ER IS GEEN GRENS

Er is geen grens

Eva Wiklund

Oorspronkelijke Zweedse titel: Det finns ingen gräns

Vertaling en Nederlandse bewerking: Ben en Nicôle Heerland

ISBN 978 90 77698 297

2e druk juni 2016

Vormgeving: Eva Singer

Uitgeverij Village, een imprint van VanDorp Uitgevers

Postbus 42

3956 ZR LEERSUM

info@vandorp.net / www.vandorp.net

Copyright © 2016 VanDorp Educatief (deze uitgave)

Copyright © 2006 Eva Wiklund (oorspronkelijke tekst)

Copyright © 2016 Eva Wiklund, Ben en Nicôle Heerland

(Nederlandse vertaling)

Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd in welke vorm dan ook zonder uitdrukkelijke en schriftelijke toestemming van de uitgever.

Eva Wiklund

er is geen
GRENS

HET FASCINERENDE VERHAAL OVER

PARALYMPISCH KAMPIOEN ANDERS OLSSON

VILLAGE

Voor jou,

jij die altijd in me hebt geloofd,

jij die me de hele weg hebt gesteund.

BEDANKT

Allereerst en bovenal een hartelijk woord van dank voor Annika en Anders Olsson voor het verslag doen over gebeurtenissen die deels lastig en soms ook pijnlijk waren om te herinneren. Het was een mooie ervaring om deze herinneringen samen met jullie op te diepen - al ging dat in het begin wat moeizaam!

Mijn dank gaat ook uit naar iedereen die zijn of haar herinneringen aan Anders’ leven, als kind en als volwassene, en aan zijn sportcarrière, met mij heeft gedeeld. Jullie waren met velen. Sommigen hebben een rol gekregen in dit boek, anderen niet, maar zonder jullie allen had dit boek nooit geschreven kunnen worden.

Mijn bijzondere dank gaat uit naar Marie Kronmarker die mij bij het begin van het schrijven van dit boek enkele adviezen van onschatbare waarde gaf en mij steeds weer motiveerde.

Ook voor mijn moeder is een woord van dank op zijn plaats. Zij leerde mij reeds vroeg in mijn leven dat je als je werkelijk wilt, het meeste wel voor elkaar kunt krijgen. En dat het altijd de moeite waard is om in elk geval een poging te doen. Dat heb ik goed onthouden.

Tenslotte, en niet in het minst, wil ik mijn lieve zonen Josef en David bedanken. Zij hebben het een hele tijd met een onbarmhartig geconcentreerde, triest schrijvende en intensief telefonerende moeder uitgehouden. Jullie zijn de besten!

Eva Wiklund

VOORWOORD VAN DE VERTALERS

In mei 2005 verhuisden we vanuit Nederland naar Lilla Laggåsen, in de gemeente Hagfors in Zweden. We begonnen een ander leven in een voor ons nieuw land.

Eén van de eerste dingen waarmee we ons bezighielden was het leren van de Zweedse taal. Naar onze opvatting was dat namelijk cruciaal om hier een nieuwe toekomst te kunnen opbouwen. Ook maakten we nieuwe vrienden en beleefden we vele avonturen.

Eén van onze nieuwe vrienden, Niclas Moreno, vertelde ons in de winter van 2005 over Anders Olsson, een gehandicapte zwemmer uit Hagfors. Volgens Niclas was dat iemand met een bijzondere geschiedenis. Wij vonden het verhaal dat we toen te horen kregen te onwaarschijnlijk om waar te kunnen zijn. Achteraf gezien zal dat ook deels aan onze op dat moment (nog) te beperkte kennis van de Zweedse taal hebben gelegen.

Het jaar 2006 begon en ging voorbij. We gingen braaf naar school om Zweeds te leren en af en toe lazen we in de krant over de betreffende Anders Olsson. Meestal in het sportkatern als hij weer eens een wereldrecord had verbeterd. Hard zwemmen kon hij in elk geval wel. Dat had Niclas dus niet overdreven. Eind 2006 kregen we van buurvrouw Ewy Carlsson een boek te leen. In de Zweedse taal en volgens haar de moeite waard om te lezen. Dat door Eva Wiklund geschreven boek, Det finns ingen gräns (Er is geen grens), ging over… Anders Olsson. Het was één van de eerste Zweedse boeken die we, in plaats van de verplichte studiekost, echt voor ons plezier lazen. Het boek veranderde ons leven. We kwamen erdoor in contact met Anders en zijn vrouw Annika en kregen uiteindelijk ook een andere kijk op onze eigen toekomst in Zweden. Maar dat is, ondanks alle parallellen, een ander verhaal. Om bij dit verhaal te blijven, maakten we ons sterk om het boek over Anders ook buiten de Zweedse landsgrenzen uitgegeven te krijgen. De eerste stap daarbij was een vertaling naar en uitgave in het Nederlands. Het resultaat daarvan heb je nu in handen. Het blijkt inderdaad steeds weer mogelijk om veel voor elkaar te krijgen. Als je er maar in gelooft.

