Guido Strobbe

ODIUM

Een intens vuur dat je verteert... haat

THRILLER

Uitgeverij Aspekt

ODIUM

© Guido Strobbe

© 2013, 2015 Uitgeverij Aspekt

Amersfoortsestraat 27, 3769 AD Soesterberg, Nederland

info@uitgeverijaspekt.nl | www.uitgeverijaspekt.nl

Omslag ontwerp: Mark Heuveling

Verzorging e-boek: Mark Heuveling

isbn: 9789461534989

nur: 300

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2013

isbn 9789461533036

Dit boek verscheen ook als Grootletterboek, 2014

isbn 9789461536228

Voor Anouk, Gilles, Elien, Benoit en Freya

Met dank aan: Anne Beeckman, Peter Beuckels, Marie Boulard, Aimé De Pauw, Herman Gillard, Jan Monbaliu, Elaine Ost, Rita Strobbe, Wim Strobbe, Joseph Swimberghe, Marc Tack, Lienda Tollens, Inès Tollens, Nadine Tollens, Dirk Vanmeirhaeghe, Eric Vanmeirhaeghe, Geert Vanmeirhaeghe, Luc Van Wijnsberghe, Dirk Verhofstadt, Sarah Verhofstadt.

1

1934

Het was een heldere nacht, 11 april 1934. Het maanlicht overspoelde de arcadische glas-in-loodramen van de Sint-Baafskathedraal en veelkleurige lichtdruppels tekenden een loom, waterig beeld op de uitgesleten kathedraalvloer. Massieve, geërodeerde arduinen pilaren waakten in de met wierook bezwangerde ruimte als dikke Zwitserse wachten over de eeuwenoude schatten. Grote heiligenbeelden, inmiddels versmolten met de sokkel waarop ze al honderden jaren rustten, tuurden met een starre blik in de buik van de heilige tempel. En hoog, hoog in de toren klonken twee doffe slagen van de grote bronzen klok. De nacht smoorde alle geluiden in zijn zware, donkere deken tot slechts een zacht gefluister. Gent, gewikkeld in dat koude, zwarte deken, was in een diepe slaap verzonken.

Tot plots een scherp geknars, afkomstig van de kloeke eikenhouten deur die de crypte afsloot, de stilte uiteen reet.

‘Kom Karl, tijd om aan de slag te gaan. Schnell.’

‘Geen Duits spreken Manfred, je kent de orders. Geen Duits!’

‘Ja, ja, het was een Versprech… verspreking.’

Karl haalde Manfred in en liep resoluut op de Vijdt kapel af. Hij haalde een grote ring uit zijn zak waaraan twee stevige sleutels hingen en opende met een ervan het zware houten hek van de kapel. Langzaam schreed hij tot voor het grote zeil dat het heiligdom verborg. Bang en gefascineerd staarde hij, niet in staat nog een voet te verplaatsen, naar de immense afmetingen… tot hij ruw verstoord werd door Manfred die hem onzacht opzij duwde, het afdekzeil vastgreep en trok.

‘HALT!’ riep Karl. ‘Verdammt noch mal, Manfred! Halt!’

Verstoord draaide Manfred zijn hoofd om naar Karl. ‘Geen Duits!’ bitste hij en verstevigde zijn greep op het doek. Vlug zette Karl een stap naar voren en sloeg met een krachtige uithaal de handen van Manfred weg van het doek. ‘Nein, du bayerisches Schwein. Lassen Sie es!’

Manfreds blauwe ogen bliksemden en zijn wenkbrauwen plooiden zich vervaarlijk onder zijn Arische blonde lok die zijn smalle voorhoofd deels bedekte.

Karl beantwoordde de blik kalm maar beslist. Hij was groter en sterker dan die vuile SS-er waarmee hij verplicht was samen te werken. Die Beierse klootzak zou hij nog het liefst een kogel door zijn engelensmoel jagen. Hij zou Duitsland en zichzelf daarmee een groot plezier doen. Maar de plicht riep en Befehl ist Befehl!

‘Dummkopf! Je moet niet aan het afdekzeil trekken! Naast het zeil hangt een touw om het omhoog te rollen.’

Hierbij voegde Karl de daad bij het woord en het doek zeilde hemelwaarts, waarna een van de mooiste meesterwerken op aarde tevoorschijn kwam: ‘Het Lam Gods’ van de gebroeders Van Eyck. Of om het bij zijn volledige naam te noemen: ‘De aanbidding van Het Lam Gods’.

Pictor Hubertus e Eyck major quo nemo repertus

incepit pondusque Johannes arte secundus

(frater) perfecit Judoci Vijd prece fretus

VersU seXta MaI Vos CoLLoCat aCta tUerI.

