foto staat erop, maar de naam is verkeerd.’

Mijn moeder—haar mond vol valse tanden—stamelde dat de naam L-a-u-r-y-s-s-e-n-s juist was en vertelde mij, voor het eerst, dat mijn echte vader de Hoerenloper van ’t Schipperskwartier was die zijn Gat afveegde met Bankbiljetten van Duizend Frank, en niet de Armoezaaier met een Maagzweer.

‘Onze Pa is uw Vader niet, Stany, hij is uw Stiefvader’, zei ze.

‘Is ... C-o-r-n-e-l-i-s-s-e-n-s ... dan niet mijn echte naam?’ vroeg ik.

‘Nee, Jongen. Je Echte Naam is de Naam die in Getypte Drukletters op je Identiteitskaart staat.’

‘L-a-u-r-y-s-s-e-n-s?’

‘Ja.’

‘Ik wil geen nieuwe naam’, zei ik, ‘ik wil mijn oude naam terug.’

‘Waarom? ’t Is toch Eender welke Naam ge hebt’, zei mijn moeder.

‘Al mijn vrienden op school kennen mij als Stany C-o-r-n-e-l-i-s-s-e-n-s’, zei ik. ‘Als ik ineens Stany L-a-u-r-y-s-s-e-n-s heet, is er niemand meer die mij kent.’

‘Jongen, ’t is Gelijk het is’, zei mijn moeder. ‘Zeur niet. De Wet, daar kunnen Gewone Mensen niks aan Veranderen.’

Ik proefde mijn nieuwe naam in mijn mond.

L-a-u-r-y-s-s-e-n-s-L-a-u-r-y-s-s-e-n-s-L-a-u-r-y-s-s-e-n-s

Klonk onwennig, smaakte lekker.

‘Hoe heet mijn echte vader met zijn voornaam?’ vroeg ik.

‘Sander’, zei mijn moeder.

‘Is hij de roeier zonder hoofd in de roeiboot?’ vroeg ik.

Mijn moeder zuchtte. ‘Ja jongen’, zei ze, dat is ’m, de Smeerlap.’

Zij drukte nijdig haar sigaret uit en stak een nieuwe Belga op.

Slecht voor haar bronchitis, dacht ik.

‘Uw Echte Vader heeft Vier Broers en een Zus en gij hebt dus Vier Nonkels en een Tante. Gust, Neel van Corneel, Jef en Frans. Uw Tante heet Wis. Jef is voor de venten. Ge zult uw Echte Vader en zijn Familie rap leren kennen.’

‘O ja, ma? Hoezo?’

‘Zondag komt Hij u halen. De Wijvenzot rijdt in een Bedford, naar het schijnt.’

‘Wat is een Bedford, ma?’

‘Een Vrachtwagen.’

‘Welke kleur?’

‘Hoe zou Ik dat weten?’

‘Hoe ziet mijn vader eruit, ma?’ vroeg ik.

‘Weet ik niet’, zei mij moeder. ‘Ik heb hem in Tien Jaar niet Een Keer gezien. Ge waart een Jaar toen uw Vader en ik uit Elkaar Gingen en Twee Jaar toen we uit de Echt zijn gescheiden.’

‘Was mijn vader een mooie man?’

‘De Mooiste van Allemaal’, zei mijn moeder.

‘Gelijk ik op hem?’

‘Als twee Druppels Water en zijn Slechte Karakter hebt ge ook!’

Twee weken later stopte een zwarte Amerikaanse slee voor ons armoedige rijtjeshuis, een Packard met opstaande koplampen en witgeschilderde autobanden. Er stapte een fiere taxichauffeur in een donker uniform uit. Hij had donker, golvend haar en leek op Mario Lanza. Het was alsof ik in een spiegel keek. In de fiere taxichauffeur herkende ik uit alle drie miljard vaders op de hele wereld mijn enige échte vader.

Gouden bergen

In onze straat woonden een melkboer, een kleermaker die in zijn vrije uren konijnen kweekte en een Bulgaar die de kost verdiende als hersteller van schrijfmachines. Alle straatgeluiden werden tot een stuk in de nacht overstemd door het rustige, monotone chick-chick-chick en fika-fika-fika en tik-tik-tikketik-tik-tik van schrijfmachines die werden getest en uitgeprobeerd door de schrijfmachinemonteur. Het nachtelijke geratel klonk als muziek in mijn oren. Plots hield het op, het tikken, de nachtelijke muziek. Urenlang lag ik onbeweeglijk in bed, luisterend naar de saaie, doodse stilte van de nacht.

‘Ma, ik kon vannacht niet slapen, er wordt niet meer getikt’, zei ik ’s ochtends.

‘Vraag aan de Bulgaar of je Zelf mag Tikken’, zei mijn moeder.

Net zoals wij woonde de Bulgaar in een laag werkmanshuisje. Op ooghoogte hing een koperplaat met de gegraveerde tekst Oude & Antieke Schrijfmachines Aankoop Herstelling Verkoop Verhuur Machines à Ecrire Expert in de Schrijfmachinekunde, maar zonder telefoonnummer. De deur zwaaide open en ik stapte pardoes in een schrijfmachinemuseum. Ik had weleens een schrijfmachine gezien, in films met Mario Lanza, maar hoe zo’n ding werkte, ik had er het raden naar. Op stoelen, tafels, kasten, schappen en rekken stonden mechanische typemachines, een Adler, een Olympia Elite, een Oost-Duitse Erika in goede staat, een antieke Orga Privat, een Smith & Corona 1934, een Royal Portable Quiet de Luxe uit mijn geboortejaar 1946 in de originele koffer, en zware, decoratieve kantoorschrijfmachines uit de oude doos, met handleiding en zwart-rood inktlint op twee spoelen. Achter een kartonnetje met de tekst Vreemde Talen stonden schrijfmachines met Chinese, Japanse, Arabische en Indiase toetsen. Er was een schrijfmachine bij met een Bulgaars toetsenbord met cyrillische alfabetletters.

Boven een werkbank hingen foto’s uit kranten en tijdschriften van beroemde mensen. Agatha Christie, tikkend op een Remington Home Portable, Ernest Hemingway met een Royal Quiet de Luxe, Thor Heyerdahl aan boord van de Kon-Tiki met een Hermes Featherweight op zijn schoot, Alfred Hitchcock, hamerend met twee vingers op een Underwood Champion, en Irwin Shaw, die met een pijp in de mond zijn wereldbestseller De jonge leeuwen tikt op een Olivetti 45 en in een tekstballonnetje zegt dat hij houdt van het kloppende geluid van de hamertjes op papier.

‘Kijk, de machine van Irwin Shaw heeft Fransche lettertekens,’ zei de Bulgaar, ‘é met accent en à met accent en ç cédille, om zijn Parijsche memoires te skrijven, want de skrijver heeft in Parijs gewoond.’

‘De jonge leeuwen is het lievelingsboek van mijn stiefvader’, zei ik.

‘Zonder Olivetti 45 was Irwin Shaw nooit skrijver geworden’, zei de Bulgaar. ‘Voor een skrijver is zijn skrijfmachine het verlengstuk van zijn skrijfhand.’

Ik wees naar een foto van een jongeman in hemd en das die nonchalant met één arm op een gedrocht leunde dat meer geleek op ons kolenkacheltje thuis dan op een schrijfmachine.