Ben & Nicôle Heerland

Lilla Laggåsen, Hagfors, Zweden

Volg Anders Olsson op internet via www.jarnmannen.com

INLEIDING

Voor mijn eerste ontmoeting met de zwemmer Anders Olsson, in het voorjaar van 2005, wist ik niets meer over hem dan dat hij zich uit een jarenlange morfineroes had gevochten en zich naar de hoogste tree van het ereschavot van de Paralympics in Athene had gezwommen. Toen hij me zijn verhaal vertelde bezorgde hij me koude rillingen. Vele weken na onze ontmoeting zag ik nog steeds het diepe zwarte gat, waarin Anders zich had bevonden, voor me. En zijn strijd om daar weer uit te komen. Ik was nieuwsgierig naar meer en belde hem op.

“Ik zou graag een boek over jouw verhaal willen schrijven”, zei ik. “Wie zou dat nu willen lezen”, antwoordde hij.

“Meer mensen dan je denkt. Je zou anderen kunnen inspireren.” “Oké, we kunnen het wel proberen”, antwoordde hij.

Een jaar later gingen we aan de slag.

Het werd een verhaal over een zwaar gevecht. Een verhaal over bloed, zweet en tranen.

Maar ook een verhaal over blijdschap, moed en hoop.

En een verhaal over hoe je iemand kunt steunen, zelfs als alle hoop vervlogen lijkt.

Een verslag tenslotte, van een barre zoektocht naar het licht aan het eind van de tunnel. Licht, dat niet per se helder en vol zonneschijn hoeft te zijn, want zelfs een grauwe en grijze ochtend geeft aan dat de nacht voorbij is.

PARALYMPICS ATHENE
2004

Hij voelt hoe hij glimlacht. Zijn mondhoeken krullen, als door onzichtbare draden opgetrokken, omhoog. Het gejubel dondert in zijn oren en hij voelt de waterdruppels op zijn voorhoofd. Ze lopen als regendruppels over een autoruit naar beneden en trekken sporen over zijn neus. Boven alles voelt hij zich ziek en hij proeft zure oprispingen in zijn mond. Hij hangt aan de poten van het startblok en laat zijn lichaam ontspannen.

Waar denkt hij aan? Is het de gouden medaille waarvan hij weet dat hij deze over enkele uren, terwijl het Zweedse volkslied over het blauwschemerende zwembadwater zal klinken, op het podium in ontvangst mag nemen? Zijn eerste Paralympisch goud! Of zijn het de tv-camera’s die wachten en de vragen van de Zweedse journalisten over zijn gemoedstoestand? En wat moet hij daar eigenlijk op antwoorden?

Niemand zou kunnen raden dat hij op dit moment, in al het gedruis en de opwinding over het behalen van de medaille, eigenlijk aan een plastic zak vol met medicijnpotjes denkt.

“Deze zege stelt niets voor.” Dat is precies wat hij denkt.

De dag, inmiddels twee jaar geleden, toen hij zijn laatste morfinetablet innam en de rest in een plastic tas naar de apotheek terugbracht, dat was dé overwinning.

Daar kan niets tegenop.

DE GYMZAAL
1975

Daar binnen in het materiaalhok ligt hij, glanzend en zwaar beladen met gewichten.

Nee, Anders kan er niet zomaar voorbij lopen. Hij moet proberen of hij de halter omhoog krijgt.

Het ding is zwaar, zwaarder dan hij dacht, maar nu hij er aan begonnen is, peinst hij er niet over om op te geven.

Dat zou tegen zijn natuur zijn.

Hij hoort hoe de andere leerlingen zich in de gymzaal in een rij opstellen, maar hij is ervan overtuigd dat hij tijd genoeg heeft om eerst deze klus te klaren.

“Ja, het is me gelukt!”

Plotseling knalt er iets, als een pistoolschot. Zijn rug klapt als een knipmes naar achteren en Anders valt achterover op de grond. Hij kermt en voelt aan zijn benen, die vreemd aanvoelen. Gevoelloos.