In gotische letters stond dit kwatrijn op de houten lijsten van de onderste panelen van het immense drieluik. In het kwatrijn werden zowel de opdrachtgever, de schepen van Gent Joos Vijdt, als de uitvoerders, Hubert en Jan Van Eyck genoemd. De laatste regel was wel heel merkwaardig, deze regel vermeldde het jaartal aan de hand van in kapitaal geschreven letters. Romeinse cijfers dus. Dit noemde men ook wel een chronogram, een zin waarvan de hoofdletters een Romeins getal voorstelden en waarin er gewag werd gemaakt van een bijzondere gebeurtenis. Het rare met deze Romeinse cijfers was dat men de getallen gewoon optelde. Men hield dus geen rekening met combinaties zoals IV is gelijk aan 4. Er werden ook andere letters gebruikt in een chronogram: W = 10, U = 5 en J = 1. Dit was een soort dichterlijke vrijheid om toch aan voldoende getallen te komen. Deze chronogrammen werden in de zeventiende en achttiende eeuw veel gebruikt; daarom twijfelde men aan de echtheid van dit kwatrijn. Karl had dit allemaal lang geleden bestudeerd. De optelling van de Romeinse cijfers leidt tot het volgende: VUXMIVCLLCCUI, ofwel 1432.

Voorzichtig spreidde Karl de beide zijluiken open. Gefascineerd gleed zijn blik over de verschillende panelen en verrukt aanschouwde hij het ongelooflijk realistische werk. Hij had het geluk gehad om ooit een kleurenreproductie van het meesterwerk te aanschouwen en was overdonderd geweest door de immense kracht die Hubert en Jan in het werk hadden gelegd. De weergave van de verschillende stoffen, het kantwerk, het metaal van de harnassen en schilden, alles zo natuurgetrouw en met zorg voor detail tevoorschijn getoverd op eikenhouten panelen met een eenvoudig penseel en verf. Olieverf. Twee gebroeders met een ongelooflijk schilderstalent hadden een onovertroffen kunstwerk gecreëerd met niet meer dan hun handen, wat schildergerei, hun liefde voor de schilderkunst… voor de natuur… voor de materie en voor hun Schepper. Er werd beweerd dat Jan Van Eyck de uitvinder van de olieverf was, andere bronnen zeiden dat het werk van de gebroeders Van Eyck het eerste werk was dat furore maakte met olieverf.

Voor Karl maakte het allemaal niets uit, als gedegen kunstkenner streelden zijn ogen de prachtige details, het evenwichtige geheel en de onovertroffen schilderstijl. De hand van God, nee, van de gebroeders Van Eyck. ‘Het Lam Gods’ was voor Karl het mooiste veelluik dat ooit was gecreëerd. Geschapen is misschien een betere uitdrukking, want een schepping is het ongetwijfeld.

De triptiek had al een bewogen leven achter de rug: brandschatting, de Franse revolutie, verkoop van delen van het meesterwerk, inbeslagneming door het Duitse leger tijdens de Eerste Wereldoorlog en als laatste de teruggave van vier panelen (waaronder de ‘Rechtvaardige Rechters’) nopens het Verdrag van Versailles.

Vandaag zou een deel van het kunstwerk terugkeren naar Duitsland. Vandaag zou er restitutie worden gepleegd. Wat van Duitsland gestolen was, moest opnieuw in Duitse handen komen.

Manfred had reeds de benodigde materialen uit de zak gehaald en maakte aanstalten om de linkervleugel van de triptiek te lijf te gaan. Vlug hielp Karl hem met het stabiliseren van het paneel door eerst verschillende korte stukken aan elkaar te schroeven en de zo ontstane staaf op het hekwerk en de onderkant van het paneel vast te maken. Manfred was ondertussen op het altaar gesprongen en had bovenaan het paneel een zware schroevendraaier tussen de ijzeren omlijsting gewrongen. Hij duwde de beide delen van elkaar weg en stak een brede beitel tussen de verkregen opening. Hij verplaatste nu de schroevendraaier naar rechts en herhaalde zijn manoeuvre.

Inmiddels had Karl een speciaal vervaardigde vijzel in het middelste deel van de zijkant gewrongen en zachtjes, dankzij een klein hendeltje, draaide hij het ijzeren raamwerk van het zijpaneel open.

‘Stop!’ Manfred manoeuvreerde zijn handen bovenaan in het geraamte en trok zachtjes aan het paneel van Sint-Jan de Doper. ‘Nog wat verder openvijzelen Karl.’

Karl gaf een paar slagen en heel voorzichtig trok Manfred de grisaille uit de ijzeren lijst en liet het naar links kantelen, waar de opening in het raamwerk het grootst was. Het kunstwerk was nu volledig vrij en Manfred had al zijn behendigheid nodig om niet van het altaar te vallen. Het paneel bracht hem uit balans. Gelukkig greep Karl het paneel beet en liet het zachtjes op de arduinen vloer rusten. Hij verplaatste zijn greep en droeg het paneel heel voorzichtig naar de zijmuur van de kapel.