‘Wie is die man?’ vroeg ik.

‘Simenon’, zei de Bulgaar, ‘Georges Simenon, een Belg, geboren in Liège Luik.’

Ik trok mijn schouders op. ‘Nooit van Simenon gehoord,’ zei ik, ‘en ook niet van Liège Luik.’

Op een andere foto rammelde een grotestadsmeneertje met een pijp en een scheiding in zijn haar op een Smith Premier die óók op ons kolenkacheltje geleek.

‘Willem Elsschot’, zei de Bulgaar.

‘Wie?’

‘Elsschot. Willem Elsschot. Zijn grootvader had een café hier in Ekeren, bij ons in ’t dorp in de Steenstraat. Zeg eens, jonge vriend, hoe heet gij?’

‘Stany, meneer de Bulgaar.’

‘Meneer de Bulgaar, meneer de Bulgaar ... Zeg maar Boris. Ik ben geboren in Sofia. Kent gij Sofia?’

‘Nee, meneer Boris.’

‘Gij vraagt veel en weet weinig. Sofia is het paradijs op aarde. Wat wilt ge van mij?’

‘Ik wil tikken op een typemachine, meneer Boris.’

‘Waarom, jonge vriend?’

‘Als ik groot ben, meneer Boris, wil ik typer worden of ik raak nooit meer in slaap.’

‘Ken je het verskil tussen Qwerty en Azerty?’

‘Nee, meneer Boris.’

‘Kan je typen?’

‘Ook niet, meneer Boris.’

‘Typers bestaan niet, jonge vriend. Iemand die de ganse dag en nacht typt, heet een skrijver. Helaas kan je geen skrijver worden als je niet kan typen. Iemand die hemels viool wil shpelen zoals Paganini shtudeert aan het conservatorium. Iemand die mooie skilderijen wil maken zoals Picasso gaat naar de academie. Wat doet iemand die een boeiend boek wil skrijven?’

‘Hij leert typen, meneer Boris.’

‘Precies!’

‘Ik wil leren typen, meneer Boris,’ zei ik, ‘en een groot schrijver worden zoals Willem Elsschot en Irwin Shaw en met twee vingers typen met een pijp in mijn mond.’

De Bulgaar lachte. ‘Ben je shterk?’ vroeg hij.

‘Heel sterk, meneer Boris, en mijn stiefvader ook. Hij vocht met een grizzlybeer op de Sinksenfoor.’

De Bulgaar legde een lp op de draaischijf van een ouderwetse platenspeler.

‘Bulgaarse Rapsodie’, zei hij, ‘van Pancho Vladigerov. Klassiek met piano en violen ...’

Indien hij het niet had gezegd, ik zou het bij God niet hebben geweten. Ik kende niets van klassieke muziek, nog steeds niet trouwens. Rechtopstaand voor een Olympia Simplex uit Duitsland legde de expert in de schrijfmachinekunde zijn tien vingers op de toetsen, haalde diep adem, en terwijl het orkest van piano en violen een lawaai maakte dat horen en zien je vergingen, gleed hij met de toppen van zijn vingers geruisloos over de toetsen alsof zijn klavier een vleugelpiano was.

‘Helaas, ik kan zelf niet meer typen,’ zei de Bulgaar, ‘mijn fingers staan krom van de reuma. Als ik je een Rheinmetall uit 1950 meegeef, een zware, degelijke kantoorskrijfmachine met luide, harde aanslagen, wil je haar dan voor mij uitproberen? Test-test-testen, zoals wij zeggen? De skrijfmachine is eigendom van de politzei hier in het dorp. Het tandwiel was gebroken. Ik heb het kapotte tandwiel vervangen en de machine gekuiyst. Breng m’n Rheinmetall over twee, drie dagen terug zodat de politzei opnieuw processen-verbaal kan skrijven en ik geef een andere skrijfmachine om te testen, bijvoorbeeld de draagbare Triumph van Libera Carlier. Het inktlint was uiytgedroogd, ik zette er een nieuw lint op. Je kent Libera Carlier toch?’

‘Nee meneer Boris, wie is Libera Carlier?’

‘Stany, wat zeg je nu? Ken je de skrijver niet die ons dorp beroemd maakt? Hij woont aan het Veltwijkpark. Je moet dringend zijn boek lezen over skeepvaart en de mensen in de haven. Trouwens, je moet vééél boeken lezen. Wie wil skrijven, moet vééél boeken lezen en vééél boeken typen.’

Ik nam de Rheinmetall van de politzei en de draagbare Triumph van Libera Carlier mee naar huis ‘om te test-test-testen’ en schreef er mijn eerste gedichten en korte verhaaltjes op.

In de weken die volgden las ik De zondagsslepers van Libera Carlier uit de gemeentebibliotheek en oefende mijn schrijfmachinekunde op een Tippa in draagkoffer, een Scheidegger en een stokoude Torpedo die op een Singernaaimachine geleek, tot de Bulgaar mij tweedehands en op afbetaling een lichtgewicht Olivetti Lettera 22 verkocht ‘van het huis De Buyser te Brugge’, volgens een label op de originele draagtas. Ik kreeg er gratis een doos met wisselstukken bij: schakelaars, hendeltjes, hamertjes, staafjes en zelfs een spatiebalk.

‘Veel geluk, professor,’ zei de Bulgaar, ‘en vergeet niet, Stany: een skrijver is in de eerste plaats een muzikant, want alles wat geluid maakt, is een muziekinstrument. Een skrijfmachine is ook een muziekinstrument, net zoals een saxofoon en een accordeon.’

‘Dank u wel, meneer Boris’, zei ik.

‘O ja, typ met tien vingers’, zei hij.

‘Tien?’

‘Ja, allemaal.’

‘Met twee vingers gaat toch ook?’

‘Klopt, maar als je snel denkt en snel typt, kunnen je vingers je gedachten volgen.’

‘Wat als ik snel denk en traag typ?’

‘Dan ben je de helft van je gedachten vergeten voor ze op papier staan.’

Ik heb het nooit geleerd, met tien vingers typen, ik leerde mijzelf met twee vingers typen, eerst aarzelend en zoekend en traag, na enkele dagen vlotter, met meer vertrouwen, en ten slotte zo snel dat het ritme van mijn vingers synchroon liep met de snelheid van mijn gedachten.

Om mijn eerste eigen schrijfmachine te betalen deed ik de vroegmarkt met nonkel Frans, de jongste broer van mijn vader, die in fruit en groenten handelde: op de Oude Vaartplaats—de Vogeltjesmarkt—stapelde ik om vier uur ’s ochtends netmandjes met ongepelde uien en aardappelen en houten kratten met bloemkolen, sinaasappelen, appelen, peren, prei, selder, pruimen, sla en tomaten in de laadbak van zijn groene Bedford.

Op woensdag stond ik als verkoper op de markt.

‘A-a-a-a-a-rdbeien!’ riep ik. ‘P-ê-ê-ê-ê-chen! V-e-e-e-e-rse sla-a-a-a-a!’

Kopers stroomden toe.

‘Onze Stany heeft het in de vingers, hij belooft gouden bergen’, zei nonkel Frans.

Op zaterdag schuurde ik manshoge vuilnisvaten met water en zeep op de binnenkoer van de Inno en op zondag plooide ik kartonnen dozen in een beschutte werkplaats, in het gezelschap van mongooltjes en gehandicapten.

