Leonhard Frank

Karl en Anna

Vertaald uit het Duits door Frank Schuitemaker

* * *

Van Gennep | Amsterdam

e-editie september 2015, naar de eerste druk september 2015

Oorspronkelijke titel Karl und Anna

© Aufbau Verlag GmbH & Co. KG, Berlijn 1990 (Voor het eerst verschenen bij Propyläen, Berlijn, 1927)

© Nederlandse vertaling, 2015 Frank Schuitemaker | Uitgeverij Van Gennep

Nieuwezijds Voorburgwal 330, 1012 RW Amsterdam

Ontwerp omslag Léon Groen

ISBN 9789461649607 | NUR 302

www.uitgeverijvangennep.nl

I

Uit de eindeloos verre horizon die de vlakke steppe tussen Europa en Azië omringde, verscheen een stipje, kleiner dan een zangvogel, dat met honderd kilometer per uur naar de twee mannen toe kwam en dat toch in die blauwe verte op zijn plek leek te blijven, zo overweldigend was hier de ruimte van hemel en aarde.

Ondanks zijn snelheid kreeg het pas na een kwartier een herkenbare vorm. Het vliegtuigje bleef steeds op een en dezelfde hoogte en toch leek het of het langs een eindeloze boog omhoogklom, de hemel in.

Toen de piloot, hoog in de blinkende luchten, over de twee mannen heen vloog, zag hij in de steppe een reusachtig zwart kruis, kilometers lang en breed: een lange groeve en een dwarsgroeve, door de beide mannen in de donkere steppegrond uitgegraven.

De piloot kon niet zien wat het doel zou kunnen zijn van dit groevenkruis midden in de onbewoonde eenzame steppe. Verder vloog hij, naar het westen, op steeds dezelfde hoogte, en nu leek het of hij in een onnavolgbare boog naar de aarde daalde en na een kwartier verdween hij weer als een klein zangvogeltje in de horizon rondom de steppe.

De beide mannen waren weer alleen in de oneindige eenzaamheid.

Ook zijzelf kenden niet het doel van dit kruis. Ze dachten dat er misschien jaren geleden een plan was geweest voor een grote stuwdam, om in geval van nood de steppe onder water te kunnen zetten en zo een oprukkende vijand tegen te houden.

Ze waren hierheen gestuurd met een demontabele bouwkeet van golfplaat en hun maandelijks af te halen proviand. Vlak na het begin van de oorlog waren ze krijgsgevangen gemaakt en inmiddels hadden ze hier vier zomers lang gegraven, zonder controleurs, zonder opzichters. Ze hadden vaak lange pauzes genomen, soms halve dagen in het steppegras liggen slapen en toch waren ze steeds opnieuw aan het werk gegaan. Je moest toch wat.

Vogels vlogen op zoek naar voedsel heen en weer. Uit het aan- en afgolvende gezang van miljoenen krekels in koor rees de diepe stilte op alsof de aarde al wat ouder was geworden en nu alleen nog maar luisterde.

Het houweel kliefde een regenworm. De man trok het restje uit de grond en slingerde het omhoog. Een vogel ving het vliegensvlug.

‘Als ze ’s morgens vroeg opstond – ik lag in ons bed namelijk altijd tegen de muur en zij bij de rand – dan merkte ik het nooit. Heel zacht, echt heel stilletjes.’

‘Dat heb je al eens verteld. Jij werd altijd pas wakker als de gaskraan begon te piepen.’

‘Ja, zo’n eentonige piep. Had ik altijd nog willen repareren. Maar ja, toen werd ik opgeroepen.’ De getrouwde man ging verder met graven. Hij had zijn baard laten staan en zag er verwilderd uit.

De ander lag nog op de grond en kauwde op het ene grassprietje na het andere. ‘Hoe kan het dat haar borst zo wit is en de heupen en verder alles veel donkerder?’ En omdat de getrouwde man niet reageerde: ‘Net messing, zei je.’

‘Als je haar vasthoudt, dan denk je verder nergens meer aan.’

Pas een halfuur later – de zwerm vogels was al een paar keer om onnaspeurlijke redenen opgevlogen, in de wijde steppe verdwenen en weer in gesloten formatie vlakbij neergestreken – ging hij verder: ‘Maar dat is alweer vier jaar geleden. Vaak weet ik niet eens meer hoe ze eruitziet. Ik zie haar gezicht niet meer. Ik zie het gewoon niet, Karl. Weet je, het vervaagt allemaal. Maar als ik droom, dan is ze er helemaal, levend en wel.’

‘Ik weet nu precies hoe ze eruitziet. Alles! En hoe ze is en zo… alles weet ik!’

‘Je hebt haar nog nooit gezien, man… Met dat vliegtuigje was ik zó weer bij haar geweest, al is ze nog zo ver. Ach, hou dat maar eens uit, jongen. Vier jaar!’

‘Jij hebt tenminste iemand op deze wereld die aan je denkt.’

‘Ja, dat is waar.’

‘Die er ís voor je. Maar ik, als ik ga nadenken, ik zie echt niks of niemand.’

‘Ja, zij wacht op me. Als ze nog leeft tenminste.’

De jongeman veerde overeind met: ‘Ze leeft!’ en liet zich weer terugvallen en keek de lege steppe af. Hij zag de vrouw die hij nooit had gezien, zag de woonkeuken waar hij nooit was geweest, hoe ze daar de commode afstofte en dan naar de oude divan liep en zich vooroverboog om de sprei glad te strijken. Hij wist dat de divan een beetje schuin stond, hij kende de kleur en het patroon van de sprei.

‘Hé, Richard, moet je horen, als ze nu hier was, jouw vrouw, Richard, zou je dan, zeg maar, zou je haar dan één keer aan mij gunnen?’

De getrouwde man leunde met beide handen op zijn schop, de kin op zijn handen. ‘Als ze nu hier was?’ Dat kon hij zich gewoon niet voorstellen.

‘Of je dat dan zou doen.’

Hij keek een tijdlang naar de man in het gras. ‘Omdat jij hier net zo goed in de penarie zit… misschien… voor een keertje, misschien… Maar bij de tweede keer zou ik je met dit houweel je kop inslaan.’

‘Zou die gaskraan nog steeds zo piepen?’

[...]