Alles was minutieus voorbereid. Goed vijf maanden eerder hadden ze de kathedraal ’s nachts al eens vereerd met een bezoekje. Daardoor wisten ze welke materialen ze moesten meebrengen en hoe ze te werk moesten gaan om twee panelen te verwijderen zonder al te veel lawaai te maken en, wat belangrijker was, zonder de kunstwerken te beschadigen. Op hun aanwijzingen werd er een speciale vijzel gemaakt die het raamwerk kon openbuigen. Een bewerking die nodig was om de panelen te bemachtigen.

De nazi-bons die hen de opdracht had gegeven, had er meermaals op aangedrongen dat de panelen onbeschadigd bleven en, zodra de diefstal (restitutie) had plaatsgevonden, zo snel mogelijk naar Duitsland moesten worden vervoerd waar ze ten gepaste tijde zouden overhandigd worden aan… Hier waren zijn bewoordingen uiterst vaag geworden. De man had zich hoegenaamd niet duidelijk uitgesproken. Zij werden niet geacht het te weten. Hun taak was om een deel van het meesterwerk veilig naar ‘das Vaterland’ te brengen.

Deutschland über Alles.

‘HET PANEEL!’ krijste Manfred.

Karl draaide zich geschrokken om en liet het al verwijderde paneel van ‘Johannes de Doper’ ruw tegen de kathedraalmuur vallen. In een flits zag hij Manfred, met een arm molenwieken en met de andere het paneel van ‘De rechtvaardige rechters’ vasthoudend, balanceren op de rand van het altaar. De domkop had geheel alleen het paneel verwijderd! De zwaartekracht won het en Manfred viel van het altaar. Met een krachtige, katachtige sprong dook Karl naar de vallende nazi. Niet om hem op te vangen, maar om het paneel te redden. Maar hij had de afstand onderschat en alsof alles moest misgaan bleef zijn voet haperen aan de arduinen opstap voor de triptiek. Als een losgeslagen stormram vloog de grote, zware man horizontaal en met een enorme snelheid op Karl en het paneel af.

Manfred krijste voor de tweede maal en smakte met een doffe slag tegen de muur, waarbij zijn kaarsje voor een korte tijd doofde. De zware vijzel kletterde met een luid gekraak op de marmeren tegels onder het zijpaneel en Karl…

De wagen denderde over de hobbelige weg richting Wetteren. Richting Duitsland. Er heerste een ijzige stilte. Manfred, die aan het stuur zat, had een joekel van een buil op zijn achterhoofd. Karl was er al niet veel beter aan toe: zijn grote, grove hand hield een met bloed doordrenkte zakdoek tegen de neus en daarboven zat zijn rechteroog zo goed als dicht. Beide mannen verwensten elkaar tot in het diepst van de hel. De rit zou een ware beproeving worden. Net voor Wetteren opende Manfred zijn mond.

‘Ik stop hier!’

‘Wat zeg je? Hier stoppen? Ben je gek, met dit hier op de achterbank!’

‘Ik stop hier! Ik ben niet in de conditie om verder te rijden, en zeker niet om tot in Duitsland te rijden.’

‘Maar je weet toch wat ons is opgedragen! Het paneel onmiddellijk naar Duitsland brengen en onder geen beding onderweg stoppen.’

‘IK STOP HIER!’

De wagen had ondertussen het centrum bereikt en Manfred stopte naast een kerk. Hij opende het voorportier en stapte resoluut uit de wagen, de deur achter zich dichtslaand. Karl werd nijdig, zijn geduld raakte op. Hij liep achter Manfred aan.

Voor de kerk raakten beiden in een verwoede discussie. Manfred beende weg, het kerkhof op. Karl liep opnieuw achter hem aan, haalde hem in en legde zijn hand op diens schouder. Woest draaide de SS-er zich om en dreigde met een enorm mes dat plots in zijn linkerhand lag. Zijn gezicht stond vertrokken van haat. Karl schrok bij de aanblik van het mes, herstelde zich razendsnel en trapte met zijn enorme bottine naar Manfreds linkerhand. Manfred liet zich volledig door deze directe actie verrassen en was te laat om zijn hand terug te trekken. De bottine kraakte twee of drie botbeentjes van zijn hand. Het mes gleed uit de machteloos geworden knuist en viel in een bosje bloemen naast een graf. Maar Manfred was geen SS-er geworden omdat hij Arisch en blond was, hij was een geduchte strijder en had een Spartaanse opleiding gekregen. Nog voor Karl zijn been helemaal op de grond had, gooide Manfred zijn armen om diens middel. Beiden vielen met een enorme smak op een grote grafzerk van een familiekelder. Karl kreunde. Alle lucht werd uit zijn longen geperst en enkele ruggenwervels kraakten vervaarlijk. Manfred zat bovenop Karl en met zijn ene vuist beukte hij onophoudelijk op diens lichaam, waar hij hem maar raken kon. Karl weerde de meeste slagen af en raakte hierbij een paar keer de bebloede hand van de nazi. Zweet droop van Manfreds voorhoofd, hij moest een ondraaglijke pijn lijden, maar hij ging verder met zijn sloopwerk. Karl rook angst. De Übermensch werd bang. Manfred wist dat hij geen kans had tegen hem, zeker nu niet met zijn gewonde hand, en daarom sloeg hij als een wildeman, zonder precisie. Karl, weer op adem gekomen, pakte beide armen van Manfred in een ijzeren greep en drong hem moeiteloos achteruit tot ze weer overeind stonden. Hij keek recht in de ogen van de SS-er en wat hij zag deed hem plezier. Angstige ogen. Ogen die ontelbare keren met walgelijk genot de angst hadden gelezen in de ogen van weerloze, doodsbange slachtoffers. Ogen die hadden toegekeken hoe onschuldige mensen werden gefolterd. Ogen die hadden toegekeken hoe kinderen werden vermoord. Ogen die hadden toegekeken hoe gezinnen ruw uiteen werden gerukt. Welnu, vandaag zouden die ogen voor het laatst toekijken. Karl verhoogde de druk op de onderarmen van de man die langzaam rood aanliep – een kleur die fel contrasteerde met zijn blonde, Arische lokken – en verwoede pogingen deed om uit de ijzeren omklemming te raken.