De leraar en zijn klasgenoten komen het materiaalhok binnengestormd. Zij hebben de halter op de grond horen kletteren.

Na een tijdje komt het gevoel in zijn benen weer terug en krijgt hij hulp bij het opstaan. Zijn rug doet vreselijk pijn en in plaats van aan de gymles te moeten meedoen, wordt hij naar huis gestuurd. Mamma Barbro neemt hem mee naar de dokter die constateert dat de uitgroeisels die de tussenwervelschijven in zijn ruggengraat op hun plek moeten houden op verschillende plaatsen zijn afgebroken.

“Dat wordt geen gymnastiek meer voor deze jongen. Eigenlijk helemaal geen sport meer”, zegt hij.

Anders raakt helemaal van slag. Hoezo, geen sport? Dat is zo ongeveer het enige wat hij leuk vindt. Wat moet je in hemelsnaam doen als je niet meer mag sporten?

“Oké, je mag beginnen met zwemmen”, zegt de dokter later tijdens één van de vele doktersbezoeken die na het ongeluk in de gymnastiekzaal volgen. Anders mag met de taxi naar het zwembad in Hagfors, waar de zwemvereniging zo groot is dat er drie verschillende groepen zijn.

Anders, die van vroeg opstaan houdt, komt elke ochtend zelf zijn bed uit. Wanneer hij al aan de pap zit hoort hij zijn moeder op zijn broers en zijn zus vitten.

“Anna! Mikael! Magnus! Nu moeten jullie echt opstaan, want anders komen jullie nooit op tijd op school!”, foetert ze.

Op hem heeft ze nooit hoeven mopperen, hij komt elke ochtend met een grote glimlach om zijn lippen de keuken in geslenterd. In het zwemmen heeft hij een grote uitdaging gevonden. Bijna elke ochtend rijdt hij tien kilometer met de bus naar Hagfors om te kunnen trainen, daarna neemt hij de bus naar school in Ekshärad - ruim twintig kilometer in de andere richting. In het zwembad wordt hij gedrild door trainer Anders Roos, die erom bekend staat dat hij het beste uit ieder kind naar boven kan halen. Na verloop van tijd traint hij zowel ’s ochtends als ’s avonds en na enkele jaren is de pijn in zijn rug helemaal verdwenen. Hij kan weer meedoen met schoolgymnastiek en uiteindelijk gaat hij zelfs op voetbal en hockey. De blessure is vergeten.

KATTENKWAAD
1976

Het is een vrije zaterdag. Een dag waarop je allerlei leuke dingen kunt doen.

“Kijk hier eens. Er liggen linten langs de weg”, zegt Mikael Sjöberg. Hij is een jaar ouder dan Anders en ze zijn met elkaar bevriend vanaf het moment dat Anders met de lagere school begon. Toen ze elkaar voor het eerst ontmoetten zagen ze iets bij elkaar in de ogen en klikte het meteen. Iemand die graag streken uithaalt herkent een gelijkgestemde in één oogopslag en ze hebben het samen altijd reuzeleuk. Soms zelfs zo leuk dat hun moeders de wanhoop nabij geraken. Echt gemeen zijn ze eigenlijk niet, maar ze zijn wel steeds op zoek naar hoe ver ze kunnen gaan. Mikael woont in het buurdorp Bergsäng, een paar kilometer van Emtbjörk waar Anders als zevenjarige naartoe verhuisde. Er wordt intensief tussen de twee dorpen heen en weer gefietst.

Precies op deze zaterdag heeft Mikael ontdekt dat er enkele linten, die de wegarbeiders gebruiken om de zijkant van de nieuw geasfalteerde weg te markeren, in het gras liggen. Er licht een geïnteresseerde glinstering in zowel zijn als Anders’ ogen op.

“Oppakken. Die kunnen we gebruiken”, zegt Anders.

Enkele meters verderop staan twee sneeuwstokken in de berm die perfect in hun plan passen. De jongens maken het lint tussen de stokken vast zodat het recht over de weg hangt, verstoppen zich achter een grote steen en wachten op de eerste auto. Wanneer deze met gierende remmen is gestopt, vlucht het tweetal terwijl er een boos gevloek door het bos klinkt. De jongens hebben de grootste lol, maar ergens in Anders’ achterhoofd knaagt er iets en ze herhalen deze streek dan ook niet.

