HARRY VAN BOMMEL

Surinamers in de polder

Vijftien Surinamers over hun komst naar Nederland

vangennep | amsterdam

Tweede e-editie augustus 2016, naar de tweede druk juli 2016

© 2015 Harry van Bommel | Uitgeverij Van Gennep

Nieuwezijds Voorburgwal 330, 1012 RW Amsterdam

Ontwerp omslag Erik Prinsen

ISBN 9789461649782 | NUR 740

www.uitgeverijvangennep.nl

Woord vooraf

In Surinamers in de polder komen vijftien bekende Surinaamse Nederlanders aan het woord over hun komst naar Nederland, hun persoonlijke ontwikkeling en hun visie op Nederland en de relatie met Suriname. Het resultaat is een unieke serie zelfportretten van geëngageerde Nederlanders met Surinaamse roots. In het boek komen diverse relevante thema’s van de afgelopen veertig jaar – sinds de onafhankelijkheid van Suriname in 1975 – aan de orde. De verhalen van de geïnterviewden gaan terug tot de slavernij en de koloniale geschiedenis. Via de onafhankelijkheid in 1975 en het geweld in de jaren tachtig lopen deze persoonlijke getuigenissen door tot in het heden, met de discussies over Zwarte Piet en over vluchtelingen uit Syrië. De eerste druk verscheen in 2015 omdat Suriname toen veertig jaar onafhankelijkheid vierde.

In Surinamers in de polder onthult Prem Radhakishun waarom hij geen guerrilla tegen Desi Bouterse is begonnen. Cabaretière Jetty Mathurin legt uit waarom ze na de dood van Mitch Henriquez bang is geworden voor de Nederlandse politie. Zanger Edgar Burgos van Trafassi vertelt hoe hij met zijn hit Wasmasjien voor het eerst een brug kon slaan tussen creolen en Hindoestanen in Nederland. Nieuwslezeres Noraly Beyer analyseert dat de coup in 1980 voortkwam uit ‘links gedoe’ waar studenten van Surinaamse komaf zich in Nederland mee hadden omgeven. Talkshow-host Humberto Tan stelt dat we Syrische vluchtelingen uit solidariteit moeten willen helpen, niet ‘omdat het van Europa moet’. Ook mijn andere gesprekspartners vertellen openhartig over hun kleurrijke leven en de mooie en minder mooie dingen die ze meemaakten in Nederland en eerder in Suriname – Tweede Kamerlid Tanja Jadnanansing, programmamaker Guilly Koster, TMF-ster Sylvana Simons, kunstschilder Frank Creton, voorvechtster voor indiaanse rechten Diane Vlet, nabestaande van de Decembermoorden Romeo Hoost, oud-directeur Child Helpline International Nenita La Rose, de eerste allochtone burgemeester van Nederland Roy Ho Ten Soeng, bestuurslid van een Javaanse vereniging Donita Singodikromo en voorzitter van de Vereniging Surinaamse Nederlanders Mahin Jankie. Met deze reeks meen ik een gebalanceerde etnische verhouding in het boek te hebben gevonden. Als je deze puzzelstukjes naast elkaar legt, krijg je een volledig beeld van de geschiedenis die Suriname en Nederland delen.

Met Surinamers in de polder wil ik de aanwinst laten zien die de migratie vanuit Suriname voor Nederland in positieve zin heeft betekend en betekent. De problemen die in de afgelopen veertig jaar uit de moeizame dekolonisatie zijn voortgekomen, worden echter ook benoemd. Hoewel geschreven door een politicus is het geen politiek boek geworden. Ik hoop dat de persoonlijke verhalen van de geïnterviewden aanleiding geven tot verdere discussie over belangrijke thema’s als migratie, integratie en discriminatie.

Ten slotte bedank ik Jip van Dort en Sara Murawski voor hun hulp bij het uitwerken van de interviews. Sylvia Pessireron ben ik erkentelijk voor het meelezen en adviseren. Zonder hun ondersteuning had ik dit boek niet zo snel kunnen realiseren.

Diemen, juni 2016

2 | Jetty Mathurin

‘Mijn juf zei dat zwarte engeltjes niet bestaan’

PASPOORT

Naam: Jetty Mathurin

Geboren: 30 juni 1951 in Paramaribo

Aankomst in Nederland: 1971

Opleiding: logopedie

Beroep: cabaretière en actrice

Onderscheidingen: Ridder in de Orde van Oranje Nassau, Ridder in de Orde van de Gele Ster

Bij de toelating van mijn studie logopedie maakte ik voor het eerst discriminatie mee. Voor die studie en voor mijn verloofde kwam ik in 1971 naar Nederland. In het Radboud-ziekenhuis in Nijmegen moest ik een keuring doen. Ik werd afgewezen omdat mijn stembanden niet feilloos zouden zijn. Toen ben ik teruggekeerd naar Suriname. Een kno-arts heeft daar naar mijn stembanden gekeken en stelde vast dat er niets mee aan de hand was. Hij stuurde me terug met het advies om aan de arts te vragen wat de werkelijke reden van de afwijzing was. Dat heb ik toen gedaan. In de tussentijd was ik getrouwd en moeder geworden. Ik kwam bij dezelfde arts in het Radboud-ziekenhuis en hij vroeg vanwege mijn achternaam of ik met een Nederlander was getrouwd. Dat bevestigde ik, maar ik zei er meteen bij dat het wel een zwarte Nederlander was. De arts vond het een probleem, omdat ik eenmaal bevoegd ook aan Nederlandse kinderen les zou mogen geven. Ik antwoordde dat ik al aan Nederlandse kinderen lesgaf aangezien ik werkte als onderwijzeres. Toen kon hij niet meer om mij heen en werd ik toegelaten.