‘Jij zult niemand meer pijn doen,’ zei Karl met een droge, besliste stem en inspecteerde het kerkhof. ‘En dit is er de geschikte plek voor.’ Zijn ijzige ogen keken zonder een sprankje mededogen naar Manfred. In doodsangst zette deze een wanhopige aanval in en slaagde erin Karl uit zijn evenwicht te brengen. Even verminderden diens handen hun greep en kon Manfred een arm losrukken. Hoop blonk in zijn ogen, maar die was slechts van korte duur. Karl plaatste zijn bottine achter Manfreds rechterbeen en ramde hem ongenadig neer. Manfreds hoofd smakte pal naast een zerk tegen de grond en onmiddellijk sprong Karl met zijn volle gewicht op hem. De ‘blonde engel’ klauwde naar Karls ogen, maar die weerde de uitval met zijn rechterarm af en haalde fel uit met zijn linker in de nierstreek. De Beier kreunde en zijn linkerarm greep naar de geteisterde plek; hierbij raakte de rug van zijn hand het koude lemmet van het mes dat hij had laten vallen. Ongecontroleerd grabbelde zijn hand naar die onverhoopte reddingsboei, het lemmet sneed verschillende malen in de palm van zijn hand. Maar hij voelde het niet. Hij voelde leven. Leven!

‘Ik haat die hele SS-clan. Ik haat de opgepoetste smeerlapperij, de gelikte woordkeuze die een doodsvonnis omschrijven alsof het een fait divers is. Ik haat de “Kameradschaft”, dat “Ein Volk! Ein Reich!”. Er is geen “Ein Volk”, er is slechts de nationaal-sozialistische partij. Er is geen “Ein Reich”, er is slechts het nazi-rijk.’

Karls handen grepen de keel van Manfred en schroefden die langzaam dicht. Manfred stak het mes tot aan het heft in Karls buik. Nog eens… en nog eens. Hij voelde Karls handen verslappen en een glimlach verscheen op zijn mond. Leven!

Die lach betekende echter zijn dood. Karl zag de grijns. De valse lach verdrong alle pijn uit zijn lichaam. Hij produceerde een explosie van kracht en zijn duimen verpletterden langzaam het strottenhoofd van de nazibeul… die nu niet meer glimlachte maar grimlachte. Zijn benen spartelden en hij trachtte Karl van zich af te werpen, maar de grote, zware man bleef waar hij was.

Twee glinsterende ogen tussen een grote struik namen op een paar meter afstand het hele gebeuren op. Die kijkers zagen de grote man neerzijgen op de liggende figuur die nog even spartelde. Die ogen wachtten tot alles rustig werd en er geen beweging meer was op het kerkhof. Op dat moment kropen die ogen vanachter de grote struik.

2

2006

Robert stapte uit de trein die hen tot in Oostenrijk had gebracht en nam de zware koffers – vooral die van zijn vrouw – aan die Ruth hem vanuit de deuropening aanreikte.

‘Ik hoop dat Gerhard al klaar staat aan de uitgang van het station. Al dat gesleur en getrek met koffers is niets voor mij,’ luchtte Ruth haar gemoed en ze stapte kwiek voorbij Robert die zuchtend de hendels uit beide koffers trok en haar gedwee naar de uitgang volgde. Bij de ene koffer draaide het rechterwieltje heel stug, het gleed meer dan dat het draaide, en de andere koffer had nog maar één wieltje. De eenwielige koffer zwalpte achter Robert aan als een aangereden gans en de andere koffer piepte als een verdwaald kuiken. Robert zuchtte en steunde als een oude locomotief. En dan die warmte! Het was 18 juli, de zon brandde op de daken en verschroeide de lucht in de straten. Als een gloeiende ijzeren plaat viel de hitte op Roberts schouders toen die het stationsgebouw verliet en zich bij Ruth op het trottoir voegde.