Wanneer Anders uit school thuiskomt, werkt hij zijn eten gewoonlijk zo snel mogelijk naar binnen zodat hij meteen weer op pad kan. Misschien gaat hij naar de buurjongen die enkele honderden meters verderop op een boerderij woont. Daar mag hij helpen met het voeren van de varkens zodat zijn vriendje met hem kan meegaan naar de training. Deze vriend mag namelijk nooit weg voordat hij al zijn klusjes heeft gedaan. Vaak is ook Ove, die in dezelfde klas als Anders zit, van de partij. Hij woont aan de rivier en het zijn de ouders van Ove die de jongens ’s winters helpen om de ijsbaan in goede staat te houden. Ze sproeien, verzorgen de verlichting en ruimen de sneeuw. Ove is één van de rustigste knapen van de vriendengroep, en hij doet zelden mee met het uithalen van kattenkwaad. Dan is er nog Peter, hij is een paar jaar ouder dan de rest. Hij kan alles aan een brommer repareren en aangezien Anders al een brommertje heeft komt dat goed uit. Peter heeft de hele jongensclub geleerd hoe je deze machines ‘goed’ kunt afstellen…

Het kleine dorpje Emtbjörk ligt op een grote vlakte. Er staan enkele huizen en er is een drafbaan waar Anders’ vader Karl-Erik met zijn drafpaarden rijdt. Aan de rand van de vlakte torenen de bergen omhoog. De weg omlaag is erg steil en ruim een kilometer lang. ’s Winters komen de kinderen uit het dorp soms slalomskiënd of op schaatsen over de weg naar beneden. Ook houden ze dan langlaufwedstrijden op de weilanden, of spelen ze ijshockey op de bevroren rivier die langs de rand van het dorp, parallel aan de slingerende weg loopt.

’s Zomers zwemmen ze vaak en lang. Precies waar in de winter de ijshockeybaan is, ligt er een grote zandbank in het midden van de rivier. Daar gaan ze altijd naar toe, zelfs als dat vanwege de sterke stroming eigenlijk niet kan. Ze grijpen zich vast aan, en liften mee met de boomstammen die in de rivier drijven. Als ze dan weer grond onder hun voeten voelen is het een kwestie van loslaten. Drijven de boomstammen dichtbij elkaar dan kunnen ze ook van de ene naar de andere springen, maar daar zijn wel eens ongelukken bij gebeurd. Anders zal nooit die keer vergeten toen het jongere broertje van één van zijn vrienden plotseling tussen de dicht op elkaar drijvende boomstammen viel. Toen moest hij van de zandbank springen om hem uit het snelstromende water te halen. Die keer liep het goed af, maar iedereen was behoorlijk geschrokken.

Wanneer ze niet spelen, sporten of kattenkwaad uithalen, helpen Anders en zijn broers en zus thuis een handje mee. In de oogsttijd mogen ze altijd op de tractor rijden. Dan maakt pappa Karl-Erik klossen op de rem en het gas zodat de kinderen met hun voeten bij de pedalen kunnen, en mogen ze om de beurt bestuurder zijn. Hij en mamma Barbro staan op de laadvloer van de aanhanger om de hooibalen, die de jongens vanaf de akker naar boven gooien, op te vangen. Elke zondag krijgen de kinderen vrijaf om met de drafpaarden op de kleine drafbaan in het dorp of op de boswegen rond Emtbjörk te rijden. Soms is dat leuk, maar vaak is het alleen maar lastig, omdat zij liever willen spelen. Karl-Erik heeft een speciale constructie in de kar gemaakt waardoor de kinderen zich op de steile weg vanaf de berg naar beneden goed schrap kunnen zetten. Anders zou het hen nooit lukken om de paarden goed in bedwang te houden en om te voorkomen dat ze op hol slaan.

Over het algemeen verzamelt de hele vriendenschare zich bij de Olssons thuis. Barbro’s koekjes zijn namelijk erg gewild en wanneer de vriendjes vragen of ze iets te eten en te drinken mogen dan zegt zij gewoonlijk dat ze dat zelf mogen pakken. Iedereen weet namelijk waar deze lekkernijen zich bevinden.

Vele jaren later zullen Anders, Anna, Mikael en Magnus zeggen dat ze in een idylle opgroeiden. Maar nu zijn ze nog net zoals alle andere kinderen, ze denken niet verder dan vandaag.

En ze hebben het erg naar hun zin met hun dagelijkse belevenissen.