Wij hadden een boekenrekje van Tomado in huis, een zelfbouwrekje uit zwarte staaldraad met metalen hangers en drie planken van geverniste spaanplaat. Er stond een handvol leesboeken van mijn moeder en mijn stiefvader op, keukenmeidenromans van Courths-Mahler, westerns van Clem Colt en Louis L’ Amour, ‘verboden’ liefdesromans met titels als Wilde vruchten en Beminnen is gevaarlijk, en een fotoalbum over geslachtsziekten in Duitse concentratiekampen. Ik las ze allemaal. In een liefdesroman getiteld Verboden liefde vond ik op bladzijde 156 een zinnetje waar ik nooit genoeg van kreeg. Het was een warme zomeravond. De jongen en het meisje roeiden naar het midden van de vijver. Daar aangekomen, trok zij haar slipje naar beneden en onmiddellijk werd het stijf in zijn broek. Helaas, er volgden donder en bliksem en haastig roeiden zij terug naar de oever. Iedere dag na school sloeg ik het boek open op bladzijde 156 en las dat ene zinnetje en onmiddellijk werd het stijf in zijn broek en keek ik in mijn broek. Hoe het kwam, ik weet het niet, maar bij mij werd het nooit stijf in mijn broek.

Ik trachtte er een verhaal over te schrijven.

‘Niet doen, Stany,’ zei mijn moeder, ‘niet doen, van Schrijven kunt ge niet Leven.’

Schone liedjes

Op warme zomerdagen viste ik op paling en snoekbaars in de Grote Put aan de Ekerse Dijk, lekker aan het water met enkele goede vrienden, Dick Trom en Floere Fluwijn en Pietje Bel en King Kong die tussen het riet aan de waterkant 33-toerenplaatjes van Fats Domino en Buddy Holly draaiden op een platenspelertje op batterijen. De Grote Put was een kunstmatige vijver in een natuurreservaat dat eigendom was van de NMBS. Vijfenzeventig jaar geleden werd de vijver aangelegd als reservoir voor de watervoorziening van de stoomtreinen van het station Antwerpen-Noord. Aan de sluis kolkte het water in luie bochten over het beton. Het was een dag om schoenen uit te schoppen en blootsvoets door het gras te lopen. Een zachte wind trok zilveren rimpels in de stille plas. Waterlelies dreven op bedden van gemaaid gras, door de wind in het water geblazen, en blauw, oranje, paars en lavendel zinderde als gekleurde linten tussen de blauwe hemel en de groene vijver. Zonlicht filterde door de bomen en wierp dansende lichtvlekken op de dijk.

Boven het water hing een waas dat op mist leek, maar in werkelijkheid warme lucht was.

Hadden de palingen geen honger, dan zei Floere Fluwijn ...

‘Er valt niks te vangen vandaag’, zei hij en haalde zijn trommelstok uit zijn broek.

‘Waarom doet gij dat, Floere?’ vroeg ik.

‘De paling bijt niet, we houden een wedstrijd.’

‘Welke wedstrijd?’

‘Het wereldkampioenschap rukken en schieten’, zei Floere Fluwijn.

Ineens zat iedereen met zijn pik, zijn lul, zijn klokkenspel, zijn plasser, zijn fluit, zijn haantje-vooruit, zijn toeter, zijn leuter of hoe je ’t ook wil noemen in de hand en rukte en trok en sleurde en natuurlijk kwam King Kong als eerste klaar en floepte zijn sperma tot voorbij zijn dobber.

‘Ik win!’ riep hij. ‘Ik ben wereldkampioen!’

Ik was te jong om wereldkampioen te worden en dacht dat ik groot geschapen was, maar vergeleek ik mijn trommelstokje met dat van King Kong, dan roffelde ik op een héél klein trommeltje.

Ik belde aan bij een huisarts in de Steenstraat en zei dat ik geen wereldkampioen kon worden ondanks al mijn trekken en sleuren aan mijn trommelstokje. De huisarts gaf mij een potje met zilverkleurige magnesiumtabletten. Op de verpakking stond: Potentieversterker voor de man in de Derde Leeftijd. Ik slikte een handvol tabletten en toen ik een half uur later naar de wc ging, kleurde mijn urine eerst donkerblauw als kobaltverf en daarna blauwgroen, alsof ik Pisang Ambon plaste.

Heb ik verteld van die keer toen ik bij een postorderbedrijf een cursus Spaans voor beginnelingen bestelde, eerste les gratis? Ik was dertien of veertien jaar. Enkele dagen later stak de postbode een dik postpakket door de brievenbus. De eerste gratis les was een spreekoefening. Tengo una cita con una chica muy guapa, ik heb een afspraak met een mooi meisje. Zo stond het in de brochure. Er zat een audiocassette bij. Omdat ik geen bandopnemer had, moest ik het zonder cassettehulp stellen. Ik las de spreekoefening luidop voor in de hoop dat mijn tekst zou klinken als de twee woorden Spaans die ik had opgepikt in Zorro op tv. Tenko una zita kon una tsjika muj gwappa. Mijn nieuwe taal liet mij niet meer los. Ik ging naar de bakker om een brood.

‘Gesneden?’ vroeg de bakker.

‘Tenko una zita kon una tsjika muj gwappa’, zei ik.

Bij de kapper in de stoel.

‘Opgeschoren in de hals?’ vroeg hij.

‘Tenko una zita kon una tsjika muj gwappa’, zei ik.

Ik heb het al gezegd, ik had één gebrek, al had niemand er last van behalve ikzelf. Ik hoorde goed, tenminste, ik hoorde alles wat ik wilde horen, maar muzikaal was ik doof. Ik hield geen ritme, kon niet zingen, kon niet dansen, bespeelde geen instrument behalve het mondmuziekje van mijn stiefvader en de accordeon van mijn grootvader zaliger, maar de klanken die ik daaruit toverde ... De kans was nul, nada, noppes en onbestaande dat ik er een medaille voor zou krijgen op de Koningin Elisabethwedstrijd voor mondmuziekjes of accordeonklanken.

Op de lagere school ...

‘Stany,’ zei meester Vandersteen, ‘jij mag de bloemen in de gang water geven en laat je hier het eerste halfuur niet zien!’

Meester Vandersteen zei dat hij de jongere broer was van Willy Vandersteen van Suske en Wiske, maar of dat waar was of niet, daar hadden wij het raden naar.

Ik was amper de deur uit of de muziekles begon.

Aan het eind van het schooljaar was ik eerste van de klas met alle punten en ontving mijn prijs—een leesboek—uit handen van de burgemeester van mijn dorp, een oude man met een baard en een bril, die als twee druppels op Ernest Claes geleek. Ter afsluiting van de feestelijkheden zong de ganse klas het vaderlands lied, begeleid door de fanfare van mijn dorp.

Ik stond op de eerste rij, helemaal vooraan.

‘Stany,’ zei meester Vandersteen, ‘mond open, mond dicht, maar niet meezingen, hé!’