‘En, heb je hem al gezien?’ kon hij nog stamelen.

‘Nee, ik zou niet weten waar ik moet kijken.’

Robert wierp een blik op de heksenketel voor het station. Losgeslagen taxi’s stonden her en der geparkeerd en dromden om een passagier te bemachtigen. Bussen toeterden zich een weg door de dichte massa. Automobilisten deden pogingen om zo dicht mogelijk bij de uitgang te komen. Toeristen foeterden tegen elkaar als hun koffers met elkaar in de clinch kwamen, kinderen blèrden, honden blaften en deden andere dingen… en de zon bakte meedogenloos. Joepie, de vakantie is begonnen, dacht Robert.

‘Kijk, Robert. Daar! Daar staat Gerhard!’ riep Ruth, en ze zwaaide energiek met haar overmaatse handtas.

Robert keek in de vermoedelijke richting en zijn ogen verstarden. Gerhard had een ‘lederhose’ aan, ofwel een ‘kniebundlederhose’, zoals hij het altijd zo sappig zei. ‘Ik doe deze keer geen lederhose aan, Ruth. Hij mag op zijn kop staan, maar ik doe geen billenkletser aan. Het wegdek mag smelten van de hitte, al het water mag verdampen, maar ik doe GEEN lederhose aan.’

‘Hij heeft ons gezien Robert, kom volg mij.’

‘Heb je mij gehoord, Ruth. Géén lederhose.’

‘Al goed, als jij in je blote kont wilt rondhossen.’

‘Blote kont rondhossen?’

Ruth had zich in beweging gezet en Robert volgde zo goed als hij kon met zijn gammele vracht. ‘Wat bedoel je, Ruth. Blote kont?’

‘Wel, ik moest toch je koffer klaarmaken omdat jij te veel werk had met je paperassen? Ik geloof dat ik vergeten ben om een korte broek in te pakken.’

‘Verdomme, dat deed je expres. Je kunt je plezier niet op om me te zien rondwandelen in een lederhose. Maar ik vertik het om er een aan te doen, dan maar in mijn blote kont!’

‘Ja, ja Robert. Zie maar dat je mij volgt.’

Robert was met een van zijn koffers blijven haperen aan een grote rugzak die dwars over de stoep lag. Hij foeterde en sleurde aan zijn koffer tot hij die hindernis had genomen. Gehaast kwam een kerel toegelopen en vloekte in de een of andere taal naar Robert, terwijl hij zijn gemolesteerde rugzak inspecteerde. Robert gunde hem geen blik en spartelde verder door de immense chaos.

‘Grüss Gott.’ Gerhard gaf Ruth een dikke pakkerd.

‘Groes god,’ zei Robert en zwaaide eens naar Gerhard. Gerhard keek even bedenkelijk naar Ruth en verloste Robert daarna van zijn koffers. ‘Stap maar in terwijl ik de koffers in de achterbak gooi.’

Na wat gewriemel reden ze weg van het station en gingen richting Altaussee. Robert zat achteraan te zweten als een rund.

‘Kan je het schuifdak opendoen, Gerhard?’

‘Nee, dichtgelast. Het regende te veel binnen, de wagen is dan ook bijna dertig jaar oud. Maar er ligt wel een flesje water achterin. Ik neem dat altijd mee in de wagen, je weet immers nooit.’

Robert keek naast zich maar zag niets.

‘Op de vloer, Robert,’ verduidelijkte Gerhard die hem door de achteruitkijkspiegel gadesloeg.

Robert bukte zich en viste een klein flesje water op. ‘Gloeiend heet, daar heb ik wat aan,’ mompelde hij in zichzelf en kieperde het flesje weer op de grond. Hij keek naar de deur, waaraan hij echter geen hendel ontwaarde om het raam open te draaien. Hetzelfde aan de andere deur. ‘Waren de raamhendels een optie, Gerhard?’

Gerhard lachte luid en Ruth gaf hem een uitbrander ‘Niet lastig doen hè, Robert. Je bent hier niet op je werk, integendeel, je bent zelfs niet gewenst op je werk.’

Robert gromde.

‘Niet gewenst op het werk? Wat wil je daarmee zeggen Ruth?’

‘Nou Gerhard, Robert heeft bij een vorig onderzoek te veel…’

Daar gaan we weer, dacht Robert.

De veertien uren en vijf overstappen die hij met de trein achter de rug had, maakten zijn humeur er niet beter op. Maar Robert was inderdaad op de vingers getikt en dit was niet in het minst te danken aan zijn directe overste die hard aan de bel had getrokken. Dus Robert op gedwongen vakantie en zijn vrouw had niets beters kunnen bedenken dan een dealtje te sluiten met haar stiefzus in Oostenrijk. Ruth had de terechte – maar daarom niet toegejuichte – opmerking gemaakt dat het al een jaar geleden was dat ze haar stiefzus had gezien. Met veel tegenzin had Robert toegestemd en zodoende. Maar als Gerhard dacht dat Robert zich in een lederhose zou hijsen, had hij het goed mis.

