Siegfried Lenz

Een minuut stilte

Uit het Duits vertaald door Gerrit Bussink

vangennep amsterdam

De vertaler ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

e-editie oktober 2016, naar de zesde druk maart 2016

Oorspronkelijke titel en uitgave Schweigeminute, Hoffmann und Campe Verlag, Hamburg 2008

© 2008, Hoffmann und Campe Verlag, Hamburg

© Nederlandse vertaling Gerrit Bussink | Uitgeverij Van Gennep

Nieuwezijds Voorburgwal 330, 1012 RW Amsterdam

Ontwerp omslag Erik Prinsen

ISBN 9789461648075 | NUR 302

www.uitgeverijvangennep.nl

Voor Ulla

* * *

‘Wir setzen uns mit Tränen nieder,’ zong ons schoolkoor aan het begin van de herdenkingsbijeenkomst, daarna liep meneer Block, onze rector, naar het bekranste podium. Hij liep langzaam en leek geen oog te hebben voor de volle aula. Voor de foto van Stella, die op een houten statief voor het podium stond, bleef hij staan, hij rechtte zijn rug, of deed alsof hij zijn rug rechtte, en maakte een diepe buiging.

Heel lang bleef hij in die houding staan, Stella, voor jouw foto met het schuine zwarte lint van crêpestof, een rouwlint, een herdenkingslint. Terwijl hij boog, zocht ik je gezicht, waarop dezelfde vergevende glimlach te zien was die wij, de oudste leerlingen, kenden van je lessen Engels. Je korte zwarte haar, dat ik op het strand van het Vogeleiland heb gestreeld, je lichte ogen, die ik heb gekust; daar moest ik aan denken, en ook dacht ik eraan hoe je me hebt aangemoedigd je leeftijd te raden. Meneer Block sprak met gebogen hoofd tegen je foto, hij noemde je beste, beminde Stella Petersen, hij vermeldde dat je vijf jaar deel had uitgemaakt van het docentenkorps van het Lessinggymnasium, gewaardeerd door de collega’s, geliefd bij de leerlingen. Meneer Block vergat ook niet je verdienstelijke activiteiten in de schoolboekencommissie te vermelden en ten slotte schoot hem nog te binnen dat je altijd zo vrolijk was: ‘Wie met haar op excursie ging, was nog lang onder de indruk van haar ingevingen, van de stemming die zich van de leerlingen meester maakte, dat gemeenschappelijke gevoel Lessingiaan te zijn; zij was degene die dat gemeenschappelijke gevoel opriep.’

Een sissend geluid, een waarschuwing van de kant van de grote ramen, waar de kleintjes stonden, de leerlingen van de derde en de vierde klas, die maar bleven fluisteren over wat hen bezighield. Ze dromden samen, ze gaven elkaar duwtjes, ze moesten elkaar per se iets laten zien; de klassenleraar deed zijn best hen rustig te krijgen. Wat zag je er goed uit op die foto, de groene trui kende ik, ook kende ik de zijden sjaal met de ankers, die droeg je toen ook, op het strand van het Vogeleiland, waar we door het onweer naartoe waren geblazen.

Het was de bedoeling dat na de rector ook een van de leerlingen zou spreken, eerst hadden ze mij gevraagd, waarschijnlijk omdat ik klassenvertegenwoordiger was, ik wilde niet, ik wist dat ik het niet zou kunnen na alles wat er was gebeurd. Omdat ik weigerde, zou Georg Bisanz spreken, hij vroeg zelfs een paar woorden tegen mevrouw Petersen te mogen zeggen, Georg was de favoriete leerling, zijn spreekbeurten werden altijd de hemel in geprezen. Wat zou je gedacht hebben, Stella, als je zijn verslag had gehoord van het reisje van onze klas, van het uitstapje naar een eiland in Noord-Friesland, waar een oude vuurtorenwachter ons over zijn werk vertelde en waar we wadend in het wad naar bot zochten, gillend, met bemodderde benen, ook jouw bemodderde benen noemde hij, en je opgetrokken rok en dat jij met je voeten de meeste platvissen had weten te vinden. Ook de avond in het veerhuis sloeg hij niet over. Toen hij de gebakken bot prees, sprak hij namens ons allen en ik was het ook met hem eens toen hij enthousiast herinneringen ophaalde aan de avond met shantymuziek.

We zongen allemaal mee, we kenden immers ‘My Bonnie’ en ‘Wir lagen vor Madagaskar’ en al die andere shanty’s. Ik dronk twee glazen bier en tot mijn verbazing dronk ook Stella bier. Soms dacht ik dat je een van ons was, een medeleerlinge, je verheugde je over dezelfde dingen als wij, je vond het grappig dat een van ons de opgezette zeevogels die overal stonden een mutsje opzette, mutsjes die hij behendig van papier vouwde. ‘Wij allen, beste collega’s, waren buitengewoon verheugd toen twee leerlingen een beurs voor Oxford wonnen,’ zei de rector, en om de betekenis van zijn woorden te onderstrepen, knikte hij naar de foto van Stella en herhaalde zacht ‘een beurs voor Oxford’. Alsof die uitspraak ook op een andere manier begrepen kon worden, was er plotseling gesnik te horen. De man die met zijn hand voor zijn mond snikte, was meneer Kugler, onze tekenleraar, we hadden ze al vaak samen naar huis zien lopen, Stella en hij. Een paar keer had ze hem een arm gegeven, en omdat hij veel groter was dan zij leek het soms alsof hij haar op sleeptouw nam. Een paar leerlingen stootten elkaar aan en wezen naar de snikkende leraar, twee derdeklassers konden hun lachen nauwelijks inhouden.

Hij bevond zich niet onder de toeschouwers toen we aan de golfbreker werkten, meneer Kugler was gaan zeilen bij de Deense eilanden. Onder de toeschouwers die we elke dag hadden, zou de rijzige man met zijn zorgwekkende magerheid me onmiddellijk opgevallen zijn. De meeste toeschouwers waren zomergasten.

Ze kwamen, sommigen in badpak, vanaf hotel Seeblick over het strand aanlopen, klommen op de havendam en liepen over de hele boog naar de kop van de dam, waar ze bij het lichtbaken of op de enorme stenen een plekje zochten. Onze zwarte, gehavende, voor het transport van stenen geschikt gemaakte vrachtboot lag al naast de ingang van Hirtshafen, op zijn plaats gehouden door twee ankers, tot aan het dek beladen met modderige en onder de algen zittende stenen, die we hadden opgevist om de golfbreker te verbreden en op te hogen en de havendam, waar de winterse stormen hier en daar stukken uit hadden geslagen, te verstevigen. De matige noordoostenwind beloofde rustig zomerweer.

[...]