ZOMER BIJ OMA
1977

“Slurp!” Met een slobberend geluid belanden de stekelbaarsjes in de emmer wanneer Anders de glazen fles leegt die opa heeft uitgezet. Het is een dikke groene fles met een ingedeukte bodem. Opa heeft een gat in de bodem gesneden en de fles gevuld met deeg. Ongelukkig genoeg voor de vele kleine visjes, begrijpen deze niet dat ze zich ook weer kunnen omdraaien om naar buiten te zwemmen nadat ze eenmaal door het deeg naar binnen zijn gelokt. Ze liggen stilletjes te wachten en laten zich door Anders en zijn neef Stefan in de emmer gieten. Vervolgens worden ze als aas voor beduidend grotere vissen gebruikt.

Het is nog vroeg, maar zoals elke ochtend tijdens deze zomervakantie - en alle andere zomervakanties die ze bij oma en opa in Vitsand doorbrachten - is het de rivier die lokt. Daar kun je zwemmen zodra de zon opkomt, maar het inspecteren van de glazen flessen is op z’n minst even leuk. Stefan haalt de hengels en samen vangen ze vier baarzen voordat ze opa horen roepen:

“Hallo jongens. Hoe staat het met de vangst?”

Opa komt aangestapt op de klompen die hij het hele jaar door draagt. Zijn half dichtgeknoopte overhemd fladdert in de wind.

“Kom mee naar huis om iets te drinken”, zegt hij.

Thuis heeft oma een kan met rood sap, en de koekjes die ze gisteren heeft gebakken, klaargezet. Ze hoeft geen tweede keer ‘tast toe’ te zeggen. Het tafelkleed ligt al snel vol met kruimels en suikerkorrels die van de koekjes af vallen. De glazen worden met grote teugen geleegd.

“Vergeet niet om dat met de toiletrollen te regelen”, fluistert opa voordat de jongens weer vertrekken.

Zoals gewoonlijk spoort hij ze, met glimmende ogen, tot wat kattenkwaad aan. Hij staat bekend als een ‘ouwe taaie’ en is niet zo’n klein beetje gewiekst. De jongens verstoppen alle toiletrollen die in huis zijn en gaan daarna op weg naar de zwemschool bij Nötön. Anders zorgt er altijd voor dat ze daar niet te laat komen. Vorige week haalde hij het diploma ‘goudmeester’ in slechts één dag. Eigenlijk had hij niet voor dat diploma mogen afzwemmen omdat hij daarvoor nog te jong was, maar omdat hij alle andere diploma’s al had gehaald maakte de zwemleraar uiteindelijk een uitzondering.

Die middag is er zwemschoolafsluiting en omdat Anders zonder enige moeite zijn ‘goud’ heeft gehaald, mag hij samen met een meisje een demonstratieduik doen. Beiden hebben ze een ballon aan hun kleding vastzitten zodat de toeschouwers hun voortgang vanaf het land kunnen volgen.

Van de duiktoren, waar de start is, tot aan de rode boei is het vijftig meter, dat weet Anders. Wanneer hij in het water duikt is zijn enige gedachte dat hij daar naar toe moet. Eerder zal hij niet boven water komen.

De toeschouwers kijken ongerust naar hem uit. Zal hij dan nooit meer boven komen? Halverwege de boei komt het hoofd van het meisje al boven water, maar van Anders is er geen spoor te bekennen. Zijn ballon is direct nadat hij in het water sprong losgeschoten, zodat men daar geen hulp meer aan heeft. Maar dan duikt er opeens een paar meter voorbij de boei een donker hoofd op.

Anders kijkt achterom om de afstand in te schatten. Daarna trekt hij lachend een grimas. Hij heeft pijn in zijn hele lijf en hij moet vele kleine teugjes adem happen om zijn longen voorzichtig te vullen, maar hij heeft het gered. Hij heeft 52 meter onder water gezwommen.

GESTOPT MET SCHOOL
1978

Reeds als veertienjarige stopt Anders met school. Het is net alsof het leren voor hem geen zin meer heeft. Dom is hij niet, maar hij vindt dat alles wat met school te maken heeft saai is. In het klaslokaal dwaalt hij af. Hij zit weliswaar netjes in zijn bank en zwoegt op wiskundevraagstukken of bestudeert de kaarten van alle landen in Europa. Zijn gedachten zijn echter heel ergens anders en veel verder in de tijd. Eerst zal hij intervaltraining gaan doen met zwemmen, daarna zal hij naar Ove gaan om enkele pucks te slaan op het gisteren van sneeuw vrijgemaakte ijs.

