Parisiennes herken je aan hun benen

ANDY ARNTS

Parisiennes herken je aan hun benen

UITGEVERIJ VILLAGE

Parisiennes herken je aan hun benen

Andy Arnts

isbn 978 94 61851 017 (paperback)

1e druk mei 2014 / 2e druk april 2016

Vormgeving: Marcel Reimer, Eric Jan van Dorp

Omslagfoto: © Alija/Istock

Beeldbewerking: Ferry van der Vliet

http://paris-fvdv.blogspot.com

Auteursfoto: Bernd Haanappel

www.berndhaanappel.nl

Uitgeverij Village

een imprint van VanDorp Uitgevers

Postbus 42

3956 ZR Leersum

www.vandorp.net / info@vandorp.net

Copyright © 2014 Uitgeverij Village / VanDorp Uitgevers

Copyright © 2014 Andy Arnts

Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd in welke vorm dan ook zonder de uitdrukkelijke en schriftelijke toestemming van de uitgever.

Slechts éénmaal heb ik u gezien. Gij waart

Gezeten in een sneltrein, die den trein,

Waar ik mee reed, passeerde in volle vaart.

De kennismaking kon niet korter zijn.

En toch, zij duurde lang genoeg, om mij

Het eindloos levenspad met fletsen lach

Te doen vervolgen.

Uit: Aan Rika (Piet Paaltjens, 1867)

Proloog

Deze nieuwe verhalenbundel opent met enkele dichtregels van Piet Paaltjens: twee treinen passeren elkaar met hoge snelheid. In de ene zit een man die van slag raakt door een vrouw die hij waarneemt in die andere trein. Dit korte moment, die honderdste van een seconde waarin zij voorbijschiet, is voldoende om hem van verliefdheid te doen zuchten. Vanaf nu zal zijn leven anders zijn - rijker, maar ook leger. Want tegelijk met de hartstocht overvalt hem het droevige besef dat zij altijd een onbereikbaar verlangen zal blijven.

Ik herinner mij dat het gedicht op de middelbare school tijdens de literatuurles werd voorgedragen. Sindsdien heb ik er dikwijls aan gedacht. Want had ik zelf ook niet zoiets meegemaakt, die eerste keer dat ik als klein jongetje een vluchtig beeld van de Eiffeltoren had opgevangen? Had de ijzeren dame mij toen ook niet behoorlijk van mijn stuk gebracht? En voelde ik, terwijl mijn vader verder koerste naar het zuiden, niet eveneens de vurige wens opkomen om haar terug te zien?

Ik had alleen meer geluk dan de man in die trein, want het jaar erop nam mijn vader op de Boulevard Périphérique een verkeerde afslag en belandde hij in het chaotische verkeersgedruis van hartje Parijs. Mijn opwinding kende geen grenzen. Die van mijn vader evenmin, maar de zijne was van een geheel andere orde. Mijn moeder had hem namelijk in de verkeerde richting gestuurd. Koortsachtig manoeuvreerde hij tussen links en recht passerende en claxonnerende auto’s, bussen en bromfietsen door, tevergeefs op zoek naar een gelegenheid om te keren. Er zat niets anders op dan de verkeersstroom te blijven volgen, in de hoop ergens een bord met LYON erop aan te treffen. Ook dat gebeurde niet. Zo kwamen we langs tal van kerken en monumenten en jawel, zelfs langs de Eiffeltoren.

Op een gegeven moment bereikten we een groot plein dat ik later zou leren kennen als de Place de la Concorde. Nog nooit had ik zoveel auto’s op één plein zien rijden. Mijn vader ook niet, en het zweet stond dik op zijn voorhoofd. Hoe hij er uiteindelijk in slaagde om een politieauto aan te houden en de gendarme zover te krijgen om hem terug naar de snelweg te escorteren, is mij altijd een raadsel gebleven. Hemzelf trouwens ook, want het Frans van mijn vader was niet veel beter dan het Duits van Rudi Carrell.

Ondertussen had de schoonheid van de stad mij gegrepen en voelde ik me door dit onverwachte intermezzo al een klein beetje Parijzenaar. De jaren gingen voorbij en Parijs werd mijn muze, mijn minnares die mij steeds opnieuw wist te betoveren. Die onmiskenbare geur van de metro, de grandeur van de pleinen, de koelte van de parken – ik kon me er niet vaak genoeg aan laven en ik begon onrustig en onhandelbaar te worden als ik te lang niet in de stad was geweest.

Maar… elke schoonheid kent een houdbaarheidsdatum. Hetzij door verval, hetzij door gewenning. Op een dag ontdekte ik dat de stad mij minder begon te bekoren. Alles wat ik voorheen had bewonderd, begon een praktische functie te krijgen. Ik ging naar de Opéra voor een opvoering, naar een café om de krant lezen en als ik een kerk binnenging, dan was dat om er een kaars te branden of de mis bij te wonen. Van lieverlee was ik opgehouden toerist te zijn. De aanblik van de stad vond geen weerspiegeling meer in mijn verbeelding. De glans was eraf en dat beangstigde me. Zou ik dan, net als die man in de trein, ‘het eindloos levenspad met fletsen lach moeten vervolgen’, omdat de stenen schoonheid zich voorgoed aan mijn oog had onttrokken? Misschien moesten we maar een tijdje uit elkaar gaan, dacht ik. Vijf jaar wegblijven en mij in de tussentijd kwellen met bezoekjes aan Giethoorn en Volendam, dan kwam de liefde voor Parijs vanzelf wel weer terug.