De redenering van de arts vond ik schokkend. Het was de eerste keer dat ik persoonlijk discriminatie meemaakte. Het was ook een hele zware vorm van discriminatie, want het belemmerde mijn toekomst. De man was een racist. Men schrikt ervan als je dat woord gebruikt, en ik zeg het ook niet zomaar. In dit geval echter wel. Tijdens de opleiding kreeg ik les van hem en leerde ik hem beter kennen. Het was een beetje een zielige man, maar eigenlijk vond ik hem best aardig. Na de opleiding begon ik in Noord-Brabant als eerste een privékliniek logopedie. Vanuit het Academisch Ziekenhuis moest deze arts zijn patiënten wel naar mij toe sturen. Vanaf dat moment hebben we prima samengewerkt.

Ik zou voor vijf jaar naar Nederland komen, zonder studiebeurs. Daarom werkten mijn man en ik ernaast. Hij studeerde aan de kunstacademie en werkte in de Adler-fabriek, waar typemachines werden gemaakt. Aanvankelijk dachten we dat we terug zouden gaan, zodat onze dochter naar de lagere school in Suriname zou kunnen, maar het land veranderde. Ik herinner me nog goed de televisiebeelden van het vieren van de onafhankelijkheid in 1975. Het deed pijn dat ik er niet bij kon zijn, want ik hield van mijn land. Het verslag van de gebeurtenissen maakte mij emotioneel. De keuze tussen een Surinaams of Nederlands paspoort leverde een worsteling op. Ik had kunnen kiezen voor een Surinaams paspoort, maar ik koos voor de zekerheid van het Nederlanderschap. We waren immers hier. Zo ben ik ook verder gegaan met denken, in het hier en nu. Je kunt niet met je lichaam in Nederland en met je geest in Suriname zijn. Dat maakt je niet gelukkig. We hebben ons helemaal aangepast. Ons eerste kind was een verrassing, maar nu waren we in Nederland en besloten we een kind te ‘nemen’. Precies zoals dat hier gaat, planden we dat. Nou, toen kwamen er twee. Mijn ouders zijn altijd in Suriname blijven wonen. Op den duur zijn al mijn broers en zussen hierheen gekomen. Ik was de eerste, maar algauw kwamen ook mijn vier zussen, eveneens voor de studie. We woonden bij elkaar. Daarna kwamen mijn jongste zus en de anderen. We zijn met zijn negenen. Eén is er teruggegaan.

In de jaren tachtig ben ik vanuit Brabant naar Amsterdam vertrokken. Ik had andere ambities en wilde de theaterwereld in. Dat had ik altijd al in me, maar in Suriname zou me dat nooit zijn gelukt omdat ik niet tot de juiste klasse behoorde. In Suriname ben ik ook zwart. Mijn moeder hield rekening met wat de omgeving van dingen dacht. Omdat ik weinig haar heb, zei ze: ‘Laat zien dat wat je niet op je hoofd hebt, in je hoofd hebt!’ Er werd echt onderscheid gemaakt. Op school deed ik erg mijn best en kende ik alle gedichtjes die we uit ons hoofd moesten leren. Toch kon ik geen engeltje zijn bij het grote kerstspel in de kerk. ‘Zwarte engeltjes bestaan niet’, zei de juf.

Sinds 1985 treed ik in het theater op met Taante. Dat is mijn belangrijkste personage geworden. Taante zegt de dingen gewoon zoals ze zijn. Ze hoeft geen mooie woorden te zoeken. Ik heb veel theater gedaan, maar ook televisieseries als Vrouwenvleugel en Baantjer. In de jaren tachtig heb ik me helemaal gericht op mijn theater- en televisiecarrière. In Suriname had ik daar nooit van kunnen leven. Ik mis Suriname niet. Die periode heb ik wel gehad, dat ik met één been in Nederland en met één been in Suriname stond. Thuis is waar je bed staat. Als je je daar niet thuis voelt, moet je je bed verplaatsen. Dat zegt Taante ook met een zwaar Surinaams accent in mijn voorstelling. In Suriname heb ik ook een bed en een huis. Het erf is er nog. Als ik erover praat, krijg ik kippenvel. In gedachten kan ik daar zijn, bij die sinaasappelboom waar ik vroeger wachtte tot mama het eten klaar had. Dat kan ik als ik me moet ontstressen.

Als mensen me vragen of ik Surinaams of Nederlands ben dan moet ik daar eerst over nadenken. Ik stel mezelf die vraag ook wel. We leven in een tijd dat ik moet roepen dat ik Nederlandse ben. Dat ben ik ook, maar met een onmiskenbare Surinaamse achtergrond. In die zin ben ik ontzettend rijk, want ik heb twee plaatsen waar ik me thuis voel. Zolang ik me niet met de politiek bemoei, voel ik me ook in Suriname thuis. Politieke bemoeienis in Suriname betekent dat je met Bouterse te maken hebt, en dat wil ik niet. Ik heb aanleg voor politiek omdat ik de kracht van het woord heb. Politiek ben ik niet onderlegd, maar politiek is voor mij het alledaagse. Ik zou er eerst voor gaan dat mensen met elkaar omgaan en dat trauma’s worden verwerkt. Bouterse is een van onze trauma’s. Als je samen in harmonie wilt doorgaan dan moet je vertrouwen hebben in elkaar. Dat kan nu niet, want ik weet niet wat er is gebeurd in de jaren tachtig.

[...]