Na de achtste klas vraagt hij of hij met school mag stoppen. Hij wil gaan werken bij Musjöhedens Grus. Daar verdient hij een centje bij door na schooltijd een shovel of een gruismachine te bedienen, en er is hem een vaste aanstelling beloofd. Zijn verzoek veroorzaakt een geweldige stampei en mamma Barbro en pappa Karl-Erik worden bij zowel de rector, de decaan als Anders’ leraar ontboden.

“Nee, hij is nu eenmaal niet geïnteresseerd, dat hebben we gemerkt. Het is wellicht beter dat hij stopt”, constateert de decaan tenslotte.

Barbro ervaart dat als een mislukking, maar ze troost zich enigszins met wat Anders’ lerares enkele jaren geleden zei. Destijds was hij een soort idool op het schoolplein en nam hij vaak een hele groep vrienden mee naar huis. Ze weet nog woordelijk wat er toen werd gezegd:

“Hij is dan wel geen licht, maar hij gaat het toch ver schoppen, omdat hij een goede instelling heeft”, had de juffrouw gezegd.

“Maar daar krijgt hij geen werk mee”, had Barbro geantwoord. “Jawel, hij gaat het wel redden.”

Nu stopt Anders dus zonder enig gevoel van weemoed met school.

Hij voelt zich helemaal bevrijd en het eerste jaar heeft hij het reuze naar zijn zin bij Musjöhedens Grus.

Hij denkt vaak dat dit de grote vrijheid is, iets met zijn handen te mogen doen in plaats van in een klaslokaal opgesloten te zitten. Een jaar later voelt hij zich nog steeds vrij, maar mist hij zijn vrienden. Steeds vaker denkt hij na over dat wat hij heeft achtergelaten. Misschien had hij toch moeten doorgaan met school, maar tegelijkertijd herinnert hij zich hoe vreselijk saai het was om les na les opgesloten te zitten.

Drie en een half jaar later krijgt hij een baan als shovelchauffeur bij Spånbergs Åkeri. Zijn werk bestaat uit het neerkiepen van hout in de rivier de Klarälv voor het houtvlotten.

“Dit bevalt me goed. Nu kan ik werken wanneer het mij uitkomt. Als ik veertien uur achter elkaar wil werken dan doe ik dat, en zo kan ik trainen zoals ik wil”, zegt hij tegen mamma Barbro.

“Ja, jij. Trainen betekent alles voor jou. Je hebt het nooit leuk gevonden om binnen te zitten”, zegt ze.

Een jaar later wordt er met het houtvlotten gestopt en krijgt Anders werk bij Höghedens Bilplåt. Daar leert hij aan auto’s sleutelen en ontwikkelt hij zich tot volleerd vrijetijds automecanicien. Iets waarvan zijn familie en vrienden nog vele jaren daarna profijt zullen hebben.

Nog een jaar later krijgt Anders een baan bij Järnverket waar hij zowel nieuwe als oude vrienden treft. Reeds nu heeft hij problemen met zijn rug en daarom mag hij het verplaatsen van de allerzwaarste staalvoorwerpen verzorgen - spullen die toch al met een loopkraan moeten worden opgetild.

GROTE BROER MOEDIGT AAN
1981

“Spring dan Anna, spring!”

Anders ligt in het zwembad van Hagfors en kijkt omhoog naar zijn achtjarige zusje die op de allerhoogste duikplank staat. Haar benen trillen en haar gezicht is bleek. Ze is al drie keer via de trap naar beneden gegaan, maar telkens weer opnieuw omhoog geklommen. Van bovenaf ziet het wateroppervlak er angstaanjagend hard uit en ze twijfelt.

“Houd je benen bij elkaar wanneer je springt, en begin direct met trappelen wanneer je het water raakt. Dan kom je niet zo diep. Ik ben hier en kom naar je toe”, roept de zestienjarige.

Tenslotte springt Anna en komt niet al te ver van Anders in het water terecht.

Wanneer ze boven komt schateren ze het samen uit en stelt Anders dat het toch niet zó eng was.

“Nee, maar het voelde wel akelig”, antwoordt Anna, die tegen niemand méér opkijkt dan tegen haar grote broer. Vanaf Emtbjörk mocht ze met hem meerijden in zijn zwarte auto met rode vuurvlammen op de zijkant en ze weet dat haar vriendinnetjes vreselijk jaloers op haar zijn. Zelf is ze een meisje dat ervan houdt om van alles uit te proberen en ze is er trots op dat ze veel bij haar grote broer mag zijn.

Anders zegt nooit dat ze niet mee mag en het komt regelmatig voor dat ze thuis onder een deken op de bank ligt en mee gluurt wanneer hij en zijn vrienden naar een griezelfilm kijken.