Ik had me al verzoend met de gedachte aan een winderig boottochtje naar Marken, toen ik werd uitgenodigd om een klein gezelschap rond te leiden langs de belangrijkste attracties van de Franse hoofdstad. Onder hen bevond zich een meisje van achttien dat Parijs niet kende en alles wat zij zag met jeugdige onbevangenheid tegemoet trad. Montmartre stond als eerste op de agenda. We stapten uit bij metrohalte ‘Anvers’, staken de Boulevard de Rochechouart over en liepen de steile Rue de Steinkerque in. Hoe vaak had ik hier al gewandeld, langs die overdaad aan souvenirwinkels die allemaal dezelfde rommel verkopen? Toen we bijna bovenaan waren, zei ik op routinematige toon: ‘Als je nu naar boven kijkt, zie je de Sacré-Cur.’ Het meisje richtte haar hoofd op en haar mond viel open: ‘Wow, maar dát is nog eens een grote kerk!’

Ik was er stil van. Of laat ik het maar toegeven: ik was jaloers. Jaloers op haar verwondering die ikzelf verloren had. Hier, op de plek waar wij nu stonden, had ik de Sacré- Cur ook voor het eerst gezien, en dat beeld had dezelfde verpletterende indruk op mij gemaakt. Toen nog wel…

We sloegen linksaf om via de trappen van de Rue Foyatier de klim naar boven te maken. We waren de bocht nog niet om, of ik hoorde: ‘Moet je dát zien, wat een hoge trappen!’ Het enthousiasme van het meisje begon een aanstekelijke werking op me uit te oefenen en ik kreeg weer zin om die tweehonderdzoveel treden voor de zoveelste maal te bestijgen. Het werd de plezierigste rondleiding die ik ooit had gedaan, en al voortgidsende besefte ik, dat ik niet alleen het groepje, maar ook mezelf aan het entertainen was.

Dat was lang geleden.

Sinds die dag ben ik opnieuw van Parijs gaan houden. Onze relatie heeft zich verdiept. Er is een nieuwe dimensie aan toegevoegd. Ze is nu een oude geliefde die ik bemin, omdat we elkaar al zo lang en zo goed kennen. Soms valt ze me tegen, dan weer verrast ze me en weet ze me opnieuw te verleiden. Zo leven we voort, als goede maatjes die niet zonder elkaar kunnen. En omdat ze er zoveel goeds tegenover zet, neem ik haar onhebbelijkheden maar voor lief.

Ik hoop dat de verhalen in deze bundel eveneens zullen leiden tot een nieuwe of hernieuwde liefde voor Parijs en het land waarvan zij de hoofdstad is.

Parijs, mei 2014,

Andy Arnts

Un bonjour de Paris

Ze hebben een vreemde charme, die groene rommelhokken langs de oevers van de Seine. De Fransen noemen ze les boîtes de bouquinistes, toeristen zeggen ‘boekenstalletjes’, maar eigenlijk zijn het rariteitenkabinetten – kleine musea waar stoffige boeken, vergeelde ansichtkaarten, verkreukelde affiches en andere, aan weer en wind blootgestelde prullaria tevergeefs van eigenaar hopen te wisselen. Toeristen die nieuwsgierig hun neus in de kraampjes steken lopen hoofdschuddend verder als ze zien dat er alleen Franstalige werken liggen, terwijl de Fransen hun boeken gewoon bij de Fnac of op internet kopen. Zo gaat het al jaren en er is geen standhouder die zich daarover beklaagt.

De beste stalletjes worden bemand door tandloze, naar goedkope wijn en pruimtabak riekende voddenboeren. Zij staan daar niet om iets te verkopen, maar omdat je toch érgens moet staan als je niet zit of ligt.

Monsieur Ambroise is zo iemand. Alleen zit hij nu iets vaker dan vroeger. Hij is al oud, een eenvoudige ziel met vriendelijke ogen onder zware wenkbrauwen. Zijn handel bestaat uit kranten, prenten en briefkaarten uit de belle époque die elke avond weer onaangeroerd onder de groene kap verdwijnen, omdat geen sterveling er belangstelling voor toont.

Ik wel.