Een hond met een onderbroek

In de krant las ik dat een zekere Gust Van Brussel, van wie ik nooit eerder had gehoord, zes boekjes met gedichten in één keer had gepubliceerd, te verkrijgen ‘bij de auteur’—een woord dat ik ook nooit eerder had gehoord, ‘auteur’—en schreef in mijn mooiste handschrift een brief op gelijnd papier met de vraag wat ik moest doen om ‘auteur’ te worden en gedichten te schrijven die verkrijgbaar zijn ‘bij de auteur’. Toen ik mijn brief op de post deed p/a Gust Van Brussel, Generale Bank Hoofdzetel Antwerpen, dacht ik: wie betaalt mijn postzegel terug?

Wij woonden op het huisnummer 98 met een schijthuis in een onverwarmde stalling achter het huis. Mijn grootmoeder woonde naast ons op huisnummer 100. Tussen de twee huizen was een smalle doorgang met een poort. Op huisnummer 98 werd aangebeld. Ik liep door de smalle doorgang naar de poort en keek op straat. Er stond een Amerikaanse slee van zeven meter voor de deur, een Plymouth Belvedere met vinnen en vleugels, vier koplampen en een open dak. De auto was geschilderd in het roze en hemelsblauw van barbes à papa en suikerspekken.

Een auto met vinnen en vleugels had ik nooit eerder gezien.

Een kleine, kale man drukte zijn vinger op de bel. Hij droeg witte sokken en een vlinderstrik, wat ik ook nooit eerder had gezien. Hij leek op een verstrooide professor.

‘Voor wie is ’t, m’neer?’ vroeg ik.

‘Woont hier een zekere ... heu ... Stany Lauryssens?’

Politie in burger, dacht ik, of een gerechtsdeurwaarder. In ieder geval: slecht nieuws.

‘Ik zal kijken of hij thuis is. Wie mag ik zeggen?’

‘Gust Van Brussel. Ik ben schrijver. Ik werk voor de Generale Bank. Is meneer thuis? Zeg dat ik een poëziebundel bij me heb met m’n nieuwste gedichten.’

‘Ja ja,’ zei ik, ‘hij is thuis, kom binnen, kom binnen.’

Omdat wij slechts één wc hadden, zonder chasse en in een onverwarmde stalling onder het duivenhok, had mijn stiefvader de vervelende gewoonte om in de gootsteen in de keuken te plassen, waardoor spetters op het raam spatten en de keuken urenlang naar urine stonk.

Mijn stiefvader zat aan de keukentafel in een dikke trui, grijze wollen sokken en een lange witte onderbroek tot zijn enkels van De Wolmolen in de Kloosterstraat. Hij peuterde in zijn neus, rolde snotballetjes tussen duim en wijsvinger en schoot ze in de gootsteen en tegen het plafond.

Wij hadden een hond, een teefje dat Laïka heette, een wit-en-zwart gevlekte papillon of vlinderhond met een pluimstaart, een blij en opgewekt beestje met een lief karakter. In die tijd lanceerden de Russen een Spoetnik met een vlinderhond aan boord in een baan om de aarde, waarna alle vlinderhondjes in heel de wereld ineens Laïka heetten. Laïka was loops en verloor menstruatiebloed. Mijn moeder had haar een van mijn onderbroeken aangetrokken, ondersteboven, met haar staart door de slip.

Wij hadden ook kippen, duiven, konijnen en twee hamsters, maar zij droegen geen onderbroek, of misschien waren zij nooit loops, dat weet ik niet meer.

Mijn stiefvader had zich in drie, vier dagen niet geschoren. Zoals altijd zag hij eruit alsof hij weken in zijn bed had gelegen. Hij beet op zijn vingernagels en trok zo hard aan zijn sigaret dat zij in één keer opbrandde.

De keuken stonk naar verse urine.

Godver, hij heeft weer in de pompbak gepist, dacht ik.

Wij hadden geen tv, geen telefoon, geen koelkast, wel een radio, een Grundig. De radio speelde ‘Junge, komm bald wieder’ van Freddy Quinn, een Duitse schlagerzanger, heel populair in die jaren.

‘Meneer Stany?’ vroeg Gust Van Brussel en schudde mijn stiefvader de hand.

‘John,’ zei mijn stiefvader, ‘ik ben John.’

‘Schoon liedje’, zei Gust Van Brussel.

‘Schone liedjes duren niet lang’, antwoordde mijn stiefvader.

‘M’neer ... de Stany ... dat ben ik ...’ stamelde ik.

‘Schrijf jij gedichten, Stany?’ vroeg Gust Van Brussel.

‘Meneer’, zei mijn stiefvader, ‘onze Stany kan rijmen en dichten zonder zijn gat op te lichten—een scheet/die langs zijn reet/naar beneden gleed, HAHAHA!’

‘Nee pa, een scheet/die langs zijn reet/in zijn schoenen gleed’, zei ik.

Het begon te regenen, met harde scherpe druppels die op kopspeldjes leken en venijnig tegen het raam tikten.

Junge, fahr nie wieder, nie wieder hinaus ...

‘Stany, ik heb een pakje voor u meegebracht ...’ zei Gust Van Brussel.

‘Pakje poep, stront op de stoep’, lachte mijn stiefvader.

Djeeezus.

Rustig, dacht ik, rustig.

Diep ademen. In, uit. In, uit.

‘... d’r zit een bundel met mijn nieuwste gedichten in.’

‘D... d... dank je, m’neer ... heu ... heu ... m’neer Van Brussel’, stotterde ik en stak mijn hand uit naar het pakje.

‘Manieren houden, snotneus’, zei mijn stiefvader. ‘Heeft uw moeder u nooit geleerd dat kinderen zwijgen als grote mensen spreken?’

De adamsappel van Gust Van Brussel wipte onrustig op en neer. Hij verontschuldigde zich, liet een naamkaartje achter en een halve minuut later schoot de Plymouth Belvedere met gierende banden uit onze straat.

‘Als hij zo blijft rijden, zal hij rap in Brussel zijn’, lachte mijn stiefvader en krabde in zijn haar.

Ik stak mijn duimen in mijn oren en drukte mijn vingers tegen mijn ogen om niets te horen en niets te zien.

‘Trouwens,’ zei mijn stiefvader, ‘een kaal hoofd, een vlinderstrik, witte sokken, ik kan daar met mijn verstand niet bij. Het is mij een raadsel waarom die kapitalisten van de Generale Bank zo iemand in dienst nemen.’

Ik dacht: mijn moeder, mijn stiefvader, zij zijn familie, er is geen ontkomen aan, ik wil niet ondankbaar zijn maar ik kan niet, ik wil niet met hen samenleven of ik word een dinosaurus zoals zij en dat wil ik niet, ik wil geen dinosaurus zijn, ik wil vrij zijn om te denken en te leven zoals ik dat wil.

Vreemde wereld, lelijke wereld.

Stop de wereld, ik wil eraf!

Maar hoe?