Robert dacht met heimwee terug aan de zoektocht in België, aan Erwin en Jan. Zouden zij ook met vakantie zijn?

Tweeënvijftig jaar oud en reeds vierentwintig jaar bij de Gentse politie, waarvan vijftien als inspecteur. Van jongs af aan was hij al geïnteresseerd in mysteries. Niet in de wereldse mysteries, nee, in de kleine huiselijke mysteries: Het opsporen van de verdwenen haarborstel van zijn moeder. Waarom de fietsband van zijn zus plots plat stond. Wie had het laatste reepje chocolade genomen!

Zijn ouders werden er soms horendol van en meermaals moest hij noodgedwongen zijn zoekacties staken. Ouderlijk bevel. Het was dan ook niet meer dan normaal dat hij na zijn middelbare school de opleiding voor politie-inspecteur volgde. Niet dat alles voor Robert van een leien dakje liep, want in zijn eerste jaar slaagde hij maar net. Robert snuffelde namelijk niet graag in boeken. Robert liep liever rond als een speurhond op zoek naar sporen. Hij was altijd zo geweest en zou altijd zo blijven. Papierwerk was voor papieren mannetjes, speurwerk was voor échte mannen, was zijn parool.

De oude Mercedes remde zachtjes af en Gerhard draaide de oprit van zijn huis op: een kleine, met berken omzoomde dreef die uitmondde in een enorme houten chalet dat niet mis zou staan in Zwitserland. Maar hier stond het ook niet mis, in het even imponerende Oostenrijkse berglandschap. Een adembenemende aaneenrijging van bergen en dalen, wuivende graslanden, groene sparrenbossen, meren en hier en daar een verloren chalet. In een trein had Robert ooit een gesprek afgeluisterd tussen een Amerikaan en een Belg. De yank had het over ‘Oostenrijk, het Disneyland in het groot’. Hij had het in dit geval over het besneeuwde Oostenrijk, maar toch, het was een typerende benaming voor deze prachtige natuur en zijn vervlochtenheid met de menselijke creaties.

Een groener dan groene graspartij nam het grootste deel van Roberts blikveld in beslag. Een zwarte Ierse setter lag uitgeteld in de schaduw van een blauwspar, de bek wijd open en de tong helemaal overboord. Hij leek te schreeuwen om zuurstof. Een in Oostenrijk blijkbaar verplichte platliggende, uitgeholde boomstam met daartegen aanleunend een gammele pomp, stond centraal in het grasveld. De boomstam was omringd door witte margrieten en dito Agapanthussen. Verder in de grote tuin, stond zowaar een houten trein – of wat er moest voor doorgaan – overdadig gedecoreerd met een variëteit aan witte bloemen. Zo te zien hadden de termieten een behoorlijke aanslag gepleegd op het hout, want de trein helde gevaarlijk over richting dal. Links van het chalet vertrok een grote partij sparren bergopwaarts en bedekte de top van de kleine berg waartegen het huis aanleunde.

‘Robert! Help je eens mee uitladen of moet Gerhard al het gezeul alleen doen?’

‘Oké, ik kom al.’

‘Robert is al betoverd door het Oostenrijkse landschap. Wat zal hij blij zijn als hij zijn kniebundlederhose aanheeft,’ schaterde de gastheer luid, onderwijl de koffers van Ruth het chalet in zeulend.

‘Geen billenkletser! Hoor je, GEEN LEDERHOSE!’ schreeuwde Robert hem na.

Het gelach en de overdreven vriendelijkheid van de zwager werkten zwaar op zijn systeem. Maar hij wist dat dat gevoel zou tanen, want hij was nu eenmaal zo. De eerste keer dat hij met Gerhard kennis maakte had het hem mateloos geïrriteerd, het gelach, de innemende vriendelijkheid, de overdreven dienstbaarheid. Maar later begreep hij dat de man nu eenmaal zo was, dat hij geen toneel speelde. Hij had een vrolijke instelling en daar kon niets of niemand verandering in brengen. Dat was zijn handelsmerk. Maar de eerste minuten waren altijd erg vermoeiend voor Robert, hij kon er maar moeilijk aan wennen. Gelukkig zag hij hem niet zo veel, want dat zou hij niet uithouden.

Gelaten liep hij het grote huis in, naar wat hij wist wat ging komen… de lederhose.

‘Robert, zo’n huis heb je nog nooit van je leven gezien. Binnen is het een en al pracht en praal, art deco van de hand van meesters. Voorwerpen van Henry Van de Velde, je weet wel, de Belg die de Boekentoren in Gent heeft ontworpen en het logo van de Belgische Spoorwegen. Je mag dan wel geen kunstkenner zijn, maar als je dit ziet klopt je hart een paar tikken sneller. Alles is zo harmonieus op elkaar afgestemd dat het een lust is voor het oog. Je valt van de ene verbazing in de andere als je door de verschillende kamers loopt.’