“Nu moet je even niet kijken. Dat mag je niet”, zegt hij af en toe en dan belooft zij haar ogen te sluiten. Maar hij stuurt haar nooit weg. Daarom mag ze hem ook zo graag, alhoewel hij haar af en toe vreselijk tergt wanneer ze op haar viool oefent. Soms maakt hij haar zelfs aan het huilen als hij zegt dat ze moet stoppen de kat met haar gejengel te plagen. Maar als het er werkelijk op aan komt, dan kan ze op haar grote broer vertrouwen. Dat weet ze.

Als iemand haar nu zou vertellen dat hij als volwassene zal veranderen in een ‘leeg’ lichaam met een onbenaderbare ziel, dan zou ze er niets van begrijpen. Dat zou totaal ondenkbaar zijn. Alhoewel zij dat als achtjarige niet onder woorden kan brengen, voelt ze dat Anders vol leven en kracht is. Hij is haar rots in de branding, diegene met wie ze overal over kan praten.

Alle kinderen in het gezin doen aan sport, maar niemand van de anderen heeft de energie en de inzet die Anders heeft. Hij is altijd wel ergens mee bezig en hij heeft een wil die sterker is dan staal. Pappa zegt tegen iedereen dat hij altijd 110 procent geeft. Hij doet hard zijn best en bovendien krijgt hij bijna alles voor elkaar.

ONGELUKSVOGEL
1981

Hij is zestien jaar en zit op de passagiersstoel. De vrachtwagen heeft een grote lading gruis in de laadbak en rijdt naar beneden over de lange, ijzige weg die langs Anders’ ouderlijk huis voert. Hij werkt inmiddels al twee jaar in de gruisgroeve, maar omdat hij nog zo jong is mag hij de vrachtwagen niet zelf besturen. Dat doet een oudere collega.

Plotseling verliezen de wielen hun grip. De auto davert regelrecht het bos in.

“Verrek. We gaan de schuur rammen”, schiet door Anders’ hoofd voordat hij de deur opent en naar buiten springt. Hij kaatst via een boom terug en komt bijna onder de op hol geslagen auto terecht. In plaats daarvan ligt hij in de sneeuw. Vervolgens ziet hij hoe zijn collega frontaal tegen een massieve spar aanrijdt die als een luciferhoutje afbreekt. Hij rent zo snel als hij kan naar de auto die nu helemaal stil staat. De bestuurdersdeur is niet open te krijgen omdat de afgebroken boom daar tegenaan ligt. Hij rukt de passagiersdeur open en ziet dat de hele cabine aan de passagierskant met grof gruis is gevuld. Als hij daar nog had gezeten dan was hij nu tot moes vermalen. Hij koelt snel af en verstijft. Op de bestuurdersplaats heeft een stevig rooster achter de stoel de chauffeur enigszins tegen de gruismassa beschermd, maar Anders kan zien dat hij behoorlijk klem zit. Anders rukt zich los uit zijn gedachten en haast zich naar het dichtstbijzijnde huis. “Wat is er gebeurd? Wat is er gebeurd?”, vraagt de oude man telkens opnieuw.

“Ik heb een kettingzaag nodig. We moeten de boom wegzagen”, schreeuwt Anders.

De man haalt een kettingzaag tevoorschijn en friemelt nerveus aan de bedieningshendels.

Dan rukt Anders de zaag uit zijn handen en rent naar de auto terug. Tegelijkertijd komt een brandweerauto met gillende sirenes over de gruisweg aangereden.

Anders’ vader Karl-Erik komt ook over de boshelling naar boven rennen. Hij heeft het ongeluk vanachter het keukenraam zien gebeuren en slaakt een zucht van verlichting wanneer hij Anders, levend en wel, ziet rondrennen.

Misschien denkt hij aan alle andere ongelukken die tijdens Anders’ jeugd hebben plaatsgevonden. Zoals die keer toen Anders weigerde zijn avondeten op te eten en er vandoor ging om, met een vriend achterop, een proefrit te maken op een plastic sleetje. Uitzonderlijk genoeg droeg Anders tijdens die rit een helm, iets wat hij normaal nooit deed. Een helm die slechts enkele minuten later in twee delen zou breken toen de equipage tegen een telefoonpaal botste. Of die keer dat zijn nieuwe spijkerbroek scheurde door de druk van zijn afgescheurde dijspier en zijn kapot gebroken dijbeen. Die keer werd het drie maanden ziekenhuis. En dan ook nog die keer toen hij van een helling af fietste en de ketting eraf liep. Toen eindigde de rit tegen een rij brievenbussen met als gevolg vijftien hechtingen in zijn kin. Pappa denkt misschien ook nog even aan de keer dat hij zijn zoon naar de EHBO moest brengen om hem te laten hechten nadat hij een boor in zijn hoofd had gekregen.