Vroegrijp, vroegrot

Het was kermis. Ik leerde een boerenmeisje uit mijn dorp kennen. Zij had vuurrood haar, varkenspootjes en een boezem als twee sappige wijnpeertjes. Ik moest mij inhouden om niet bovenop haar te springen. Haar naam kan ik me niet herinneren, ik zal haar Felicia noemen, wat ‘vreugdevol’ betekent. Ik droeg mijn zondagse kostuum en mijn beste schoenen die tweemaal verzoold waren. De avond was zo warm, dat de lucht ervan trilde. Wij stonden tegen een muurtje in de wilde tuin achter de balzaal van een volkscafé. Felicia droeg geen slipje. Zij was helemaal nat vanonder en mijn tong stond stijf in mijn broek en zij trok haar trui omhoog en schudde met haar sappige peertjes en opende haar Hoorn des Overvloeds en ik dacht aan een boek dat ik enkele dagen eerder had meegenomen uit de dorpsbibliotheek, Ik ben maar een neger, van een nieuwe schrijver, een zekere Jef Geeraerts, ik dacht: ik ben het hoofdpersonage, ik ben de neger, ik ben Monsieur MATSOMBO Grégoire-Désiré, Dir. Hon. De l’Hôp. Du Territ. De BUMBA—en verdomd, ook zonder Pisang Ambon en zonder magnesiumtabletten voor de Derde Leeftijd werd ik ineens wereldkampioen.

‘O, mijn minnaar, mijn minnaar Matsombo-ééééé, O-ééééé, O-ééééé’, mekkerde Felicia.

Ik verloor mijn hoofd en mijn maagdelijkheid en dacht: mijn leven zal nooit meer hetzelfde zijn, vanaf nu wordt alles anders.

Hoe anders, dat wist ik niet.

... en badda bim badda boom Chubby Checker en The Twist dreunde in mono door het zaaltje.

COME ON BABY

LET’S DO THE TWIST

TAKE ME BY MY LITTLE HAND

AND GO LIKE THIS

Een ellenlange saxofoon, duister en jazzy.

‘Zullen we dansen?’ hijgde Felicia.

Ik greep haar bij haar middel en trok haar uit de tuin naar de dansvloer en wij dansten de twist in het midden van de balzaal.

‘Sla je benen in de knoop, Felicia!’ riep ik met bonzend hart.

EE—OH TWIST—BABY BABY—TWIST

OOOH—YEAH, JUST LIKE THIS

COME ON, LITTLE MISS

AND DO THE TWIST

Wij gingen helemaal uit onze stekker.

‘Om te knallen moet je in topvorm zijn’, riep Felicia.

‘Tegen wie zeg je ’t’, lachte ik.

‘Hop Stany hop hop hop!’ zei Felicia.

‘DO-THE-TWIST!’ riep ik en schudde mijn haar en mijn heupen in super slow motion zoals in een vertraagde film, pakte Felicia bij de schouders, wiebelde op de toppen van mijn tenen, draaide en keerde op de ballen van mijn voeten alsof ik een sigaret uitdrukte, hoewel ik nooit had gerookt, en zwaaide met mijn armen en benen en we klap-klap-klapten in de handen en ...

COME ON AND TWIST

YEAH BABY, TWIST

OOOH—YEAH, JUST LIKE THIS

Af en toe bleef de naald in een groef hangen en stokte de plaat.

‘Ben je niet moe?’ vroeg Felicia.

‘Natuurlijk niet!’

DO THE TWIST

YEAH—ROCK ON NOW

YEAH—TWIST ON NOW—TWIST

‘Om te rock-’n-rollen moet je met twee zijn!’ zei Felicia.

Buiten adem vielen wij in elkaars armen.

‘Vlug moe, slap in de rug’, zei ze.

De laatste kermispijlen knetterden en kraakten in de grootste schittering, met een betoverend licht. Blauwe en rode en gele sterren dwarrelden duizendvoudig uit de hemel, in technicolor, zoals in een echte sprookjesnacht.

Ik zweette als een rund, ik dacht: mijn schoenen staan vol water, mijn voeten zijn kletsnat, maar toen ik naar beneden keek, zag ik dat het geen water was, maar bloed dat in grillige straaltjes over mijn billen in mijn schoenen gleed en plop-plop-plopte bij iedere stap die ik zette. Ik holde naar de krakkemikkige wc in de tuin achter de balzaal, liet mijn broek op mijn enkels zakken en het bloed spoot als een hogedrukreiniger uit mijn penis. Nooit eerder in mijn leven had ik zo veel bloed gezien. Zelfs mijn witte nylonhemd zat onder grote ronde bloedvlekken, alsof ik een bolletjestrui droeg en bergkoning was in de Ronde van Frankrijk.

Voorzichtig legde ik mijn penis in de palm van mijn hand. Mijn voorhuid—het velletje—was afgescheurd, mijn eikel was geblutst en gebuild alsof mijn erectie tegen een betonmuur was gebotst in plaats van lekker te vogelen in de Hoorn des Overvloeds van een boerenmeisje uit mijn dorp.

Ik holde naar de huisdokter in de Steenstraat.

Hij keek naar mijn penis en lachte.

‘Hoe is ’t met de liefde?’ vroeg hij.

Ineens was ik gerustgesteld.

‘Geen klachten’, zei ik.

Mijn moeder sneed de bebloede armen van de jas en de bebloede pijpen van de broek en overgoot de lappen kostuumstof met benzine en verbrandde het hele zootje in een olievat in de tuin onder de kersenboom, terwijl de vlammen om haar hoofd sloegen en de kersen in brand vlogen.

‘Onze! Stany! Is! Vroegrijp! En! Vroegrot!’ riep ze.

Met hoofdletters en uitroeptekens en al.

De wijde wereld

De uitdrukking ‘blauwe maandag’ betekent ‘korte tijd’, maar ook: de meest deprimerende dag van het jaar. Ik weet niet of het echt een maandag was. Na de normaalschool en mijn legerdienst als landmeter en kanonnenvlees in Soest, Duitsland, verliet ik mijn geboortedorp op de meest deprimerende dag van het jaar en verhuisde naar de grote stad. Neem de proef op de som, vraag het aan iedereen die haar gloriejaren heeft gekend, iedereen zal hetzelfde zeggen: de stad was de stad niet meer, de Keyserlei was de Keyserlei niet meer. Haar naam—een ‘keizerlijke’ naam, hoewel het gewoon de familienaam was van een kladschilder uit de polder—was het enige wat de tand des tijds had doorstaan.

De rest was weg, foetsie, voor altijd uit beeld.

Vijftig, nee honderd jaar geleden was de Keyserlei de Champs-Élysées van België, met de mooiste lindebomen ter wereld. Dames droegen naaldhakken en een bontmantel en de heren een gele strohoed, zoals Maurice Chevalier. Franse toeristen kwamen met een touringcar speciaal uit Parijs om het Centraal Station en de Zoo te fotograferen.

Waar waren de Franse gangsters en showgirls die zich lieten bedwelmen door de geur van de bloeiende linden? ’s Avonds dineerden zij in de Locarno of de Hulstkamp. Zilveren koffiefilters, dat was de max. Na het diner gingen zij in soiree naar een Franse film met Jean Gabin en Fernandel in een van de dertien cinemazalen met avontuurlijke namen als Rex, Metro, Ambassades, Royal en Cinéac. Zij bezochten dancing De Lachende Koe in de Statiestraat en dronken Elixir d’Anvers met een toefje slagroom in de ouderwetse luxe van de Paon-Royal, terwijl Louis Armstrong ‘C’est si bon’ zong met een stem alsof hij koffiegruis in zijn keel had.

Einstein, Mussolini, Churchill logeerden in Antwerpen. Lenin sprak op een politieke meeting in café Corluy aan de Kasteelpleinstraat.

In heel de wereld stond het Centraal Station bekend als het achtste wereldwonder.