‘Als ik dit allemaal zo hoor ben ik op weg naar Disneyland!’

Gerhard draaide bruusk zijn hoofd om en keek Robert strak aan. Op dat ogenblik merkte hij de fijne glimlach op bij de hem nonchalant passerende Robert en barstte hij uit in een daverende lach die tegen de bergflank weerkaatste. Vervolgens liep hij nog steeds lachend achter Robert aan naar de achtertuin.

Robert had het einde van de tuin bereikt. Een verwilderde haag met hier en daar een groot gat versperde de weg naar het erachter liggende dal. De gaten gaven een fenomenaal zicht op de uitgestrekte vallei.

‘Gerhard, waarom gooi je die haag niet weg?’ Hij spiedde door een gat. ‘Je zou vanuit je veranda een fantastisch panorama verkrijgen.’

Gerhard antwoordde niet.

Robert liep naar een ander gat en keek in extase naar de immense natuurpracht. ‘Wat wij op een schilderij thuis zien staan, heb jij hier in het echt en je zet er dan zo’n stomme haag voor.’

Geen antwoord.

Robert draaide zich om en staarde in een lege tuin. Een enorme struik rododendrons links tegen de vallei, een sparrenbos rechts tegen de bergflank, een grote grasmat bezaaid met veldbloemen, maar geen zwager. Robert zette een paar stappen naar het huis toe en speurde nog eens rond.

‘Gerhard? Gerhard! Gerhard, waar ben je? Verdomme hang nu niet de lolbroek uit, waar zit je?’

Plots klonk een luide lach uit de rododendrons en Robert schreed met snelle pas naar de grote struik. Hij keek in de struik en woelde wat takken opzij, maar kon geen Gerhard ontdekken. Hij trok zijn handen terug en keek naar de kleverige vlekken in zijn palmen. ‘Verdomme, dit is niet grappig meer.’

Onverwacht stond Gerhard naast Robert en keek eveneens naar zijn handen. ‘Sorry, maar ik kon het niet laten.’

‘Waar zat je verdomme?’

‘Wel, aan de voet van deze rododendronstruiken ontsprong vroeger een bron die een geul trok tot in het dorp; de bron is nu uitgedroogd, maar de uitholling is er nog. Als je nu aan de linkerkant van de struik een paar forse takken opzij duwt, kom je als vanzelf in de geul terecht. Je moet natuurlijk wel weten welke takken je opzij duwt. Kom, ik toon het je, het is ook de kortste weg naar het huis dat ik je wil laten zien.’

‘Oké, maar dan wil ik wel eerst deze viezigheid van mijn handen verwijderen.’

‘Kom mee, stadsmus, dan zal ik met wat thinner je handen weer schoon maken.’

Robert keek vies naar Gerhard, maar die was al teruggelopen naar het huis.

‘Pas op, want er liggen keien en daar glij je op weg. De truc is om je voeten dwars te plaatsen zodat je meer grip krijgt op de helling.’

Gerhard paste zijn snelheid aan Robert aan, die, rond zich tastend, langzaam naar beneden afdaalde, zijn handen steunend tegen de randen van de ruwe, geërodeerde wand. Aan af en toe een vloek hoorde Gerhard dat Robert volgde. Na ongeveer tweehonderd meter klom Gerhard er uit. Robert volgde hem zo goed en zo kwaad als het kon. Als een overjaarse krab schoof hij zijwaarts de kuil uit, waarbij nog een paar vloeken volgden. Het stugge leer van de lederhose schuurde zijn scrotum praktisch tot puin. Zo ervoer hij het althans. Onthutst keek hij naar de rode striemen aan de binnenkant van zijn dijen. Dat zal weer een slechte nachtrust opleveren, zuchtte hij.

Toen hij opkeek ontvouwde zich een grote weide voor zijn ogen. Zo’n honderd meter diep stond een oude stenen omheining met iets naar rechts een verhoogde boog waarin een houten poort zat. De overwelfde poort deed denken aan Alice in Wonderland. Iets meer naar rechts liepen de onvermijdelijke schapen waarvan de koppen diep in het malse, groene gras waren verzonken.

‘Gerhard, dit is zo’n aanblik waarbij je een knusse tuinstoel neemt, je neervlijt, een wijntje inschenkt en al het moois over je heen laat komen.’

Dit zeggende spreidde Robert de armen. ‘Als er een kunstenaar met zo’n schilderij bij me zou aankloppen, zou ik hem wegjagen met de opmerking: “te pittoresk”. Als je het in levende lijve ervaart, trillen je benen bijna van onder je gat vandaan.’

Gerhard keek vergenoegd naar de gelaatsuitdrukking van Robert.

‘Kom Robert, we gaan “Disneyland” binnendringen en daarvoor moeten we door die kleine poort.’