Het ergst is misschien nog die keer wanneer Anders als negentienjarige op de heuvel zit om naar het paasvuurwerk te kijken en één van de vuurpijlen, nadat deze is aangestoken, omvalt. De vuurpijl treft de honderd meter verderop zittende Anders midden op zijn borst. Hij krijgt brandwonden op zijn kin en borst wanneer de raket explodeert en zijn trui in brand vliegt. Bovendien lukt het de vuurpijl ook nog om één van zijn oren te scheuren.

Bijzonder opgewonden raakt pappa ook ditmaal niet. Dat heeft namelijk geen enkele zin.

ANNIKA EN ANDERS
1984

“Het is wel een hele stille en hij heeft een ringetje in zijn oor”, zegt Annika’s pappa Hasse, wanneer zijn dochter samen met Anders weer naar buiten is gegaan.

“Ja, maar hij reageerde wel als er iets tegen hem werd gezegd. En hij lijkt me verschrikkelijk aardig”, lacht Annika’s moeder Ingegärd.

Het is de eerste keer dat ze hun aanstaande schoonzoon hebben ontmoet en ondanks het feit dat Anders niet zo veel heeft gezegd, hebben ze een positieve indruk van hem gekregen.

Voorzover zij weten is Annika nog niet zo lang met Anders bevriend. Het enige wat ze heeft verteld is dat ze elkaar leerden kennen toen zij en haar vriendin Annelie enkele weken geleden op een avond moesten oppassen op de kinderen van Annelies broer.

Die vrijdagavond stonden Anders en zijn vriend Pär-Ola ineens bij de meisjes voor de deur. Annelie en Pär-Ola hadden al een tijdje verkering en Anders kende zowel Annika als Annelie.

“Hoi. We hebben niks te doen. Mogen we binnenkomen?”, had Pär-Ola gevraagd.

“Natuurlijk. Leuk jullie te zien. De kleintjes slapen dus wij gaan een film kijken.”

Anders kan zich niet meer goed herinneren hoe het kwam dat hij en Annika in dezelfde hoek van de bank belandden, maar dat gebeurde in elk geval. Tijdens de bijna twee uur die de video duurde, zaten ze dicht bij elkaar. Af en toe, als ze iets wilde zeggen, legde Annika haar hand op zijn been. Geheel toevallig, leek het wel.

Ze had zich afgevraagd hoe het zou voelen om enkele van zijn donkere haarlokken rond haar vinger te winden, maar ze had het niet geprobeerd. Dat zou gênant zijn geweest.

Anders vond haar mooi, vrolijk en levendig. Hij had zich afgevraagd of ze hem óók aardig vond, maar dat had hij haar niet zomaar durven vragen. In plaats daarvan had hij een vraag aan hen allemaal gesteld.

“Hebben jullie zin om volgend weekend bij mij langs te komen?”

Annika, die haar blik gedurende de hele avond niet van zijn ogen had kunnen afhouden, had direct ja gezegd. Later zal ze ontdekken dat hij iemand is die nooit voor een uitdaging opzij gaat en voor bijna alles een oplossing heeft.

“Ik ben goed in alles wat je met je handen kunt doen. Maar ik haat het om instructieboeken en gebruiksaanwijzingen van enkele honderden bladzijden te lezen”, vertelt hij aan Annika wanneer ze elkaar langer kennen. Inmiddels heeft hij ontdekt hoe makkelijk hij met haar kan praten, en heeft hij de oorbel waar zijn aanstaande schoonvader zo om had gelachen, voorgoed vaarwel gezegd.

“Dat is alleen iets voor wijven”, had Hasse gezegd.

De verlegenheid waar Anders in grotere groepen of samen met nieuwe mensen vaak last van heeft is ten opzichte van Annika geheel verdwenen. Hun samenzijn voelt heel natuurlijk aan en hij vertelt haar dingen die hij nooit aan iemand anders zou vertellen. Annika kijkt wel eens bedachtzaam bij wat hij zegt, maar ze lacht hem nooit ergens om uit.

Het is met name zijn rust die ze waardeert.

“Ik voel me zo heerlijk met hem in harmonie. Hij is net een teddybeer”, zegt ze tegen haar vriendinnen.