Naast de Vlaamse Opera stond het mooiste hotel van Europa, met alle luxe van die tijd: liften, centrale verwarming, elektrische lampen, suites, een grillroom, leeszaal en wintertuin. De linden werden gekapt, Grand Hotel Weber werd gesloopt en vervangen door een lelijk kantoorgebouw.

Wat was er aan de hand met mijn stad?

Ik wist het weer, zij ging om zeeplala.

Bij verzekeringsmaatschappij De Vaderlandsche aan de Sint-Jacobsmarkt werkte ik ‘korte tijd’—officieel een hele voormiddag—als ‘bemiddelaar’ in ‘betwiste zaken’ en schadeclaims. De gangen van het oude gebouw stonken naar urine. Rammelende liften zwoegden zich klem tussen donkere verdiepingen. We zaten met vijftig ‘bemiddelaars’ in een grote, onverluchte zaal achter vijftig metalen ‘pupiters’ of bureaus en een groene brandkast met het opschrift ‘Franz Jäger Berlin 1944’ in Duitse letters. Alle ‘bemiddelaars’ droegen een grijs confectiekostuum met rafelranden en een hemd van witte nylon dat geel was uitgeslagen, alsof het nylon de lucht van oude urine uit de gangen had opgezogen. Aan een haakje boven de dubbele toegangsdeur hing een karton waarop de tekst Verboden op Zaal te Roken was gedrukt. Ooit was een patser op een laddertje geklommen en had een dikke vette streep getrokken door Roken en er Rukken van gemaakt. Verboden op Zaal te Rukken. De ene na de andere ‘bemiddelaar’ stak een sigaret op, trok een lade van zijn bureau open en blies de rook in de lade, die hij dan onmiddellijk dichtschoof. Na enkele minuten kringelde zo veel sigarettenrook uit de voegen en spleten van de bureaus dat het leek alsof de zaal in brand stond.

Op de linkse helft van ieder bureau stond een IN-bakje, op de rechterhelft een UIT-bakje.

Een meisje in stofjas en op witte turnpantoffels sloop tussen de bureaus en legde een verzekeringspolis in mijn IN-bakje. Zonder de polis te lezen zette ik er de stempel GELEZEN EN GOEDGEKEURD op en legde de polis in mijn UIT-bakje. Het was kwart over negen. Na tien polissen stond ik op, wandelde naar de uitgang van de zaal en verliet De Vaderlandsche door de grote poort. Er stond een strakke ochtendzon. In mijn schaduw herkende ik het silhouet van Kafka, maar dan zonder flaporen. Achter de daken van de oude stad kreeg de hemel een onheilspellende kleur.

Alles houdt met alles verband.

Toeval bestaat niet.

Kaas met gaatjes

Ik werkte ook een blauwe maandag bij Nicolaidis & Co, twee stokoude Griekse broers die als ship chandler drank en proviand leverden aan Griekse schepen in de haven. Ook importeerden zij gepekelde paardenhuiden uit Argentinië, die zij verscheepten naar Griekenland. ’s Ochtends typte ik brieven in het Frans op een hoge, zwarte schrijfmachine met een combinatie van Latijnse en Griekse letters. Alle ‘normale’ letters en cijfers stonden erop, behalve é, è, c, ê en a, waarvan de toetsen door een blinde hersteller van schrijfmachines waren vervangen door Griekse letters die op μ, &, $, % en £ geleken. Tikte ik een brief aan Chère Madame Belvédère, die toezicht hield op de zakenrekening van Nicolaidis bij de Lloyds Bank, dan zag mijn aanspreektitel er zo uit:

$h&re M£d£me Belvµd&re,

Suite @ votre lettre ...

Ik dacht: ik ken de juiste man op de juiste plaats, en nam een lijnbus naar het werkmanshuisje van de Bulgaar in mijn geboortedorp. De deur was gebarricadeerd, ramen waren dichtgespijkerd. Vier holle gaten in de gevel herinnerden aan de gegraveerde tekst Oude & Antieke Schrijfmachines Aankoop Herstelling Verkoop Verhuur Machines à Ecrire Expert in de Schrijfmachinekunde, zonder telefoonnummer.

In de namiddag speelde ik reisagentschap en schreef tickets uit voor de ferryboot van Patras in Griekenland naar Brindisi in Italië. Of de ferry ooit uitvoer, dat wist ik niet, ik was er nooit geweest, niet in Patras en ook niet in Brindisi. De gebroeders Nicolaidis betaalden mij om reizen te verkopen, niet om zelf te reizen. Ik vergezelde hen in hun aftandse Opel Kadett naar Griekse schepen in de haven, dokkerend over kasseistenen, ka-boem ka-boem ka-boem, langs pakhuizen, hijskranen, gaarkeukens, de fruitwerf en het Churchilldok, over de Oosterweelbrug, tot diep in het niemandsland van de haven, met zijn houtmagazijnen, hangars, oliesilo’s en petroleumreservoirs. Bij het zien van exotische straatnamen op ’t Eilandje—Montevideostraat, Nassaustraat, Bombaystraat—droomde ik van verre landen en nam ter plaatse ontslag ...

Aan mijn verblijf bij Nicolaidis hield ik twee woorden Grieks over.

—’Kalinihta’, of Goedenavond en

—’Kalimerasas’, of Goedemorgen.

Ik trad in dienst van Kaashandel Warmenbol in de buurt van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, op ’t proper Zuid, waar ik even weinig verdiende als bij Nicolaidis, maar recht had op acht sneetjes kaas per dag als aanvulling op mijn karige loon.

Eerst moest ik op sollicitatiegesprek ...

‘Bezoek voor meneer Warmenbol!’ riep de telefoniste.

Zij heette Aldegonda. Van negen tot zes zat zij in een glazen hokje en rookte zware sigaretten zonder filter terwijl zij in de telefoon praatte en op knopjes drukte. Zij had poezelig haar op haar armen, waar ik ongelooflijk geil van werd. Ieder uur kreeg zij vijf minuten rookpauze om naar het toilet te gaan en liet zij de telefoon rinkelbellen.

‘Wie is ‘t?’ zei meneer Warmenbol knorrig.

De eigenaar en zaakvoerder van Kaashandel Warmenbol was een vloekende, bulderende, brullende Nederlander—een ‘kaaskop’—met brede schouders, zodat hij met een schoftje liep, zoals de Bultenaar van de Notre Dame. Hij had een gelaat dat geboetseerd leek uit stopverf en ontsierd werd door een vuurrode kale schedel, een rode snor met omgekrulde punten en kleine, diepliggende, waterige oogjes.

Meneer Warmenbol viel met de deur in huis. ‘Heb je ooit gehoord van Willem Elsschot?’ vroeg hij.

‘Natuurlijk,’ antwoordde ik, ‘ik zie Willem Elsschot zo voor mij, een sombere bejaarde man in een lange winterjas met een hoed en een hitlersnorretje. Zijn foto staat in mijn huisbibliotheek, op het achterkaft van drie à vier boeken: Villa des Roses, Het dwaallicht en Kaas, dat een beetje naïef is in mijn ogen, plus een bundeltje met gedichten.’

Zomaar uit het hoofd citeerde ik de laatste versregels van het bekendste gedicht van Elsschot.