Monsieur Ambroise heeft namelijk een bakje met ansicht- kaarten die eind negentiende eeuw vanuit Parijs zijn ver- stuurd en na lange omzwervingen, twee wereldoorlogen en vijftien presidentswisselingen weer in de stad zijn terugge- keerd. Elke kaart draagt de geur van een vervlogen eeuw en een stem die al lang tot zwijgen is gebracht. Dat fascineert mij. Wat hield die afzenders bezig? Wat voor typen waren zij? Soms haal je verrassend veel uit een paar regels. De af- zenders zijn tot stof vergaan, maar hun handschriften heb- ben overleefd en geven mij de gelegenheid iets aan te raken uit een tijdperk lang vóór mijn bestaan. Het zijn een soort tijdmachines, die kaarten, en dat voor maar twee euro per stuk. Want zoveel kosten ze bij Monsieur Ambroise.

‘Gaat u zitten,’ nodigt hij kalm uit, nadat ik een kwartier in zijn kaartenbak heb staan scharrelen. Hij reikt een houten krukje aan en vouwt zijn ochtendkrant op.

‘Nu u hier toch bent, kunt u wel even op de handel letten,’ vervolgt hij. ‘Ik ben hier tegenover.’ Hij wijst op een terras aan de overzijde van de boulevard. ‘Even… u weet wel,’ zegt hij, de linkerhand naar zijn gulp draaiend. ‘Over vijf minuten ben ik terug.’

Hij trekt zijn jas aan, slaat twee zware tassen om zijn schouders en weg is hij.

Al die bagage voorspelt weinig goeds, voel ik meteen. Hoe lang gaan die vijf minuten van hem duren? Nu ja, we zien wel. Er zijn nog genoeg kaarten om te bestuderen. Deze bij- voorbeeld: een kaart van 23 januari 1899, met een afbeelding van het Panthéon en het fraaie schoonschrift van ene Louisa.

‘Ik moet van je tante Stéphanie zeggen dat ze je pakketje met fijne wol ontvangen heeft,’ schrijft ze aan haar nicht, made- moiselle Jeanne Perrin uit het Zwitserse Cortaillod. ‘Ik ben voor het eerst in Parijs en helemaal weg van de stad. Ik heb familieleden ontmoet die ik nauwelijks kende, zoals tante Bech die ik al vijftien jaar niet had gezien en ook les garçons surtout sont bien heureux de m’avoir.’

Zulke berichten stemmen mij weemoedig. Hier spreekt een opgewonden jongedame in de bloei van haar leven. Hoe oud was zij toen zij met moederlief dat reisje naar Parijs maakte? Twintig? Dan was ze dus van 1879. Toen reden hier nog geen auto’s. Alleen de omnibus en de paardentram. Deftige dames droegen wijde rokken, strakke keurslijfjes en gebruikten lichte parasolletjes om hun roomblanke huid te beschermen. Het was de wereld van Émile Zola, van zijn roman l’Assommoir, van ratelende handkarren, dagloners en wasvrouwen. Victor Hugo leefde nog, net als Leendert Arnts, mijn betovergrootvader, die geen boeken schreef maar wel fijne sigaren maakte.

Louisa’s berichtje is een relikwie uit die tijd, een tastbaar overblijfsel van haar voorbije leven. Wat is er van haar geworden? Hoe zag ze eruit? Is er nog iemand in leven die haar gekend heeft? Over zulke zaken ga ik dan zitten tobben.

Hier, nog zo’n prent die mij aan het denken zet. Verstuurd in 1897, twee jaar voordat Louisa met haar mooie glimlach de Parijse garçons betoverde. Een kaart met de Place Vendôme, gericht aan madame Perrin Blanche, eveneens uit Cortaillod. Deze moet dus uit dezelfde boedel komen. Da’s interessant. De afzender heet Ferlée Perrin, een Parijzenaar met een stille heimwee naar het Eerste Franse Keizerrijk. Hoe ik dat weet? Eenvoudig. Hij schrijft namelijk aan madame dat ene Edouard één dag bij haar zal doorbrengen, donderdagavond ‘hier’ zal terugkeren en de maandag erop weer met de trein naar huis vertrekt. Niets over Parijs. Dat zegt voldoende. Voor Ferlée is de stad slechts het decor waartegen zijn dagelijkse leven zich afspeelt. Op weg naar zijn werk passeert hij de Madeleine alsof hij afslag Abcoude passeert. Hij is zo aan de stad gewend dat hij haar schoonheid niet meer opmerkt en er dus geen woord aan wijdt.

Maar waarom dan toch een ansicht van de Austerlitz- zuil op de Place Vendôme? Omdat bovenop deze Colonne Vendôme een bronzen Napoleon zegeviert. Ferlée is blij dat de zuil er weer staat nadat hij tijdens de Commune-opstand van 1871 was neergehaald. Hij heeft de Frans-Pruisische oorlog nog meegemaakt, de instelling van de Derde Republiek en nu begint het politieke gerommel opnieuw met die Dreyfus-affaire. Hadden we Napoleon nog maar, denkt Ferlée weleens op sombere dagen en daarom heeft hij deze kaart uitgekozen bij een boekstalletje langs de Seine. Misschien wel op dezelfde plek waar Monsieur Amboise nu zijn handeltje drijft.

Waar is Monsieur Amboise eigenlijk? Ah, daar zit ie. Onderuit gezakt op het terras aan de overkant met een