De verrukking hield aan nadat ze de poort achter zich hadden gelaten. De weg slingerde als een yellow brick road door een gestaag dalend landschap. Bij aanvang was het pad enigszins verwaarloosd en hier en daar overwoekerd door een agressieve bodembedekker. Maar hoe meer het pad zich verwijderde van de poort, hoe begaanbaarder het werd. Zijn zwager vertelde honderduit over alles wat zich aan hun oog voltrok. Hij vertelde met veel overgave en gedrevenheid over de streek waar hij als kind opgroeide. Robert liet hem begaan en genoot volop.

Het pad doorsneed een boomgaard, gleed langs een oude ijzeren serre leunend tegen een hoge stenen muur die zijn beste tijd ver achter zich had, leidde langs twee pony’s die hen nieuwsgierig keurden vanuit hun met klavers overwoekerde weide. In de verte leken bomen te dansen in de zinderende, zwoele lucht van die hete zomerdag. Een boomgaard, gevangen in een witgeschilderde houten omheining waarbinnen de fruitbomen netjes gerangschikt stonden en hun stammen tot één meter hoog waren witgekalkt, deed Roberts kinderhart smelten. Aan het einde van het pad stond als in een sprookje een droom van een huis. Jugendstil. Of was het art nouveau? Robert had nooit het verschil begrepen tussen beide stromingen, maar het huis was indrukwekkend.

‘Jugendstil. Een perfecte kopie van het grote Glückert-huis in Darmstadt. Gesigneerd: Joseph Maria Olbrich,’ verduidelijkte Gerhard. ‘In het begin van de twintigste eeuw werd er in Darmstadt, Duitsland, een kunstenaarsdorp gecreëerd onder impuls van groothertog Ernst Ludwig. Architect Joseph Maria Olbrich kreeg de opdracht om zes villa’s en enkele andere gebouwen te ontwerpen. In de zes villa’s zouden kunstenaars komen wonen. Het kleine “dorpje” in de stad is nog steeds te bewonderen, hoewel sommige huizen lichtjes zijn aangepast.’

‘Wie woont hier?’

‘Woonde hier. De goede man is een week geleden overleden en gisteren begraven.’

‘Een week geleden?! En jij loopt hier doodleuk in zijn tuin!’

‘Ik was vriend aan huis. Binnenkort wordt het huis verkocht. Er zijn al een hele rits rijke gegadigden. Eenmaal verkocht zal het niet meer te bezoeken zijn. Dus.’

Robert keek zijn zwager onzeker aan.

‘Dit huis is misschien indrukwekkend, maar wacht tot je binnen bent.’

‘Ga je naar binnen? Dat kan je toch niet doen, Gerhard.’

‘Wie houdt mij tegen? Ik heb een sleutel van het huis.’

‘Maar ze kunnen je van de straatkant zien. Het huis ligt er slechts een dertigtal meter van,’ riposteerde Robert, wijzend op een kleine oprit afgezet met dakplatanen, die vanaf de weg regelrecht naar de imposante voordeur leidde. Zijn blik bleef op die voordeur hangen. Een bijna volledig ronde voordeur of poort, de doorsnede van de cirkel moest zeker meer dan drie meter zijn, die de kunststroming Jugendstil alle eer aan deed. De vertrouwde gestileerde ijzeren krullen voor de ramen. Het houtwerk als een lappendeken samengevoegd, samengesmolten tot een dubbele deur met zijpanelen die een lust voor het oog waren. Robert wilde richting deur lopen, zozeer werd hij er door aangetrokken, maar Gerhard hield hem tegen.

‘Je zei zelf “niet door de voordeur”. Kom, volg mij, ik weet een betere ingang.’

Hij liep om het huis en stak de sleutel in het slot van een kleine deur die lager lag dan de van treden voorziene voordeur.

Gerhard schrok toen hij de deur openduwde en week terug zodat Robert tegen hem botste. De vloer lag bezaaid met voorwerpen, brokstukken, vloeistoffen… alles wat los zat was door de kamer gegooid. De muren waren hier en daar zwaar beschadigd.

‘Wat is er hier gebeurd?’ stamelde Gerhard. ‘Mein Gott, wat is hier gebeurd?’

Robert duwde hem opzij en keek in de ruimte. ‘Wanneer ben je hier voor het laatst geweest?’

‘Gisteren…’ stamelde hij. Robert liep verder het huis in, de inspecteur in hem kwam tot leven. In een volgende kamer lag een prachtige, handgesneden tafel op haar kant. Gerhard, die hem volgde, keek ontzet rond en kreunde. Robert liet Gerhard met zijn verdriet alleen en betrad de enorme vestibule waarin zelfs een open haard aanwezig was. De hal besloeg twee verdiepingen en een mooie, met Jugendstil-elementen verluchte trap leidde, de vestibule omspannend, naar de tweede verdieping. Ook hier dezelfde aanblik: stukgeslagen lijsten, boeken, stoelen, gebroken vazen… Plots hoorde hij Gerhard roepen en ijlings liep hij naar de bron van het lawaai.