Zo gingen jaren heen. De kindren werden groot

en zagen dat de man die zij hun vader heetten,

bewegingsloos en zwijgend bij het vuur gezeten,

een godvergeten en vervaarlijke aanblik bood.

Meneer Warmenbol applaudisseerde alsof hij in het theater op het balkon zat.

‘Willem Elsschot was een pseudoniem,’ zei hij, ‘een schuilnaam. Ken je ook zijn echte naam, zijn geboortenaam?’

‘De Ridder. Frans, Fons, Alfons, zoiets. Frans De Ridder. Nee, Fons De Ridder.’

‘Alfons De Ridder’, zei meneer Warmenbol. ‘Maar je hebt gelijk, zijn cafévrienden noemden hem Fons. Hij had een reclamebureau op de Groenplaats, op de eerste verdieping boven Taverne Marcel. Wist je dat Fons De Ridder tussen 1949 en 1959 negen publicitaire ‘mosterdverzen’ schreef in opdracht van mosterdfabriek Tierenteyn uit Gent?’

... en zomaar uit het hoofd ratelde ik de eerste strofen af van een mosterdvers van Willem Elsschot, geboren Alfons of Fons De Ridder.

Noord of Zuid, Oost of West,

De mostaard van Tierenteyn is het best.

Meneer Warmenbol was onder de indruk en ik ging op mijn elan door en fabriceerde ter plaatse mijn eigen mosterdgedicht.

Als ’t van Gent moet zijn

Is ’t mosterd van Tierenteyn.

’s Winters een likje mosterd op Warmenbolse kaas

Blijft borstvallingen, hoest en verkoudheden de baas.

Lekker heet in de mond

Het ganse jaar rond.

De mond van meneer Warmenbol viel wijd open.

‘Kaashandel Warmenbol verhandelt kaas uit alle landen van Europa,’ zei hij toen hij bij zijn positieven kwam, ‘maar voornamelijk uit Finland: Finse tilsit, Finse smeerkaas in ronde doosjes en Finse emmentaler.’

Tilsit? Nooit van gehoord, dacht ik.

‘Finse emmentaler?’ zei ik met gespeelde verbazing. ‘Emmentaler is bij mijn weten even Zwitsers als de koekoeksklok. Het woord zegt het zelf, emmen-taler, het dal van Emmen met Zwitserse bergweiden en ...’

‘Als ik zeg dat Finse emmentaler uit Finland komt, meneer heu ... hoe is uw naam ook alweer?’

‘Lauryssens,’ zei ik, ‘zoals mevrouw Lauwereyssen in Lijmen/Het been van Willem Elsschot, maar dan zonder “we” en “e” in het midden en met “s” op het eind.’

‘Meneer Lauwereyssens,’ zei meneer Warmenbol zonder verpinken, ‘wij hebben een vacature voor een kaasdichter naar het voorbeeld van mosterddichter Willem Elsschot. Wij zullen de kaasgedichten afdrukken op de verpakking van Finse smeltkaas van Kaashandel Warmenbol. Is dat een betrekking waarin u zich kan vinden?’

‘Meneer Warmenbol,’ zei ik, ‘geloof me, u bent aan het juiste adres. Wat Willem Elsschot kon, dat kan ik ook, en beter. Luister.’

... en improviseerde ter plaatse mijn eerste kaasgedicht.

Een heer van kop tot teen

Kiest voor Warmenbol meteen!

‘Een heer van kop tot teen?’ vroeg meneer Warmenbol. ‘Goed gevonden. Maar wat doen we met de dames? Wie koopt smeltkaas in de kaaswinkel? De man aan de haard? Nee, nee. Kaas is een vrouwvriendelijk product, meneer heu ...’

‘Lauryssens,’ zei ik, ‘zoals mevrouw Lauwereyssen in ...’

Meneer Warmenbol zwaaide met zijn worstvingertjes.

‘Volgend kaasgedicht, graag, meneer Lauwereyssens.’

In ’t Land van Kaas

Is Warmenbol de baas!

Draai of keer het hoe je wil,

Warmenbol heeft kaas voor ieders wil.

‘Wacht even,’ zei ik, ‘schrap de twee laatste versregels, maak ervan ...’

Warmenbol is de beste kaasfabrikant

In ons o zo dierbare Belgenland.

... en keek meneer Warmenbol vol verwachting aan.

Hij rolde met zijn ogen. Zijn snor trilde. ‘Willem Elsschot ben je niet,’ zei hij, ‘maar wat niet is, kan komen. De wereld is ook niet op één dag gemaakt. Ga je akkoord met een vast salaris van 5500 frank per maand, plus acht sneetjes kaas per dag—voor op de middagboterham—dan kan je nu meteen beginnen.’

Hij legde mij een contract voor ter ondertekening, stak zijn duimen in zijn vestzakje en tokkelde met zijn vingers op zijn buik.

‘Aldegonda wijst je de weg’, zei meneer Warmenbol. ‘Je werkkledij bestaat uit een witte stofjas en een paar warme handschoenen.’

‘Warme handschoenen, meneer Warmenbol?’ vroeg ik.

‘Neem van mij aan, meneer heu ... het is bitter koud in ons koelmagazijn. De temperatuur stijgt er nooit boven acht graden Celsius.’

‘Schrijf ik gedichten in een koelmagazijn, meneer Warmenbol?’

‘Gedichten? Nee, hoor. Je mag om te beginnen de gaten in de kaas maken.’

Ik stapte uit de goederenlift en stond oog in oog met ‘kazen en kaasjes van allerlei vorm en herkomst, naast en op elkander, uit al onze buurstaten’, zoals Willem Elsschot het zo mooi verwoordt in Kaas, zijn novelle over Frans Laarmans, klerk bij de General Marine and Shipbuilding Company, die een handelscarrière in kaas opzet: ‘reusachtige gruyères, als molenstenen, en daar bovenop lagen Chesters, Gouda’s, Edammers, halfvet en volvet, en talrijke kaassoorten die mij volkomen onbekend waren, een paar van de grootste met opengespalkte buik en blootliggende ingewanden, de Roqueforts en Gorgonzola’s pronkten liederlijk met hun groene schimmel en een eskadron Camemberts liet vrij hun etter lopen.’

Uit de kazen kwam een ademtocht van verrotting.

Het was zo koud in het magazijn dat mijn adem meteen verdampte, zodat het leek alsof ik met mijn hoofd in de wolken liep.

Arbeiders in blauwe overall rolden gele kaaswielen van de ene hoek naar de andere, stencilden er met rode verf een logo op, een Eskimo op de emmentaler en een bergketen op de gruyère, en rolden de gestencilde kaaswielen naar een droogkast, waarin zij plat op hun zij naast elkaar werden gelegd.

‘... om te rijpen’, zei de hoofdmagazijnier. ‘Kaas leeft en moet rijpen en gekeerd worden.’

Waarna hij mij een cursus kaaswetenschap gaf om duimen en vingers bij af te likken.

‘Kaas’, zei hij, ‘wordt gemaakt van melk uit de uier van een koe ...’

Alsof ik dat niet wist.

‘... de vaste stoffen in de melk worden gescheiden van het vocht, waarna zuursel wordt toegevoegd dat een natuurlijk gas afgeeft. Het gas zorgt voor bubbels of bellen in de stollende kaas. Bubbels of bellen worden gaten wanneer de kaas stolt en verhardt. Hoe meer zuursel, hoe pittiger de kaas en hoe meer gaten. Nu heeft onze Finse emmentaler een probleem: er zitten geen gaten in zoals in Zwitserse emmentaler en iedereen weet: emmentaler is gatenkaas. Emmentaler zonder gaten raakt zelfs de beste kaasverkoper aan de straatstenen niet kwijt.’

‘Dus maakt meneer Warmenbol z’n eigen gaten in z’n eigen kaas?’ vroeg ik.

‘Meneer Warmenbol niet’, zei de hoofdmagazijnier. ‘De gaten maken, dat mag jij doen.’

‘Oei! Is dat niet moeilijk?’

‘Kinderspel’, zei de hoofdmagazijnier.

Hij toverde een holle metalen buis uit zijn witte stofjas, plofte ze zoals een schroevendraaier in een kaaswiel van wel zeventig kilogram dat toevallig voorbij kwam gerold en duwde en draaide er uit volle kracht mee tot de buis er aan de onderkant van het kaaswiel uit kwam. In de holte van de buis zat een kleverige emmentalerstaaf die geleek op een likstok van kaas. Hij peuterde de emmentalerstaaf uit de buis en sneed er de twee korstjes af—de ‘zwoerdjes’—waarna hij de holtes in het kaaswiel zowel boven als onder dichtstopte met de zwoerdjes, in zijn handen spuwde en een handvol speeksel over het stopsel wreef.

‘Als ik het goed begrijp’, zei ik, ‘verkoopt Kaashandel Warmenbol goedkope emmentaler zonder gaten voor de prijs van dure emmentaler met gaten?’

‘Precies. Na drie maanden in de koelkast zie je geen verschil tussen Zwitserse emmentaler en onze namaakemmentaler uit Finland.’

Ik dacht: niets is wat het lijkt, mensen willen bedrogen worden.

‘Uit ieder kaaswiel haal ik twee kilo harde kaas’, zei de hoofdmagazijnier, ‘waarvan ik straks rapé maak, gemalen kaas.’

Zes maanden lang boorde ik gaten in emmentalerkaas, dag in, dag uit—heb je er een idee van hoeveel gaten dat zijn? Aan het eind van de zesde maand werd ik ontboden in het directiekantoor van meneer Warmenbol.

‘Meneer heu ... Lauwereyssens,’ zei hij, ‘binnenkort brengen wij nieuwe Finse smeltkaas in ronde doosjes op de markt. Schrijf voor de verpakking een kaasgedicht naar het voorbeeld van de mosterdgedichten van Willem Elsschot.’

Ik hoefde geen seconde na te denken.

Voor kaas lekker en fijn

Moet je bij Warmenbol zijn,

De koning van de kaas

Hij alleen is hier de baas.

Dik of dun, hol of vol,

Groot, klein, arm of rijk,

Smeltkaas van Warmenbol

Smaakt voor iedere Vlaming gelijk.

‘Zie je, meneer Warmenbol,’ zei ik trots, ‘ik kan rijmen en dichten zonder mijn gat op te lichten. Vergeet Willem Elsschot, voor karamellenverzen over kaas bent u bij deze dichter aan het juiste adres.’

De koning te rijk

Wij droegen hemd en das, een plastron of cravate, zelfs wie zich kunstenaar of kaasdichter noemde, kijk maar naar foto’s uit die tijd. Verkleed als dichter—fluwelen kostuum, zijden vlinderstrik—dronk ik mijn biertjes in Antwerpse cafés met mythische namen als de Muze, de Mok, de Groene Michel en ’t Pannenhuis, maar toch vooral in de Sint-Matthijs in de Pelgrimstraat. Het café werd uitgebaat door Larry en Anita. De Heilige Matthijs is de schutspatroon van slagers, suikerbakkers, hoefsmeden en kleermakers, en toch heb ik in de Sint-Matthijs nooit een slager, suikerbakker, hoefsmid of kleermaker gezien. Wel rijmelende moppentappers zoals Gust Gils, met zijn bloedmooie dochters, en jodelaars, zoals de kale Amerikaanse folkzanger Derroll Adams en zijn banjo, die gesloopt door drank en drugs amper een muzieknoot uit zijn keel kreeg. Het café had een vrij podium op een verhoog naast de toiletten. Ivan Heylen noemde zich ‘Solo’ en begeleidde zichzelf op gitaar terwijl hij in slow motion en met gesloten ogen een brave rooms-christelijke tekst zong, ‘Maria Magdalena’ of iets soortgelijks.

‘Ivan, mijn klanten vallen in slaap, stop Maria Magdalena wat peper in haar gat!’ riepen Larry en Anita.

... en ‘Solo’ martelde zijn gitaar en schraapte zijn keel en zong zijn ‘Wilde boerendochter’, die gewoon ‘Maria Magdalena’ was met peper in haar gat.

Na ieder optreden ging Derroll Adams met zijn hoed en Ivan Heylen met zijn pet rond om kleingeld op te halen. Petruske was eventjes losgelaten uit de Psychiatrische Afdeling Mannen van het Stuivenbergziekenhuis. Op het verhoog naast de toiletten zong hij Koetje boe, koetje boe, koetje boe boe boe op het ritme van Yellow Submarine van The Beatles.

Julien Schoenaerts rolde een sigaretje en zoog de rook diep in zijn longen.

Piet T. dronk een biertje aan de toog.

‘Ik word vastbenoemd op de redactie van De Nieuwe Gazet,’ zei hij, ‘op voorwaarde dat ik een sukkel vind die mijn plaats inneemt als soirist.’

‘Wat is een soirist?’ vroeg Anita.

‘Een klusjesman. Iedere dag rollen twee edities van mijn krant van de drukpers, een namiddageditie om vier uur en een ochtendeditie die ’s nachts wordt gedrukt. Een soirist is een avondmedewerker in los dienstverband. Hij maakt teksten van anderen persklaar en indien nodig herschrijft hij ze voor de ochtendeditie en de namiddageditie.’

‘Vraag het aan Stan, hij is kaasdichter’, zei Anita.

‘Wie is Stan?’

‘Zie je dat kleine mannetje met zijn grote vlinderstrik?’

‘Kan hij schrijven?’

‘Stan is de nieuwe Elsschot.’

De redactie van De Nieuwe Gazet en Het Laatste Nieuws was gevestigd in de Korte Nieuwstraat, op het huisnummer 28 in een krakend, kreunend burgerpand vol krochten, spelonken, verborgen kamertjes en doodlopende gangen. Het verhaal deed de ronde—of het waar is, dat weet ik niet—dat er vroeger een ‘boudoir’ en privébordeel voor heren van de betere stand was gevestigd. In het kantoor van de hoofdredacteur, aan de straatkant achter een dubbele gecapitonneerde deur, stond een aquarium met tropische vissen, guppy’s, regenboogvisjes en zwarte molly’s.

‘Waar werk je?’ vroeg de hoofdredacteur.

‘Bij Kaashandel Warmenbol op ’t Zuid’, zei ik.

‘Wat doe je daar?’

‘Ik schrijf kaasgedichten en maak de gaten in de kaas.’

‘Gaten? Waarom?’

‘Kaas zonder gaatjes verkoopt niet. Het zijn de gaten die kaas doen verkopen.’